ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕ∆ΡΙO

12, rue Alcide De Gasperi

1615 Luxembourg

LUXEMBOURG

Τηλ +352 4398-1

E-mail: eca-info@eca.europa.eu

Internet: http://eca.europa.eu

Twitter: @EUAuditorsECA

YouTube: EUAuditorsECA

Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται από το διαδίκτυο (http://europa.eu).

Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2014

ISBN 978-92-9207-014-4 (epub)

ISBN 978-92-9207-012-0 (έντυπη έκδοση)

doi:10.2865/39749

© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2014

Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά της πηγής.

ΠΩΣ ΘΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΕΙΤΕ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΕ

Δωρεάν εκδόσεις:

•ένα αντίτυπο:
από το EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).

•περισσότερα από ένα αντίτυπα ή αφίσες/χάρτες:
από τις αντιπροσωπείες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (http://ec.europa.eu/represent_el.htm),
από τα γραφεία εκπροσώπησης στις εκτός ΕΕ χώρες (http://eeas.europa.eu/delegations/index_el.htm),
επικοινωνώντας με την υπηρεσία Άμεση Ευρώπη (http://europa.eu/europedirect/index_el.htm) ή
καλώντας τον αριθμό 00 800 6 7 8 9 10 11 (δωρεάν τηλεφωνικός αριθμός από όλη την Ένωση) (*).

(*)Οι πληροφορίες παρέχονται δωρεάν, και οι κλήσεις είναι γενικώς δωρεάν (ενδέχεται όμως κάποιες κλήσεις που πραγματοποιούνται μέσω ορισμένων τηλεπικοινωνιακών φορέων ή από τηλεφωνικούς θαλάμους ή ξενοδοχεία να χρεώνονται).

Εκδόσεις επί πληρωμή:

•από το EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).

Συνδρομές επί πληρωμή:

•μέσω των εμπορικών αντιπροσώπων της Υπηρεσίας Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (http://publications.europa.eu/others/agents/index_el.htm).

EL
2014

αριθ. 17

Ειδική έκθεση

Μπορεί η πρωτοβουλία
για τα κέντρα αριστείας
της ΕΕ να συμβάλει
αποτελεσματικά
στην άμβλυνση των
προερχόμενων από χώρες
εκτός της ΕΕ χημικών,
βιολογικών, ραδιολογικών
και πυρηνικών κινδύνων;

(υποβαλλόμενη δυνάμει του άρθρου 287, παράγραφος 4, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ)

Περιεχόμενα

Συντομογραφίες

Σύνοψη

Εισαγωγή

Αντιμετώπιση των προκλήσεων για την ασφάλεια της ΕΕ

Η πρωτοβουλία για τα ΧΒΡΠ κέντρα αριστείας της ΕΕ

Στόχοι

Συνολικός συντονισμός και δομή

Εμβέλεια και τρόπος προσέγγισης του ελέγχου

Παρατηρήσεις

Η ιδέα στην οποία βασίζεται η πρωτοβουλία στηρίζεται σε εμπεριστατωμένη ανάλυση και προωθεί τη συνεργασία και την ανάληψη ιδίας ευθύνης στις περιφέρειες

Το οργανωτικό πλαίσιο της πρωτοβουλίας είναι πολύπλοκο αλλά σε γενικές γραμμές κατάλληλο

Παρότι έχουν δημιουργηθεί τα συστήματα διαχείρισης, εξακολουθούν να υπάρχουν ελλείψεις

Καθυστερήσεις στο σχέδιο υλοποίησης

Έχουν δημιουργηθεί συστήματα για την επιλογή και την υλοποίηση έργων, ωστόσο οι χώρες εταίροι πρέπει να συμμετέχουν περισσότερο σε αυτά

Μολονότι υφίσταται διμερής συνεργασία μεταξύ των φορέων λήψης αποφάσεων και των φορέων υλοποίησης, δεν υπάρχει ένα φόρουμ για ευρύτερη στρατηγική συνεργασία

Έχει δημιουργηθεί σύστημα παρακολούθησης

Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα

Συστάσεις

Παράρτημα I | — | Η δομή της πρωτοβουλίας
Παράρτημα II | — | Κατάλογος των περιφερειακών γραμματειών
Παράρτημα III | — | Επιμέρους συνιστώσες της πρωτοβουλίας και εμπλεκόμενοι φορείς
Παράρτημα IV | — | Φορείς υλοποίησης της πρωτοβουλίας
Παράρτημα V | — | Κατάλογος των έργων που υλοποιούνται επί του παρόντος στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας

Απαντήσεις της ΕΥΕ∆ και της Επιτροπής

Συντομογραφίες

ΕΥΕ∆: Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής ∆ράσης

ΜΣ: Μηχανισμός σταθερότητας

ΧΒΡΠ: Χημικά, βιολογικά, ραδιολογικά και πυρηνικά (απειλές, προϊόντα)

EuropeAid: Γενική ∆ιεύθυνση Ανάπτυξης και Συνεργασίας

JRC: Γενική ∆ιεύθυνση Κοινού Κέντρου Ερευνών

TACIS: Τεχνική βοήθεια στην Κοινοπολιτεία Ανεξαρτήτων Κρατών

Unicri: ∆ιαπεριφερειακό Ίδρυμα Ερευνών των Ηνωμένων Εθνών για το Έγκλημα και τη ∆ικαιοσύνη

Σύνοψη

I

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, η ΕΕ έχει αναλάβει δράση για την άμβλυνση των κινδύνων για την ασφάλειά της, κυρίως μέσω δράσεων χρηματοδοτούμενων στο πλαίσιο του προγράμματος Tacis στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας.

II

Το 2003 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε δύο στρατηγικές, οι οποίες έθεσαν τη βάση για τις μελλοντικές δράσεις στον τομέα της ασφάλειας. Αυτές ήταν η «Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφάλειας» και η «Στρατηγική της ΕΕ κατά της διάδοσης των όπλων μαζικής καταστροφής».

III

Ένα από τα μέσα που αναπτύχθηκαν σε συνέχεια της έγκρισης των προαναφερθεισών στρατηγικών ήταν ο «μηχανισμός σταθερότητας», ο προϋπολογισμός του οποίου ανήλθε σε 1 820 εκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2007-2013. Ο μηχανισμός επικεντρώνεται στην αντιμετώπιση προκλήσεων για την ασφάλεια σε χώρες εκτός της ΕΕ και περιλαμβάνει μία βραχυπρόθεσμη και μία μακροπρόθεσμη συνιστώσα.

IV

Το σημαντικότερο σε μέγεθος μέτρο της μακροπρόθεσμης συνιστώσας είναι η «πρωτοβουλία Χημικών, Βιολογικών, Ραδιολογικών και Πυρηνικών (ΧΒΡΠ) κέντρων αριστείας της ΕΕ», ο προϋπολογισμός της οποίας ανήλθε σε 100 εκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2010-2013. Η πρωτοβουλία παρέχει περιφερειακές πλατφόρμες για τη σφαιρική αντιμετώπιση όλων των πτυχών των χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών κινδύνων, οι οποίοι προκύπτουν από φυσικές καταστροφές, καταστροφές από ατυχήματα και εγκληματικές πράξεις, μέσω της συμμετοχής όλων των βασικών ενδιαφερόμενων φορέων σε πολύ αρχικό στάδιο, ενισχύοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την ανάπτυξη εμπειρογνωμοσύνης στις οικείες χώρες.

V

Η πρωτοβουλία τελεί υπό τον συντονισμό και τη διαχείριση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής ∆ράσης (ΕΥΕ∆) και της Γενικής ∆ιεύθυνσης Ανάπτυξης και Συνεργασίας (EuropeAid).

VI

Με τον έλεγχο του Συνεδρίου αξιολογήθηκε η δυνατότητα της πρωτοβουλίας για τα ΧΒΡΠ κέντρα αριστείας της ΕΕ να συμβάλει αποτελεσματικά στην άμβλυνση των προερχόμενων από χώρες εκτός της ΕΕ κινδύνων αυτού του είδους.

VII

Το Συνέδριο συμπεραίνει ότι η πρωτοβουλία για τα ΧΒΡΠ κέντρα αριστείας της ΕΕ μπορεί να συμβάλει αποτελεσματικά στην άμβλυνση των χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών κινδύνων που προέρχονται από χώρες εκτός της ΕΕ, ωστόσο εκκρεμεί η οριστικοποίηση διαφόρων στοιχείων.

VIII

Η ιδέα στην οποία βασίζεται η πρωτοβουλία στηρίζεται σε εμπεριστατωμένη ανάλυση και επικεντρώνεται στην αντιμετώπιση των αδυναμιών που εντοπίστηκαν στο προγενέστερο πρόγραμμα Tacis. Η σφαιρική και βασιζόμενη στη ζήτηση προσέγγιση, αφενός, και η ιδιαίτερη έμφαση στην περιφερειακή συνεργασία, αφετέρου, ανταποκρίνονται μακροπρόθεσμα στις προτεραιότητες που καθορίστηκαν στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής Ασφάλειας και της «Στρατηγικής της ΕΕ κατά της διάδοσης των όπλων μαζικής καταστροφής», οι οποίες δεν είχαν καλυφθεί έως τότε. Η πρωτοβουλία προβλέπει τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων φορέων στις χώρες εταίρους σε πολύ αρχικό στάδιο, γεγονός που ενισχύει τη βιωσιμότητα της ίδιας της πρωτοβουλίας και την ανάληψη ιδίας ευθύνης από τις χώρες εταίρους στις διάφορες περιφέρειες.

IX

Το οργανωτικό πλαίσιο της πρωτοβουλίας είναι σε γενικές γραμμές κατάλληλο, παρότι πολύπλοκο. Ωστόσο, απαιτούνται ορισμένες προσαρμογές. Η επιλογή των δύο φορέων υλοποίησης και των περιφερειών ήταν δεόντως αιτιολογημένη και καθένας από τους εμπλεκόμενους φορείς έχει σαφώς καθορισμένο ρόλο. Εντούτοις, οι περιφερειακές γραμματείες παρουσιάζουν ελλείψεις όσον αφορά την τεχνική τους ικανότητα. Οι αντιπροσωπείες της ΕΕ δεν αξιοποιούν επαρκώς τη θέση τους ώστε να ενισχύσουν την πολιτική στήριξη στις χώρες εταίρους και να ενεργούν ως σύνδεσμος με τα κράτη μέλη της ΕΕ.

X

Έχει αναπτυχθεί κατάλληλο σύστημα διαχείρισης, το οποίο τίθεται σε λειτουργία. Εντούτοις, σημειώθηκαν καθυστερήσεις σε ορισμένα στοιχεία της πρωτοβουλίας. Στο αρχικό σχέδιο υλοποίησης δεν ελήφθη επαρκώς υπόψη η εγγενής πολυπλοκότητα της πρωτοβουλίας. Ως αποτέλεσμα, το σχέδιο υλοποίησης δεν κατέστη δυνατό να εφαρμοστεί πλήρως, καθώς βασικά στοιχεία, όπως οι εκτιμήσεις των αναγκών, δεν είχαν ολοκληρωθεί ακόμη όταν ξεκίνησε η διαδικασία επιλογής των έργων. Στο αρχικό στάδιο της πρωτοβουλίας, οι χώρες εταίροι δεν συμμετείχαν επαρκώς στην επιλογή των έργων. Ορισμένα έργα βρίσκονται σε εξέλιξη και έχουν αναπτυχθεί συστήματα παρακολούθησης. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι η συνεργασία, αφενός, μεταξύ των φορέων λήψης αποφάσεων (ΕΥΕ∆ και EuropeAid) και, αφετέρου, μεταξύ των φορέων υλοποίησης (JRC και Unicri) πραγματοποιείται μόνο σε διμερή βάση.

XI

Το Συνέδριο διατυπώνει μια σειρά συστάσεων, τις οποίες οφείλουν να λάβουν υπόψη η ΕΥΕ∆ και η Επιτροπή για την περαιτέρω ανάπτυξη της πρωτοβουλίας και τη διασφάλιση της βιωσιμότητάς της.

Εισαγωγή

Αντιμετώπιση των προκλήσεων για την ασφάλεια της ΕΕ

01

Τον Μάιο του 2010, η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) εγκαινίασε την πρωτοβουλία Χημικών, Βιολογικών, Ραδιολογικών και Πυρηνικών (ΧΒΡΠ) κέντρων αριστείας (εφεξής «η πρωτοβουλία»). Η πρωτοβουλία σχεδιάστηκε με σκοπό την ενίσχυση της θεσμικής ικανότητας των χωρών εκτός ΕΕ για την άμβλυνση των ΧΒΡΠ κινδύνων, οι οποίοι, εάν δεν αντιμετωπιστούν, μπορεί να αποτελέσουν απειλή για την ΕΕ.

02

Η πρωτοβουλία, της οποίας ο προϋπολογισμός ανήλθε σε 100 εκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2010-2013, αποτελεί το σημαντικότερο σε μέγεθος μέτρο της μακροπρόθεσμης συνιστώσας του μηχανισμού σταθερότητας (ΜΣ)¹. Ο ΜΣ σχεδιάστηκε με σκοπό να παράσχει στην Ευρωπαϊκή Ένωση ένα νέο στρατηγικό εργαλείο για την αντιμετώπιση μιας σειράς προκλήσεων όσον αφορά την παγκόσμια ασφάλεια και ανάπτυξη. Περιλάμβανε βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα μέτρα², με προϋπολογισμό ύψους 1 820 εκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο 2007-2013 (73 % για την αντιμετώπιση κρίσεων και 27 % για την πρόληψη κρίσεων). Μέσω του ΜΣ παρέχεται στις χώρες εταίρους εκτός ΕΕ τεχνική και οικονομική βοήθεια για την άμβλυνση των κινδύνων και την προετοιμασία στον τομέα των χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών υλικών και παραγόντων. Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, τα μέτρα που εγκρίνονται στο πλαίσιο του ΜΣ πρέπει να είναι συμπληρωματικά προς και να συμφωνούν με τα μέτρα που εγκρίνονται στο πλαίσιο της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας της ΕΕ.

03

Μετά το ατύχημα του Τσερνομπίλ το 1986, οι κίνδυνοι που παρουσιάζουν οι σοβιετικού σχεδιασμού πυρηνικές εγκαταστάσεις στην Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη προκάλεσαν μεγάλη ανησυχία στη διεθνή κοινότητα, η οποία ενισχύθηκε με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και τη δημιουργία 11 νέων ανεξάρτητων κρατών (την Κοινοπολιτεία Ανεξάρτητων Κρατών ή ΚΑΚ).

04

Το 1991 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εγκαινίασε το πρόγραμμα Tacis³, το οποίο σχεδιάστηκε με στόχο να βοηθήσει τα κράτη της ΚΑΚ στη μετάβασή τους προς μια δημοκρατική οικονομία της ελεύθερης αγοράς. Το εν λόγω πρόγραμμα έληξε το 2006.

05

Στο πλαίσιο του προγράμματος Tacis, τα κράτη μέλη της ΕΕ και η Επιτροπή συμφώνησαν να υιοθετήσουν κοινή στάση σε σχέση με την πυρηνική ασφάλεια. Σκοπός του προγράμματος Tacis για την πυρηνική ασφάλεια⁴ ήταν η παροχή επιτόπιας βοήθειας, ο σχεδιασμός προσεγγίσεων για την ασφάλεια και ρυθμιστικών προσεγγίσεων, η βελτίωση της διαχείρισης των πυρηνικών αποβλήτων και η παροχή ευκαιριών απασχόλησης στον τομέα της μη στρατιωτικής χρήσης της πυρηνικής ενέργειας στους επιστήμονες του τομέα των πυρηνικών όπλων της ΕΣΣ∆.

06

Το 2003, έπειτα από θεσμικές και διοργανικές συνομιλίες σχετικά με τις τρομοκρατικές επιθέσεις στη Νέα Υόρκη και τον πόλεμο στο Ιράκ, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε δύο στρατηγικές, οι οποίες έθεσαν τη βάση για τις μελλοντικές δράσεις στον τομέα της ασφάλειας:

α)Tην «Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφάλειας»⁵, η οποία καθόρισε το περιβάλλον ασφάλειας της ΕΕ και τις βασικές προκλήσεις για την ΕΕ, οι οποίες ήταν οι εξής:

οη τρομοκρατία,

οη διάδοση των όπλων μαζικής καταστροφής,

οοι περιφερειακές συγκρούσεις,

οη κατάρρευση κρατών,

οτο οργανωμένο έγκλημα.

Το Συμβούλιο συμπέρανε ότι ήταν αναγκαίο η ΕΕ να αναλάβει περισσότερο δραστήριο ρόλο, με μεγαλύτερη συνέπεια, και να βελτιώσει τις ικανότητές της για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, στο επίπεδο τόσο της αντίδρασης σε περιπτώσεις κρίσεων όσο και της πρόληψης αυτών.

β)Tη «Στρατηγική της ΕΕ κατά της διάδοσης των όπλων μαζικής καταστροφής»⁶, η οποία παρείχε έναν χάρτη πορείας για την ανάληψη δράσης στον εν λόγω τομέα. Οι προτεραιότητές της, ειδικότερα, ήταν:

οη υποστήριξη του διεθνούς συστήματος παρακολούθησης της μη διάδοσης,

οη παροχή συνδρομής προς χώρες εκτός ΕΕ μέσω της ανάπτυξης ικανοτήτων,

οη ανάπτυξη νομοθετικών πλαισίων, και

οη δημιουργία σχεδίων αντίδρασης προκειμένου οι χώρες να έχουν τη δυνατότητα να εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους εντός των πλαισίων αυτών.

07

Οι ανησυχίες που εξέφρασε η ΕΕ εξετάστηκαν επίσης στο πλαίσιο απόφασης του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών του 2004⁷. Τα πρόσφατα γεγονότα στη Συρία απέδειξαν ότι οι ανησυχίες αυτές παραμένουν επίκαιρες.

Η πρωτοβουλία για τα ΧΒΡΠ κέντρα αριστείας της ΕΕ

Στόχοι

08

Οι κύριοι στόχοι⁸ της πρωτοβουλίας για τα ΧΒΡΠ κέντρα αριστείας της ΕΕ είναι οι εξής:

οενίσχυση των μακροπρόθεσμων και περιφερειακών ικανοτήτων των αρμόδιων αρχών και των διοικητικών υποδομών,

ουποστήριξη και ενίσχυση των βραχυπρόθεσμων ικανοτήτων αντιμετώπισης.

09

Τα μέσα που προβλέπει η πρωτοβουλία για την επίτευξη των παραπάνω στόχων είναι τα εξής:

α)παροχή κατάρτισης και βοήθειας σε χώρες για την υλοποίηση των διεθνών δεσμεύσεων για άμβλυνση των κινδύνων από τη διάδοση των ΧΒΡΠ·

β)υποστήριξη των εθνικών ικανοτήτων για την ανάπτυξη και την επιβολή νομικών, διοικητικών και τεχνικών μέτρων σε σχέση με τους κινδύνους από τη διάδοση των ΧΒΡΠ·

γ)διασφάλιση της βιωσιμότητας των δραστηριοτήτων κατάρτισης και της βοήθειας, καθώς και της ανάληψης της ευθύνης για τις δραστηριότητες αυτές, μέσω μιας ολοκληρωμένης περιφερειακής προσέγγισης·

δ)παροχή μιας ολοκληρωμένης δέσμης μέτρων κατάρτισης και βοήθειας όσον αφορά τα ΧΒΡΠ (π.χ. έλεγχος των εξαγωγών, παράνομη διακίνηση, ασφάλεια και προστασία, σχεδιασμός έκτακτης ανάγκης, αντιμετώπιση κρίσεων, αναπροσανατολισμός επιστημόνων, αποθήκευση και διάθεση).

Συνολικός συντονισμός και δομή

10

Πολλοί φορείς διαδραματίζουν ρόλο στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας (βλέπε επίσης παράρτημα Ι):

α)Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής ∆ράσης (ΕΥΕ∆), ο αρμόδιος για την εξωτερική πολιτική της ΕΕ φορέας, είναι υπεύθυνη για τον στρατηγικό προσανατολισμό της πρωτοβουλίας μέσω των πολυετών ενδεικτικών προγραμμάτων του μηχανισμού σταθερότητας, στον οποίο εντάσσεται η πρωτοβουλία. Η ΕΥΕ∆ διατηρεί επίσης τακτική επαφή με άλλους διεθνείς φορείς στον τομέα της διαχείρισης κινδύνων από ΧΒΡΠ (για παράδειγμα, τον ∆ιεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας) και συνομιλεί μαζί τους για ζητήματα γενικής στρατηγικής και προτεραιοτήτων.

β)Η EuropeAid —υπηρεσία της Επιτροπής αρμόδια για την αναπτυξιακή βοήθεια— είναι ο φορέας λήψης αποφάσεων και είναι υπεύθυνη για την εκτέλεση του προϋπολογισμού του έργου. Καταρτίζει τα ετήσια προγράμματα δράσης του μηχανισμού σταθερότητας και παρακολουθεί τις εργασίες της ομάδας διακυβέρνησης και των φορέων υλοποίησης: του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Επιτροπής (JRC) και του ∆ιαπεριφερειακού Ιδρύματος Eρευνών των Ηνωμένων Εθνών για το Έγκλημα και τη ∆ικαιοσύνη (Unicri). Από το 2012 η EuropeAid διαχειρίζεται επίσης τα έργα που υλοποιούνται στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας⁹, συμπεριλαμβανομένης της επιλογής των έργων, της σύναψης συμβάσεων με τις κοινοπραξίες υλοποίησης¹⁰ και της παρακολούθησης.

γ)Μια «ομάδα διακυβέρνησης» απαρτιζόμενη από εμπειρογνώμονες από μη κυβερνητικές οργανώσεις της ΕΕ υποστηρίζει την πρωτοβουλία παρέχοντας συμβουλές σε ζητήματα διακυβέρνησης, παρουσιάζοντας την πρωτοβουλία στις χώρες εταίρους και επιδιώκοντας την πολιτική στήριξή τους σε υψηλό επίπεδο.

δ)Το JRC και το Unicri υλοποιούν την πρωτοβουλία. Το JRC, που είναι η εξειδικευμένη υπηρεσία της Επιτροπής για την τεχνική και επιστημονική υποστήριξη, βοηθά στην κατάρτιση των προτάσεων για τα έργα, την επιλογή των έργων και τις εκτιμήσεις των αναγκών. Επίσης, είναι υπεύθυνο για τη δημιουργία και τη διατήρηση μηχανισμών παρακολούθησης για τα έργα και συνολικά για την πρωτοβουλία. Το Unicri οργανώνει τις περιφερειακές γραμματείες και παρέχει συνδρομή κατά τη δημιουργία των δομών στις χώρες εταίρους, καθώς και για την κατάρτιση των εθνικών προγραμμάτων δράσης και τη διοργάνωση συναντήσεων στρογγυλής τραπέζης.

ε)Καθεμιά από τις χώρες εταίρους —οι οποίες συνολικά υπερβαίνουν τις 40— ορίζει το εθνικό σημείο επαφής της, το οποίο συντονίζει τις εργασίες που πραγματοποιούνται από τους ενδιαφερόμενους στην οικεία χώρα για τη δημιουργία των εθνικών ομάδων (ΕΟ) σχετικά με τα ΧΒΡΠ¹¹, διοργανώνει συναντήσεις και εξασφαλίζει τη διάδοση των σχετικών πληροφοριών. Οι χώρες εταίροι καθορίζουν επίσης τις ανάγκες τους με τη βοήθεια μιας εργαλειοθήκης εκτίμησης των αναγκών και αναπτύσσουν εθνικά προγράμματα δράσης, στα οποία ιεραρχούν κατά προτεραιότητα τις ανάγκες τους. Στη συνέχεια καταρτίζουν προσαρμοσμένες προτάσεις έργων, οι οποίες καλύπτουν αυτές τις ανάγκες. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας που ακολουθεί, οι προτάσεις έργων εμπλουτίζονται με ένα περιφερειακό στοιχείο, σε περίπτωση που δεν περιλαμβάνεται ήδη, τελειοποιούνται από το JRC και, στη συνέχεια, αξιολογούνται, ταξινομούνται και επιλέγονται για χρηματοδότηση από την EuropeAid. Κατόπιν υπογράφονται οι συμβάσεις με τις κοινοπραξίες υλοποίησης των έργων και ξεκινά η υλοποίηση.

στ)Οι χώρες εταίροι συνεργάζονται μέσω περιφερειακών γραμματειών (βλέπε τον κατάλογο στο παράρτημα ΙΙ). Οι γραμματείες απαρτίζονται από δύο μόνιμους υπαλλήλους: τον προϊστάμενο της γραμματείας (που διορίζεται από τη χώρα φιλοξενίας) και τον περιφερειακό συντονιστή (που ορίζεται από το Unicri) και αποσκοπούν στο να ενισχύσουν την περιφερειακή συνεργασία και να προσδώσουν στις προτάσεις έργων μια περιφερειακή διάσταση, μέσω:

οτης διευκόλυνσης της ανταλλαγής πληροφοριών και του συντονισμού στην περιφέρεια·

οτης παροχής βοήθειας προς τις χώρες για την ανάπτυξη ικανοτήτων εκτίμησης και αντιμετώπισης των αναγκών και τον εντοπισμό των τομέων εμπειρογνωμοσύνης,

οτης υποστήριξης της υλοποίησης και της παρακολούθησης των έργων και της παροχής ανατροφοδότησης σχετικά με αυτά προς τους φορείς υλοποίησης, και

οτης προώθησης της ευαισθητοποίησης σχετικά με την πρωτοβουλία στις περιφέρειες.

11

Η αντιπροσωπεία της ΕΕ¹² σε κάθε χώρα η οποία συμμετέχει στην πρωτοβουλία ενημερώνεται τακτικά για την πρόοδο και τις σχετικές δράσεις που υλοποιούνται στη χώρα αυτή.

12

Στο παράρτημα ΙΙΙ παρουσιάζονται οι επιμέρους συνιστώσες της πρωτοβουλίας και οι φορείς που συμμετέχουν στην υλοποίησή της.

1Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1717/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Νοεμβρίου 2006, για τη θέσπιση μηχανισμού σταθερότητας (ΕΕ L 327 της 24.11.2006, σ. 1).

2Παράδειγμα βραχυπρόθεσμων μέτρων: στήριξη για τη δημιουργία μεταβατικών αρχών και δημοκρατικών και πλουραλιστικών κρατικών θεσμών. Παράδειγμα μακροπρόθεσμων μέτρων: ανάπτυξη νομικών πλαισίων και θεσμικών ικανοτήτων, π.χ. όσον αφορά τους ελέγχους των εξαγωγών ειδών που είναι δυνατό να χρησιμοποιηθούν για μη στρατιωτικούς ή/και στρατιωτικούς ή εγκληματικούς σκοπούς («είδη διπλής χρήσης»).

3«Τεχνική βοήθεια στην Κοινοπολιτεία Ανεξαρτήτων Κρατών.»

4Την περίοδο 1992-2006, χορηγήθηκαν στο πρόγραμμα Tacis για την πυρηνική ασφάλεια 1,3 δισεκατομμύρια ευρώ.

5Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφάλειας, Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, Βρυξέλλες, 12 και 13 Δεκεμβρίου 2003. Βλέπε http://www.eeas.europa.eu/csdp/about-csdp/european-security-strategy/.

6Στρατηγική της ΕΕ κατά της διάδοσης των όπλων μαζικής καταστροφής, Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, Βρυξέλλες, 12 Δεκεμβρίου 2003. Βλέπε http://eeas.europa.eu/non-proliferation-and-disarmament/wmd/index_en.htm.

7Απόφαση 1540 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών της 28ης Απριλίου 2014.

8Μηχανισμός σταθερότητας — Πολυετές ενδεικτικό πρόγραμμα 2009-2011, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 8.4.2009.

9Το Unicri διαχειρίζεται τα έργα για τα οποία υπεγράφησαν συμβάσεις πριν από το 2012.

10Όσον αφορά το Unicri πρόκειται για μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς σε όλο τον κόσμο με σχετική εμπειρογνωμοσύνη, ενώ όσον αφορά την EuropeAid πρόκειται για κυβερνητικές υπηρεσίες των κρατών μελών με σχετική εμπειρογνωμοσύνη.

11Οι εθνικές ομάδες συντονίζουν περαιτέρω τις εργασίες και παρέχουν πληροφορίες σε όργανα, όπως υπουργεία, υπηρεσίες και ερευνητικά και εκπαιδευτικά ιδρύματα στην εκάστοτε χώρα.

12Η ΕΕ εκπροσωπείται από ένα δίκτυο 139 αντιπροσωπειών και γραφείων ανά τον κόσμο. Για περισσότερες πληροφορίες, βλέπε http://eeas.europa.eu/delegations/index_el.htm.

Εμβέλεια και τρόπος προσέγγισης του ελέγχου

13

Με τον έλεγχο του Συνεδρίου επιδιώχθηκε να αξιολογηθεί κατά πόσον η πρωτοβουλία για τα κέντρα αριστείας της ΕΕ μπορεί να συμβάλει αποτελεσματικά στην άμβλυνση των προερχόμενων από χώρες εκτός της ΕΕ χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών κινδύνων. Αυτό το γενικό ερώτημα ελέγχου αναλύθηκε στα ακόλουθα τρία επιμέρους ερωτήματα:

οΣτηρίζεται η πρωτοβουλία σε εμπεριστατωμένη ανάλυση της κατάστασης που επικρατούσε πριν από το 2010;

οΕίναι το οργανωτικό πλαίσιο της πρωτοβουλίας το ενδεδειγμένο για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που εντοπίστηκαν;

οΑναπτύχθηκε και τέθηκε σε λειτουργία ένα κατάλληλο σύστημα διαχείρισης;

14

Καθώς πρόκειται για σχετικά νέα πρωτοβουλία (δρομολογήθηκε το 2010, ενώ τα πρώτα έργα άρχισαν να υλοποιούνται το 2013), το Συνέδριο δεν έλεγξε τις υλοποιήσεις, τα επακόλουθα και τον αντίκτυπό της. Αντ’ αυτού, εξέτασε κατά πόσον η προσέγγιση, η στρατηγική και η διαχείριση της πρωτοβουλίας δημιουργούν τις προϋποθέσεις ώστε να καταστεί δυνατή η μείωση των ΧΒΡΠ κινδύνων στις χώρες εκτός ΕΕ.

15

Το Συνέδριο διενήργησε τον έλεγχό του κατά το διάστημα Οκτωβρίου 2013–Ιανουαρίου 2014. Οι ελεγκτικές εργασίες περιλάμβαναν αναλυτική επισκόπηση σχετικών εγγράφων, συνεντεύξεις με υπαλλήλους της Επιτροπής, της ΕΥΕ∆, του Unicri και της ομάδας διακυβέρνησης, επισκέψεις σε δύο περιφερειακές γραμματείες (στο Ραμπάτ και το Αμμάν), καθώς και συμμετοχή σε εργαστήριο που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο ενός από τα έργα.

Παρατηρήσεις

Η ιδέα στην οποία βασίζεται η πρωτοβουλία στηρίζεται σε εμπεριστατωμένη ανάλυση και προωθεί τη συνεργασία και την ανάληψη ιδίας ευθύνης στις περιφέρειες

16

Η πρωτοβουλία για τα ΧΒΡΠ κέντρα αριστείας της ΕΕ αποτελεί καίρια απάντηση στην Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφάλειας και τη «Στρατηγική της ΕΕ κατά της διάδοσης των όπλων μαζικής καταστροφής». Η ιδέα στην οποία βασίζεται η πρωτοβουλία στηρίζεται σε εμπεριστατωμένη ανάλυση, στο πλαίσιο της οποίας ελήφθησαν ιδιαιτέρως υπόψη οι ακόλουθες αδυναμίες του προγενέστερου προγράμματος Tacis:

οείχε ακολουθηθεί μια κατά κύριο λόγο ad hoc προσέγγιση και δεν είχαν ενσωματωθεί όλες οι δράσεις σε μια μακροπρόθεσμη στρατηγική,

οη υλοποίηση του προγράμματος Tacis έγινε «από την κορυφή προς τη βάση», με κεντρικό κόμβο αποφάσεων την Επιτροπή, με αποτέλεσμα να περιορίζεται σημαντικά η δυνατότητα ανάληψης ιδίας ευθύνης από τις χώρες εκτός ΕΕ. Κατά συνέπεια, ήταν αυξημένος ο κίνδυνος αδυναμίας συνέχισης των έργων και των αποτελεσμάτων τους μετά τη λήξη της χρηματοδότησης από την ΕΕ¹³.

17

Η πρωτοβουλία των κέντρων αριστείας παρουσιάζει αρκετά πρωτοποριακά χαρακτηριστικά. Έχει σχεδιαστεί με σκοπό:

οτη συνολική αντιμετώπιση των ΧΒΡΠ κινδύνων και απειλών, ανεξαρτήτως του εάν οφείλονται σε εγκληματική δράση, ατύχημα ή φυσική αιτία, και τη συμπερίληψη μέτρων άμβλυνσης που σχετίζονται με την πρόληψη, την ανίχνευση, την αντιμετώπιση και με ζητήματα διακυβέρνησης. Στο πλαίσιο 1 που ακολουθεί παρουσιάζονται παραδείγματα τέτοιων κινδύνων,

οτην ανάπτυξή της στο πλαίσιο μιας βασιζόμενης στη ζήτηση προσέγγισης («από τη βάση προς την κορυφή»): εμπειρογνώμονες στις χώρες εταίρους προσδιορίζουν κατά τρόπο συστηματικό τις ιδιαίτερες ανάγκες της χώρας τους σε όλους τους τομείς ΧΒΡΠ κινδύνου με τη βοήθεια μιας εργαλειοθήκης εκτίμησης των αναγκών (ανάλυση των ελλείψεων). Στη συνέχεια, ιεραρχούν κατά προτεραιότητα στο πλαίσιο εθνικών προγραμμάτων δράσης τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την αντιμετώπιση αυτών των κινδύνων και απειλών. Τέλος, καταρτίζουν προτάσεις έργων ειδικά προσαρμοσμένες για την αντιμετώπιση των αναγκών που προσδιορίστηκαν και των ελλείψεων στα συστήματα άμβλυνσης των κινδύνων τους,

οτην απόδοση ιδιαίτερης έμφασης στην περιφερειακή συνεργασία μεταξύ των χωρών εταίρων: η εμπειρογνωμοσύνη και οι ικανότητες που δημιουργούνται μέσω της πρωτοβουλίας στις χώρες εταίρους διαμοιράζεται σε περιφερειακό επίπεδο.

  Πλαίσιο 1

Παραδείγματα ΧΒΡΠ κινδύνων που καλύπτονται από την πρωτοβουλία:

—Χημικοί: παράνομη διακίνηση χημικών υλικών που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για βιομηχανικούς σκοπούς και/ή εγκληματικές δραστηριότητες («διπλής χρήσης»),

—Βιολογικοί: επιδημίες όπως η γρίπη των πτηνών, νόσος άκρως μολυσματική με ταχύ ρυθμό μετάδοσης σε πολλές χώρες,

—Ραδιολογικοί: νοσοκομειακά απόβλητα, όπως ουσίες που χρησιμοποιούνται στην ακτινοθεραπεία,

—Πυρηνικοί: συμβάντα, όπως αυτό της Φουκουσίμα, κατά τα οποία ραδιολογικά υλικά απελευθερώνονται στο περιβάλλον εξαιτίας ατυχήματος.

18

Όλα αυτά τα νέα χαρακτηριστικά σχεδιάστηκαν με σκοπό την ενίσχυση του αισθήματος ιδίας ευθύνης στις χώρες εταίρους και, επομένως, τη βελτίωση της βιωσιμότητάς της, δηλαδή προκειμένου να αυξηθούν οι πιθανότητες διατήρησης των αποτελεσμάτων των μέτρων μετά τη λήξη της χρηματοδότησης από την ΕΕ.

19

Η περιφερειακή συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της πρωτοβουλίας. Η ΕΥΕ∆ και η Επιτροπή είχαν βάσιμους λόγους για την ενσωμάτωση του εν λόγω στοιχείου στην πρωτοβουλία και την επικέντρωση στην περιφερειακή συνεργασία:

α)οι κίνδυνοι τους οποίους καλύπτει η πρωτοβουλία έχουν εκ φύσεως διασυνοριακό χαρακτήρα: ο αντίκτυπος των χημικών ατυχημάτων και των επιδημιών, όπως η γρίπη των πτηνών, δεν γνωρίζει σύνορα·

β)οι χώρες εταίροι διαφοροποιούνται όσον αφορά την πρόοδο που έχουν σημειώσει στον τομέα της άμβλυνσης των ΧΒΡΠ κινδύνων. Μέσω της περιφερειακής συνεργασίας προωθούνται βέλτιστες πρακτικές και οι χώρες εταίροι έχουν τη δυνατότητα να επωφεληθούν σε αμοιβαία βάση από τις γνώσεις όλων.

20

Ως εκ τούτου, τα επιδιωκόμενα οφέλη της πρωτοβουλίας δεν περιορίζονται στις υλοποιήσεις των έργων. Το γεγονός ότι γειτονικές χώρες σε ευαίσθητες γεωγραφικές περιοχές, όπως η Βόρεια Αφρική και η Μέση Ανατολή, πραγματοποιούν συνομιλίες και υλοποιούν έργα στον τομέα της ασφάλειας συνεπάγεται σημαντική προστιθέμενη αξία, η οποία συμβάλλει αυτοτελώς στην ανάπτυξη πνεύματος συνεργασίας και στην ασφάλεια.

21

Η διεθνής κοινότητα χαιρέτισε την πρωτοβουλία, η οποία εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας των ΗΕ¹⁴, την παγκόσμια εταιρική σχέση της Ομάδας G8 (η οποία συγκρότησε ομάδα εργασίας για τα κέντρα αριστείας¹⁵) και το NATO (η ΕΕ υποστηρίζει το κέντρο ΧΒΡΠ του NATO στο Vyskov, στην Τσεχική ∆ημοκρατία¹⁶).

Το οργανωτικό πλαίσιο της πρωτοβουλίας είναι πολύπλοκο αλλά σε γενικές γραμμές κατάλληλο

22

Η δομή της πρωτοβουλίας είναι πολύπλοκη εξαιτίας του αριθμού των παραγόντων που συμμετέχουν, της αποκεντρωμένης οργάνωσης, της παγκόσμιας διάστασης, της ετερογένειας των περιφερειών και των χωρών εταίρων και της από κοινού υλοποίησης από φορείς της ΕΕ και των ΗΕ (βλέπε σημεία 10 έως 11). Ωστόσο, η εν λόγω πολυπλοκότητα αποτελεί εγγενές χαρακτηριστικό της συνολικής, από τη βάση προς την κορυφή, περιφερειακής προσέγγισης που επελέγη για την υλοποίηση της πρωτοβουλίας (βλέπε σημείο 17).

23

Η επιλογή των φορέων υλοποίησης, του JRC και του Unicri ήταν δεόντως αιτιολογημένη. Το JRC, ο εσωτερικός επιστημονικός φορέας της Επιτροπής, παρέχει σχετική τεχνική εμπειρογνωμοσύνη, ενώ το Unicri στηρίζεται στο διπλωματικό δίκτυο των Ηνωμένων Εθνών προκειμένου να προσεγγίσει δυνητικές χώρες εταίρους και να πειστούν να συμμετάσχουν στην πρωτοβουλία. Στο παράρτημα IV παρουσιάζεται το ιστορικό της επιλογής καθενός από τους φορείς υλοποίησης, τον τομέα εμπειρογνωμοσύνης τους, καθώς και τα βασικά καθήκοντα που τους έχουν ανατεθεί.

24

Παρά τον μεγάλο αριθμό των εμπλεκόμενων φορέων, ο ρόλος και οι αρμοδιότητές τους καθορίζονται σαφώς και κάθε φορέας διαδραματίζει συγκεκριμένο ρόλο (βλέπε σημεία 10 έως 11).

25

Οι χώρες εταίροι επιλέγουν το εθνικό σημείο επαφής τους και δημιουργούν οι ίδιες την εθνική ομάδα τους, βάσει κατευθυντήριων οδηγιών και συστάσεων που εκδίδουν το JRC και το Unicri. Αυτή η αυτονομία είναι σημαντική για την αποδοχή εκ μέρους τους της πρωτοβουλίας και συνεπής προς την ακολουθούμενη προσέγγιση που βασίζεται στη ζήτηση.

26

Όσον αφορά τον καθορισμό των περιφερειών στις οποίες επρόκειτο να υλοποιηθεί η πρωτοβουλία, η ΕΥΕ∆ και η Επιτροπή δικαιολογημένα επέλεξαν κυρίως περιφέρειες που περιλαμβάνουν χώρες που γειτνιάζουν με την ΕΕ και/ή συνδεδεμένες με την ΕΕ χώρες (βλέπε παράρτημα II). Ωστόσο, ο αριθμός των εμπλεκόμενων περιφερειών και χωρών είναι μεγάλος και, κατά συνέπεια, η ζήτηση για χρηματοδότηση χρήσιμων έργων ενδέχεται να υπερβαίνει σε μεγάλο βαθμό τους περιορισμένους διαθέσιμους πόρους. Είναι πιθανό να χρειαστεί να δοθεί προτεραιότητα σε έργα στις περιοχές με τη μεγαλύτερη σημασία για την ασφάλεια της ΕΕ, προκειμένου να διασφαλιστεί η βέλτιστη χρήση των διαθέσιμων πόρων.

27

Οι περιφερειακές γραμματείες (βλέπε σημείο 10) προς το παρόν διαθέτουν περιορισμένη τεχνική εμπειρογνωμοσύνη. Αυτό δυσχεραίνει την εκπλήρωση μέρους του ρόλου τους, όπως την παροχή βοήθειας για την ανάπτυξη και την τελειοποίηση των προτάσεων έργων και τη διευκόλυνση της μετέπειτα υλοποίησης των έργων.

28

Οι αντιπροσωπείες της ΕΕ στις χώρες εταίρους ενημερώνονται τακτικά σχετικά με την πρωτοβουλία, αλλά δεν διαδραματίζουν ακόμη επαρκώς ενεργό ρόλο. ∆ιαθέτουν την εμπειρογνωμοσύνη για την υποστήριξη των περιφερειακών γραμματειών και των εθνικών σημείων επαφής. Το σημαντικότερο, δε, είναι ότι διαθέτουν διπλωματική εμπειρογνωμοσύνη, η οποία μπορεί να συμβάλει στην εξασφάλιση και τη διατήρηση πολιτικής στήριξης σε υψηλό επίπεδο στις χώρες εταίρους και στην ενημέρωση σχετικά με τη συμμετοχή της ΕΕ.

Παρότι έχουν δημιουργηθεί τα συστήματα διαχείρισης, εξακολουθούν να υπάρχουν ελλείψεις

Καθυστερήσεις στο σχέδιο υλοποίησης

29

Η ΕΥΕ∆ και η Επιτροπή δεν έλαβαν υπόψη την εγγενή πολυπλοκότητα της πρωτοβουλίας κατά την κατάρτιση του σχεδίου υλοποίησής της (βλέπε παράρτημα III). Απαιτήθηκε περισσότερος χρόνος από τον προβλεπόμενο για τη συγκρότηση των δομών στις χώρες εταίρους. Αυτό οφειλόταν στις πολιτικές συνθήκες και τον διαφορετικό βαθμό στήριξης σε υψηλό επίπεδο, την ετερογενή φύση των χωρών εταίρων, τη διαφορετική προγενέστερη εμπειρία τους στον τομέα της άμβλυνσης των ΧΒΡΠ κινδύνων και τον διαφορετικό βαθμό στον οποίο είχαν ήδη δημιουργηθεί σχετικές δομές (για παράδειγμα, εθνικές ομάδες).

30

Αυτή η πολυπλοκότητα δεν καθυστέρησε μόνο τον ορισμό των εθνικών σημείων επαφής αλλά και τη συγκρότηση των εθνικών ομάδων.

31

Το σχέδιο υλοποίησης προέβλεπε, μεταξύ άλλων, μια σειρά ενεργειών, από την εκτίμηση αναγκών, με τη χρήση μιας εργαλειοθήκης που αναπτύχθηκε ειδικά για τον σκοπό αυτό, έως τα εθνικά προγράμματα δράσης και τις προτάσεις έργων για την αντιμετώπιση των προσδιορισθεισών αναγκών.

32

Σκοπός της εργαλειοθήκης εκτίμησης των αναγκών ήταν ο εντοπισμός, με συστηματικό τρόπο, των ιδιαίτερων κινδύνων στις επιμέρους χώρες, σε όλους τους τομείς των ΧΒΡΠ κινδύνων. Η ανάπτυξη της εργαλειοθήκης είχε ήδη προβλεφθεί σε μια σύμβαση που υπεγράφη μεταξύ της EuropeAid και του Unicri το 2010. Εξαιτίας των καθυστερήσεων στην υλοποίηση της πρωτοβουλίας (βλέπε σημεία 29 έως 30), η EuropeAid την επαναπρογραμμάτισε στο ετήσιο πρόγραμμα δράσης της για το 2012.

33

Σύμφωνα με τη γνώμη της EuropeAid, το Unicri δεν είχε λάβει επαρκώς υπόψη τις διοικητικές ικανότητες των χωρών εταίρων κατά την ανάπτυξη της εργαλειοθήκης, με αποτέλεσμα το τελικό προϊόν να είναι υπερβολικά πολύπλοκο. Κατά συνέπεια, τον Μάρτιο του 2013 ανέθεσε εκ νέου αυτό το καθήκον στο JRC, το οποίο παρέδωσε μία νέα, απλούστερη εκδοχή τον ∆εκέμβριο του 2013. Μετά την πραγματοποίηση δοκιμών σε τρεις χώρες εταίρους, κατέστη πλήρως διαθέσιμη στις αρχές του 2014. Επί του παρόντος διατίθενται δύο εργαλειοθήκες, οι οποίες έχουν σκοπό να βοηθούν τις χώρες εταίρους στην κατάρτιση των εθνικών προγραμμάτων δράσης.

34

Σε συνέχεια της εκτίμησης αναγκών πρέπει να καταρτίζονται εθνικά προγράμματα δράσης προκειμένου να προτείνονται τα μέτρα που είναι απαραίτητα για την αντιμετώπιση των προσδιορισθεισών αναγκών στους τομείς της προετοιμασίας για την αντιμετώπιση καταστροφών καθώς και της πρόληψης, της ανίχνευσης και της άμβλυνσης αυτών. Έως το τέλος του 2013, πέντε χώρες εταίροι είχαν καταρτίσει προκαταρκτικά προγράμματα δράσης.

35

Εξαιτίας όλων αυτών των καθυστερήσεων, η ΕΥΕ∆ και η EuropeAid δεν κατέστη δυνατό να ακολουθήσουν το σχέδιο υλοποίησης όπως είχε σχεδιαστεί. Τα έργα είχαν ξεκινήσει πριν εκτιμηθούν οι ανάγκες και καταρτιστούν εθνικά προγράμματα δράσης.

Έχουν δημιουργηθεί συστήματα για την επιλογή και την υλοποίηση έργων, ωστόσο οι χώρες εταίροι πρέπει να συμμετέχουν περισσότερο σε αυτά

36

Όσον αφορά την επιλογή των έργων, οι περισσότερες προτάσεις προέρχονται από χώρες εταίρους ή περιφερειακές γραμματείες, ενώ ορισμένες προέρχονται και από τους φορείς υλοποίησης. Παρόλο που η υποβολή προτάσεων έργων από τους φορείς υλοποίησης δίνει ενδεχομένως κάποια ώθηση στην πρωτοβουλία, δεν συνάδει με την προσέγγιση από τη βάση προς την κορυφή.

37

Το JRC εξετάζει όλες τις προτάσεις και διασφαλίζει, από κοινού με την EuropeAid, ότι περιλαμβάνουν στόχους και δείκτες SMART¹⁷. Κατά την πρώτη διαδικασία επιλογής έργων, η EuropeAid, το Unicri και το JRC τροποποίησαν τις προτάσεις, συγχωνεύοντας κάποιες από αυτές και απορρίπτοντας άλλες, χωρίς να ενημερώνουν πάντα τον φορέα που τις είχε υποβάλει. Αυτό υπονόμευσε την ανάληψη ιδίας ευθύνης εκ μέρους τους και υπήρξε επιζήμιο για την ανάπτυξη της πρωτοβουλίας.

38

Από τον Μάιο του 2013 και εφεξής, οι εμπλεκόμενες χώρες εταίροι έχουν τη δυνατότητα να προτείνουν έργα οποιαδήποτε χρονική στιγμή αντί άπαξ ετησίως, όπως ίσχυε στο παρελθόν. Η EuropeAid εγκρίνει τα έργα κατά περίπτωση κατόπιν συνομιλιών μεταξύ χωρών εταίρων, περιφερειακών γραμματειών και εμπειρογνωμόνων. Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών, οι συμμετέχοντες διασφαλίζουν ότι οι προτάσεις έργων έχουν περιφερειακή διάσταση. Οι χώρες εταίροι χαιρέτισαν τη νέα προσέγγιση, βάσει της οποίας εμπλέκονται σε μεγαλύτερο βαθμό στις διαδικασίες που οδηγούν στη λήψη απόφασης για τη χρηματοδότηση μιας πρότασης έργου. Ωστόσο, η καθυστέρηση μεταξύ της υποβολής των προτάσεων έργων και της υλοποίησής τους προβληματίζει τις χώρες εταίρους, οι οποίες θα εκτιμούσαν τη βελτίωση της κατάστασης.

39

Έως τον Απρίλιο του 2014, είχαν επιλεγεί 40 έργα (βλέπε παράρτημα V). Η υλοποίηση των πρώτων έργων ξεκίνησε την 1η Ιανουαρίου 2013. Τα περισσότερα αφορούν την ευαισθητοποίηση, τη δικτύωση, τη μεταφορά γνώσεων, την κατάρτιση, την ανάπτυξη ικανοτήτων και την αναβάθμιση των νομοθετικών πλαισίων (βλέπε παράδειγμα στο πλαίσιο 2).

40

Η ευθύνη για τη διαχείριση των πρώτων 19 έργων της πρωτοβουλίας, συμπεριλαμβανομένης της επιλογής και της σύναψης συμβάσεων με τους φορείς υλοποίησης των έργων, σύμφωνα με τους κανόνες των ΗΕ, ανατέθηκε στο Unicri. Αυτό σήμαινε ότι ήταν δυνατή η συμμετοχή οποιουδήποτε μη κερδοσκοπικού οργανισμού ανά τον κόσμο με ανάλογη εμπειρογνωμοσύνη. Το 2012 η EuropeAid ανέλαβε τη διαχείριση των μεταγενέστερων έργων προκειμένου να ανταποκριθεί στις ανησυχίες που εκφράστηκαν από ορισμένα κράτη μέλη, τα οποία επιθυμούσαν μεγαλύτερη συμμετοχή των εμπειρογνωμόνων τους στις εργασίες και την ανάδειξη του ρόλου της ΕΕ ως χορηγού.

41

Από τότε που ανέλαβε η EuropeAid την οργάνωση της υλοποίησης των έργων, οι κοινοπραξίες υλοποίησης συστήνονται με άξονα υπηρεσίες, φορείς και εμπειρογνώμονες από τα κράτη μέλη της ΕΕ. Ελάχιστες υπηρεσίες, φορείς και εμπειρογνώμονες των χωρών εταίρων συμμετέχουν σε αυτές τις κοινοπραξίες, παρότι σε ορισμένες περιπτώσεις διαθέτουν ευρεία εμπειρία στους σχετικούς τομείς. Αυτό ενδέχεται να αποτελέσει εμπόδιο στην ανάπτυξη αισθήματος ιδίας ευθύνης για τα μέτρα στις χώρες εταίρους και να επηρεάσει τη βιωσιμότητα των αποτελεσμάτων των έργων. Επιπλέον, η μεγαλύτερη συμμετοχή εμπειρογνωμόνων από τις χώρες εταίρους θα ήταν ευεργετική για τις ικανότητες στον τομέα των ΧΒΡΠ στις χώρες αυτές. Αυτός ήταν ένας από τους βασικούς στόχους της πρωτοβουλίας.

    Πλαίσιο 2

  Παράδειγμα έργου

Τίτλος
Έργο 5: Ανάπτυξη γνώσεων και μεταφορά βέλτιστων πρακτικών για την παρακολούθηση των εισαγωγών/εξαγωγών ΧΒΡΠ

Περιοχή στόχος
Αφρικανική ακτή του Ατλαντικού, Κεντρική Ασία, Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική

Υπεύθυνος υλοποίησης
Γερμανικό Γραφείο Οικονομικών και Ελέγχου Εξαγωγών (BAFA), Γερμανία

Ημερομηνία
1.1.2013–31.12.2014

Προϋπολογισμός (σε ευρώ)
1 440 000

Στόχοι

1.Ενίσχυση των ικανοτήτων των χωρών στο πεδίο του ελέγχου των εισαγωγών/εξαγωγών, μέσω της δημιουργίας ειδικών διαδικασιών και οδηγιών για την αποτροπή παράνομων διασυνοριακών μεταφορών επικίνδυνων ΧΒΡΠ υλικών.

2.Οικοδόμηση εμπιστοσύνης ανάμεσα στους φορείς, τις υπηρεσίες κ.λπ. που εμπλέκονται στο πεδίο της ρύθμισης των εισαγωγών/εξαγωγών σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο.

3.∆ημιουργία ενός βιώσιμου συστήματος ανταλλαγής γνώσεων προς εφαρμογή από ένα ευρύ φάσμα χωρών και κυβερνητικών δομών, το οποίο θα στηρίζεται σε ελεύθερα διαθέσιμες δέσμες εργαλείων σχετικά με τις εισαγωγές/εξαγωγές ΧΒΡΠ.

4.Βελτίωση της περιφερειακής διυπηρεσιακής συνεργασίας και της τυποποίησης σύμφωνα με τις διεθνείς διαδικασίες και οδηγίες σχετικά με τον έλεγχο των εισαγωγών/εξαγωγών.

Μολονότι υφίσταται διμερής συνεργασία μεταξύ των φορέων λήψης αποφάσεων και των φορέων υλοποίησης, δεν υπάρχει ένα φόρουμ για ευρύτερη στρατηγική συνεργασία

42

Κατά την αρχική φάση, συστάθηκε μία επιτροπή συντονισμού, στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι των φορέων λήψης αποφάσεων (της ΕΥΕ∆ και της EuropeAid) και των φορέων υλοποίησης (του JRC και του Unicri), προκειμένου να συζητηθεί η εν εξελίξει διαδικασία οργάνωσης της πρωτοβουλίας, συμπεριλαμβανομένων των περιφερειακών προτεραιοτήτων, η επιλογή των έργων που επρόκειτο να διαχειριστεί το Unicri και άλλα ζητήματα. Μετά την ολοκλήρωση της επιλογής των έργων του Unicri, η επιτροπή αυτή διαλύθηκε. Έκτοτε, η συνεργασία των εμπλεκόμενων φορέων πραγματοποιείται σε διμερές επίπεδο.

43

Αρκετοί από τους ενδιαφερόμενους φορείς εξέφρασαν τη γνώμη ότι η μεταξύ τους συνεργασία, ο συντονισμός και η επικοινωνία είναι δυνατό να βελτιωθούν, για παράδειγμα μέσω της εκ νέου συγκρότησης της επιτροπής συντονισμού ως φόρουμ για την ευρύτερη στρατηγική συνεργασία. Η επιτροπή θα παρείχε βοήθεια όσον αφορά την αποσαφήνιση ζητημάτων και τον καθορισμό προτεραιοτήτων με αποδοτικότερο τρόπο, μειώνοντας την ανάγκη για πολυάριθμες διμερείς συνομιλίες.

44

Εκτός από την πρωτοβουλία για τα κέντρα αριστείας, υπάρχουν και άλλοι δίαυλοι για τη χρηματοδότηση έργων σχετικών με ΧΒΡΠ, π.χ. μέσω του ∆ιεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας ή υπηρεσιών των κρατών μελών της ΕΕ.

45

Η Επιτροπή δεν έχει σφαιρική εποπτεία όλων των έργων που χρηματοδοτούνται από το σύνολο των μηχανισμών του τομέα της πολιτικής ασφαλείας ή των μέτρων για την άμβλυνση των ΧΒΡΠ κινδύνων που χρηματοδοτούνται από άλλους χορηγούς.

Έχει δημιουργηθεί σύστημα παρακολούθησης

46

Η EuropeAid έχει δημιουργήσει ένα σύστημα παρακολούθησης της πρωτοβουλίας, το οποίο στηρίζεται σε βασικούς δείκτες επιδόσεων και αντίκτυπου. Επίσης, παρακολουθεί τα έργα με τη βοήθεια της Γ∆ JRC και του Unicri. Η ετήσια έκθεση της EuropeAid παρέχει επίσης πληροφορίες σχετικά με την υλοποίηση της πρωτοβουλίας.

47

Η Γ∆ JRC έχει δημιουργήσει έναν άρτια ανεπτυγμένο και λεπτομερή ιστότοπο, μέσω του οποίου παρέχει στους ενδιαφερόμενους επικαιροποιημένες πληροφορίες σχετικά με τις προτάσεις έργων, την επιλογή και την υλοποίησή τους.

48

Το Συμβούλιο, στην «Εξαμηνιαία έκθεση προόδου για την εφαρμογή της στρατηγικής της ΕΕ για την καταπολέμηση της διάδοσης όπλων μαζικής καταστροφής»¹⁸ ενημερώνει σχετικά με την άμβλυνση των ΧΒΡΠ κινδύνων και, μεταξύ άλλων, για την πρωτοβουλία για τα κέντρα αριστείας.

49

Λαμβάνοντας υπόψη ότι τα έργα ξεκίνησαν μόλις το 2013 (βλέπε σημείο 39), είναι πολύ νωρίς για να εκτιμηθεί η αποτελεσματικότητα του εφαρμοζόμενου συστήματος παρακολούθησης.

13Πρόκειται για τη «βιωσιμότητα» των μέτρων που χρηματοδοτούνται από χορηγούς.

14Δήλωση του Συμβουλίου Ασφαλείας των ΗΕ, της 12ης Απριλίου 2012, σχετικά με την στήριξη των Κέντρων Αριστείας της ΕΕ.

15Παγκόσμια Εταιρική Σχέση της Ομάδας G8 κατά της διάδοσης όπλων και υλικών μαζικής καταστροφής: Έκθεση του Προέδρου για το 2013, Υπουργείο Εξωτερικών και Κοινοπολιτείας, Λονδίνο, Δεκέμβριος 2013.

16Για περισσότερες πληροφορίες βλέπε http://www.jcbrncoe.cz/.

17SMART = συγκεκριμένοι, μετρήσιμοι, εφικτοί, συναφείς και χρονικά προσδιορισμένοι.

18Η τελευταία τέτοια έκθεση δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα C 54 της 25ης Φεβρουαρίου 2014.

Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα

50

Όσον αφορά το γενικό ερώτημα ελέγχου, το Συνέδριο συμπεραίνει ότι η πρωτοβουλία για τα ΧΒΡΠ κέντρα αριστείας της ΕΕ μπορεί να συμβάλει αποτελεσματικά στην άμβλυνση των χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών κινδύνων που προέρχονται από χώρες εκτός της ΕΕ, ωστόσο εκκρεμεί η οριστικοποίηση διαφόρων στοιχείων.

51

Όσον αφορά τα τρία επιμέρους ερωτήματα το Συνέδριο συμπεραίνει τα εξής:

α)Η ιδέα της πρωτοβουλίας στηρίζεται σε τεκμηριωμένη ανάλυση και επικεντρώνεται στην αντιμετώπιση των αδυναμιών που εντοπίστηκαν στο προγενέστερο πρόγραμμα Tacis. Η σφαιρική και βασιζόμενη στη ζήτηση προσέγγιση, αφενός, και η ιδιαίτερη έμφαση στην περιφερειακή συνεργασία, αφετέρου, ανταποκρίνονται μακροπρόθεσμα στις προτεραιότητες που καθορίστηκαν στο πλαίσιο της «Ευρωπαϊκής Στρατηγικής Ασφάλειας» και της «Στρατηγικής της ΕΕ κατά της διάδοσης των όπλων μαζικής καταστροφής», οι οποίες δεν είχαν καλυφθεί έως τότε. Η πρωτοβουλία προβλέπει τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων φορέων στις χώρες εταίρους σε πολύ αρχικό στάδιο, συμβάλλοντας έτσι στη βιωσιμότητα της ίδιας της πρωτοβουλίας και στην ανάληψη ιδίας ευθύνης από τις χώρες εταίρους στις διάφορες ενδιαφερόμενες περιφέρειες.

β)Το οργανωτικό πλαίσιο της πρωτοβουλίας είναι σε γενικές γραμμές κατάλληλο, παρότι πολύπλοκο. Ωστόσο, απαιτούνται ορισμένες προσαρμογές. Η επιλογή των δύο φορέων υλοποίησης και των περιφερειών ήταν δεόντως αιτιολογημένη και καθένας από τους εμπλεκόμενους φορείς έχει σαφώς καθορισμένο ρόλο. Εντούτοις, οι περιφερειακές γραμματείες παρουσιάζουν ελλείψεις όσον αφορά την τεχνική τους ικανότητα. Οι αντιπροσωπείες της ΕΕ δεν αξιοποιούν επαρκώς τη θέση τους ώστε να ενισχύουν την πολιτική στήριξη στις χώρες εταίρους και να ενεργούν ως σύνδεσμος με τα κράτη μέλη της ΕΕ.

γ)Έχει αναπτυχθεί κατάλληλο σύστημα διαχείρισης, το οποίο τίθεται σε λειτουργία. Εντούτοις, σημειώθηκαν καθυστερήσεις σε ορισμένα στοιχεία της πρωτοβουλίας. Στο αρχικό σχέδιο υλοποίησης δεν ελήφθη επαρκώς υπόψη η εγγενής πολυπλοκότητα της πρωτοβουλίας. Ως αποτέλεσμα, το σχέδιο υλοποίησης δεν κατέστη δυνατό να εφαρμοστεί πλήρως, καθώς βασικά στοιχεία, όπως οι εκτιμήσεις των αναγκών, δεν είχαν ολοκληρωθεί ακόμη όταν ξεκίνησε η διαδικασία επιλογής των έργων. Στο αρχικό στάδιο της πρωτοβουλίας, οι χώρες εταίροι δεν συμμετείχαν επαρκώς στην επιλογή των έργων. Ορισμένα έργα βρίσκονται σε εξέλιξη και έχουν αναπτυχθεί συστήματα παρακολούθησης. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι η συνεργασία, αφενός, μεταξύ των φορέων λήψης αποφάσεων (ΕΥΕ∆ και EuropeAid) και, αφετέρου, μεταξύ των φορέων υλοποίησης (JRC και Unicri) πραγματοποιείται μόνο σε διμερή βάση.

Συστάσεις

52

Όσον αφορά τη δομή της πρωτοβουλίας στην ισχύουσα μορφή της, η ΕΥΕ∆ και η Επιτροπή οφείλουν:

ονα συγκεντρώσουν τη χρηματοδότηση της ΕΕ στις περιοχές οι οποίες έχουν τη μεγαλύτερη σημασία για την ασφάλεια της ΕΕ, προκειμένου να αποκομιστεί το αμεσότερο δυνατό όφελος,

ονα αυξήσουν τις ικανότητες των περιφερειακών γραμματειών με την προσθήκη τεχνικής εμπειρογνωμοσύνης,

ονα ενισχύσουν τον ρόλο των αντιπροσωπειών της ΕΕ, ιδίως στις χώρες όπου έχουν δημιουργηθεί περιφερειακές γραμματείες,

53

Όσον αφορά τη διαχείριση των έργων, η Επιτροπή οφείλει:

ονα λάβει μέτρα για τη συμμετοχή των χωρών εταίρων τόσο στην εκκίνηση των έργων όσο και στην υλοποίησή τους. Αυτό θα ενισχύσει το αίσθημα ιδίας ευθύνης όσον αφορά τα μέτρα και θα εξασφαλίσει τη βιωσιμότητά τους,

ονα συνεχίσει τις προσπάθειες για τη βελτίωση των διαδικασιών προκειμένου να μειωθεί το χρονικό διάστημα μεταξύ της υποβολής των προτάσεων έργων και της υλοποίησής τους,

ονα βελτιώσει τη συνεργασία μεταξύ των φορέων λήψης αποφάσεων και των φορέων υλοποίησης, για παράδειγμα μέσω της εκ νέου συγκρότησης της επιτροπής συντονισμού.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα III, του οποίου προεδρεύει ο κ. Karel PINXTEN, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 7ης Οκτωβρίου 2014.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
Πρόεδρος

Παραρτήματα

Παράρτημα Ι

Η δομή της πρωτοβουλίας

Παράρτημα II

Κατάλογος των περιφερειακών γραμματειών

Συντομογραφία | Περιφέρεια | Εμπλεκόμενες χώρες
ΝΑΑ | Νοτιοανατολική Ασία | Μπρουνέι, Καμπότζη, Ινδονησία, Λαϊκή ∆ημοκρατία του Λάος, Μαλαισία, Μιανμάρ, Φιλιππίνες, Σινγκαπούρη, Ταϋλάνδη, Βιετνάμ
ΑΑΑ | Αφρικανική ακτή του Ατλαντικού | Ακτή Ελεφαντοστού, Γκαμπόν, Λιβερία, Μαυριτανία, Μαρόκο, Σενεγάλη, Τόγκο
ΒΑ | Βόρεια Αφρική | Αλγερία, Λιβύη, Μαρόκο, Τυνησία
ΝΑΕ | Νοτιοανατολική Ευρώπη, Νότιος Καύκασος, Μολδαβία και Ουκρανία | Αλβανία, Αρμενία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, πρώην Γιουγκοσλαβική ∆ημοκρατία της Μακεδονίας, Γεωργία, Μολδαβία, Μαυροβούνιο, Σερβία, Ουκρανία
ΚΑ | Κεντρική Ασία | Κιργιζία, Τατζικιστάν, Ουζμπεκιστάν
ΜΑ | Μέση Ανατολή | Ιράκ, Ιορδανία, Λίβανος
ΑΚΑ | Ανατολική και Κεντρική Αφρική | Μπουρούντι, Λαϊκή ∆ημοκρατία του Κονγκό, Γκάνα, Κένυα, Ρουάντα, Σεϋχέλλες, Ουγκάντα, Ζάμπια

Υπό διαπραγμάτευση:

ΣΣΠΚ
Συμβούλιο Συνεργασίας του Περσικού Κόλπου
αναμένεται να καθοριστούν

Παράρτημα III

Επιμέρους συνιστώσες της πρωτοβουλίας και εμπλεκόμενοι φορείς

Παράρτημα IV

Φορείς υλοποίησης της πρωτοβουλίας

Γ∆ JRC
Unicri

Πλήρης ονομασία
Γενική ∆ιεύθυνση Κοινού Κέντρου Ερευνών
∆ιαπεριφερειακό Ίδρυμα Ερευνών των Ηνωμένων Εθνών για το Έγκλημα και τη ∆ικαιοσύνη

Έδρα
Βρυξέλλες, Βέλγιο και 7 απομακρυσμένα ερευνητικά ινστιτούτα
Tορίνο, Ιταλία

Τομέας δραστηριοποίησης
Επιστημονική έρευνα, αρχικά με ειδική έμφαση σε πυρηνικά και ραδιολογικά ζητήματα
Πρόληψη εγκλήματος και ποινική δικαιοσύνη

Ιστοσελίδα
http://ec.europa.eu/dgs/jrc/index.cfm?id=10
http://www.unicri.it/

Λόγοι για την επιλογή ως φορέα υλοποίησης της πρωτοβουλίας

—Σχετική τεχνογνωσία

—Επιτυχημένη συνεργασία σε προγενέστερα προγράμματα

—∆ιεθνής αναγνώριση ως φορέας εμπειρογνωμοσύνης στον τομέα

—Εμπειρία στη διαχείριση έργων

—Εμπειρογνωμοσύνη σε θέματα εγκληματικότητας και δικαιοσύνης

—Τεχνογνωσία στην ανάπτυξη ικανοτήτων σε χώρες εκτός της ΕΕ

—Προγενέστερη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή

—Είναι αναγκαίος ένας φορέας των ΗΕ, καθώς η πρωτοβουλία αγγίζει ευαίσθητα ζητήματα για τις χώρες εταίρους στον τομέα της ασφάλειας

Βασικά καθήκοντα στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας

—Παροχή τεχνικής και επιστημονικής υποστήριξης

—Παροχή βοήθειας στην κατάρτιση προτάσεων έργων, συμπεριλαμβανομένης της σχεδίασης των τεχνικών προδιαγραφών

—Παροχή στήριξης στην EuropeAid στην επιλογή των έργων

—∆ημιουργία και διατήρηση μηχανισμών παρακολούθησης για τα έργα και την πρωτοβουλία στο σύνολό της

—∆ιενέργεια εκτιμήσεων των αναγκών σε συνεργασία με τις χώρες εταίρους

—Μεθοδολογική κατάρτιση

—∆ημιουργία περιφερειακών γραμματειών, συμπεριλαμβανομένης της παροχής μόνιμου προσωπικού

—Παροχή βοήθειας κατά τη δημιουργία των δομών στις χώρες εταίρους (εθνικά σημεία επαφής, εθνικές ομάδες)

—Κατάρτιση εθνικών σχεδίων δράσης από κοινού με τις χώρες εταίρους

—∆ιοργάνωση περιφερειακών συναντήσεων «στρογγυλής τραπέζης», για την εξασφάλιση περιφερειακής συνεργασίας και την παροχή βοήθειας για την κατάρτιση προτάσεων έργων

Παράρτημα V

Κατάλογος των έργων που υλοποιούνται επί του παρόντος στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας¹

Αριθμός έργου
Τίτλος
Περίοδος υλοποίησης
Προϋπολογισμός σε ευρώ
Χώρες/Περιφέρειες (για τις συντομογραφίες, βλέπε παράρτημα ΙΙ)

Έργο 040
Ενίσχυση των εργαστηρίων του τομέα υγείας για την ελαχιστοποίηση δυνητικών βιολογικών κινδύνων
1.1.2014–31.12.2016
4 495 712
ΚΑ, ΜΑ, ΝΑΕ

Έργο 039
Ενίσχυση της υγειονομικής ασφάλειας σε λιμένες, αερολιμένες και χερσαία σημεία διέλευσης
23.7.2013–22.7.2015
1 500 000
ΚΑ, ΜΑ, ΒΑ, ΝΑΕ

Έργο 038
Έλεγχος εξαγωγών για είδη διπλής χρήσης
1.1.2014–31.12.2015
2 500 000
ΚΑ, ΜΑ

Έργο 037
MEDILABSECURE — ∆ημιουργία δικτύων εργαστηρίων ιολογίας για τον άνθρωπο και τα ζώα και εργαστηρίων ιατρικής εντομολογίας
6.1.2014–5.1.2018
3 626 410
ΜΑ, ΒΑ, ΝΑΕ

Έργο 036
Περαιτέρω ανάπτυξη και εδραίωση του Προγράμματος για τη Μεσόγειο σχετικά με την κατάρτιση στον τομέα της επιδημιολογικής παρέμβασης (MediPIET)
1.1.2014–31.12.2017
6 400 000
ΜΑ, ΒΑ, ΝΑΕ

Έργο 035
∆ιαχείριση επικίνδυνων χημικών και βιολογικών αποβλήτων
1.1.2014–30.6.2017
3 871 800
ΑΑΑ, ΒΑ

Έργο 034
Ενίσχυση της ικανότητας αντίδρασης σε ΧΒΡΠ συμβάντα και σε περιπτώσεις έκτακτης ιατρικής ανάγκης και έκτακτης ανάγκης εξαιτίας χρήσης χημικών
1.1.2014–31.12.2016
3 914 034
ΜΑ

Έργο 033
Ενίσχυση του εθνικού νομικού πλαισίου στον τομέα των ΧΒΡΠ και παροχή εξειδικευμένης και τεχνικής κατάρτισης για τη βελτίωση της ετοιμότητας και της ικανότητας αντιμετώπισης στον τομέα των ΧΒΡΠ
15.9.2013–14.9.2016
2 699 069
ΑΑΑ, ΑΚΑ

Έργο 032
Θέσπιση μεσογειακού προγράμματος για την κατάρτιση στον τομέα της επιδημιολογικής παρέμβασης (MediPIET)
1.1.2013–31.12.2014
440 000
AAA, MA, BA, NAE

Έργο 031
∆ίκτυο πανεπιστημίων και ιδρυμάτων για την ευαισθητοποίηση όσον αφορά τους κινδύνους από τα χημικά υλικά διπλής χρήσης
1.1.2013–31.12.2014
800 000
∆ιεθνές

Έργο 030
∆ίκτυο αριστείας για την πυρηνική εγκληματολογία στη Νοτιοανατολική Ασία
1.1.2013–31.12.2014
600 000
ΝΑΑ

Έργο 029
Περιφερειακή ανάπτυξη ανθρωπίνων πόρων για τη διαχείριση της πυρηνικής προστασίας, ασφάλειας και διασφαλίσεων μέσω ενός πανεπιστημιακού μεταπτυχιακού προγράμματος που πραγματοποιείται στην Ταϋλάνδη
1.1.2013–31.12.2014
340 000
ΝΑΑ

Έργο 028
Υποστήριξη της ανάπτυξης ενός ενοποιημένου εθνικού συστήματος ασφάλειας για τα πυρηνικά και τα ραδιενεργά υλικά
1.1.2013–31.12.2014
1 000 000
ΝΑΑ

Έργο 027
∆ιαχείριση βιολογικών κινδύνων
1.1.2013–31.12.2014
480 000
Χώρες της ΝΑΑ

Έργο 026
Προαπαιτούμενο για την ενίσχυση των εθνικών νομικών πλαισίων στον τομέα των ΧΒΡΠ
1.1.2013–31.12.2014
300 000
Λίβανος, Τυνησία

Έργο 025
Ανάπτυξη γνώσεων και μεταφορά των βέλτιστων πρακτικών για τη διαχείριση της βιοασφάλειας, της βιοπροστασίας και των βιολογικών κινδύνων
1.1.2013–31.12.2014
480 000
ΜΑ

Έργο 024
Ανάπτυξη μεθοδολογίας για την ανίχνευση, τη διαχείριση και τη δημόσια προστασία από ΡΠ υλικά
1.1.2013–31.12.2014
600 000
Μαυριτανία, Μαρόκο, Σενεγάλη

Έργο 023
Ανάπτυξη ικανότητας για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση απειλών από χημικές, βιολογικές, ραδιολογικές και πυρηνικές ουσίες
1.1.2013–31.12.2014
500 000
Βαλκανικές χώρες, ΜΑ, ΒΑ και ΝΑΑ

Έργο 022
Παροχή εξειδικευμένης τεχνικής κατάρτισης για τη βελτίωση των ικανοτήτων των φορέων πρώτης αντιμετώπισης σε περίπτωση ατυχημάτων ΧΒΡΠ
1.1.2013–31.12.2014
700 000
ΑΑΑ, ΝΑΑ

Έργο 021
Ανάπτυξη ικανότητας ελέγχου περιφερειακών συνόρων για τον εντοπισμό και την ανίχνευση ΧΡΠ υλικών
1.1.2013–31.12.2014
700 000
ΑΑΑ, ΝΑΑ

Έργο 019
Ανάπτυξη διαδικασιών και οδηγιών για τη δημιουργία και τη βελτίωση ασφαλών συστημάτων διαχείρισης πληροφοριών και μηχανισμών ανταλλαγής πληροφοριών για τα ΧΒΡΠ υλικά που βρίσκονται υπό κανονιστικό έλεγχο
3.1.2013–2.1.2015
400 000
∆ιεθνές

Έργο 018
∆ιεθνές δίκτυο πανεπιστημίων και ιδρυμάτων για την ευαισθητοποίηση όσον αφορά τους κινδύνους από τη διπλή χρήση της βιοτεχνολογίας
1.1.2013–31.12.2014
399 719
∆ιεθνές

Έργο 017
∆ημιουργία ενός Εθνικού Σχεδίου ∆ράσης στην Γκάνα και την Κένυα για την αντιμετώπιση μη εγκεκριμένων συμβάντων με χημικά, βιολογικά, ραδιολογικά και πυρηνικά (ΧΒΡΠ) υλικά
15.5.2013–14.5.2015
240 000
Γκάνα και Κένυα

Έργο 016
Υποστήριξη της ανάπτυξης ενός ενοποιημένου εθνικού συστήματος ασφαλείας για τα πυρηνικά
1.1.2013–31.12.2014
400 000
ΒΑ

Έργο 015
Ενίσχυση της εργαστηριακής βιοασφάλειας και βιοπροστασίας με τη δημιουργία εργαστηριακού συστήματος iso-bank
∆ιαδικασία διαγωνισμού εν εξελίξει
480 000
Χώρες της ΝΑΑ

Έργο 014
Παροχή εξειδικευμένης και τεχνικής κατάρτισης για τη βελτίωση των ικανοτήτων πρώτης αντιμετώπισης
4.1.2013–3.1.2015
400 000
ΝΑΕ

Έργο 013
Ανάπτυξη ικανότητας και ευαισθητοποίηση όσον αφορά τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση απειλών από χημικά, βιολογικά, ραδιολογικά και πυρηνικά υλικά στις χώρες της υποσαχάριας Αφρικής
1.1.2013–31.12.2014
319 924
ΑΚΑ

Έργο 012
Ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των χωρών της ΕΕ και της Νοτιοανατολικής Ασίας σχετικά με την ενίσχυση της νομοθεσίας και του κανονιστικού πλαισίου στο πεδίο της βιοασφάλειας και της βιοπροστασίας, καθώς επίσης των σχετικών συστημάτων διαχείρισης εργαστηρίων, μέσω του περιφερειακού κέντρου αριστείας — 2η φάση
4.1.2013–3.1.2015
320 000
Χώρες της ΝΑΑ

Έργο 011
Προώθηση ορθών πρακτικών και διυπηρεσιακών διαδικασιών για την εκτίμηση των κινδύνων από την κακή χρήση χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών
1.1.2013–31.12.2014
1 915 452
Χώρες της ΒΑ, Βαλκανικές χώρες, ΜΑ, ΝΑΑ

Έργο 010
Ανάπτυξη μαθημάτων ηλεκτρονικής εκπαίδευσης για την άμβλυνση του κινδύνου από ΧΒΡΠ
1.1.2013–31.12.2014
388 451
∆ιεθνές

Έργο 009
Εθνικό Σχέδιο Αντίδρασης στον Λίβανο για συμβάντα ΧΒΡΠ
1.1.2013–31.12.2014
159 900
Λίβανος

Έργο 008
Προαπαιτούμενο για την ενίσχυση των εθνικών νομικών πλαισίων στον τομέα ΧΒΡΠ
1.1.2013–31.12.2014
800 000
Χώρες της ΝΑΑ

Έργο 007
Οδηγίες, διαδικασίες και τυποποίηση σχετικά με τη βιοασφάλεια και τη βιοπροστασία
1.1.2013–31.12.2014
1 199 576
Χώρες της ΝΑΑ, Βαλκανικές χώρες, Μολδαβία

Έργο 006
Ανάπτυξη γνώσεων και μεταφορά βέλτιστων πρακτικών για τη διαχείριση χημικών και βιολογικών αποβλήτων
1.1.2013–31.12.2014
480 000
ΝΑΑ

Έργο 005
Ανάπτυξη γνώσεων και μεταφορά βέλτιστων πρακτικών για τη διαχείριση της παρακολούθησης των εισαγωγών/εξαγωγών ΧΒΡΠ
1.1.2013–31.12.2014
1 440 000
ΑΑΑ, ΚΑ, ΜΑ, ΒΑ

Έργο 004
Ανάπτυξη γνώσεων και μεταφορά βέλτιστων πρακτικών για τη διυπηρεσιακή αντιμετώπιση ΧΒΡΠ
1.1.2013–31.12.2014
959 675
ΝΑΑ, ΝΑΕ

Έργο 003
Ανάπτυξη γνώσεων και μεταφορά βέλτιστων πρακτικών για τη διαχείριση της βιοασφάλειας, της βιοπροστασίας και των βιολογικών κινδύνων
1.1.2013–31.12.2014
1 920 000
ΑΑΑ, ΒΑ, ΝΑΑ, ΝΑΕ

Έργο 002
Ανάπτυξη ικανότητας για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση απειλών από χημικές, βιολογικές, ραδιολογικές και πυρηνικές ουσίες
1.1.2013–31.12.2014
160 000
Βαλκανικές χώρες

Έργο 001
Προσδιορισμός και ενίσχυση των εγκληματολογικών ικανοτήτων στον τομέα της πρόληψης του οργανωμένου εγκλήματος και της παράνομης διακίνησης χημικών ουσιών, σε συνδυασμό με κατάρτιση και εξοπλισμό για τους υπαλλήλους των τελωνείων πρώτης γραμμής
1.1.2013–31.12.2014
640 000
Βαλκανικές χώρες

Πιλοτικό έργο 2
Πιλοτικό έργο 2 — Ενίσχυση της νομοθεσίας και του κανονιστικού πλαισίου στο πεδίο της βιοασφάλειας, της βιοπροστασίας και των συστημάτων διαχείρισης εργαστηρίων
1.1.2011–30.11.2012
375 000
Χώρες της ΝΑΑ

Πιλοτικό έργο 1
Πιλοτικό έργο 1 — Ανάπτυξη ικανότητας για την αντιμετώπιση της παράνομης διακίνησης πυρηνικών
1.1.2011–30.6.2012
375 000
Χώρες της ΝΑΑ

1 http://www.cbrn-coe.eu/Projects.aspx

Απαντήσεις της ΕΥΕ∆ και της Επιτροπής

Συνοπτική παρουσίαση

VII

Η Επιτροπή και η ΕΥΕ∆ χαιρετίζουν τα συμπεράσματα του Συνεδρίου και συμφωνούν ότι ορισμένα στοιχεία της πρωτοβουλίας πρέπει να οριστικοποιηθούν. Έχει σημειωθεί ικανοποιητική πρόοδος στην υλοποίηση μιας πρωτοβουλίας που βασίζεται στην εθελοντική προσέγγιση από τη βάση προς την κορυφή η οποία, αφενός μεν, θα απαιτήσει χρόνο για να φτάσει σε επίπεδο ωριμότητας, αφετέρου δε, θα πρέπει να τελεί υπό συνεχή εξέλιξη. Υπάρχουν όλα τα απαιτούμενα εργαλεία, όπως η δημιουργία των αναγκαίων δομών στις περισσότερες περιφέρειες, η πραγματοποίηση συνεδριάσεων στρογγυλής τραπέζης, ερωτηματολόγιο εκτίμησης αναγκών, χρηματοδότηση έργων σε διάφορες περιφέρειες, μέτρα για την παρακολούθηση της εφαρμογής και αξιολόγησης των έργων, καθώς και διάφορα εργαλεία προβολής. Επιπλέον, οργανώνονται τακτικές συνεδριάσεις με χώρες εταίρους, εκτελεστικούς οργανισμούς και διεθνείς οργανισμούς, καθώς και με τα σημεία επαφής των κρατών μελών της ΕΕ. Τα πρώτα εθνικά σχέδια δράσης αναπτύσσονται σε πέντε πιλοτικές χώρες. Καταβάλλονται προσπάθειες για την πρόσκληση συμμετοχής και άλλων χωρών εταίρων στο πρόγραμμα. Περισσότερες από 20 νέες χώρες εταίροι έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον συμμετοχής στο πρόγραμμα. Με αυτά τα συστατικά στοιχεία και τα δίκτυα που έχουν δημιουργηθεί, η πρωτοβουλία μπορεί να αποδείξει καλύτερα τη βελτίωση της ασφάλειας και της διαχείρισης κινδύνων για την ΕΕ και τις συμμετέχουσες χώρες.

VIII

Επιπλέον, για την επίτευξη των στόχων της ευρωπαϊκής στρατηγικής ασφάλειας και της στρατηγικής της ΕΕ για την αντιμετώπιση εγκληματικών δραστηριοτήτων που σχετίζονται με τη μη διάδοση όπλων μαζικής καταστροφής (ΟΜΚ), η πρωτοβουλία μειώνει τους κινδύνους από χημικές, βιολογικές ή ραδιοπυρηνικές (ΧΒΡΠ) απειλές τόσο ανθρωπογενείς όσο και φυσικές. Στις περιπτώσεις που υπάρχουν κίνδυνοι όπλων μαζικής καταστροφής (ΟΜΚ), η πρωτοβουλία ενισχύει μέτρα κατά της διάδοσης ΟΜΚ, αλλά, λαμβανομένου υπόψη του γεωγραφικού πεδίου της πρωτοβουλίας, παρέχεται επίσης στήριξη στις περιπτώσεις εμφάνισης ευρύτερων ΧΒΡΠ κινδύνων.

IX

Η Επιτροπή και το ∆ιαπεριφερειακό Ίδρυμα Ερευνών των Ηνωμένων Εθνών για το Έγκλημα και τη ∆ικαιοσύνη (Unicri) προσφέρουν διαφορετική αλλά συμπληρωματική προγραμματική στήριξη στην πρωτοβουλία. Η ομάδα διακυβέρνησης παρέχει στήριξη σε θέματα διακυβέρνησης, εφόσον είναι απαραίτητο. Επιτόπια βοήθεια θα παρέχεται σε ορισμένες περιφερειακές γραμματείες, ιδίως σε εκείνες που δραστηριοποιούνται στις προσχωρούσες, υποψήφιες και γειτονικές χώρες.

Τώρα που τα δίκτυα είναι σε λειτουργία, η Επιτροπή έχει την πρόθεση να βελτιώσει την τεχνική ικανότητα όπου η ικανότητα αυτή θα αφομοιωθεί καλύτερα. Οι αντιπροσωπείες της ΕΕ διαδραματίζουν ολοένα και μεγαλύτερο ρόλο στη στήριξη της πρωτοβουλίας. Τώρα που έχει υλοποιηθεί η εθελοντική συμμετοχή από τη βάση προς την κορυφή, η στήριξη των αντιπροσωπειών μπορεί να ενεργοποιηθεί χωρίς να θεωρηθεί ότι αποτελεί κινητήρια δύναμη για περιφερειακή συνεργασία.

X

Η διαφορά όσον αφορά την ικανότητα των χωρών εταίρων να προωθήσουν την πρωτοβουλία οδήγησε κατά κάποιον τρόπο σε άνιση ανάπτυξη.

XI

Η Επιτροπή και η ΕΥΕ∆ ευχαριστούν το Συνέδριο για τις συστάσεις του οι οποίες θα ενισχύσουν τις εσωτερικές προσπάθειες που καταβάλλονται για τη βελτίωση της πρωτοβουλίας.

Παρατηρήσεις

21

Η εθελοντική από τη βάση προς την κορυφή προσέγγιση της πρωτοβουλίας θεωρείται πρότυπο για τη δημιουργία κλίματος συνεργασίας σχετικά με σύνθετα ζητήματα ασφάλειας.

26

Η επιλογή των περιφερειών ήταν το αποτέλεσμα ολοκληρωμένης προσέγγισης στο πλαίσιο της οποίας η ΕΥΕ∆, η Επιτροπή και χώρες των περιφερειών έλαβαν στήριξη από τα κράτη μέλη της ΕΕ που συμμετείχαν στην επιλογή αυτή με την αποστολή εμπειρογνωμόνων οι οποίοι πληρώθηκαν από την Επιτροπή.

Η λογική να δοθεί προτεραιότητα στις προσχωρούσες και υποψήφιες χώρες, καθώς και σε χώρες της πολιτικής γειτονίας της ΕΕ είναι προφανής. ∆εν πρέπει να υποτιμηθεί η σημασία των κινδύνων και των απειλών σε άλλες περιοχές, όπως έχει αποδειχθεί με το ατύχημα στη Φουκουσίμα, καθώς και με τα πρόσφατα κρούσματα του ιού Έμπολα και τις πανδημίες που προέρχονται από τη Νοτιοανατολική Ασία. Η πρωτοβουλία διαθέτει εγγενή ευελιξία που της επιτρέπει να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά σε παγκόσμιες και αναδυόμενες απειλές.

27

Επιτόπια βοήθεια θα παρέχεται σε ορισμένες περιφερειακές γραμματείες, ιδίως σε εκείνες που δραστηριοποιούνται στις προσχωρούσες, υποψήφιες και γειτονικές χώρες. Λαμβάνονται μέτρα για τη διευκόλυνση αυτής της διαδικασίας.

28

Πρόκειται για δράση παρακολούθησης η οποία έχει προτεραιότητα για την ΕΥΕ∆ και την EuropeAid. Παράλληλα, αναπτύσσουμε εργαλεία ώστε οι αντιπροσωπείες και οι πρεσβείες των κρατών μελών να είναι σε καλύτερη θέση να στηρίξουν την πρωτοβουλία.

29

Η διαφορά όσον αφορά την ικανότητα των χωρών εταίρων να προωθήσουν την πρωτοβουλία οδήγησε κατά κάποιον τρόπο σε άνιση ανάπτυξη. Η απόδοση προτεραιότητας σε ορισμένες περιοχές, με βάση τις προτεραιότητες ασφάλειας της ΕΕ και την ικανότητα των εταίρων είναι μια προσέγγιση που ανταποκρίνεται σε αυτό το συγκεκριμένο πλαίσιο εφαρμογής.

34

Όλες οι δραστηριότητες στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας εκτελούνται σε εθελοντική βάση. Οι χώρες εταίροι αποφασίζουν αν θέλουν ή όχι να αναπτύξουν εθνικό σχέδιο δράσης στον τομέα των ΧΒΡΠ κινδύνων.

35

Η χρηματοδότηση του έργου αυτή καθαυτή δεν εξαρτάται από τη συμπλήρωση ερωτηματολογίου εκτίμησης αναγκών και/ή τη θέσπιση εθνικού σχεδίου δράσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η Επιτροπή λαμβάνει μέτρα με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα των χωρών εταίρων όταν απαιτείται η επίλυση επείγοντος και με προτεραιότητα προβλήματος σχετικά με τον μετριασμό των ΧΒΡΠ κινδύνων.

36

Οι φορείς υλοποίησης πρότειναν έργα μόνο κατά τα πρώτα στάδια της πρωτοβουλίας, σε περιπτώσεις άμεσων και προφανών αναγκών που μπορούσαν να προβλεφθούν κατά τα αρχικά στάδια ανάπτυξης των πτυχών από τη βάση προς την κορυφή της πρωτοβουλίας.

37

Μετά την πρώτη εμπειρία, λήφθηκαν ορισμένα μέτρα για τη βελτίωση της επικοινωνίας με τις χώρες εταίρους όσον αφορά τις ποιοτικές απαιτήσεις έργων σχετικών με ΧΒΡΠ που είναι επιλέξιμα για ενωσιακή χρηματοδότηση. Επί του παρόντος, οι στόχοι και τα κριτήρια χρηματοδότησης συζητούνται τακτικά σε συνεδριάσεις στρογγυλής τραπέζης στις περιφέρειες, στις συνεδριάσεις με τους προϊσταμένους περιφερειακών γραμματειών, καθώς και στις συνεδριάσεις με τα εθνικά σημεία επαφής ΧΒΡΠ. Οι προτάσεις έργων που υποβλήθηκαν στο παρελθόν είχαν συχνά πολύ περιορισμένο πεδίο εφαρμογής και μόνο εθνικό αντί για περιφερειακό χαρακτήρα. Το JRC επισήμανε λεπτομερώς ενδεχόμενες τροποποιήσεις που πραγματοποιήθηκαν στις προτάσεις έργων. Όλα οι αρχικές προτάσεις έργων περιλαμβάνονται σε ένα αρχείο και μπορούν να επανεξεταστούν ανά πάσα στιγμή.

38

Σε σύγκριση με άλλα προγράμματα, οι χρονικές περίοδοι είναι σχετικά σύντομες εξαιτίας του λεγόμενου κανόνα Ν+1 που εφαρμόζεται στην πρωτοβουλία. Κατά μέσο όρο, ένα έργο αρχίζει 15 μήνες μετά την απόφαση της Επιτροπής για το ετήσιο πρόγραμμα δράσης.

40

Η βελτίωση της προβολής της πρωτοβουλίας της ΕΕ εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική προτεραιότητα για την Επιτροπή και την ΕΥΕ∆.

41

Έχουν ληφθεί ορισμένα μέτρα με σκοπό να ενθαρρυνθεί η μεγαλύτερη συμμετοχή των χωρών εταίρων στη διαδικασία αυτή, για παράδειγμα, υποδεικνύοντας σε κοινοπραξίες υλοποίησης να ενσωματώνουν την τοπική εμπειρογνωμοσύνη.

Κοινή απάντηση στα σημεία 42 και 43

Η επανασύσταση επιτροπής συντονισμού θα πρέπει να διευκολύνει την ευρύτερη συνεργασία και να εστιαστεί σε στρατηγικές κατευθύνσεις και θέματα εφαρμογής. Η μορφή της μπορεί να διαφέρει, δεδομένου ότι οι συζητήσεις με τους εταίρους υλοποίησης, όπως το Unicri, πρέπει να σέβονται τους δημοσιονομικούς κανονισμούς της Επιτροπής.

Ωστόσο, η διμερής συνεργασία εξακολουθεί να είναι απαραίτητη προκειμένου να συζητηθούν διεξοδικά ορισμένα θέματα όπως οι συμβάσεις και τα οικονομικά θέματα.

45

Η Επιτροπή καταβάλλει όλες τις αναγκαίες προσπάθειες για τον συντονισμό των δραστηριοτήτων της ΕΕ στον τομέα των ΧΒΡΠ εντός και εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο συντονισμός υλοποιείται σε διάφορα φόρουμ, όπως για παράδειγμα στο σχέδιο δράσης της ΕΕ στον τομέα των ΧΒΡΠ, σε διάφορες επιτροπές εργασίας σε επίπεδο Συμβουλίου, στο πλαίσιο της παγκόσμιας εταιρικής σχέσης G8/G7 (με τη συμμετοχή βασικών μερών και εταίρων, καθώς και διεθνών οργανισμών, όπως: ο ∆ΟΑΕ, ο ΠΟΥ, η επιτροπή 1540, ο ΟΑΧΟ, το ∆ΚΕΤ και το STCU) ή της παγκόσμιας πρωτοβουλίας για την καταπολέμηση της πυρηνικής τρομοκρατίας (πρωτοβουλία που δημιουργήθηκε από τη Ρωσική Ομοσπονδία και τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής). Χάρη σ’ αυτές τις δραστηριότητες συντονισμού, η Επιτροπή μπορεί να έχει μια όσο το δυνατό πληρέστερη συνολική εικόνα της κατάστασης.

Συμπεράσματα και συστάσεις

50

Η Επιτροπή και η ΕΥΕ∆ εκφράζουν την ικανοποίησή τους για την έκθεση του Συνεδρίου σχετικά με τα κέντρα αριστείας της ΕΕ στον τομέα των ΧΒΡΠ. Είναι απαραίτητη η υιοθέτηση περιφερειακής προσέγγισης με βάση τη ζήτηση, η οποία θα έχει μεγάλη χρησιμότητα για τα θεσμικά μας όργανα.

51 α)

Χαιρετίζουμε τα συμπεράσματα του Συνεδρίου. Ορισμένα στοιχεία της πρωτοβουλίας πρέπει να οριστικοποιηθούν. Έχει σημειωθεί ικανοποιητική πρόοδος στην υλοποίηση μιας πρωτοβουλίας που βασίζεται στην εθελοντική προσέγγιση από τη βάση προς την κορυφή η οποία, αφενός μεν, θα απαιτήσει χρόνο για να φτάσει σε επίπεδο ωριμότητας, αφετέρου δε, θα πρέπει να τελεί υπό συνεχή εξέλιξη. Υπάρχουν όλα τα απαιτούμενα εργαλεία, όπως η δημιουργία των αναγκαίων δομών στις περισσότερες περιφέρειες, η πραγματοποίηση συνεδριάσεων στρογγυλής τραπέζης, ερωτηματολόγιο εκτίμησης αναγκών, χρηματοδότηση έργων σε διάφορες περιφέρειες, μέτρα για την παρακολούθηση της εφαρμογής και αξιολόγησης των έργων, καθώς και διάφορα εργαλεία προβολής. Επιπλέον, οργανώνονται τακτικές συνεδριάσεις με χώρες εταίρους, εκτελεστικούς οργανισμούς και διεθνείς οργανισμούς, καθώς και με τα σημεία επαφής των κρατών μελών της ΕΕ. Τα πρώτα εθνικά σχέδια δράσης αναπτύσσονται σε πέντε πιλοτικές χώρες. Καταβάλλονται προσπάθειες για την πρόσκληση συμμετοχής και άλλων χωρών εταίρων στο πρόγραμμα. Περισσότερες από 20 νέες χώρες εταίροι έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον συμμετοχής στο πρόγραμμα. Με αυτά τα συστατικά στοιχεία και τα δίκτυα που έχουν δημιουργηθεί, η πρωτοβουλία μπορεί να αποδείξει καλύτερα τη βελτίωση της ασφάλειας και της διαχείρισης κινδύνων για την ΕΕ και τις συμμετέχουσες χώρες.

51 β)

Η Επιτροπή και το ∆ιαπεριφερειακό Ίδρυμα Ερευνών των Ηνωμένων Εθνών για το Έγκλημα και τη ∆ικαιοσύνη (Unicri) προσφέρουν διαφορετική αλλά συμπληρωματική προγραμματική στήριξη στην πρωτοβουλία. Η ομάδα διακυβέρνησης παρέχει στήριξη σε θέματα διακυβέρνησης, εφόσον είναι απαραίτητο. Επιτόπια βοήθεια θα παρέχεται σε ορισμένες περιφερειακές γραμματείες, ιδίως σε εκείνες που δραστηριοποιούνται στις προσχωρούσες, υποψήφιες και γειτονικές χώρες.

Τώρα που τα δίκτυα είναι σε λειτουργία, η Επιτροπή έχει την πρόθεση να βελτιώσει την τεχνική ικανότητα όπου η ικανότητα αυτή θα αφομοιωθεί καλύτερα. Οι αντιπροσωπείες της ΕΕ διαδραματίζουν ολοένα και μεγαλύτερο ρόλο στη στήριξη της πρωτοβουλίας. Τώρα που η εθελοντική από τη βάση προς την κορυφή συμμετοχή έχει υιοθετηθεί, είναι δυνατό να ζητηθεί η στήριξη των αντιπροσωπειών.

51 γ)

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η επίτευξη διαφορετικού επιπέδου προόδου ήταν αναπόφευκτη, αλλά, τώρα που τα μέσα υλοποίησης του προγράμματος έχουν θεσπιστεί, η υλοποίηση του προγράμματος είναι πιο ισορροπημένη μολονότι η πρόοδος μεταξύ των περιφερειών θα εξακολουθήσει να παρουσιάζει διακυμάνσεις. Εξετάζονται τρόποι για να εξασφαλιστεί η επέκταση της καλής διμερούς συνεργασίας μεταξύ των οργάνων λήψης αποφάσεων και των επιχειρησιακών εταίρων ώστε να καλυφθούν και τα τέσσερα όργανα.

52 Πρώτη περίπτωση

Η Επιτροπή και η ΕΥΕ∆ δέχονται τη σύσταση αυτή. Η πρωτοβουλία διαθέτει εγγενή ευελιξία που της επιτρέπει να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά σε παγκόσμιες και αναδυόμενες απειλές.

52 ∆εύτερη περίπτωση

Η Επιτροπή και η ΕΥΕ∆ δέχονται τη σύσταση αυτή. Επιτόπια βοήθεια θα παρέχεται σε ορισμένες περιφερειακές γραμματείες, ιδίως σε εκείνες που δραστηριοποιούνται στις προσχωρούσες, υποψήφιες και γειτονικές χώρες. Λαμβάνονται μέτρα για τη διευκόλυνση αυτής της διαδικασίας.

52 Τρίτη περίπτωση

Η Επιτροπή και η ΕΥΕ∆ δέχονται τη σύσταση αυτή. Πρόκειται για δράση παρακολούθησης η οποία έχει προτεραιότητα για την ΕΥΕ∆ και την Επιτροπή. Παράλληλα, αναπτύσσουμε εργαλεία ώστε οι αντιπροσωπείες και οι πρεσβείες των κρατών μελών να είναι σε καλύτερη θέση να στηρίξουν την πρωτοβουλία.

53 Πρώτη περίπτωση

Η Επιτροπή και η ΕΥΕ∆ δέχονται τη σύσταση αυτή. Οι κοινοπραξίες υλοποίησης ενθαρρύνονται, κατά την εκτέλεση των έργων, να ενσωματώνουν την τοπική εμπειρογνωμοσύνη.

53 ∆εύτερη περίπτωση

Η Επιτροπή και η ΕΥΕ∆ δέχονται τη σύσταση αυτή. Σε σύγκριση με άλλα προγράμματα, οι χρονικές περίοδοι είναι σχετικά σύντομες εξαιτίας του λεγόμενου κανόνα Ν+1 που εφαρμόζεται στην πρωτοβουλία. Κατά μέσο όρο, ένα έργο αρχίζει 15 μήνες μετά την απόφαση της Επιτροπής για το ετήσιο πρόγραμμα δράσης. Η Επιτροπή θα επιδιώξει να μειώσει περισσότερο το χρονικό διάστημα.

53 Τρίτη περίπτωση

Η Επιτροπή και η ΕΥΕ∆ δέχονται τη σύσταση αυτή. Η επιτροπή συντονισμού, η οποία επικεντρώνεται σε στρατηγικά θέματα και σε θέματα εκτέλεσης, θα συγκροτηθεί εκ νέου. Η μορφή της μπορεί να διαφέρει, δεδομένου ότι οι συζητήσεις με τους εταίρους υλοποίησης, όπως το Unicri, πρέπει να σέβονται τους δημοσιονομικούς κανονισμούς της Επιτροπής.

QJ-AB-14-017-EL-E  ISSN 1977-5660

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εγκαινίασε την πρωτοβουλία Χημικών, Βιολογικών, Ραδιολογικών και Πυρηνικών (ΧΒΡΠ) κέντρων αριστείας τον Μάιο του 2010. Η πρωτοβουλία σχεδιάστηκε με σκοπό την ενίσχυση της θεσμικής ικανότητας των χωρών εκτός ΕΕ για την άμβλυνση των ΧΒΡΠ κινδύνων, οι οποίοι αποτελούν ενδεχόμενη απειλή για την ΕΕ, σε περίπτωση μη αντιμετώπισής τους.

Με τον έλεγχο του Συνεδρίου αξιολογήθηκε η δυνατότητα της πρωτοβουλίας για τα ΧΒΡΠ κέντρα αριστείας της ΕΕ να συμβάλει αποτελεσματικά στην άμβλυνση των προερχόμενων από χώρες εκτός της ΕΕ κινδύνων αυτού του είδους. Το Συνέδριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η πρωτοβουλία μπορεί να συμβάλει αποτελεσματικά στην άμβλυνση των χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών κινδύνων που προέρχονται από χώρες εκτός της ΕΕ, ωστόσο εκκρεμεί η οριστικοποίηση διαφόρων στοιχείων. Το Συνέδριο διατυπώνει μια σειρά συστάσεων, τις οποίες οφείλουν να λάβουν υπόψη η ΕΥΕ∆ και η Επιτροπή για την περαιτέρω ανάπτυξη της πρωτοβουλίας και τη διασφάλιση της βιωσιμότητάς της.