De zeeën van de EU beslaan ongeveer 5 miljoen km² en zijn daarmee groter dan haar landoppervlak. In 22 lidstaten woont ongeveer 40 % van de bevolking op minder dan 50 km van de kust. Oceanen en zeeën zijn essentieel voor ons bestaan en vormen een belangrijke economische hulpbron voor de EU. Tegelijkertijd vertoont het mariene milieu van Europa tekenen van achteruitgang. De samenstelling van mariene soorten en habitats verandert, net als de algemene fysische en chemische eigenschappen van de zeeën. Onze auditors hebben zich verdiept in de wetgeving over dit onderwerp en zullen later dit jaar in een controleverslag beoordelen of de mariene gebieden van de EU doeltreffend worden beschermd. Meer weten? Haal diep adem en…duik mee onder water!

De EU heeft vier mariene regio’s: de noordoostelijke Atlantische Oceaan (met vier subregio’s), de Middellandse Zee (met vier subregio’s), de Oostzee en de Zwarte Zee.

Deze mariene gebieden herbergen een schat aan habitats en soorten en zijn van groot economisch, sociaal en ecologisch belang voor de EU. Volgens het EU-verslag over de blauwe economie 2025 levert de mariene sector honderden miljarden euro’s aan bruto toegevoegde waarde op. Miljoenen Europeanen werken in de “blauwe economie” en een groot deel van de bevolking brengt zijn vrije tijd aan of op zee door. Oceanen en zeeën spelen ook een cruciale rol bij het tegengaan van de wereldwijde klimaatverandering. Zij absorberen ongeveer 90 % van de overtollige warmte die door broeikasgassen in de atmosfeer wordt vastgehouden en ongeveer 25 % van alle koolstofemissies. Op die manier zorgen ze ervoor dat de temperatuur daalt.

Maar door vervuiling, niet-duurzame en illegale visserij, overbevissing en klimaatverandering gaan de mariene ecosystemen in Europa achteruit. De meeste mariene soortgroepen verkeren inmiddels in slechte staat.

De EU heeft verschillende beleidsmaatregelen genomen om haar zeeën te beschermen en ongeveer een half miljard euro uitgetrokken voor daarmee samenhangende acties. Zo heeft de EU zich ten doel gesteld — in lijn met de doelstellingen van de VN — om uiterlijk in 2030 ten minste 30 % van de mariene gebieden te beschermen en doeltreffend te beheren. De belangrijkste manier om dit te bereiken is de aanwijzing van beschermde mariene gebieden. Hierdoor moeten het mariene leven, de habitats en de ecosystemen worden beschermd tegen verdere schadelijke gevolgen door menselijke activiteiten.

In het afgelopen decennium is de totale oppervlakte van beschermde mariene gebieden in de EU geleidelijk toegenomen van 5,9 % in 2012 tot 13,7 % in 2025. Daarmee blijft de Unie echter nog ver verwijderd van het streefdoel van 30 % in 2030. Ook bestaan er grote verschillen tussen de lidstaten qua dekking en omvang van de beschermde gebieden. Verder variëren de beschermingsniveaus van de beschermde mariene gebieden sterk: van strikt beschermde gebieden tot zones met een vangstverbod of gebieden met weinig bescherming en beperkingen.

Tegen deze achtergrond hebben onze auditors onderzocht hoe het gesteld is met de bescherming van het mariene milieu van de EU. Ze zijn nagegaan of het beleid en de maatregelen van de EU en de lidstaten voor beschermde mariene gebieden tussen 2021 en 2025 goed waren opgezet en effectief werden beheerd. Voor dit onderzoek hebben onze auditors een bezoek afgelegd aan Zweden, Frankrijk en Ierland.

Aangezien de beschermde mariene gebieden ook een belangrijke sociaaleconomische impact hebben op kustgemeenschappen, hebben zij zich niet alleen op het milieu gericht. Daarom werd onder meer onderzocht of er bij de vaststelling van beschermde gebieden rekening was gehouden met deze gemeenschappen, of belanghebbenden voldoende waren geraadpleegd en of er nieuwe economische kansen waren vastgesteld, zodat maatregelen zowel ecologisch als sociaal duurzaam konden zijn.

De bevindingen van onze auditors worden meegenomen in de huidige discussies over hoe we de strategische aanpak voor de zeeën van de EU kunnen herzien en verbeteren. Vorig jaar kondigde de Europese Commissie een Europees oceaanpact aan. In het kader hiervan is een versterkt governancekader, een geïntegreerde aanpak voor de gezondheid van de zee én financiële steun voorgesteld om de kustgemeenschappen — de drijvende kracht achter een duurzame en concurrerende blauwe economie — veerkrachtiger te maken.

Het controleverslag over de beschermde mariene gebieden van de EU wordt in de tweede helft van 2026 gepubliceerd. Hoe doeltreffend het EU-beleid ook kan zijn, uiteindelijk maken ook individuele keuzes een verschil. Geniet van zon, zee en strand maar bescherm ons blauwe kapitaal voor de toekomst!