EUROPESE REKENKAMER

12, rue Alcide De Gasperi

1615 Luxembourg

LUXEMBOURG

Tel. +352 4398-1

E-mail: eca-info@eca.europa.eu

Internet: http://eca.europa.eu

Twitter: @EUAuditorsECA

YouTube: EUAuditorsECA

Meer gegevens over de Europese Unie vindt u op internet via de Europaserver (http://europa.eu).

Luxemburg: Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2014

ISBN 978-92-9207-050-2 (epub)

ISBN 978-92-9207-048-9 (gedrukte versie)

doi:10.2865/42366

© Europese Unie, 2014

Overneming met bronvermelding toegestaan.

WAAR ZIJN EU-PUBLICATIES VERKRIJGBAAR?

Gratis publicaties:

•één exemplaar:
via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);

•meerdere exemplaren of posters/kaarten:
bij de vertegenwoordigingen van de Europese Unie (http://ec.europa.eu/represent_nl.htm),
bij de delegaties in niet-EU-landen (http://eeas.europa.eu/delegations/index_nl.htm),
door contact op te nemen met Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_nl.htm),
door te bellen naar 00 800 6 7 8 9 10 11 (gratis in de hele Europese Unie) (*).

(*)De informatie wordt gratis verstrekt en bellen is doorgaans gratis, maar sommige operatoren, telefooncellen of hotels kunnen kosten aanrekenen.

Betaalde publicaties:

•via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).

Betaalde abonnementen:

•bij een van de verkoopkantoren van het Bureau voor publicaties van de Europese Unie
(http://publications.europa.eu/others/agents/index_nl.htm).

NL
2014

nr. 17

Speciaal verslag

Kan het EU-initiatief
voor kenniscentra een
doeltreffende bijdrage
leveren om de chemische,
biologische, radiologische
en nucleaire risico’s van
buiten de EU te beperken?

(uitgebracht krachtens artikel 287, lid 4, tweede alinea, VWEU)

Inhoud

Afkortingen

Samenvatting

Inleiding

Reactie op uitdagingen voor de veiligheid in de EU

Het EU-initiatief voor CBRN-kenniscentra

Doelstellingen

Algehele coördinatie en structuur

Reikwijdte en aanpak van de controle

Opmerkingen

Het concept van dit initiatief is gebaseerd op een grondige analyse en komt de samenwerking in en de betrokkenheid van de regio’s ten goede

De organisatorische opzet van het initiatief is complex, maar over het algemeen toereikend

Hoewel er beheerssystemen zijn opgezet, vertonen deze toch nog enige tekortkomingen

Vertragingen in het uitvoeringsplan

Er bestaan systemen voor de selectie en uitvoering van projecten, maar de partnerlanden moeten hier nauwer bij worden betrokken

Er wordt bilateraal samengewerkt tussen besluitvormings- en uitvoerende organen, maar er bestaat geen forum voor bredere strategische samenwerking

Er is een toezichtmechanisme ingesteld

Conclusies en aanbevelingen

Conclusies

Aanbevelingen

Bijlage I | — | De structuur van het initiatief
Bijlage II | — | Lijst van regionale secretariaten
Bijlage III | — | Individuele componenten van het initiatief en betrokken instanties
Bijlage IV | — | Uitvoerende organen voor het initiatief
Bijlage V | — | Lijst van projecten die momenteel worden uitgevoerd in het kader van het initiatief

Antwoorden van de EDEO en de Commissie

Afkortingen

CBRN: Chemische, biologische, radiologische en nucleaire (bedreigingen, producten)

CoE: Kenniscentra

EuropeAid: Directoraat-generaal Ontwikkeling en Samenwerking:

EDEO: Europese Dienst voor extern optreden

JRC: Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek

IfS: Stabiliteitsinstrument

NFP: Nationaal steunpunt

NT: Nationaal team

RS: Regionaal secretariaat

Tacis: Technische bijstand aan het Gemenebest van Onafhankelijke Staten

Unicri: Interregionaal criminologisch en gerechtelijk onderzoeksinstituut van de VN

Samenvatting

I

Sinds het midden van de jaren ’90 onderneemt de EU actie om de risico’s voor de veiligheid van de EU te beperken, met name via maatregelen die worden gefinancierd uit hoofde van het Tacis-programma voor nucleaire veiligheid.

II

In 2003 nam de Europese Raad twee strategieën aan waarin het kader werd geschetst voor toekomstige maatregelen op het gebied van veiligheid: de „Europese veiligheidsstrategie” en de „Europese strategie ter bestrijding van de verspreiding van massavernietigingswapens”.

III

Een van de instrumenten die werden ontwikkeld na de vaststelling van deze strategieën was het „Stabiliteitsinstrument”, met voor de jaren 2007-2013 een begroting van 1 820 miljoen euro. Met dit instrument worden uitdagingen voor de veiligheid in landen buiten de EU aangepakt. Het omvat zowel een kortetermijn- als een langetermijncomponent.

IV

De grootste maatregel van de langetermijncomponent is het „EU-initiatief chemische, biologische, radiologische en nucleaire (CBRN) kenniscentra”, dat voor de periode 2010-2013 een begroting heeft van 100 miljoen euro. Het initiatief voorziet in regionale platformen om alle aspecten van de chemische, biologische, radiologische en nucleaire risico’s van natuurrampen, onvoorziene catastrofes en crimineel gedrag breed aan te pakken door alle belanghebbenden reeds in een zeer vroege fase bij het proces te betrekken en zo de ontwikkeling van deskundigheid in de betrokken landen te stimuleren.

V

Het initiatief wordt gecoördineerd en beheerd door de Europese Dienst voor extern optreden en EuropeAid.

VI

Tijdens de controle van de Rekenkamer werd beoordeeld of het EU-initiatief voor CBRN-kenniscentra een doeltreffende bijdrage kan leveren aan de beperking van dit soort risico’s van buiten de EU.

VII

De Rekenkamer komt tot de conclusie dat het EU-initiatief voor CBRN-kenniscentra doeltreffend kan bijdragen tot het beperken van chemische, biologische, radiologische en nucleaire risico’s van buiten de EU, maar dat verschillende elementen nog moeten worden afgerond.

VIII

Het concept van het initiatief is gebaseerd op een grondige analyse; de in het voormalige Tacis-programma vastgestelde tekortkomingen worden daarbij aangepakt. De brede, vraaggerichte aanpak en de specifieke aandacht voor regionale samenwerking zorgen voor een duurzaam antwoord op de in de Europese veiligheidsstrategie en de EU-strategie ter bestrijding van de verspreiding van massavernietigingswapens vastgestelde prioriteiten die tot dusver nog niet waren aangepakt. Alle belanghebbenden in de partnerlanden worden reeds in een zeer vroege fase bij het initiatief betrokken, hetgeen de duurzaamheid van het initiatief en de betrokkenheid van de partnerlanden in de vele betrokken regio’s ten goede komt.

IX

De organisatorische opzet van het initiatief is — ondanks de complexe aard ervan — over het algemeen toereikend, maar behoeft nog enige aanpassingen. De keuze voor de twee uitvoerende organen en de regio’s was weloverwogen en elk van de betrokken instanties had een specifieke rol te spelen. De regionale secretariaten beschikken echter niet over voldoende technische capaciteit. De EU-delegaties maken onvoldoende gebruik van hun positie om de politieke steun in de partnerlanden te vergroten en contact te houden met de EU-lidstaten.

X

Er is een adequaat beheerssysteem ontworpen dat geleidelijk operationeel wordt. Sommige elementen van het initiatief hebben echter vertraging opgelopen. In het aanvankelijke uitvoeringsplan was onvoldoende rekening gehouden met de inherente complexiteit van het initiatief. Daardoor kon het uitvoeringsplan niet volledig worden toegepast, aangezien essentiële elementen zoals de beoordeling van de behoeften nog niet waren afgerond op het moment dat de eerste projecten werden geselecteerd. In de eerste fasen van het initiatief waren de partnerlanden nog niet voldoende betrokken bij de selectie van de projecten. Sommige projecten zijn reeds van start gegaan en er zijn toezichtmechanismen ingesteld. De Rekenkamer merkt op dat samenwerking tussen de besluitvormingsorganen (EDEO en EuropeAid) enerzijds en de uitvoerende organen (het JRC en Unicri) anderzijds enkel op bilaterale basis plaatsvindt.

XI

De Rekenkamer doet een aantal aanbevelingen waarmee de EDEO en de Commissie rekening dienen te houden om het initiatief verder te ontwikkelen en de duurzaamheid ervan te verzekeren.

Inleiding

Reactie op uitdagingen voor de veiligheid in de EU

01

In mei 2010 startte de Europese Unie (EU) haar initiatief Chemische, Biologische, Radiologische en Nucleaire (CBRN) kenniscentra (CoE) (hierna „het initiatief” genoemd). Doel van het initiatief is het versterken van de institutionele capaciteit van niet-EU-landen om CBRN-risico’s te beperken, die als zij niet worden aangepakt een bedreiging kunnen vormen voor de EU.

02

Het initiatief beschikt over een begroting van 100 miljoen euro voor de periode 2010-2013 en is de grootste maatregel van de langetermijncomponent van het Stabiliteitsinstrument (IfS)¹. Het IfS is opgezet als nieuw strategisch instrument voor de Europese Unie om een aantal mondiale uitdagingen op het gebied van veiligheid en ontwikkeling het hoofd te bieden. Het omvat maatregelen op zowel de korte termijn als de lange termijn² en kreeg voor de periode 2007-2013 een begroting toegewezen van 1,82 miljard euro (73 % voor crisisrespons en 27 % voor crisispreventie). Het IfS verleent niet-EU-landen technische en financiële bijstand om risico’s te beperken en de paraatheid met betrekking tot chemische, biologische, radiologische en nucleaire materialen en stoffen te verhogen. Volgens het Europees Parlement en de Raad dienen de maatregelen die via het IfS worden goedgekeurd een aanvulling te vormen op en aan te sluiten bij de maatregelen die worden getroffen in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid van de EU.

03

Na de ramp in Tsjernobyl in 1986 waren de risico’s van kerninstallaties naar Sovjet-ontwerp in Centraal- en Oost-Europa aanleiding tot grote bezorgdheid in de internationale gemeenschap. Deze bezorgdheid nam alleen nog maar toe na de ineenstorting van de Sovjet-Unie en de opkomst van elf nieuwe, onafhankelijke staten (het Gemenebest van Onafhankelijke Staten ofwel GOS).

04

In 1991 startte de Europese Commissie het Tacis-programma³, dat de landen van het GOS moest helpen bij de overgang naar een democratische, marktgerichte economie. Dit programma liep af in 2006.

05

In het kader van het Tacis-programma kwamen de EU-lidstaten en de Commissie overeen om een gezamenlijk standpunt in te nemen inzake nucleaire veiligheid. Dit leidde tot het opzetten van het Tacis-programma voor nucleaire veiligheid⁴ om ter plaatse bijstand te verlenen, een veiligheids- en regelgevingsaanpak uit te werken, het beheer van kernafval te verbeteren en voormalige kernwapenspecialisten uit de Sovjet-Unie kansen op de arbeidsmarkt te bieden in het civiele gebruik van kernenergie.

06

In 2003 keurde de Europese Raad naar aanleiding van institutionele en intergouvernementele debatten over de terroristische aanslagen in New York en de oorlog in Irak twee strategieën goed waarin het kader werd geschetst voor toekomstige acties op het gebied van veiligheid:

a)De „Europese veiligheidsstrategie”⁵, waarin de veiligheidssituatie in de EU werd geschetst en de belangrijkste uitdagingen voor de EU werden vastgesteld, te weten:

οterrorisme;

οde verspreiding van massavernietigingswapens;

οregionale conflicten;

οfalende staten, en

οgeorganiseerde criminaliteit.

De Raad concludeerde dat de EU een actievere rol moest gaan spelen, meer samenhang moest vertonen en beter in staat moest zijn om deze uitdagingen het hoofd te bieden, wat betreft zowel de reactie op, als de preventie van crises.

b)In de „Europese strategie ter bestrijding van de verspreiding van massavernietigingswapens”⁶ werd een stappenplan uitgestippeld voor maatregelen op dit vlak. De prioriteiten van deze strategie waren:

οhet internationale stelsel voor het toezicht op non-proliferatie ondersteunen;

οniet-EU-landen bijstaan via capaciteitsopbouw;

οrechtskaders vaststellen, en

οreactieplannen uitwerken die deze landen in staat moesten stellen om aan hun verplichtingen binnen deze kaders te voldoen.

07

De bezorgdheid die werd uitgesproken door de EU kwam ook tot uiting in een resolutie van de VN-Veiligheidsraad van 2004⁷. Dat deze bezorgdheid nog steeds actueel is, bleek wel uit de recente gebeurtenissen in Syrië.

Het EU-initiatief voor CBRN-kenniscentra

Doelstellingen

08

De belangrijkste doelstellingen⁸ van het EU-initiatief voor CBRN-kenniscentra zijn:

οde nationale en regionale capaciteit van bevoegde instanties en de administratieve infrastructuur op de lange termijn versterken;

οhet reactievermogen op de korte termijn ondersteunen en versterken.

09

Deze doelstellingen worden in het initiatief verwezenlijkt door:

a)landen opleiding en bijstand te verstrekken bij de tenuitvoerlegging van internationale verbintenissen om zo de risico’s van CBRN-verspreiding te beperken;

b)de nationale capaciteit te ondersteunen om wettelijke, bestuursrechtelijke en technische maatregelen met betrekking tot de risico’s van de verspreiding van CBRN te ontwikkelen en te handhaven;

c)te zorgen voor betrokkenheid bij en duurzaamheid van de opleidings- en bijstandsactiviteiten via een geïntegreerde regionale aanpak;

d)een volledig pakket van opleiding en bijstand op het gebied van CBRN aan te reiken (bv. met betrekking tot uitvoercontroles, illegale handel, veiligheid en beveiliging, noodplanning, crisisrespons, het vinden van ander werk voor wetenschappers, opslag en verwijdering).

Algehele coördinatie en structuur

10

Een groot aantal instanties werkt mee aan dit initiatief (zie ook bijlage I):

a)De Europese Dienst voor extern optreden (EDEO), het orgaan dat verantwoordelijk is voor het buitenlands beleid van de EU, is belast met de strategische oriëntering van het initiatief via de meerjarige indicatieve programma’s van het IfS, waar dit initiatief deel van uitmaakt. De EDEO houdt ook regelmatig contact met andere internationale instanties op het gebied van CBRN-risicobeheer (zoals het Internationaal Atoomenergieagentschap) en bespreekt de algemene strategie en prioriteiten met hen.

b)EuropeAid — de afdeling van de Commissie voor ontwikkelingshulp — is het besluitvormingsorgaan en is verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van het budget van het initiatief. Dit orgaan bereidt de jaarlijkse actieprogramma’s van het IfS voor en ziet toe op de werkzaamheden van het governanceteam en de uitvoerende organen: het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek (JRC) van de Commissie en het Interregionaal criminologisch en gerechtelijk onderzoeksinstituut van de VN (Unicri). Sinds 2012 beheert EuropeAid ook de projecten die in het kader van het initiatief worden uitgevoerd⁹, met inbegrip van de selectie van projecten, de aanwerving van uitvoerende consortia¹⁰ en het toezicht.

c)Een „governanceteam” van deskundigen van niet-gouvernementele organisaties uit de EU ondersteunt het initiatief door advies te verstrekken over bestuurskwesties, het initiatief voor te stellen aan partnerlanden en hun politieke steun op hoog niveau te vragen.

d)Het JRC en Unicri voeren het initiatief uit. Het JRC, de gespecialiseerde afdeling van de Commissie voor technische en wetenschappelijke ondersteuning, helpt bij het opstellen van projectvoorstellen, de selectie van projecten en de beoordeling van de behoeften. Het JRC is tevens verantwoordelijk voor het vaststellen en handhaven van toezichtmechanismen voor de projecten en het initiatief in zijn geheel. Unicri richt de regionale secretariaten op en helpt bij het opzetten van structuren in de partnerlanden, bijvoorbeeld door nationale actieplannen op te stellen en rondetafelgesprekken te organiseren.

e)Elk van de meer dan veertig partnerlanden wijst een nationaal steunpunt (NFP) aan dat de werkzaamheden van de CBRN-belanghebbenden in dat land moet coördineren. Deze steunpunten helpen bij de samenstelling van nationale teams (NT)¹¹, het organiseren van vergaderingen en het verspreiden van relevante informatie. De partnerlanden bepalen hun behoeften ook met behulp van een instrumentarium voor het beoordelen van deze behoeften en stellen nationale actieplannen op waarin zij prioriteiten stellen met betrekking tot hun behoeften. Vervolgens stellen zij projectvoorstellen op die zijn toegesneden op deze behoeften. In het proces dat daarop volgt, worden de projectvoorstellen versterkt met een regionale component (voor zover dat nog niet gebeurd is), worden ze verfijnd door het JRC en worden ze geëvalueerd, gerangschikt en geselecteerd voor financiering door EuropeAid. Daarna worden consortia aangesteld die het project moeten uitvoeren en gaat de uitvoering van start.

f)De partnerlanden werken samen via regionale secretariaten (RS) (zie bijlage II voor een lijst). De secretariaten hebben twee permanente personeelsleden: een hoofd van het secretariaat (aangesteld door het gastland) en een regionale coördinator (in dienst van Unicri). Zij proberen de regionale samenwerking te stimuleren en projectvoorstellen een regionale dimensie te geven door:

οde uitwisseling van informatie en de coördinatie in de regio te bevorderen;

οlanden te helpen bij het opbouwen van capaciteit om de behoeften te beoordelen en aan te pakken en terreinen van deskundigheid vast te stellen;

οde uitvoering van en het toezicht op projecten te ondersteunen en de uitvoerende organen hierover feedback te geven, en

οhet bewustzijn over het initiatief in de regio te bevorderen.

11

De EU-delegatie¹² in elk land dat deelneemt aan het initiatief wordt regelmatig op de hoogte gehouden van de vorderingen en de verwante maatregelen die in dat land worden uitgevoerd.

12

Bijlage III toont de individuele componenten van het initiatief en de instanties die betrokken zijn bij de uitvoering ervan.

1Verordening (EU) nr. 1717/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 15 november 2006 tot invoering van een stabiliteitsinstrument (PB L 327 van 24.11.2006, blz. 1).

2Voorbeelden van maatregelen op de korte termijn: steun voor de oprichting van interimautoriteiten en democratische en pluralistische overheidsinstellingen; voorbeeld van maatregelen op de lange termijn: ontwikkeling van rechtskaders en institutionele capaciteit, bijvoorbeeld op het gebied van uitvoercontroles van goederen die voor zowel civiele als militaire of criminele doeleinden kunnen worden gebruikt („goederen voor tweeërlei gebruik”).

3„Technische bijstand aan het Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS)”.

4In de periode 1992-2006 werd 1,3 miljard euro aan het Tacis-programma voor nucleaire veiligheid toegewezen.

5Europese veiligheidsstrategie, Europese Raad, Brussel, 12 en 13 december 2003; zie http://www.eeas.europa.eu/csdp/about-csdp/european-security-strategy/

6Europese strategie ter bestrijding van de verspreiding van massavernietigingswapens, Europese Raad, Brussel, 12 december 2003; zie http://eeas.europa.eu/non-proliferation-and-disarmament/wmd/index_en.htm

7Resolutie 1540 van de VN-Veiligheidsraad van 28 april 2004.

8Het stabiliteitsinstrument — Meerjarig indicatief programma 2009-2011, Europese Commissie, 8 april 2009.

9Unicri beheert de projecten die vóór 2012 zijn opgestart.

10Voor het Unicri ging het om wereldwijde non-profitorganisaties met relevante deskundigheid; voor EuropeAid gaat het om gouvernementele agentschappen van EU-landen met relevante deskundigheid.

11De nationale teams coördineren de verdere werkzaamheden en delen informatie in hun landen met instellingen als ministeries, agentschappen en onderzoeks- en onderwijsinstellingen.

12De EU wordt vertegenwoordigd door 139 EU-delegaties en kantoren over de hele wereld. Meer informatie vindt u op http://eeas.europa.eu/delegations/index_nl.htm

Reikwijdte en aanpak van de controle

13

Het doel van de controle van de Rekenkamer was om te beoordelen of het EU-initiatief voor CBRN-kenniscentra een doeltreffende bijdrage kan leveren aan het beperken van chemische, biologische, radiologische en nucleaire risico’s van buiten de EU. Deze globale controlevraag werd onderverdeeld in de volgende drie subvragen:

οIs het initiatief gebaseerd op een grondige analyse van de situatie vóór 2010?

οVolstaat de organisatorische opzet van het initiatief om de vastgestelde uitdagingen het hoofd te bieden?

οIs er een geschikt beheerssysteem aanwezig en operationeel?

14

Aangezien het initiatief relatief nieuw is (van start gegaan in 2010, eerste projecten in 2013), heeft de Rekenkamer de outputs, uitkomsten en effecten ervan nog niet gecontroleerd. In plaats daarvan heeft zij de aanpak, de strategie en het beheer van het initiatief bekeken om na te gaan of met het initiatief CBRN-risico’s in niet-EU-landen waarschijnlijk kunnen worden beperkt.

15

De Rekenkamer verrichtte haar controle tussen oktober 2013 en januari 2014. De controlewerkzaamheden omvatten een analytische evaluatie van relevante documenten, gesprekken met de Commissie, de EDEO, Unicri en het personeel van het governanceteam, bezoeken aan twee regionale secretariaten (Rabat en Amman) en het bijwonen van een workshop die werd georganiseerd in het kader van een van de projecten.

Opmerkingen

Het concept van dit initiatief is gebaseerd op een grondige analyse en komt de samenwerking in en de betrokkenheid van de regio’s ten goede

16

Het EU-initiatief voor CBRN-kenniscentra vormt een belangrijk vervolg op de Europese veiligheidsstrategie en de Europese strategie ter bestrijding van de verspreiding van massavernietigingswapens. Het concept van het initiatief is gebaseerd op een grondige analyse, waarin met name rekening is gehouden met de volgende tekortkomingen van het voormalige Tacis-programma:

οde aanpak was hoofdzakelijk een ad-hocbenadering en niet alle maatregelen werden in een langetermijnstrategie opgenomen;

οde tenuitvoerlegging van het Tacis-programma verliep van bovenaf, waarbij de centrale besluitvorming bij de Commissie lag en er daardoor weinig ruimte voor inspraak van de niet-EU-landen was. Als gevolg daarvan was het risico erg groot dat de projecten en hun resultaten niet overeind zouden blijven na afloop van de EU-financiering¹³.

17

Het initiatief voor kenniscentra heeft een aantal vernieuwende eigenschappen. Het is bedoeld:

οals veelomvattend initiatief: om risico’s en dreigingen op het gebied van CBRN aan te pakken, ongeacht of zij van criminele, accidentele of natuurlijke oorsprong zijn, en om maatregelen in te voeren om deze risico’s te beperken waarin wordt gekeken naar preventie, detectie, respons en bestuur. In tekstvak 1 hieronder worden voorbeelden gegeven van deze risico’s;

οals initiatief dat uitgaat van een uitdrukkelijk vraaggerichte („bottom-up”) benadering: deskundigen in de partnerlanden gaan systematisch na welke specifieke behoeften er in hun land bestaan voor de verschillende CBRN-risicogebieden, met behulp van een instrumentarium voor de behoeftebeoordeling (de zogeheten kloofanalyse); vervolgens stellen zij in een nationaal actieplan prioriteiten vast met betrekking tot de maatregelen die moeten worden getroffen om deze risico’s en bedreigingen aan te pakken; tot slot werken zij projectvoorstellen op maat uit om aan de vastgestelde behoeften tegemoet te komen en de lacunes in de systemen voor het beperken van de desbetreffende risico’s weg te werken;

οom specifiek de nadruk te leggen op regionale samenwerking tussen de partnerlanden: de deskundigheid en capaciteit die via dit initiatief in de partnerlanden worden gegenereerd, worden gedeeld op regionaal niveau.

  Tekstvak 1

Voorbeelden van CBRN-risico’s die in het initiatief worden aangepakt:

-chemische: illegale handel in chemisch materiaal dat zou kunnen worden gebruikt voor industriële en/of criminele activiteiten („tweeërlei gebruik”);

-biologische: epidemieën zoals vogelgriep, een bijzonder besmettelijke ziekte die zich snel verspreidt over meerdere landen;

-radiologische: afval van ziekenhuizen, zoals stoffen die worden gebruikt bij bestralingstherapie;

-nucleaire: incidenten zoals dat in Fukushima, waarbij radiologisch materiaal per ongeluk in het milieu terechtkomt.

18

Al deze nieuwe eigenschappen moeten de betrokkenheid van de partnerlanden vergroten en zo de duurzaamheid van het initiatief verbeteren; met andere woorden, zij moeten ervoor zorgen dat de resultaten van de maatregelen in stand blijven wanneer de EU-financiering stopt.

19

Regionale samenwerking op het vlak van veiligheid is een van de speerpunten van het initiatief. De EDEO en de Commissie hadden goede redenen om dit element in het initiatief op te nemen en de nadruk te leggen op regionale samenwerking:

a)de risico’s die worden aangepakt zijn immers grensoverschrijdend van aard; de effecten van chemische ongevallen en epidemieën als vogelgriep houden niet op bij de grenzen;

b)de partnerlanden zijn niet allemaal even ver gevorderd op het gebied van CBRN-risicobeperking; regionale samenwerking stimuleert de beste praktijken en partnerlanden kunnen profiteren van elkaars kennis.

20

De beoogde voordelen van het initiatief zijn dan ook niet beperkt tot de outputs van de projecten. Dat buurlanden in gevoelige geografische gebieden, zoals Noord-Afrika en het Midden-Oosten, samenkomen om projecten op het gebied van veiligheid te bespreken en uit te voeren, biedt een grote toegevoegde waarde en draagt als zodanig bij tot een cultuur van samenwerking en veiligheid.

21

De internationale gemeenschap was ingenomen met het initiatief. Het initiatief kreeg steun van de VN-Veiligheidsraad¹⁴, het mondiaal partnerschap van de G8 (waarbinnen een werkgroep rond de kenniscentra werd opgericht¹⁵) en de NAVO (waar de EU het CBRN-centrum van de NAVO in Vyskov, Tsjechische Republiek, ondersteunt¹⁶).

De organisatorische opzet van het initiatief is complex, maar over het algemeen toereikend

22

De structuur van het initiatief is complex vanwege het aantal betrokken spelers, de gedecentraliseerde organisatie, de wereldwijde omvang, de heterogeniteit van de regio’s en partnerlanden en de gezamenlijke tenuitvoerlegging door EU- en VN-organen (zie paragrafen 10 en 11). Deze complexiteit is echter inherent aan de aanpak die werd gekozen voor dit initiatief: een brede regionale bottom-upaanpak (zie paragraaf 17).

23

De keuze voor de uitvoerende organen voor het initiatief, het JRC en Unicri, was weloverwogen. Het JRC, het interne wetenschappelijke orgaan van de Commissie, verschaft relevante technische deskundigheid, terwijl Unicri kan terugvallen op het diplomatieke netwerk van de VN om potentiële partnerlanden aan te spreken en hen ervan te proberen overtuigen om deel te nemen aan het initiatief. In bijlage IV wordt de achtergrond geschetst waartegen elk van de uitvoerende organen werd gekozen, over welke deskundigheid zij beschikken en welke belangrijke taken zij kregen toegewezen.

24

Ondanks het grote aantal betrokken organen zijn de taken en verantwoordelijkheden van deze organen duidelijk afgebakend en heeft elk orgaan een rol te spelen (zie de paragrafen 10 en 11).

25

De partnerlanden kiezen hun nationale steunpunt en stellen zelf een nationaal team samen op basis van richtsnoeren en aanbevelingen van het JRC en Unicri. Deze autonomie is van cruciaal belang voor hun aanvaarding van het initiatief en strookt met de algemene vraaggerichte aanpak.

26

Bij de aanwijzing van de regio’s waar het initiatief zou lopen, hebben de EDEO en de Commissie begrijpelijkerwijs vooral gekozen voor regio’s die landen in de omgeving van de EU en/of aan de EU geassocieerde landen omvatten (zie bijlage II). Er zijn echter steeds meer regio’s en landen betrokken bij het initiatief, en de vraag naar financiering voor nuttige projecten zou de beperkte beschikbare middelen dan ook kunnen overstijgen. Het kan nodig zijn om prioriteit te verlenen aan projecten in gebieden die het meest relevant zijn voor de veiligheid van de EU om ervoor te zorgen dat de beschikbare middelen zo goed mogelijk worden benut.

27

De regionale secretariaten (zie paragraaf 10) beschikken vooralsnog over beperkte technische deskundigheid. Daardoor kunnen zij bepaalde onderdelen van hun rol moeilijk vervullen, zoals het verlenen van bijstand bij de ontwikkeling en verfijning van projectvoorstellen en het bevorderen van de uitvoering van de projecten in een latere fase.

28

De EU-delegaties in partnerlanden worden regelmatig op de hoogte gehouden van het initiatief, maar spelen nog geen voldoende actieve rol. Zij beschikken over de nodige deskundigheid om de regionale secretariaten en nationale steunpunten te ondersteunen. Nog belangrijker is dat zij over diplomatieke deskundigheid beschikken die kan helpen om politieke steun op hoog niveau in de partnerlanden te verkrijgen en te behouden en om het bewustzijn van de betrokkenheid van de EU te vergroten.

Hoewel er beheerssystemen zijn opgezet, vertonen deze toch nog enige tekortkomingen

Vertragingen in het uitvoeringsplan

29

De EDEO en EuropeAid hebben bij het opstellen van het uitvoeringsplan geen rekening gehouden met de inherente complexiteit van het initiatief (zie bijlage III.) Het opzetten van structuren in de partnerlanden nam meer tijd in beslag dan aanvankelijk werd gedacht. De oorzaak hiervan is gelegen in politieke omstandigheden en de uiteenlopende mate van nationale steun op hoog niveau, de heterogene aard van de partnerlanden, hun uiteenlopende eerdere ervaring met het beperken van CBRN-risico’s en de verschillende mate waarin de relevante structuren (zoals nationale teams) reeds waren opgezet.

30

Deze complexe situatie heeft niet alleen de aanstelling van nationale steunpunten, maar ook het opzetten van nationale teams vertraagd.

31

In het uitvoeringsplan werd onder meer voorzien in een reeks stappen, vanaf de beoordeling van de behoeften met behulp van een speciaal ontwikkeld instrumentarium tot nationale actieplannen en projectvoorstellen om de vastgestelde behoeften aan te pakken.

32

Het instrumentarium voor de beoordeling van de behoeften was bedoeld om systematisch na te gaan welke specifieke risico’s er in de verschillende landen bestaan voor alle CBRN-risicogebieden. De ontwikkeling van het instrumentarium was reeds gepland in een overeenkomst van 2010 tussen EuropeAid en Unicri. Vanwege vertragingen bij de tenuitvoerlegging van het initiatief (zie de paragrafen 29 en 30) heeft EuropeAid de ontwikkeling van het instrumentarium opnieuw opgenomen in zijn jaarlijkse actieprogramma voor 2012.

33

Volgens EuropeAid had Unicri bij de ontwikkeling van het instrumentarium onvoldoende rekening gehouden met de administratieve capaciteit van de partnerlanden, waardoor het eindproduct te complex was. EuropeAid wees deze taak in maart 2013 daarom toe aan het JRC, dat in december 2013 met een nieuwe, eenvoudiger versie kwam. Nadat dit instrumentarium in drie partnerlanden was getest, werd ze aan het begin van 2014 volledig beschikbaar gesteld. Er bestaan nu twee instrumentaria die de partnerlanden moeten helpen om hun nationale actieplannen voor te bereiden.

34

Nadat de behoeften zijn beoordeeld, moeten nationale actieplannen worden uitgewerkt waarin wordt beschreven welke maatregelen nodig zijn om de vastgestelde behoeften ten aanzien van paraatheid bij en preventie, detectie en mitigatie van rampen aan te pakken. Eind 2013 hadden vijf partnerlanden ontwerpactieplannen opgesteld.

35

Vanwege al deze vertragingen konden de EDEO en EuropeAid niet vasthouden aan het uitvoeringsplan zoals dit was bedoeld. Sommige projecten waren van start gegaan voordat de behoeften waren beoordeeld en er nationale actieplannen waren opgestart.

Er bestaan systemen voor de selectie en uitvoering van projecten, maar de partnerlanden moeten hier nauwer bij worden betrokken

36

Wat de selectie van projecten betreft, zijn de meeste voorstellen afkomstig van partnerlanden of regionale secretariaten, al worden er ook voorstellen uitgewerkt door de uitvoerende organen. Hoewel de indiening van projectvoorstellen door de uitvoerende organen het initiatief een extra impuls kan geven, strookt dit niet met de bottom-upbenadering.

37

Het JRC evalueert alle voorstellen en gaat samen met EuropeAid na of zij SMART¹⁷-doelstellingen en -indicatoren omvatten. Tijdens de selectie van de eerste projecten pasten EuropeAid, Unicri en het JRC de voorstellen aan door sommige voorstellen samen te voegen en andere te schrappen, zonder daarbij altijd de indiener van de voorstellen op de hoogte te brengen. Dit bracht de betrokkenheid van de indieners in het gedrang en had nadelige gevolgen voor de ontwikkeling van het initiatief.

38

Vanaf mei 2013 konden de betrokken partnerlanden op elk willekeurig moment projecten voorstellen, en niet langer één keer per jaar, zoals voordien het geval was. EuropeAid keurt deze projectvoorstellen per geval goed na gesprekken tussen de partnerlanden, regionale secretariaten en relevante deskundigen. In die gesprekken gaan de deelnemers na of de projectvoorstellen een regionale dimensie hebben. De partnerlanden waren ingenomen met de nieuwe aanpak, aangezien zij nauwer betrokken werden bij de procedures die leidden tot het besluit om een projectvoorstel al dan niet te voorzien van financiering. De partnerlanden zijn evenwel bezorgd over de tijd die verstrijkt tussen het indienen van projectvoorstellen en de uitvoering van de projecten en zouden verbeteringen in dit opzicht op prijs stellen.

39

In april 2014 waren er veertig projecten geselecteerd (zie bijlage V). De uitvoering van de eerste projecten ging van start op 1 januari 2013. De meeste van deze projecten hebben betrekking op bewustmaking, netwerken, kennisoverdracht, opleiding, capaciteitsopbouw en kaders voor het bijwerken van de wetgeving (zie bijvoorbeeld tekstvak 2).

40

Unicri werd belast met het beheer van de eerste 19 projecten van het initiatief, met inbegrip van de selectie en aanstelling van de projectuitvoerders overeenkomstig de VN-regels. Dit betekende dat alle non-profitorganisaties met relevante deskundigheid van overal ter wereld konden deelnemen. In 2012 nam EuropeAid het beheer van de volgende projecten over om de problemen aan te pakken die waren aangekaart door sommige EU-lidstaten, die wilden dat hun eigen deskundigen nauwer bij de werkzaamheden werden betrokken en dat de rol van de EU als donor zichtbaarder werd gemaakt.

41

Sinds EuropeAid de uitvoering van de projecten organiseert, zijn de consortia die de projecten uitvoeren opgebouwd rond agentschappen, organen en deskundigen uit de EU-lidstaten. Slechts enkele agentschappen, organen of deskundigen van de partnerlanden nemen deel aan deze consortia, hoewel zij soms over ruime ervaring op de desbetreffende gebieden beschikken. Dit kan de betrokkenheid van de partnerlanden bij de maatregelen in de weg staan en de duurzaamheid van de projectresultaten in het gedrang brengen. Bovendien zou de CBRN-capaciteit in de partnerlanden kunnen worden vergroot als hun eigen deskundigheid beter zou worden benut. Dit was een van de belangrijkste doelstellingen van het initiatief.

    Tekstvak 2

  Voorbeeld van een project

Titel
Project 5: Kennisontwikkeling en overdracht van beste praktijken met betrekking tot het toezicht op de in- en uitvoer van CBRN

Doelgebied
Atlantische zijde van Afrika, Centraal-Azië, het Midden-Oosten en Noord-Afrika

Uitvoerend orgaan
Duits Bureau voor economie en exportcontrole (BAFA), Duitsland

Datum
1.1.2013–31.12.2014

Begroting (EUR)
1 440 000

Doelstellingen

1.De capaciteit van landen op het gebied van invoer- en uitvoercontroles versterken door specifieke procedures en richtsnoeren te ontwikkelen om illegale grensoverschrijdende zendingen van gevaarlijke CBRN-materialen tegen te gaan.

2.Vertrouwen opbouwen tussen instellingen, agentschappen enz. die betrokken zijn bij de in- en uitvoerregelgeving op nationaal en regionaal niveau.

3.Een duurzaam systeem voor kennisuitwisseling ontwikkelen dat kan worden toegepast op een breed scala van landen en regeringsstructuren op basis van gratis beschikbare pakketten met instrumenten op het gebied van CBRN-in- en uitvoer.

4.De regionale samenwerking tussen agentschappen en standaardisatie verbeteren met behulp van internationale procedures en richtsnoeren voor in- en uitvoercontrole.

Er wordt bilateraal samengewerkt tussen besluitvormings- en uitvoerende organen, maar er bestaat geen forum voor bredere strategische samenwerking

42

Tijdens de eerste fase werd een coördinatiecomité opgericht waarin vertegenwoordigers van besluitvormingsorganen (de EDEO en EuropeAid) en uitvoerende organen (het JRC en Unicri) bijeenkwamen om het lopende proces voor de opzet van het initiatief te bespreken, met inbegrip van de regionale prioriteiten, de keuze van de projecten die Unicri zou beheren enz. Nadat de Unicri-projecten waren geselecteerd, hield dit comité op te bestaan. Sindsdien werken de betrokken instanties voornamelijk op bilaterale basis samen.

43

Verschillende betrokken instanties gaven aan dat de onderlinge samenwerking, coördinatie en communicatie zouden kunnen worden verbeterd, bijvoorbeeld door het coördinatiecomité nieuw leven in te blazen als een forum voor ruimere strategische samenwerking. Het comité zou duidelijkheid kunnen scheppen en kunnen helpen bij het tijdig vaststellen van prioriteiten, waardoor het niet langer nodig zou zijn om talrijke bilaterale gesprekken te voeren.

44

Naast het initiatief voor kenniscentra bestaan er nog andere kanalen om projecten op het gebied van CBRN te financieren, bijvoorbeeld via het Internationaal Atoomenergieagentschap of agentschappen in de EU-lidstaten.

45

De Commissie heeft geen globaal overzicht van alle projecten die gefinancierd worden door alle instrumenten op het gebied van het veiligheidsbeleid, noch van de beperking van CBRN-risico’s die wordt gefinancierd door andere donoren.

Er is een toezichtmechanisme ingesteld

46

EuropeAid heeft een toezichtmechanisme ingesteld voor dit initiatief op basis van essentiële prestatie- en impactindicatoren. EuropeAid houdt tevens toezicht op de projecten met de hulp van het JRC en Unicri. Het jaarverslag over de activiteiten van EuropeAid bevat tevens informatie over de uitvoering van het initiatief.

47

Het JRC heeft een goed ontwikkelde, uitgebreide website ontwikkeld waar belanghebbenden actuele informatie kunnen vinden over projectvoorstellen en de selectie en uitvoering van projecten.

48

In zijn „zesmaandelijks voortgangsverslag betreffende de uitvoering van de EU-strategie tegen de verspreiding van massavernietigingswapens”¹⁸ brengt de Raad verslag uit over de beperking van de risico’s van CBRN en, onder andere, over het initiatief voor kenniscentra.

49

Aangezien de projecten pas in 2013 van start gingen (zie paragraaf 39) is het nog te vroeg om de doeltreffendheid van het toegepaste toezichtmechanisme te beoordelen.

13Dit wordt de „duurzaamheid” van door donoren gefinancierde maatregelen genoemd.

14Verklaring van de VN-Veiligheidsraad van 12 april 2012 ter ondersteuning van de EU-kenniscentra.

15„Global Partnership: Against the Spread of Materials and Weapons of Mass Destruction: President’s Report for 2013” (Mondiaal partnerschap: tegen de verspreiding van massavernietigingswapens en -materialen: verslag van de voorzitter voor 2013), ministerie van Buitenlandse Zaken en het Gemenebest, Londen, december 2013.

16Zie voor meer informatie http://www.jcbrncoe.cz/

17SMART = specifiek, meetbaar, aanvaardbaar, realistisch en tijdgebonden.

18Het laatste verslag werd bekendgemaakt in Publicatieblad C 54 van 25.2.2014.

Conclusies en aanbevelingen

Conclusies

50

Ten aanzien van de algemene controlevraag concludeert de Rekenkamer dat het EU-initiatief voor CBRN-kenniscentra een doeltreffende bijdrage kan leveren om chemische, biologische, radiologische en nucleaire risico’s van buiten de EU te beperken, maar dat verschillende elementen nog moeten worden voltooid.

51

Ten aanzien van de drie subvragen komt de Rekenkamer tot de volgende conclusies:

a)Het concept van het initiatief is gebaseerd op een grondige analyse en hiermee worden de in het voormalige Tacis-programma vastgestelde tekortkomingen aangepakt. De brede vraaggerichte aanpak en de specifieke aandacht voor regionale samenwerking zorgen voor een duurzaam antwoord op de in de Europese veiligheidsstrategie en de EU-strategie ter bestrijding van de verspreiding van massavernietigingswapens vastgestelde prioriteiten die tot dusver nog niet waren aangepakt. Het initiatief betrekt er alle belanghebbenden in de partnerlanden reeds in een heel vroege fase bij, hetgeen de duurzaamheid van het initiatief en de inspraak van de partnerlanden in veel van de betrokken regio’s ten goede komt.

b)De organisatorische opzet van het initiatief is — ondanks de complexe aard ervan — over het algemeen toereikend, maar behoeft nog enige aanpassingen. De keuze voor de twee uitvoerende organen en de regio’s was weloverwogen en elk van de betrokken instanties had een specifieke rol te spelen. De regionale secretariaten beschikken echter niet over voldoende technische capaciteit. De EU-delegaties maken onvoldoende gebruik van hun positie om de politieke steun in de partnerlanden te vergroten en contact te onderhouden met de EU-lidstaten.

c)Er is een geschikt beheerssysteem ontworpen dat geleidelijk operationeel wordt. Sommige elementen van het initiatief hebben echter vertraging opgelopen. In het aanvankelijke uitvoeringsplan was onvoldoende rekening gehouden met de inherente complexiteit van het initiatief. Daardoor kon het uitvoeringsplan niet volledig worden toegepast, aangezien sommige essentiële elementen, zoals de beoordeling van de behoeften, nog niet waren afgerond op het moment dat de eerste projecten werden geselecteerd. In de eerste fasen van het initiatief waren de partnerlanden niet voldoende betrokken bij de selectie van de projecten. Sommige projecten lopen reeds en er zijn toezichtmechanismen ingesteld. De Rekenkamer merkt op dat de samenwerking tussen de besluitvormingsorganen (EDEO en EuropeAid) enerzijds en de uitvoerende organen (het JRC en Unicri) anderzijds enkel op bilaterale basis plaatsvindt.

Aanbevelingen

52

Gezien de huidige structuur van het initiatief, dienen de EDEO en de Commissie het volgende te doen:

οde EU-financiering toespitsen op de gebieden die het meest relevant zijn voor de veiligheid van de EU, om op die manier het rechtstreekse voordeel te maximaliseren;

οde capaciteit van de regionale secretariaten te verhogen door de technische deskundigheid te verbeteren;

οde rol van de EU-delegaties te versterken, met name in de landen waar een regionaal secretariaat is ingesteld.

53

Wat het beheer van de projecten betreft, dient de Commissie:

οmaatregelen te nemen om de partnerlanden niet alleen te betrekken bij de opzet van projecten, maar ook bij de uitvoering ervan. Dit zou de betrokkenheid van die landen bij de maatregelen versterken en de duurzaamheid van de maatregelen verzekeren;

οinspanningen te blijven leveren om de procedures te verbeteren, om zo het tijdsverloop tussen het indienen van de voorstellen en de uitvoering van de projecten te verkorten;

οde samenwerking tussen de besluitvormingsorganen en de uitvoerende organen te verbeteren, bijvoorbeeld door het coördinatiecomité nieuw leven in te blazen.

Dit verslag werd door kamer III onder voorzitterschap van de heer Karel PINXTEN, lid van de Rekenkamer, te Luxemburg vastgesteld op haar vergadering van 7 oktober 2014.

Voor de Rekenkamer

Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
President

Bijlagen

Bijlage I

De structuur van het initiatief

Bijlage II

Lijst van regionale secretariaten

Afkorting | Regio | Betrokken landen
ZOA | Zuidoost-Azië | Brunei, Cambodja, Indonesië Laos, Maleisië, Myanmar/Birma, Filipijnen, Singapore, Thailand, Vietnam
AZA | Atlantische zijde van Afrika | Ivoorkust, Gabon, Liberia, Mauritanië, Marokko, Senegal, Togo
NA | Noord-Afrika | Algerije, Libië, Marokko, Tunesië
ZOE | Zuidoost-Europa, Zuidelijke Kaukasus, Moldavië en Oekraïne | Albanië, Armenië, Bosnië en Herzegovina, voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, Georgië, Moldavië, Montenegro, Servië, Oekraïne
CA | Centraal-Azië | Kirgizië, Tadzjikistan, Oezbekistan
MO | Midden-Oosten | Irak, Jordanië, Libanon
OCA | Oost- en Centraal-Afrika | Burundi, Democratische Republiek Congo, Ghana, Kenia, Rwanda, Seychellen, Uganda, Zambia

In onderhandeling:

GCC
Samenwerkingsraad van de Golf
Nog te bepalen

Bijlage III

Individuele componenten van het initiatief en betrokken instanties

Bijlage IV

Uitvoerende organen voor het initiatief

JRC
Unicri

Volledige naam
Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek
Interregionaal criminologisch en gerechtelijk onderzoeksinstituut van de Verenigde Naties

Zetel
Brussel, België; voorts zeven onderzoekinstellingen op andere locaties
Turijn, Italië

Activiteitenterrein
Wetenschappelijk onderzoek, aanvankelijk met bijzondere aandacht voor nucleaire en radiologische vraagstukken
Preventie van criminaliteit en strafrecht

Startpagina
http://ec.europa.eu/dgs/jrc/index.cfm?id=10
http://www.unicri.it/

Redenen voor keuze als uitvoerende instantie van het initiatief

—Relevante technische kennis

—Geslaagde samenwerking in voorgaande programma’s

—Internationale erkenning als deskundige instantie op dit gebied

—Ervaring met projectbeheer

—Deskundigheid op het gebied van criminaliteit en justitie

—Kennis over capaciteitsopbouw in niet-EU-landen

—Eerdere samenwerking met de Europese Commissie

—Er is een VN-orgaan vereist, aangezien het initiatief voor partnerlanden aan gevoelige kwesties op het gebied van veiligheid raakt

Belangrijkste taken binnen het initiatief

—Verstrekken van technische en wetenschappelijke bijstand

—Bijstand bij het opstellen van projectvoorstellen, waaronder het ontwerp van de technische specificaties

—Ondersteuning van EuropeAid bij de selectie van projecten

—Instelling en onderhoud van toezichtmechanismen voor projecten en het initiatief in zijn geheel

—Verrichten van behoefteramingen samen met partnerlanden

—Voorbereiding van de methodologie

—Oprichting van regionale secretariaten, met inbegrip van het voorzien in permanente medewerkers

—Bijstand bij het opzetten van structuren in partnerlanden (nationale steunpunten, nationale teams)

—Opstellen van nationale actieplannen in samenwerking met partnerlanden

—Organisatie van regionale rondetafelgesprekken die de regionale samenwerking waarborgen en helpen bij het uitwerken van projectvoorstellen

Bijlage V

Lijst van projecten die momenteel worden uitgevoerd in het kader van het initiatief¹

Projectnummer | Titel | Uitvoeringsperiode | Begroting in euro | Landen/regio’s (zie voor afkortingen bijlage II)
Project 040 | Gezondheidslaboratoria versterken om potentiële biologische risico’s tot een minimum te beperken | 1.1.2014-31.12.2016 | 4 495 712 | CA, MO, ZOE
Project 039 | De gezondheidsbeveiliging in havens, op luchthavens en bij grensovergangen op het land versterken | 23.7.2013-22.7.2015 | 1 500 000 | CA, MO, NA, ZOE
Project 038 | Outreach voor exportcontroles voor producten voor tweeërlei gebruik | 1.1.2014-31.12.2015 | 2 500 000 | CA, MO
Project 037 | MEDILABSECURE — Netwerken van virologielaboratoria voor mens en dier en laboratoria voor medische entomologie oprichten | 6.1.2014-5.1.2018 | 3 626 410 | MO, NA, ZOE
Project 036 | Verdere ontwikkeling en bestendiging van het mediterrane programma voor opleiding op het gebied van interventie-epidemiologie (Intervention Epidemiology Training — MediPIET) | 1.1.2014-31.12.2017 | 6 400 000 | MO, NA, ZOE
Project 035 | Beheer van gevaarlijk chemisch en biologisch afval | 1.1.2014-30.6.2017 | 3 871 800 | AZA, NA
Project 034 | Uitbreiding van de capaciteit voor CBRN-respons en chemische en medische noodgevallen | 1.1.2014-31.12.2016 | 3 914 034 | MO
Project 033 | Het nationale rechtskader voor CBRN versterken en gespecialiseerde, technische opleiding verstrekken om de paraatheid en het reactievermogen op het gebied van CBRN te vergroten | 15.9.2013-14.9.2016 | 2 699 069 | AZA, OCA
Project 032 | Invoering van een mediterraan programma voor opleiding op het gebied van interventie-epidemiologie (Intervention Epidemiology Training — MediPIET) | 1.1.2013-31.12.2014 | 440 000 | AZA, MO, NA, ZOE
Project 031 | Netwerk van universiteiten en instellingen voor bewustmaking rond problemen op het gebied van tweeërlei gebruik van chemische materialen | 1.1.2013-31.12.2014 | 800 000 | Internationaal
Project 030 | Excellentienetwerk voor nucleaire forensische wetenschap in de regio Zuidoost-Azië | 1.1.2013-31.12.2014 | 600 000 | ZOA
Project 029 | Regionale ontwikkeling van personele middelen voor het beheer van nucleaire veiligheid, beveiliging en waarborgen via een universitair masterprogramma in Thailand | 1.1.2013-31.12.2014 | 340 000 | ZOA
Project 028 | De ontwikkeling van een geïntegreerd nationaal veiligheidssysteem voor nucleaire en radioactieve materialen ondersteunen | 1.1.2013-31.12.2014 | 1 000 000 | ZOA
Project 027 | Beheer van biologische risico’s | 1.1.2013-31.12.2014 | 480 000 | Landen in Zuidoost-Azië
Project 026 | Voorafgaande voorwaarde voor het versterken van de nationale rechtskaders voor CBRN | 1.1.2013-31.12.2014 | 300 000 | Libanon, Tunesië
Project 025 | Kennisontwikkeling en overdracht van beste praktijken op het gebied van bioveiligheid, biobeveiliging en het beheer van biologische risico’s | 1.1.2013-31.12.2014 | 480 000 | MO
Project 024 | Ontwikkeling van een methode om RN-materialen op te sporen en te beheren en de bevolking te beschermen | 1.1.2013-31.12.2014 | 600 000 | Mauritanië, Marokko, Senegal
Project 023 | Capaciteit opbouwen om bedreigingen van chemische, biologische, radiologische en nucleaire stoffen op te sporen en aan te pakken | 1.1.2013-31.12.2014 | 500 000 | Landen in de Landen in de Balkan, MO, NA en ZOA
Project 022 | Verstrekking van gespecialiseerde technische opleiding om de capaciteit van de eerstehulpverleners bij CBRN-incidenten te vergroten | 1.1.2013-31.12.2014 | 700 000 | AZA, ZOA
Project 021 | De regionale capaciteit voor grenscontroles vergroten om CRN-materialen te identificeren en op te sporen | 1.1.2013-31.12.2014 | 700 000 | AZA, ZOA
Project 019 | Ontwikkeling van procedures en richtsnoeren om veilige informatiebeheersystemen en gegevensuitwisselingsmechanismen voor CBRN-materialen onder regelgevend toezicht te creëren en te verbeteren | 3.1.2013-2.1.2015 | 400 000 | Internationaal
Project 018 | Internationaal netwerk van universiteiten en instellingen voor bewustmaking inzake problemen rond het tweeërlei gebruik van biotechnologie | 1.1.2013-31.12.2014 | 399 719 | Internationaal
Project 017 | Een nationaal responsplan uitwerken in Ghana en Kenia om ongeoorloofde gebeurtenissen met betrekking tot chemische, biologische, radiologische en nucleaire (CBRN) materialen aan te pakken | 15.5.2013-14.5.2015 | 240 000 | Ghana en Kenia
Project 016 | De ontwikkeling van een geïntegreerd nationaal nucleair beveiligingssysteem ondersteunen | 1.1.2013-31.12.2014 | 400 000 | N.v.t.
Project 015 | De bioveiligheid en biobeveiliging in laboratoria versterken door een isobanksysteem voor laboratoria te ontwikkelen | Aanbesteding loopt | 480 000 | Landen in Zuidoost-Azië
Project 014 | Verstrekken van gespecialiseerde, technische opleiding om de capaciteit van de eerstehulpverleners te vergroten | 4.1.2013-3.1.2015 | 400 000 | ZOE
Project 013 | Capaciteitsopbouw en bewustmaking om bedreigingen van chemische, biologische, radiologische en nucleaire materialen vast te stellen en aan te pakken in landen in Sub-Saharaans Afrika | 1.1.2013-31.12.2014 | 319 924 | OCA
Project 012 | Ervaring uitwisselen tussen landen in de EU en Zuidoost-Azië over de versterking van wetgeving en regelgeving op het gebied van bioveiligheid en biobeveiliging, en relevante beheersystemen voor laboratoria via regionale kenniscentra – fase 2 | 4.1.2013-3.1.2015 | 320 000 | Landen in Zuidoost-Azië
Project 011 | Bevorderen van goede praktijken en procedures voor samenwerking tussen verschillende agentschappen bij het beoordelen van de risico’s op misbruik van chemische, biologische, radiologische en nucleaire materialen | 1.1.2013-31.12.2014 | 1 915 452 | Landen in NA, de Balkan, MO, ZOA
Project 010 | Ontwikkeling van e-learningcursussen op het gebied van CBRN-risicobeperking | 1.1.2013-31.12.2014 | 388 451 | Internationaal
Project 009 | Nationaal responsplan in Libanon voor CBRN-incidenten | 1.1.2013-31.12.2014 | 159 900 | Libanon
Project 008 | Voorafgaande voorwaarde voor het versterken van de nationale rechtskaders voor CBRN | 1.1.2013-31.12.2014 | 800 000 | Landen in Zuidoost-Azië
Project 007 | Richtsnoeren, procedures en standaardisatie op het gebied van bioveiligheid/biobeveiliging | 1.1.2013-31.12.2014 | 1 199 576 | Landen in ZOA, de Balkan Moldavië
Project 006 | Kennisontwikkeling en overdracht van beste praktijken inzake het beheer van chemische en biologische afvalstoffen | 1.1.2013-31.12.2014 | 480 000 | ZOA
Project 005 | Kennisontwikkeling en overdracht van beste praktijken met betrekking tot het toezicht op de in- en uitvoer van CBRN | 1.1.2013-31.12.2014 | 1 440 000 | AZA, CA, MO, NA
Project 004 | Kennisontwikkeling en overdracht van beste praktijken op het gebied van CBRN-respons door verschillende agentschappen | 1.1.2013-31.12.2014 | 959 675 | ZOA, ZOE
Project 003 | Kennisontwikkeling en overdracht van beste praktijken op het gebied van bioveiligheid, biobeveiliging en het beheer van biologische risico’s | 1.1.2013-31.12.2014 | 1 920 000 | AZA, NA, ZOA, ZOE
Project 002 | Capaciteitsopbouw om bedreigingen van chemische, biologische, radiologische en nucleaire stoffen op te sporen en aan te pakken | 1.1.2013-31.12.2014 | 160 000 | Balkanlanden
Project 001 | De forensische capaciteit voor de preventie van georganiseerde criminaliteit en illegale handel in chemische stoffen identificeren en versterken, met inbegrip van opleiding en uitrusting voor eerstelijnsdouaneambtenaren | 1.1.2013-31.12.2014 | 640 000 | Balkanlanden
Proefproject 2 | Proefproject 2 — Versterking van wet- en regelgeving op het gebied van bioveiligheid, biobeveiliging en systemen voor laboratoriumbeheer | 1.1.2011-30.11.2012 | 375 000 | Landen in Zuidoost-Azië
Proefproject 1 | Proefproject 1 — Capaciteitsopbouw om illegale handel in nucleair materiaal tegen te gaan | 1.1.2011-30.6.2012 | 375 000 | Landen in Zuidoost-Azië

1 http://www.cbrn-coe.eu/Projects.aspx

Antwoorden van de EDEO en de Commissie

Samenvatting

VII

De Commissie en de EDEO zijn verheugd met de conclusies van de Rekenkamer en zijn het ermee eens dat bepaalde elementen van het initiatief verder moeten worden verfijnd. Er is goede vooruitgang geboekt bij de tenuitvoerlegging van een initiatief dat gebaseerd is op een vrijwillige aanpak vanuit de basis, dat tijd nodig zal hebben om een zekere rijpheid te bereiken en dat altijd in continue ontwikkeling zal zijn. Alle nodige instrumenten zijn momenteel beschikbaar, zoals het opzetten van de vereiste structuren in de meeste regio’s, de organisatie van rondetafelgesprekken, de vragenlijst inzake de beoordeling van de behoeften, de projectfinanciering in diverse regio’s, maatregelen om de projectuitvoering en -evaluatie te monitoren en verschillende instrumenten om de zichtbaarheid te vergroten. Voorts is er op gezette tijden vergaderd met partnerlanden, uitvoeringsagentschappen en internationale organisaties, alsook met de contactpunten van de EU-lidstaten. In vijf pionierslanden worden de eerste nationale actieplannen uitgewerkt. Er worden ook extra inspanningen gedaan om nieuwe partnerlanden uit te nodigen voor deelname aan het programma. Meer dan 20 nieuwe partnerlanden hebben belangstelling getoond om tot het programma toe te treden. Met deze bouwstenen en met de netwerken die zijn opgericht, kan het initiatief het veiligheids- en risicobeheer in de EU en de deelnemende landen naar een hoger niveau tillen.

VIII

Het initiatief bereikt de doelstellingen van de Europese veiligheidsstrategie en van de EU-strategie ter bestrijding van criminele activiteiten in verband met de non-proliferatie van massavernietigingswapens, en vermindert tevens de risico’s van door de mens veroorzaakte en natuurlijke CBRN-bedreigingen. Waar er risico’s met betrekking tot de verspreiding van massavernietigingswapens bestaan, versterkt het initiatief maatregelen om die verspreiding tegen te gaan, maar, als naar het geografische bereik van het initiatief wordt gekeken, wordt ook steun verleend wanneer bredere CBRN-risico’s ontstaan.

IX

De Commissie en Unicri (Interregionaal criminologisch en gerechtelijk onderzoeksinstituut van de VN) leveren onderscheiden, maar onderling aanvullende programmasteun voor het initiatief. Het governanceteam biedt waar en wanneer dit wordt gevraagd steun voor allerlei beleidskwesties. Er zal ook bijstand ter plaatse worden geleverd aan een aantal regionale secretariaten, met name die welke actief zijn in de toetredingslanden, kandidaat-lidstaten en naburige landen.

Nu de netwerken zijn opgezet, is de Commissie voornemens de technische capaciteit te verbeteren waar die het best kan worden geabsorbeerd. EU-delegaties spelen een steeds belangrijker rol bij de ondersteuning van het initiatief. Nu de bottom-upbenadering op basis van vrijwilligheid tot stand is gebracht, kan steun van de EU-delegaties worden gegeven zonder dat dit wordt gezien als een aanjager voor regionale samenwerking.

X

Het verschil qua capaciteit van de partnerlanden om het initiatief ten uitvoer te leggen, heeft geresulteerd in een enigszins ongelijke ontwikkeling.

XI

De Commissie en de EDEO danken de Rekenkamer voor haar aanbevelingen die de interne inspanningen om het initiatief te verbeteren, zullen versterken.

Opmerkingen

21

De bottom-upbenadering op basis van vrijwilligheid die het initiatief kenmerkt, wordt gezien als een model voor de totstandbrenging van samenwerking op het terrein van complexe veiligheidskwesties.

26

De keuze van de regio’s was het resultaat van een veelomvattende aanpak waarbij de EDEO, de Commissie en de landen van de regio’s werden ondersteund door de EU-lidstaten die aan de selectie deelnamen door de detachering van door de Commissie betaalde deskundigen.

De logica om prioriteit te geven aan toetredingslanden en kandidaat-lidstaten, alsook aan landen die tot het nabuurschapsbeleid van de EU behoren, is goed te begrijpen. Het belang van risico’s en bedreigingen in andere regio’s mag niet worden onderschat, zoals duidelijke is aangetoond met de Fukushimaramp en de recente uitbraak van de ebolaziekte en de uit Zuidoost-Azië afkomstige pandemieën. Het initiatief heeft echter een inherente flexibiliteit die het mogelijk maakt op doeltreffende wijze te reageren op mondiale en nieuwe bedreigingen.

27

Er zal bijstand ter plaatse worden geleverd door een aantal regionale secretariaten, met name die welke actief zijn in toetredingslanden, kandidaat-lidstaten en naburige landen. Er worden maatregelen genomen om dit proces te vergemakkelijken.

28

Dit is een prioritaire follow-upactie voor de EDEO en voor EuropeAid, en wij ontwikkelen momenteel instrumenten om ervoor te zorgen dat de delegaties en de ambassades van de lidstaten in een betere positie verkeren om het initiatief te ondersteunen.

29

Het verschil qua capaciteit van de partnerlanden om het initiatief te ondersteunen, heeft een enigszins ongelijke ontwikkeling tot gevolg gehad. Een aanpak die een reactie vormde op dit specifieke tenuitvoerleggingskader was prioriteit te verlenen aan bepaalde regio’s, gebaseerd op de veiligheidsprioriteiten van de EU en op de capaciteit van de partnerlanden.

34

Alle activiteiten in het kader van het initiatief worden opgezet op basis van vrijwilligheid. De partnerlanden beslissen of zij al dan niet een nationaal CBRN-actieplan willen ontwikkelen.

35

De projectfinanciering is op zich niet afhankelijk van het invullen van de vragenlijst inzake de beoordeling van de behoeften en/of de vaststelling van een nationaal actieplan. In bepaalde gevallen onderneemt de Commissie actie op basis van specifieke verzoeken van partnerlanden met betrekking tot een prioritair probleem in verband met CBRN-risicobeperking dat dringend moet worden opgelost.

36

Alleen gedurende de eerste fasen van het initiatief werden projecten voorgesteld door de uitvoeringsagentschappen. Dit gebeurde wanneer er urgente en duidelijke behoeften waren die konden worden verwacht terwijl de bottom-upaspecten van het initiatief nog volop in ontwikkeling waren.

37

Na de eerste ervaring zijn maatregelen genomen om de communicatie met de partnerlanden te verbeteren over de kwaliteitseisen van CBRN-gerelateerde projecten die in aanmerking komen voor EU-financiering. De doelstellingen en financieringscriteria worden nu op gezette tijden besproken op rondetafelvergaderingen in de regio’s, op de vergaderingen met de hoofden van de regionale secretariaten en op de vergaderingen met de nationale CBRN-steunpunten. De in het verleden ontvangen projectvoorstellen waren vaak te beperkt van bereik en hadden vaak uitsluitend een nationaal in plaats van een regionaal karakter. Het JRC heeft de wijzigingen aan projectvoorstellen op gedetailleerde manier gevolgd. Alle oorspronkelijke projectvoorstellen zijn geïnformatiseerd en kunnen op elk moment worden geraadpleegd.

38

In vergelijking met andere programma’s zijn de tijdsbestekken vrij kort ten gevolge van de voor het initiatief geldende zogenaamde N+1-regel. Gemiddeld gaat een project van start 15 maanden na het besluit van de Commissie inzake het jaarlijkse actieprogramma.

40

De verbetering van de zichtbaarheid van de EU in het initiatief blijft een belangrijke prioriteit voor de Commissie en de EDEO.

41

Er zijn verscheidene maatregelen genomen die gericht zijn op een grotere betrokkenheid van de partnerlanden bij de werkzaamheden, bijvoorbeeld door aan de uitvoeringsconsortia voor te stellen lokale deskundigheid in te huren.

Gemeenschappelijke antwoord op de paragrafen 42 en 43

Het opnieuw tot leven wekken van het coördinatiecomité kan een bredere samenwerking vergemakkelijken, waarbij het comité zijn activiteit vooral moet toespitsen op de strategische krachtlijnen en tenuitvoerleggingskwesties. Het formaat kan variëren aangezien bij de discussies met de partnerlanden, zoals Unicri, de financiële verordeningen van de Commissie in acht moeten worden genomen.

Bilaterale samenwerking blijft echter noodzakelijk om op diepgaande wijze bepaalde kwesties, zoals contractuele en financiële aspecten, te kunnen bespreken.

45

De Commissie doet alle mogelijke inspanningen om de EU-activiteiten op het gebied van CBRN te coördineren binnen en buiten de Europese Unie.

Er bestaan diverse forums waarbinnen coördinatie plaatsvindt, zoals het CBRN-actieplan van de EU, verschillende werkgroepen op het niveau van de Raad, het wereldwijde G8/G7-partnerschap (waarbij de voornaamste partijen en partners betrokken zijn, inclusief die van de internationale organisaties: IAEA; WHO; Comité 1540; OPCW, ISTC en STCU) of het Wereldwijd initiatief ter bestrijding van het nucleaire terrorisme (een initiatief dat uitgaat van de Russische Federatie en de Verenigde Staten van Amerika). Dankzij deze coördinatieactiviteiten heeft de Commissie een globaal overzicht, voor zover dat mogelijk is.

Conclusies en aanbevelingen

50

De Commissie en de EDEO zijn verheugd met het verslag van de Rekenkamer over de CBRN-kenniscentra van de EU. Er is behoefte aan een vraaggedreven en regionale aanpak die van groot nut is voor onze instellingen.

51 a)

Wij verwelkomen de conclusies van de Rekenkamer. Er zijn elementen van het initiatief die nog moeten worden verfijnd. Er is grote vooruitgang geboekt bij de uitvoering van een initiatief dat gebaseerd is op een vrijwillige, bottom-upbenadering, dat tijd nodig zal hebben om een zekere volwassenheid te bereiken en dat zich altijd in permanente ontwikkeling zal bevinden. Alle vereiste instrumenten zijn nu beschikbaar, onder meer het opzetten van de vereiste structuren in de meeste regio’s, de organisatie van rondetafelgesprekken, een vragenlijst inzake de beoordeling van de behoeften, projectfinanciering in verschillende regio’s, maatregelen om de uitvoering en beoordeling van projecten te monitoren, en ten slotte verscheidene instrumenten om de zichtbaarheid te vergroten. Voorts vinden er op gezette tijden vergaderingen plaats met partnerlanden, uitvoeringsagentschappen en internationale organisaties, alsook met de contactpunten van de EU-lidstaten. In vijf pionierslanden worden de eerste nationale actieplannen uitgewerkt. Er worden ook extra inspanningen gedaan om nieuwe partnerlanden uit te nodigen voor deelname aan het programma. Meer dan 20 nieuwe partnerlanden hebben belangstelling getoond om tot het programma toe te treden. Met deze bouwstenen en met de netwerken die zijn opgericht, kan het initiatief het veiligheids- en risicobeheer in de EU en de deelnemende landen naar een hoger niveau tillen.

51 b)

De Commissie en Unicri leveren onderscheiden, maar onderling aanvullende programmasteun voor het initiatief. Het governanceteam biedt waar en wanneer dit wordt gevraagd steun voor allerlei beleidskwesties. Er zal ook bijstand ter plaatse worden geleverd aan een aantal regionale secretariaten, met name die welke actief zijn in de toetredingslanden, de kandidaat-lidstaten en de naburige landen.

Nu de netwerken zijn opgezet, is de Commissie voornemens de technische capaciteit te verbeteren waar die het best kan worden geabsorbeerd. EU-delegaties spelen een steeds belangrijker rol bij de ondersteuning van het initiatief. Nu de bottom-upbenadering op basis van vrijwilligheid tot stand is gebracht, kan de steun van de EU-delegaties worden gemobiliseerd.

51 c)

In zekere zin was variatie bij de snelheid van uitvoering onvermijdelijk, maar nu de instrumenten beschikbaar zijn, verloopt de tenuitvoerlegging van het programma gelijkmatiger, ook al blijft de voortgang over de regio’s heen ongelijk. Er wordt gezocht naar manieren om ervoor te zorgen dat de goede bilaterale samenwerking tussen de besluitvormingsinstanties en de goede bilaterale samenwerking tussen de uitvoeringspartners wordt uitgebreid tot de vier organen.

52 Eerste bolletje

De Commissie en de EDEO aanvaarden de aanbeveling. Het initiatief heeft een inherente flexibiliteit die het mogelijk maakt op efficiënte wijze te reageren op wereldwijde en nieuwe bedreigingen.

52 Tweede bolletje

De Commissie en de EDEO aanvaarden de aanbeveling. Er zal bijstand ter plaatse worden geleverd door een aantal regionale secretariaten, met name die welke actief zijn in de toetredingslanden, kandidaat-lidstaten en naburige landen. Er zijn maatregelen genomen om dit proces te vergemakkelijken.

52 Derde bolletje

De Commissie en de EDEO aanvaarden de aanbeveling. Dit is een prioritaire follow-upactie voor de EDEO en de Commissie en wij werken aan instrumenten om de EU-delegaties en de lidstaten een grotere rol te doen spelen bij de ondersteuning van het initiatief.

53 eerste bolletje

De Commissie en de EDEO aanvaarden de aanbeveling. De uitvoeringsconsortia worden ertoe aangemoedigd lokale deskundigheid te betrekken bij de uitvoering van de projecten.

53 tweede bolletje

De Commissie en de EDEO aanvaarden de aanbeveling. In vergelijking met andere programma’s zijn de tijdsbestekken vrij kort ten gevolge van de voor het initiatief geldende N+1-regel. Gemiddeld gaat een project van start 15 maanden na het besluit van de Commissie inzake het jaarlijkse actieprogramma. De Commissie zal zich inspannen om dat tijdsverloop verder te verkorten.

53 derde bolletje

De Commissie en de EDEO aanvaarden de aanbeveling. Het coördinatiecomité, dat is toegespitst op de strategische krachtlijnen en tenuitvoerleggingskwesties, zal nieuw leven worden ingeblazen. Het formaat kan variëren aangezien bij de discussies met de uitvoeringspartners, zoals Unicri, de financiële verordeningen van de Commissie in acht moeten worden genomen.

QJ-AB-14-017-NL-E  ISSN 1977-575X

In mei 2010 startte de Europese Unie haar initiatief Chemische, Biologische, Radiologische en Nucleaire (CBRN) kenniscentra. Doel van het initiatief is het versterken van de institutionele capaciteit van niet-EU-landen om CBRN-risico’s te beperken, die als zij niet worden aangepakt een bedreiging kunnen vormen voor de EU.

Tijdens de controle van de Rekenkamer werd beoordeeld of het EU-initiatief voor CBRN-kenniscentra een doeltreffende bijdrage kan leveren aan de beperking van dit soort risico’s van buiten de EU. De Rekenkamer komt tot de conclusie dat het initiatief doeltreffend kan bijdragen tot het beperken van chemische, biologische, radiologische en nucleaire risico’s van buiten de EU, maar dat verschillende elementen nog moeten worden afgerond. De Rekenkamer doet een aantal aanbevelingen waarmee de EDEO en de Commissie rekening dienen te houden om het initiatief verder te ontwikkelen en de duurzaamheid ervan te verzekeren.