EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY

12, rue Alcide De Gasperi

1615 Luksemburg

LUKSEMBURG

Tel. +352 4398-1

E-mail: eca-info@eca.europa.eu

Internet: http://eca.europa.eu

Twitter: @EUAuditorsECA

YouTube: EUAuditorsECA

Więcej informacji o Unii Europejskiej można znaleźć w portalu Europa (http://europa.eu).

Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2015

Print | ISBN 978-92-872-2679-2 | ISSN 1831-0923 | doi:10.2865/798471 | QJ-AB-15-009-PL-C
PDF | ISBN 978-92-872-2672-3 | ISSN 1977-5768 | doi:10.2865/80716 | QJ-AB-15-009-PL-N
EPUB | ISBN 978-92-872-2644-0 | ISSN 1977-5768 | doi:10.2865/121668 | QJ-AB-15-009-PL-E

© Unia Europejska, 2015

Powielanie dozwolone pod warunkiem podania źródła.

JAK OTRZYMAĆ PUBLIKACJE UE

Publikacje bezpłatne:

•jeden egzemplarz:
w EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu)

•kilka egzemplarzy (lub mapy, plakaty):
w przedstawicielstwach Unii Europejskiej (http://ec.europa.eu/represent_pl.htm)
w delegaturach Unii Europejskiej w krajach poza UE (http://eeas.europa.eu/delegations/index_pl.htm)
kontaktując się z Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_pl.htm)
lub dzwoniąc pod numer 00 800 6 7 8 9 10 11 (numer bezpłatny w całej UE) (*)

(*)Informacje są udzielane nieodpłatnie, większość połączeń również jest bezpłatna (niektórzy operatorzy, hotele lub telefony publiczne mogą naliczać opłaty).

Publikacje płatne:

•w EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu)

PL
2015

nr 09

Sprawozdanie specjalne

Wsparcie UE na rzecz
walki przeciwko torturom
i zniesienia kary śmierci

(przedstawione na mocy art. 287 ust. 4 akapit drugi TFUE)

Zespół kontrolny

Sprawozdania specjalne Trybunału przedstawiają wyniki kontroli wykonania zadań i kontroli zgodności wybranych obszarów działalności UE lub kwestii związanych z zarządzaniem. Trybunał wybiera i opracowuje zadania kontrolne w taki sposób, aby miały one jak największe oddziaływanie, biorąc pod uwagę kryteria takie, jak zagrożenia dla wykonania zadań lub zgodności, poziom dochodów lub wydatków w danym obszarze, nadchodzące zmiany oraz interes polityczny i społeczny.

Niniejsza kontrola wykonania zadań została przeprowadzona przez Izbę Kontroli III, której przewodniczy członek Trybunału Karel Pinxten i która zajmuje się obszarami wydatków związanymi z działaniami zewnętrznymi. Kontrolą kierował Klaus-Heiner Lehne, członek Trybunału, a w działania kontrolne zaangażowani byli: Thomas Arntz, attaché w gabinecie Klausa-Heinera Lehne; Sabine Hiernaux-Fritsch, kierownik działu; Werner Vlasselaer, kierownik zespołu, a także kontrolerzy: Kim Hublé i Athanasios Tsamis.

Od lewej: S. Hiernaux-Fritsch, T. Arntz, K.-H. Lehne, A. Tsamis, K. Hublé i W. Vlasselaer.

Spis treści

Wykaz skrótów

Streszczenie

Wprowadzenie

Stosowanie tortur i kary śmierci

Zaangażowanie UE w walkę przeciwko torturom i karze śmierci

Zakres kontroli i podejście kontrolne

Uwagi

Pomimo odpowiedniej oceny potrzeb Komisja nie przydzieliła środków finansowych w sposób optymalny

Przy przydzielaniu środków finansowych nie uwzględniono należycie krajowych strategii w dziedzinie praw człowieka, a koordynacja z innymi działaniami UE była niewystarczająca

Proces wyboru projektów był dobrze udokumentowany, ale niewystarczająco rygorystyczny

Ukierunkowane na potrzeby podejście zapewniło wystarczającą wiedzę specjalistyczną i podmiotowość w działaniach organizacji będących beneficjentami, ale miało też wady

Projekty realizowano zgodnie z planem, ale ogólny wpływ finansowania ze środków instrumentu EIDHR był ograniczony

Działania w ramach projektów prowadzono zasadniczo zgodnie z planem

Wpływ finansowania ze środków instrumentu EIDHR był ograniczony przez nadmierne rozproszenie skromnego wkładu finansowego z tego instrumentu, a w niektórych przypadkach przez niekorzystne uwarunkowania polityczne

Osiągnięcia projektów są trwałe, lecz dotacje nie poprawiły samowystarczalności organizacji społeczeństwa obywatelskiego

Wnioski i zalecenia

Załącznik I | – | Kara śmierci w Afryce
Załącznik II | – | Kara śmierci w Azji
Załącznik III | – | Kara śmierci w Ameryce Łacińskiej
Załącznik IV | – | Kara śmierci w Stanach Zjednoczonych
Załącznik V | – | Globalne zaproszenia do składania wniosków w latach 2007–2013
Załącznik VI | – | Projekty, w przypadku których kontrolerzy Trybunału dokonali przeglądu przeprowadzonej przez Komisję oceny dokumentów koncepcyjnych i kompletnych wniosków
Załącznik VII | – | Zbadane dotacje

Odpowiedzi Komisji i ESDZ

Wykaz skrótów

COHOM: Grupa Robocza Rady ds. Praw Człowieka (Council’s Human Rights Working Group)

EIDHR: Europejski Instrument na rzecz Wspierania Demokracji i Praw Człowieka (European Instrument for Democracy and Human Rights)

ESDZ: Europejska Służba Działań Zewnętrznych

ONZ: Organizacja Narodów Zjednoczonych

OPCAT: Protokół fakultatywny do Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania (Operational Protocol to the Convention against Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment)

Streszczenie

I

Społeczność międzynarodowa podejmuje liczne działania mające na celu eliminację tortur i innych form okrutnego traktowania. Niemniej tortury i inne formy okrutnego traktowania nadal występują, a bezkarność sprawców pozostaje faktem w wielu krajach na całym świecie. Jeśli chodzi o karę śmierci, stosuje się ją nadal w 58 krajach. Każdego roku ma miejsce ponad 5 tys. egzekucji.

II

UE jest silnie zaangażowana w zapobieganie wszystkim formom tortur i okrutnego traktowania oraz w ich eliminację, a także w zniesienie kary śmierci na całym świecie. Z myślą o osiągnięciu tych celów UE realizuje szereg inicjatyw dyplomatycznych, takich jak umowy dwustronne, dialog polityczny i udział w wielostronnych forach. Ponadto UE uważa postępy w przestrzeganiu praw człowieka za podstawowy warunek nawiązania współpracy na rzecz rozwoju i finansuje projekty poświęcone tym kwestiom. Głównym instrumentem stosowanym w tym zakresie jest Europejski Instrument na rzecz Wspierania Demokracji i Praw Człowieka (EIDHR), zapewniający organizacjom społeczeństwa obywatelskiego dotacje na realizację projektów. W latach 2007–2013 Komisja przyznała 183 dotacje EIDHR w łącznej kwocie 100,9 mln euro na projekty dotyczące walki przeciwko torturom i karze śmierci.

III

Trybunał ocenił skuteczność działań EIDHR wspierających zapobieganie torturom, rehabilitację ofiar tortur i zniesienie kary śmierci. Trybunał skupił się na sposobach przydziału środków finansowych oraz na trwałości osiągniętych rezultatów. Kontrola obejmowała przegląd analityczny, wywiady z personelem Komisji, Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (ESDZ) i organizacji będących beneficjentami, a także szczegółowe badanie próby 31 projektów. Prace kontrolne wiązały się z wyjazdami do Londynu, Demokratycznej Republiki Konga, Gruzji i Republiki Południowej Afryki, a także z przeglądem dokumentacji projektów dotyczących Chin i Stanów Zjednoczonych.

IV

Trybunał stwierdza, że wsparcie EIDHR na rzecz walki przeciwko torturom, rehabilitacji ofiar tortur i zniesienia kary śmierci było jedynie częściowo skuteczne.

V

Komisja odpowiednio ustala priorytety w zakresie praw człowieka dla każdego kraju partnerskiego. Mimo że środki finansowe zostały ogólnie rzecz biorąc przydzielone odpowiednio, Komisja nie uwzględnia tych priorytetów należycie. Ponadto finansowane projekty często nie są dobrze skoordynowane z innymi działaniami UE, takimi jak tradycyjne wsparcie rozwoju i dialog z krajem partnerskim. Ukierunkowane na potrzeby podejście do finansowania gwarantowało, że projekty były na ogół realizowane przez zmotywowane organizacje społeczeństwa obywatelskiego dysponujące odpowiednią wiedza specjalistyczną. Wybór projektów był dobrze udokumentowany, ale mało rygorystyczny. Co więcej, w przypadku stwierdzenia niedociągnięć w wybranych projektach nie wprowadzano w ich koncepcji właściwych zmian.

VI

Działania w ramach projektów prowadzono zgodnie z planem i zasadniczo były one racjonalne pod względem kosztów. Rezultaty osiągnięte dzięki dotacjom są trwałe. Niemniej systemy oceny oddziaływania są niewystarczające i cechuje je brak jasnych ram logicznych dla projektów, brak dobrze zdefiniowanych punktów odniesienia i celów, a także niespójne podejście do oceny projektów. Gdy projekty zapewniają ofiarom wsparcie bezpośrednie, ich wpływ jest wymierny, aczkolwiek ograniczony do stosunkowo niewielkich grup docelowych. Wpływ pozostałych projektów, zwykle poświęconych reformom legislacyjnym lub politycznym, jest ograniczony ze względu na fakt, że postępy zależą także od wielu innych czynników i uwarunkowań politycznych, które nie zawsze były korzystne. Istnieją duże szanse, że osiągnięte rezultaty okażą się trwałe. Objęte wsparciem organizacje społeczeństwa obywatelskiego pozostają jednak w dużej mierze zależne od pomocy finansowej.

VII

Trybunał przedstawia Komisji szereg zaleceń dotyczących usprawnienia wsparcia na rzecz walki przeciwko torturom i karze śmierci. Zalecenia odnoszą się do ukierunkowania zasobów finansowych, koordynacji z innymi działaniami UE, wyboru i poprawy wniosków projektowych, ram oceny wyników oraz samowystarczalności organizacji będących beneficjentami.

Wprowadzenie

Stosowanie tortur i kary śmierci

01

Powszechna deklaracja praw człowieka¹ stanowi, że nie wolno nikogo torturować ani karać lub traktować w sposób okrutny, nieludzki lub poniżający². W Konwencji ONZ w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania³, podpisanej w 1984 r., definiuje się termin „tortury” (zob. ramka 1) i ustanawia się dla państw reguły podnoszące skuteczność walki przeciwko torturom. Do końca 2014 r. Konwencję podpisało i ratyfikowało 156 państw, a 10 podpisało ją, lecz jeszcze jej nie ratyfikowało.

02

Protokół fakultatywny do Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania⁴ (OPCAT) ma na celu ustanowienie systemu regularnych wizyt przedstawicieli niezależnych organów międzynarodowych i krajowych w miejscach przetrzymywania w celu zapobiegania torturom. Do końca 2014 r. protokół OPCAT podpisało i ratyfikowało 76 państw, a 19 podpisało go, lecz jeszcze nie ratyfikowało. Ratyfikacja protokołu przez większą liczbę państw pozostaje istotnym wyzwaniem.

03

Pomimo wysiłków podejmowanych przez społeczność międzynarodową tortury nadal są stosowane, a bezkarność sprawców tortur pozostaje faktem w wielu krajach. Z informacji przedstawionych w ostatnim okresie przez międzynarodowe organizacje społeczeństwa obywatelskiego⁵ wynika, że tortury i okrutne traktowanie mają miejsce w 131 krajach na całym świecie. W związku z tym nadal utrzymują się poważne wyzwania pod względem zapobiegania torturom i rehabilitacji ofiar.

Ramka 1

Definicja tortur

Tortury oznaczają każde działanie, którym jakiejkolwiek osobie umyślnie zadaje się ostry ból lub cierpienie fizyczne bądź psychiczne, w celu uzyskania od tej osoby lub od osoby trzeciej informacji lub przyznania się, w celu ukarania tej osoby za czyn popełniony przez nią lub osobę trzecią albo za czyn, o popełnienie którego ta osoba lub osoba trzecia jest podejrzana, a także w celu zastraszenia lub wywarcia nacisku na tę osobę lub osobę trzecią, albo w jakimkolwiek innym celu wynikającym z wszelkiej formy dyskryminacji, gdy taki ból lub cierpienie powodowane są przez funkcjonariusza publicznego lub inną osobę występującą w charakterze urzędowym lub z ich polecenia, albo za ich wyraźną lub dorozumianą zgodą⁶.

04

Chociaż w 140 krajach zniesiono karę śmierci⁷, stosuje się ją nadal w 58 państwach (zob. załączniki I–IV). W latach 2007–2014 w 37 krajach wykonano corocznie egzekucje na średnio ponad 5 tys. osób⁸. Ponad 83% egzekucji miało miejsce w Chinach, ponad 13% w Iranie, Iraku, Korei Północnej i Arabii Saudyjskiej, a około 3% w innych krajach. Na koniec 2014 r. na całym świecie wyroki śmierci ciążyły na ponad 19 tys. osób.

Zaangażowanie UE w walkę przeciwko torturom i karze śmierci

05

Eliminacja wszystkich rodzajów tortur i innych form okrutnego traktowania⁹, a także zniesienie kary śmierci to priorytety polityki UE w dziedzinie praw człowieka. Silne zaangażowanie UE w tym względzie wynika z traktatów europejskich¹⁰ i znajduje odzwierciedlenie w strategicznych ramach i planie działania UE dotyczących praw człowieka i demokracji¹¹ oraz wytycznych UE (zob. ramka 2).

06

Z myślą o realizacji swoich celów w dziedzinie praw człowieka UE podejmuje szereg działań dyplomatycznych. Umowy o partnerstwie i współpracy z państwami spoza UE zawierają klauzulę na temat praw człowieka, która ma je zachęcać do przestrzegania standardów w zakresie tych praw. W przypadku ich nieprzestrzegania przewiduje się inne środki, takie jak ograniczenie lub zawieszenie współpracy¹². UE uwzględnia również kwestie praw człowieka w swoim dialogu politycznym z krajami partnerskimi lub organizacjami regionalnymi. Ponadto UE jest obecnie zaangażowana w konkretny dialog i konsultacje dotyczące praw człowieka z 41 państwami spoza UE oraz promuje prawa człowieka poprzez uczestnictwo w forach wielostronnych¹³. Dyplomatyczne „démarche” (które są poufne) i oświadczenia (które są publiczne) dotyczące władz krajów spoza UE także stanowią istotny środek wywierania presji dyplomatycznej.

Ramka 2

Wytyczne UE

Wytyczne UE w sprawie praw człowieka zawierają praktyczne instrukcje dla instytucji UE i państw członkowskich dotyczące realizacji polityki UE w dziedzinie praw człowieka. Wytycznych UE jest w sumie 11 i odnoszą się do szerokiego wachlarza spraw. Zostały ustanowione przez Grupę Roboczą Rady ds. Praw Człowieka (COHOM), zatwierdzone przez Komitet Stałych Przedstawicieli i przyjęte przez Radę. Wytyczne UE nie są prawnie wiążące, stanowią jednak silny polityczny sygnał dotyczący priorytetów Unii w dziedzinie praw człowieka.

07

W dniu 25 lipca 2012 r., po przyjęciu strategicznych ram i planu działania UE dotyczących praw człowieka i demokracji, Rada wyznaczyła specjalnego przedstawiciela UE, który jest odpowiedzialny za zapewnienie spójności, skuteczności i widoczności polityki UE w dziedzinie praw człowieka. Ponadto musi on przyczyniać się wewnętrznie do wdrażania strategicznych ram i planu działania na rzecz praw człowieka, a także innych instrumentów, takich jak wytyczne UE w sprawie praw człowieka. Specjalny przedstawiciel wzmacnia także dialog dotyczący praw człowieka z rządami państw spoza UE, organizacjami międzynarodowymi i regionalnymi oraz społeczeństwem obywatelskim.

08

Oprócz podejmowania wspomnianych działań UE stara się promować prawa człowieka poprzez traktowanie postępów w tej dziedzinie, dobrych rządów i demokracji jako kluczowych warunków współpracy na rzecz rozwoju. W 2012 r. w odniesieniu do współpracy na rzecz rozwoju Rada postanowiła przyjąć podejście oparte na prawach człowieka, w dążeniu do zagwarantowania intensyfikacji wysiłków UE mających wesprzeć kraje partnerskie w wywiązywaniu się z ich międzynarodowych obowiązków w zakresie praw człowieka¹⁴. W tym celu zasady dotyczące praw człowieka zostaną uwzględnione we wszystkich działaniach operacyjnych UE na rzecz rozwoju.

09

Ponadto UE finansuje projekty całkowicie poświęcone wspieraniu praw człowieka. Głównym instrumentem propagującym zapobieganie torturom, rehabilitację ofiar tortur i zniesienie kary śmierci jest Europejski Instrument na rzecz Wspierania Demokracji i Praw Człowieka (EIDHR), uzupełniający instrumenty geograficzne. Jego działanie zainicjowano w 2006 r. w celu zapewnienia wsparcia dla propagowania demokracji i praw człowieka w państwach spoza UE¹⁵.

10

Łączny budżet przydzielony na potrzeby tego instrumentu wynosi 1,1 mld euro na wszystkie cele UE w dziedzinie praw człowieka w latach 2007–2013. Większość finansowania w ramach instrumentu EIDHR wypłaca się w formie dotacji przyznawanych organizacjom społeczeństwa obywatelskiego na realizację projektów. W zasadzie dotacje stanowią współfinansowanie, gdyż pokrywają jedynie do 80% wydatków w ramach projektu¹⁶. Instrument EIDHR ma globalny zasięg, obejmuje wiele krajów uprzemysłowionych i umożliwia finansowanie bez dwustronnej zgody, gdyż nie jest wymagane zatwierdzenie go przez rząd kraju, w którym projekty są realizowane. W latach 2007–2013 wydatki z instrumentu EIDHR na walkę przeciwko torturom¹⁷ i karze śmierci wyniosły 100 mln euro (zob. tabela 1). Liczbę umów zawartych w tym okresie przedstawiono w tabeli 2. Większość projektów dotyczy kampanii podnoszenia świadomości, działań propagatorskich, praktyk w zakresie monitorowania, środków zapobiegawczych, wsparcia prawnego dla ofiar tortur i osób skazanych na karę śmierci lub postępowania z ofiarami i ich rehabilitacji.

Tabela 1

Wydatki z instrumentu EIDHR związane z torturami i karą śmierci w podziale na kontynenty, lata 2007–2013

(w EUR)
Tortury | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | RAZEM
Afryka | 0 | 3 967 906 | 456 120 | 4 248 938 | 2 192 122 | 514 511 | 3 844 082 | 15 223 679
Ameryka | 0 | 2 226 820 | 388 122 | 1 178 945 | 758 097 | 0 | 2 530 910 | 7 082 894
Azja | 36 465 | 10 281 020 | 613 754 | 2 366 367 | 1 936 457 | 0 | 11 242 841 | 26 476 904
Europa | 0 | 2 956 958 | 235 093 | 2 661 831 | 2 830 007 | 100 000 | 787 065 | 9 570 954
Wiele kontynentów | 0 | 6 175 025 | 0 | 10 800 143 | 1 499 207 | 0 | 6 734 343 | 25 208 718
RAZEM | 36 465 | 25 607 729 | 1 693 089 | 21 256 224 | 9 215 890 | 614 511 | 25 139 241 | 83 563 149
Kara śmierci | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | RAZEM
Afryka | 0 | 0 | 76 863 | 285 000 | 734 333 | 0 | 0 | 1 096 196
Ameryka | 0 | 0 | 1 581 610 | 290 859 | 0 | 1 345 046 | 0 | 3 217 515
Azja | 0 | 0 | 722 028 | 731 761 | 1 416 450 | 2 009 842 | 0 | 4 880 081
Europa | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 200 074 | 0 | 200 074
Wiele kontynentów | 0 | 0 | 4 067 552 | 657 674 | 0 | 3 263 246 | 0 | 7 988 472
RAZEM | 0 | 0 | 6 448 053 | 1 965 294 | 2 150 783 | 6 818 208 | 0 | 17 382 338

Źródło: Komisja Europejska.

Tabela 2

Liczba umów zawartych w ramach instrumentu EIDHR związanych z torturami i karą śmierci w podziale na kontynenty, lata 2007–2013

(w EUR)
Tortury | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | RAZEM
Afryka | 0 | 7 | 4 | 5 | 4 | 3 | 6 | 29
Ameryka | 0 | 7 | 3 | 3 | 6 | 0 | 4 | 23
Azja | 1 | 19 | 5 | 5 | 4 | 0 | 18 | 52
Europa | 0 | 7 | 2 | 4 | 6 | 1 | 3 | 23
Wiele kontynentów | 0 | 6 | 0 | 10 | 1 | 0 | 6 | 23
RAZEM | 1 | 46 | 14 | 27 | 21 | 4 | 37 | 150
Kara śmierci | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | RAZEM
Afryka | 0 | 0 | 1 | 1 | 1 | 0 | 0 | 3
Ameryka | 0 | 0 | 4 | 2 | 0 | 2 | 0 | 8
Azja | 0 | 0 | 2 | 2 | 2 | 3 | 0 | 9
Europa | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 1
Wiele kontynentów | 0 | 0 | 7 | 1 | 0 | 4 | 0 | 12
RAZEM | 0 | 0 | 14 | 6 | 3 | 10 | 0 | 33

Źródło: Komisja Europejska.

1Przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne ONZ dnia 10 grudnia 1948 r.

2Art. 5.

3Przyjęta i otwarta do podpisu, ratyfikacji i przystąpienia w rezolucji Zgromadzenia Ogólnego nr 39/46 z dnia 10 grudnia 1984 r., weszła w życie dnia 26 czerwca 1987 r.

4Przyjęty przez Zgromadzenie Ogólne ONZ dnia 18 grudnia 2002 r., wszedł w życie dnia 22 czerwca 2006 r.

5Amnesty International, sprawozdanie 2014/2015 „The State of the World’s Human Rights” i Human Rights Watch, World Report 2015 (Events of 2014).

6Dobór słownictwa w odniesieniu do wyraźnej lub dorozumianej zgody funkcjonariusza publicznego rozciąga obowiązki państwa na sferę prywatną i powinien być rozumiany jako włączenie do definicji braku ochrony przez państwo znajdujących się w jego jurysdykcji osób przed torturami i okrutnym traktowaniem ze strony osób prywatnych.

7W prawie lub w praktyce. Siedem z tych krajów zniosło karę śmierci za „pospolite” przestępstwa, w przeciwieństwie do przestępstw „wyjątkowych”, takich jak przestępstwa w świetle prawa wojskowego lub przestępstwa popełnione w szczególnych okolicznościach.

8Źródło: Amnesty International. Są to szacunki, gdyż kilka krajów nie publikuje oficjalnych danych.

9Dla ułatwienia lektury w dalszej części niniejszego tekstu tortury i inne formy okrutnego traktowania określa się zbiorczo mianem tortur.

10Art. 2, 3, 6 i 21 Traktatu UE i art. 205 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

11Przyjęte przez Radę dnia 25 czerwca 2012 r.

12W przypadku państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku umowa z Kotonu określa wzajemne zobowiązania, w tym poszanowanie praw człowieka, które monitorowane są w drodze ciągłego dialogu i oceny. Wzajemne zobowiązania objęte są klauzulą o rozstrzyganiu sporów zawartą w art. 96, na podstawie której w odniesieniu do danego państwa mogą być prowadzone konsultacje i podejmowane właściwe środki, w tym zawieszenie umowy.

13Takie jak Trzeci Komitet Zgromadzenia Ogólnego ONZ, Rada Praw Człowieka ONZ, Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie i Rada Europy.

14Decyzję o przyjęciu podejścia opartego na prawach człowieka podjęto jednocześnie z przyjęciem strategicznych ram i planu działania UE dotyczących praw człowieka i demokracji (zob. pkt 5).

15Rozporządzenie (WE) nr 889/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie ustanowienia instrumentu finansowego na rzecz wspierania demokracji i praw człowieka na świecie (Dz.U. L 386 z 29.12.2006, s. 1) zastąpione rozporządzeniem (UE) nr 235/2014 (Dz.U. L 77 z 15.3.2014, s. 85). Instrument EIDHR bazuje na ustanowionej w 1994 r. europejskiej inicjatywie na rzecz demokracji i praw człowieka oraz zastępuje ją.

16W należycie uzasadnionych przypadkach możliwe jest jednak finansowanie projektów do 100%.

17„Walka przeciwko torturom” odnosi się zarówno do zapobiegania torturom, jak i do rehabilitacji ich ofiar.

Zakres kontroli i podejście kontrolne

11

Trybunał ocenił skuteczność działań EIDHR wspierających zapobieganie torturom, rehabilitację ofiar tortur i zniesienie kary śmierci. Podczas kontroli skupiono się na następujących dwóch kwestiach:

a)Czy środki finansowe zostały właściwie przydzielone?

b)Czy dzięki przyznaniu dotacji osiągnięto trwałe rezultaty?

12

Kontrola objęła przede wszystkim lata 2007–2013 i była prowadzona od lipca 2014 r. do stycznia 2015 r. Złożyły się na nią różne elementy. Po pierwsze, Trybunał zbadał przydział środków finansowych w ramach pięciu globalnych zaproszeń do składania wniosków w analizowanym okresie (zob. załącznik V). Badanie obejmowało wywiady z personelem Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (ESDZ) i Dyrekcji Generalnej ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju (DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju), a także przegląd dokonanej przez Komisję oceny dokumentów koncepcyjnych i pełnych wniosków dotyczących 45 projektów (zob. załącznik VI). Po drugie, Trybunał zbadał siedem dotacji z instrumentu EIDHR (dotacji EIDHR) przyznanych trzem organizacjom społeczeństwa obywatelskiego w Londynie, w których odbyto wizyty w ramach kontroli. Po trzecie, Trybunał zbadał 13 projektów w ramach instrumentu EIDHR (projektów EIDHR) dotyczących Demokratycznej Republiki Konga, Gruzji i Republiki Południowej Afryki. W związku z tym Trybunał odbył wizyty kontrolne w tych krajach w celu przeprowadzenia wywiadów z odpowiednimi delegaturami Unii, a także z przedstawicielami organizacji, które otrzymały dotacje EIDHR. Trybunał przeprowadził także przegląd dokumentacji 11 projektów EIDHR dotyczących Chin i Stanów Zjednoczonych (zob. załącznik VII). Próba kontrolna odpowiada 24% odnośnych wydatków.

Uwagi

Pomimo odpowiedniej oceny potrzeb Komisja nie przydzieliła środków finansowych w sposób optymalny

13

Trybunał zbadał, czy zaproszenia do składania wniosków opierały się na właściwej ocenie potrzeb oraz czy były odpowiednio ukierunkowane i skoordynowane z innymi działaniami UE, takimi jak tradycyjne wsparcie na rzecz rozwoju i dialog. W trakcie kontroli oceniono także wybór projektów poprzez zbadanie, czy proces selekcji był przejrzysty, dobrze udokumentowany i rygorystyczny oraz czy podejście ukierunkowane na potrzeby było właściwe.

Przy przydzielaniu środków finansowych nie uwzględniono należycie krajowych strategii w dziedzinie praw człowieka, a koordynacja z innymi działaniami UE była niewystarczająca

14

Ponieważ zasoby finansowe przyznane na walkę przeciwko torturom i karze śmierci są skromne w stosunku do wyzwań (zob. pkt 10), muszą być one ukierunkowane na kraje i kwestie odznaczające się szczególnie dużymi potrzebami i znacznym potencjałem poprawy. Komisja uzyskuje odpowiednie informacje o sytuacji w dziedzinie praw człowieka w krajach partnerskich poprzez badanie materiałów dostępnych w domenie publicznej, poprzez kontakty z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i poprzez aktywne badanie sytuacji w terenie. Delegatury UE regularnie sporządzają memoranda dotyczące kwestii praw człowieka oraz włączają odpowiednie uwagi i analizy do swoich sprawozdań z zarządzania¹⁸.

15

Komisja wykorzystuje dostępne informacje do właściwej oceny potrzeb i określenia priorytetów, co znajduje odzwierciedlenie w różnych dokumentach. Dokumenty dotyczące wieloletniej strategii EIDHR¹⁹ zawierają opis oczekiwanych rezultatów działań w ramach instrumentu EIDHR, a także określają odpowiadające im przydziały środków finansowych. Ponadto sporządzane są roczne programy działania zawierające indywidualne opisy kluczowych elementów²⁰ działań, które będą finansowane. Na poziomie krajowym priorytety definiuje się w krajowych strategiach w dziedzinie praw człowieka (zob. ramka 3). Mają one charakter poufny, łącznie z częścią dokumentu przedstawiającą priorytety, co ogranicza ich wartość dodaną.

Ramka 3

Krajowe strategie w dziedzinie praw człowieka

Od drugiej połowy 2011 r. UE i państwa członkowskie opracowały ponad 150 krajowych strategii w dziedzinie praw człowieka. Każda strategia obejmuje gruntowną analizę sytuacji w danym kraju oraz określa szereg wspólnych priorytetów dla UE i państw członkowskich. Zgodnie z planem strategie powinny być aktualizowane co dwa lata lub w przypadkach wystąpienia poważnych zmian. Istnieje 57 strategii, w których jednym z priorytetów jest walka przeciwko torturom, oraz 72 strategie, w których jednym z priorytetów jest walka przeciwko karze śmierci.

16

Dotacje przyznaje się w następstwie zaproszeń do składania wniosków (podejście ukierunkowane na potrzeby). W latach 2007–2013 opublikowano trzy globalne zaproszenia do składania wniosków poświęcone walce przeciwko torturom oraz dwa globalne zaproszenia poświęcone walce przeciwko karze śmierci. Wspomnianymi zaproszeniami do składania wniosków o zasięgu globalnym zarządzała centrala DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju i doprowadziły one do przyznania, odpowiednio, 80 i 24 dotacji. Projekty wybrano z łącznej liczby 789 wniosków projektowych. Dotacje przyznawano również w ramach krajowych programów wsparcia. Są to zaproszenia do składania wniosków zarządzane przez delegatury UE i dotyczące tylko jednego kraju. Doprowadziły one do przyznania 70 dotacji na walkę przeciwko torturom i dziewięciu na walkę przeciwko karze śmierci. Cele tych zaproszeń do składania wniosków są zgodne z celami określonymi w dokumentach strategicznych EIDHR i wytycznych UE.

17

Globalne zaproszenia do składania wniosków nie były ukierunkowane na kraje, w których UE za priorytety uważa m.in. walkę przeciwko torturom i karze śmierci (zob. ramka 3). Podczas gdy ogólne cele zbadanych projektów dotyczących Chin i Stanów Zjednoczonych są jasno określone jako priorytety w krajowych strategiach w dziedzinie praw człowieka UE, projekty realizowane w Demokratycznej Republice Konga, Gruzji i Republice Południowej Afryki dotyczą walki przeciwko torturom, chociaż strategie w dziedzinie praw człowieka dla tych krajów nie odnoszą się w sposób wyraźny dowalki przeciwko torturom jako do priorytetu. W rezultacie zasoby instrumentu EIDHR wykorzystano w krajach, w których walka przeciwko torturom lub karze śmierci nie była priorytetem.

18

Cele większości zaproszeń do składania wniosków były opisane w sposób ogólny. Podczas gdy zaproszenie do składania wniosków z 2007 r. dotyczące wspierania walki przeciwko torturom obejmowało rozróżnienie na zapobieganie (część 1) i rehabilitację (część 2), w zaproszeniach opublikowanych w 2009 i 2012 r. rozróżnienia takiego już nie było. Zachęcały one raczej do przyjmowania kompleksowego i holistycznego podejścia obejmującego trzy priorytety, zapobieganie, odpowiedzialność i rehabilitację, które uważa się za wzajemnie powiązane i wzajemnie się wzmacniające. W zaproszeniach do składania wniosków odnoszących się do kary śmierci także wspierano zintegrowane podejście. Nie kładziono w nich szczególnego nacisku na cele.

19

W Gruzji projekty EIDHR są odpowiednio uzupełnione innymi działaniami UE, takimi jak tradycyjne wsparcie na rzecz rozwoju, negocjacje układu o stowarzyszeniu UE–Gruzja i dialog. Dialog z Gruzją dotyczący praw człowieka jest szczególnie istotny, gdyż konsoliduje projekty EIDHR, odnosząc się do spraw, na których projekty te się skupiają. W innych zbadanych krajach projekty EIDHR nie stanowią jednak części spójnego, strategicznego i skoordynowanego podejścia do kwestii tortur i kary śmierci. Projekty nie uzupełniają się nawzajem w sposób należyty i nie są powiązane z tradycyjnym wsparciem Komisji na rzecz rozwoju. Co więcej, dialog Komisji mógłby w sposób bardziej skuteczny uzupełniać projekty EIDHR niż faktycznie miało to miejsce. Kwestie związane z torturami nie zostały poruszone w dialogu dotyczącym praw człowieka z Demokratyczną Republiką Konga i Republiką Południowej Afryki, mimo że projekty EIDHR skupiają się na zapobieganiu torturom i rehabilitacji ofiar tortur. Karę śmierci uwzględniono w dialogu dotyczącym praw człowieka z Chinami i w konsultacjach między UE a Stanami Zjednoczonymi w sprawie praw człowieka, poruszono jednak kwestie inne od tych, na których skupiają się projekty EIDHR.

20

Wdrożenie opartego na prawach człowieka podejścia do współpracy na rzecz rozwoju (zob. pkt 8) zajmuje więcej czasu niż planowano. W maju 2014 r.²¹ Komisja przedstawiła Radzie „zestaw narzędzi” określający sposób pracy Komisji nad wdrożeniem podejścia do współpracy na rzecz rozwoju opartego na prawach człowieka. Obejmuje on praktyczne listy kontrolne i zapowiada opracowanie pakietu wsparcia. Podejście oparte na prawach człowieka musi jeszcze zostać wdrożone, chociaż pierwsza ocena ma odbyć się już w 2016 r.

Proces wyboru projektów był dobrze udokumentowany, ale niewystarczająco rygorystyczny

21

Proces wyboru projektów jest przejrzysty i dobrze udokumentowany. Oceny projektów (zob. ramka 4) są uzasadnione, zawierają szczegółową punktację przyznaną przez każdego z oceniających, a także ocenę opisową. Co więcej, ogólne wnioski komisji oceniających przedstawione są w sposób wystarczająco szczegółowy, łącznie z ostatecznymi rankingami projektów, określeniem progów wyboru, wyjaśnieniem, dlaczego projekty nie zostały zakwalifikowane i uzasadnieniem do celów ponownej oceny.

Ramka 4

Ocena wniosków projektowych

Zgodnie z Praktycznym przewodnikiem po procedurach udzielania zamówień w ramach działań zewnętrznych UE organizacje społeczeństwa obywatelskiego pragnące uzyskać dotację muszą najpierw przedstawić dokument koncepcyjny przedstawiający najważniejsze cechy proponowanego przez nie projektu. Po przyjęciu dokumentu koncepcyjnego przez komisję oceniającą organizacje te zaprasza się do przedstawienia pełnego wniosku dotyczącego projektu. Zarówno dokument koncepcyjny, jak i pełny wniosek oceniają dwie osoby, w większości przypadków niezależny oceniający zewnętrzny i przedstawiciel delegatury UE w kraju, w którym planuje się działanie²². Oceny przeprowadza się z wykorzystaniem systemu punktacji i ujednoliconych skal oceny obejmujących kryteria takie jak plan projektu, istotność, zdolność, wykonalność, skuteczność, trwałość i racjonalność pod względem kosztów. Dotacje przyznawane są projektom, które uzyskały najwyższą liczbę punktów.

22

Ujednolicone skale oceny używane przez Komisję (zob. ramka 4) cechuje szereg niedociągnięć utrudniających ocenę jakościową i obiektywną:

a)dostępne są jedynie ograniczone wytyczne dotyczące przyznawania punktów za poszczególne kryteria, a w wielu kryteriach używa się słownictwa takiego jak „wystarczające”, „właściwe”, „zadowalające” i „wybrane strategicznie”, bez szczegółowego wyjaśnienia, czego się oczekuje;

b)od 2011 r. istotność projektu ocenia się tylko na podstawie dokumentu koncepcyjnego, nie zaś na podstawie pełnego wniosku;

c)szereg kryteriów łączy się w jedną punktację. Nie jest jasne, jak należy przyznawać punkty w sytuacji, gdy oceny poszczególnych kryteriów różnią się;

d)nie ma minimalnych wymogów, mimo że można by ich oczekiwać w odniesieniu do zasadniczych aspektów, takich jak wykonalność lub wpływ projektu.

23

W związku z każdym zaproszeniem do składania wniosków Komisja wydaje wytyczne dla oceniających. Mają one wyjaśniać, jak oceniający powinni przeprowadzać oceny, by zagwarantować ich spójność i konsekwencję. Wytyczne dla oceniających jednakże w stopniu niewystarczającym eliminują niedociągnięcia ujednoliconych skal oceny (zob. pkt 22) oraz w stopniu niewystarczającym wyjaśniają, jak należy oceniać zgodność z poszczególnymi wymogami zaproszeń do składania wniosków. W odniesieniu np. do tortur w zaproszeniach do składania wniosków wskazuje się na preferencję dla podejścia holistycznego i kompleksowego, a także dla działań badających powiązania pomiędzy wspieraniem praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych a eliminacją tortur. W przypadku kary śmierci projekty powinny obejmować działania związane ze zintegrowanym podejściem do walki przeciwko karze śmierci. Kryteria te nie są jednak jednoznacznie oceniane ani punktowane.

24

Oceny projektów zbadane przez Trybunał (zob. pkt 12) nie zawsze były prowadzone w sposób wystarczająco rygorystyczny:

a)w przypadku 25 z 45 zbadanych ocen projektów w co najmniej jednej ocenie opisowej brakuje analizy w podziale na kryteria, mimo że jest ona wymagana. Oceny zapewniają zatem mniejszy zakres uzasadnienia;

b)w 4 z 45 zbadanych ocen projektów nie podano jasnego wyjaśnienia, dlaczego w odniesieniu do niektórych kryteriów przyznano niską liczbę punktów;

c)w 11 z 45 zbadanych ocen projektów kontrolerzy Trybunału stwierdzili przypadki braku spójności między przyznaną punktacją a oceną opisową. W większości były to stosunkowo wysokie punktacje za kryteria pomimo negatywnych ocen opisowych.

25

Oceniający często wystawiali różne opinie w odniesieniu do tych samych projektów. W przypadku 45 zbadanych projektów występowała znaczna różnica między punktacjami obu oceniających w odniesieniu do 20% wszystkich kryteriów²³. Komisja oceniająca może nie zaakceptować punktacji przyznanej przez oceniających i przeprowadzić ponowną ocenę wszystkich kryteriów. Podejście do ponownej oceny nie było jednak konsekwentne. W przypadku trzech z pięciu zbadanych zaproszeń do składania wniosków komisja oceniająca przeprowadziła ponowną ocenę, gdy uznano, że różnica między łącznymi punktacjami w obu ocenach była znaczna. Co więcej, definicja znacznej różnicy także zmienia się z czasem. W rezultacie szeregu wniosków dotyczących projektów z dużymi różnicami w punktacjach nie poddano ponownej ocenie. W przypadku jednego zaproszenia do składania wniosków²⁴ nie przeprowadzono ponownych ocen mimo znacznej różnicy²⁵ między łącznymi punktacjami oceniających dla czterech z 10 projektów. W przypadku innego zaproszenia do składania wniosków²⁶ ponowne oceny przeprowadzono, lecz nie wskazano, w odniesieniu do których projektów jest to wymagane, a trzech z ośmiu wniosków nie poddano ponownej ocenie pomimo znacznej różnicy między łącznymi punktacjami obu oceniających.

26

Dotacje, o które ubiegają się organizacje społeczeństwa obywatelskiego muszą mieścić się w pewnych granicach. W okresie objętym przeglądem minimalne i maksymalne kwoty dotacji zostały podniesione. Średnia kwota umowy dla projektu dotyczącego kary śmierci wzrosła z 550 tys. euro w przypadku zaproszenia do składania wniosków w 2008 r. do 735 tys. euro w przypadku zaproszenia w 2011 r. Średnia kwota umowy dla projektu dotyczącego tortur wzrosła z 715 tys. euro w przypadku zaproszenia do składania wniosków w 2007 r. do 903 tys. euro w przypadku zaproszenia w 2009 r. Kwoty podniesiono w celu zmniejszenia liczby umów, a co za tym idzie obciążenia Komisji pracą.

27

Mniejsze lokalne organizacje społeczeństwa obywatelskiego znajdują się w relatywnie niekorzystnej sytuacji przy ubieganiu się o dotacje ze względu na skomplikowane procedury składania wniosków, wymogi językowe²⁷ oraz, w przypadku niektórych zaproszeń do składania wniosków, wymóg prowadzenia działalności w więcej niż jednym kraju. Podniesienie minimalnej kwoty jeszcze bardziej utrudniło im ubieganie się o dotacje, nawet w przypadkach, gdy miały potencjał do zrealizowania istotnych i skutecznych projektów. Z myślą o złagodzeniu tego problemu Komisja organizuje seminaria i szkolenia dla lokalnych organizacji społeczeństwa obywatelskiego, wspiera partnerstwa i zezwala na udzielanie dotacji w systemie kaskadowym.

Ukierunkowane na potrzeby podejście zapewniło wystarczającą wiedzę specjalistyczną i podmiotowość w działaniach organizacji będących beneficjentami, ale miało też wady

28

Ukierunkowane na potrzeby podejście umożliwia podejmowanie działań we wrażliwych kwestiach bez zgody rządu. W badanych projektach wnioskodawcy dysponują wystarczającym personelem posiadającym kwalifikacje techniczne i w większości przypadków realizowali już projekty o podobnej skali i charakterze. W ponad jednej czwartej przypadków projekt znacznie wykraczał jednak poza skalę jakiejkolwiek działalności prowadzonej wcześniej przez organizację będącą beneficjentem, co stwarzało potencjalne zagrożenie dla właściwej realizacji projektu. Niemniej tylko w jednym z tych przypadków ograniczona zdolność organizacji okazała się poważnym problemem.

29

Ukierunkowane na potrzeby podejście ma szereg negatywnych konsekwencji:

a)Zakres geograficzny projektów może nie pokrywać się z miejscami, w których instrument EIDHR może wywierać najsilniejszy wpływ. W większości przypadków projekty obejmują w dużej mierze obszary, w których organizacje były już aktywne. W niektórych przypadkach efektem były działania wspomagające o bardzo ograniczonym potencjalnym wpływie, ponieważ projekty były ukierunkowane na kraje, w których ze względów politycznych nie można w sposób zasadny oczekiwać żadnych postępów.

b)Ubiegając się o dotacje, organizacje społeczeństwa obywatelskiego mogą przedstawiać projekty o nadmiernie ambitnych celach. Spośród 31 zbadanych projektów w 13 przypadkach Trybunał stwierdził wyraźnie zbyt ambitne cele. Zwykle dotyczą one zmian wymagających zaangażowania rządu w krajach docelowych, nie ma jednak dowodów na takie zaangażowanie, a wręcz istnieją dowody wskazujące na sytuację przeciwną.

c)Organizacje będące beneficjentami mogą nie zobowiązać się jasno do realizacji mierzalnych działań. Na dalszym etapie bardzo utrudnia to Komisji obiektywną ocenę, czy działania w ramach projektu prowadzone były w sposób zadowalający. Zdefiniowano wskaźniki służące ocenie działań w ramach projektu, lecz chociaż takie wskaźniki są w zasadzie mierzalne, nie określono poziomów bazowych i celów wyrażonych liczbowo, mimo że w większości przypadków byłoby to możliwe.

30

Negatywne konsekwencje podejścia ukierunkowanego na potrzeby nie zostały należycie uwzględnione. Gdy oceniający stwierdzają niedociągnięcie we wniosku projektowym, nie prowadzi to do poprawy planu projektu²⁸ i tym samym stanowi utraconą szansę.

Projekty realizowano zgodnie z planem, ale ogólny wpływ finansowania ze środków instrumentu EIDHR był ograniczony

31

Trybunał zbadał, czy projekty realizowano zgodnie z planem pod względem działań, budżetu i harmonogramu. Ponadto ocenił on, czy w projektach należycie uwzględniono aspekt racjonalności pod względem kosztów. Trybunał zbadał również, czy projekty wywarły oczekiwany wpływ oraz czy ich osiągnięcia są trwałe.

Działania w ramach projektów prowadzono zasadniczo zgodnie z planem

32

Organizacje społeczeństwa obywatelskiego realizujące projekty przedstawiały sprawozdania ze swoich działań w trakcie realizacji projektów i po ich zakończeniu. W sprawozdawczości z projektów skupiono się w znacznej mierze na działaniach, a nie na osiąganiu celów. Zorientowanie na rezultaty w zarządzaniu wydatkami jest przez to utrudnione.

33

Problem ten ma związek z faktem, że ramy logiczne (zob. ramka 5) przedstawiane przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego są zwykle słabo opracowane. Często przedstawia się w nich określone cele, oczekiwane rezultaty i działania, które nie są w pełni spójne. W rzeczywistości wymagany szablon ram logicznych nie jest dobrze dostosowany do tego rodzaju projektów, a dla wielu organizacji społeczeństwa obywatelskiego jest on zbyt skomplikowany.

34

Budżety zbadanych projektów były zawsze przestrzegane i zostały niemal w pełni wykorzystane²⁹. Ogólnie rzecz biorąc, główne działania projektowe prowadzono zgodnie z planem³⁰. Niemniej w ośmiu z 16 badanych projektów, których realizacja w chwili badania już się zakończyła, nie przeprowadzono niektórych z planowanych działań. Często miało to związek z nadmiernie ambitnymi celami projektów (zob. pkt 29).

Ramka 5

Ramy logiczne

Od organizacji społeczeństwa obywatelskiego ubiegających się o dotacje wymaga się przedstawienia ram logicznych projektu, który pragną zrealizować. Ramy logiczne to dokument w formacie standardowej tabeli określający cele ogólne, cele szczegółowe, oczekiwane wyniki oraz działania planowane w trakcie projektu.

35

W czterech przypadkach realizację projektów zgodnie z planem utrudniły nieoczekiwane zdarzenia, np. brak oczekiwanego wkładu ze strony partnerów lub poważne zmiany w otoczeniu politycznym. W tych przypadkach organizacje społeczeństwa obywatelskiego w porozumieniu z Komisją odpowiednio uporały się z problemami. Było to możliwe dzięki zmianie jednego lub więcej partnerów projektu lub dzięki zmianie zakresu geograficznego projektu.

36

W przypadku 11 projektów okres realizacji przedłużono o 2–13 miesięcy. W podanych argumentach za przedłużeniem okresu realizacji nie określono przekonująco, dlaczego dotacji nie wykorzystano w pełni przed końcem pierwotnie ustalonego okresu realizacji ani nie wskazano, dlaczego przedłużenie było niezbędne i wystarczające do osiągnięcia celów projektu. Istnieje ryzyko, że okresy realizacji projektów przedłużano głównie w celu umożliwienia organizacjom będącym beneficjentami wydania całości środków z budżetu raczej niż osiągnięcia celów projektów.

37

Ponieważ dotacji udziela się w następstwie zaproszeń do składania wniosków, a nie postępowania o udzielenie zamówienia, Komisji trudno jest w pełni zagwarantować racjonalność pod względem kosztów w odniesieniu do wydatków. Ponadto Komisja nie zdefiniowała punktów odniesienia do celów oceny racjonalności pod względem kosztów. Niemniej nic nie wskazuje na to, aby łączny koszt większości badanych projektów nie był zasadny w odniesieniu do oczekiwanych rezultatów. W kilku przypadkach indywidualne wynagrodzenia są nawet względnie niskie, co świadczy o zaangażowaniu dużej części personelu organizacji społeczeństwa obywatelskiego realizujących projekty. W trzech z 31 zbadanych przypadków racjonalność pod względem kosztów nie była jednak optymalna. W przypadkach tych łączny koszt był wysoki w stosunku do oczekiwanych rezultatów.

38

Trybunał dokonał porównania 14 z 31 zbadanych projektów mających na celu zapewnienie pomocy bezpośrednio beneficjentom końcowym³¹. W przypadku tych projektów istnieją dowody, że projekty realizowane przez organizacje mające siedziby w państwach beneficjentach są bardziej racjonalne pod względem kosztów niż projekty realizowane przez organizacje z siedzibami w innych krajach. Organizacje należące do pierwszej kategorii trafiają do większej liczby beneficjentów końcowych i odznaczają się niższym średnim kosztem na beneficjenta otrzymującego pomoc.

39

Większość budżetów zbadanych projektów obejmowała podniesienie o 7% kosztów bezpośrednich na pokrycie kosztów pośrednich. Organizacje będące beneficjentami interpretują na różne sposoby, co obejmuje ta zryczałtowana kwota. W rezultacie koszty wynajmu biura, wynagrodzenia pracowników zajmujących się finansami/administracją/zarządzaniem i inne koszty traktowane są różnie. Zależnie od przypadku do budżetu projektu – oprócz wspomnianej zryczałtowanej kwoty kosztów pośrednich – włącza się wszystkie takie koszty, ich część lub nie włącza się żadnego z nich.

Wpływ finansowania ze środków instrumentu EIDHR był ograniczony przez nadmierne rozproszenie skromnego wkładu finansowego z tego instrumentu, a w niektórych przypadkach przez niekorzystne uwarunkowania polityczne

40

Finansowanie przez instrument EIDHR walki przeciwko torturom i karze śmierci odzwierciedla silne zaangażowanie UE w tych dziedzinach. Finansowanie to ma tym samym na celu wzmocnienie moralnego wpływu UE na kwestie praw człowieka. Przydzielone środki finansowe są jednak względnie skromne (zob. pkt 10) w stosunku do globalnych wyzwań (zob. pkt 1–4). Finansowanie dostępne na lata 2007–2013 było rozdzielone na aż ponad 183 projekty realizowane w ponad 120 krajach na całym świecie, co osłabiło jego wpływ.

41

Wpływ projektów było zwykle trudno zmierzyć, gdyż zamierzone efekty były często niematerialne, nie określono poziomów docelowych dla wskaźników efektywności (zob. pkt 29), a sprawozdawczość organizacji społeczeństwa obywatelskiego dla Komisji skupia się na działaniach (zob. pkt 32). Ponadto postępy nie zależą wyłącznie od osiągnięć w ramach projektów, lecz także od wielu czynników zewnętrznych. Utrudnia to, a w niektórych przypadkach uniemożliwia, ocenę zakresu, w jakim działania przyczyniają się do postępów.

42

W celu określenia wpływu projektów przeprowadza się oceny. Nie zapewniają one jednak pełnego obrazu, gdyż podejście nie jest zharmonizowane. W rzeczywistości organizacjom będącym beneficjentami ubiegającym się o dotację pozostawia się decyzję, czy zaplanują ocenę projektu, czy nie³².

43

W 14 z 31 zbadanych projektów głównym działaniem było udzielanie pomocy beneficjentom końcowym. W 10 przypadkach cel ten osiągnięto. Dowodzi tego liczba osób, które otrzymały pomoc, reputacja organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które realizowały projekty i uznanie ze strony beneficjentów końcowych, wynikające ze statystyk oraz wyrażone podczas wywiadów przeprowadzonych przez Trybunał. Niemniej jednak z wyjątkiem projektów realizowanych w Gruzji zbadane projekty miały zasadniczo ograniczony wpływ, gdyż skupiały się na małych grupach docelowych.

44

W przypadku pozostałych czterech projektów mających na celu przede wszystkim udzielenie pomocy beneficjentom końcowym nie ma dowodów na to, że wywarły one istotny wpływ. Dwa projekty przewidywały wsparcie prawne dla osób zagrożonych karą śmierci w Stanach Zjednoczonych, lecz tylko w bardzo niewielu przypadkach udało się zapobiec tej karze. Dwa inne projekty doprowadziły do wystąpienia do sądów w wielu krajach w sprawach o tortury, lecz dotychczas zgłoszono niewiele przypadków wydania pozytywnych decyzji.

45

W 17 z 31 zbadanych projektów przewidziano inne główne cele niż udzielanie pomocy beneficjentom końcowym. Realizacja zakończyła się w dziewięciu przypadkach; w sześciu z tych przypadków wpływ był mniejszy od oczekiwanego:

a)Projekt poświęcony zapobieganiu torturom w dziewięciu byłych republikach radzieckich osiągnął częściowo skutek polegający na ustanowieniu systemów monitorowania i promowania wzorców rehabilitacji zgodnych z najlepszymi praktykami. Nie ma dowodów na to, że dzięki projektowi udało się podnieść poziom interakcji między rządami a społeczeństwem obywatelskim w dziedzinie tortur, zwiększyć zdolności społeczeństwa obywatelskiego oraz poprawić dostęp do usług wsparcia dla najbardziej zagrożonych grup więźniów.

b)W ramach projektu dotyczącego kary śmierci, realizowanego w 17 krajach, udało się podnieść świadomość społeczną, zwiększyć przejrzystość, wzmocnić sieci i koalicje oraz poprawić zdolności społeczeństwa obywatelskiego. Nie doprowadzono jednak do osiągnięcia bardziej istotnych celów projektu, takich jak zniesienie kary śmierci czy wprowadzenie moratoriów na egzekucje. W odniesieniu do zmian polityki w dziedzinie sądownictwa karnego oraz reformy prawa pewne postępy osiągnięto tylko w 4 z 17 krajów objętych projektem, a cel poprawy wskaźnika ratyfikacji konwencji międzynarodowych w zasadzie w ogóle nie został osiągnięty.

c)W przypadku jednego projektu skupiającego się na warunkach zatrzymania w więzieniach wojskowych w Gruzji nie wykazano żadnego wpływu. Więzienia wojskowe będące w złym stanie zamknięto po zakończeniu projektu, nie ma jednak dowodów wskazujących, że projekt się do tego przyczynił.

d)Projekt zmierzający do wzmocnienia organizacji zajmujących się walką przeciwko karze śmierci w dwóch stanach USA wywarł pewien wpływ, jednakże w stopniu znacznie mniejszym od oczekiwanego.

e)Projekt, którego celem było skłonienie Chin, aby rozważyły podpisanie protokołu OPCAT, a także przyczynienie się do zapobiegania torturom i innym formom okrutnego traktowania w Chinach, nie przyniósł większości z oczekiwanych rezultatów szczegółowych. Osiągnięto pewne postępy pod względem nadzoru nad aresztami, a prawo karne zmieniono, dostosowując je w większym stopniu do norm międzynarodowych. Nie osiągnięto jednak większego stopnia uwzględnienia protokołu OPCAT, nie wdrożono nowych wytycznych wykonawczych w odniesieniu do dowodów pozyskanych w sposób sprzeczny z prawem, program pilotażowy dotyczący monitorowania przeprowadzono w tylko jednym areszcie oraz nie wprowadzono usprawnionego mechanizmu składania skarg.

f)Jeden z projektów miał na celu ograniczenie stosowania kary śmierci w Chinach poprzez wspieranie swobody sędziowskiej w drodze szkolenia sędziów w sądach lokalnych oraz opracowania ścisłych wytycznych dotyczących wydawania wyroków oraz dowodów na potrzeby procedur procesowych. W okresie realizacji projektu nastąpił szereg pozytywnych zmian. Zmodyfikowano kilka przepisów i rozwiązań z zakresu polityki odnoszących się do kary śmierci, np. ujednolicono normy wydawania wyroków śmierci, zastosowanie kary śmierci ograniczono do przestępców, którzy dopuścili się skrajnie brutalnych zbrodni, a 13 przestępstw bez użycia przemocy nie kwalifikuje się już do tej kary. Niemniej nie widać bezpośredniego związku między projektem a tymi zmianami.

46

W przypadku ośmiu nadal trwających projektów jest zbyt wcześnie na formułowanie wniosków dotyczących ich wpływu. Istnieją jednak dane wskazujące, że co najmniej dwa projekty będą mieć wpływ mniejszy od oczekiwanego:

a)Jeden projekt wspiera przestrzeganie w większym stopniu międzynarodowych zobowiązań, norm i procedur w zakresie tortur w sześciu krajach Afryki. Chociaż warsztaty cieszą się powodzeniem, czego dowodzi rosnąca liczba uczestników, nie ma dowodów, że projekt wywarł istotny wpływ.

b)Kolejny projekt obejmował badania mające na celu opracowanie zbiorów wytycznych umożliwiających chińskim sądom lepszą interpretację polityki kryminalnej. Wytyczne przedłożono Najwyższemu Sądowi Ludowemu, jednak dotychczas brak reakcji. Podjęte wysiłki pozostaną bezskuteczne, jeśli organy sądowe nie będą skłonne do stosowania wytycznych. Pozytywny wynik nie jest prawdopodobny, gdyż urzędnicy państwowi wykazują zwiększoną niechęć do wspierania inicjatyw sprzyjających zniesieniu kary śmierci.

47

Wpływ projektów jest ograniczony z różnych powodów:

a)Cele niektórych projektów były zbyt ambitne i dlatego nie mogły zostać osiągnięte (zob. pkt 29).

b)Postępy w zakresie walki przeciwko torturom i karze śmierci są zasadniczo powolne i zwykle wymagają czasu dłuższego niż czas trwania samych projektów.

c)Kontekst polityczny w krajach, których dotyczyły projekty nie zawsze sprzyjał istotnym postępom. Gotowość rządów jest ważna zwłaszcza w przypadku celów projektów nieukierunkowanych bezpośrednio na beneficjentów końcowych.

48

Chociaż postępy zależą nie tylko od osiągnięć projektu, lecz także od czynników zewnętrznych (zob. pkt 41), istnieją przesłanki, że sześć spośród zbadanych projektów, które miały przyczynić się do zniesienia kary śmierci w Stanach Zjednoczonych, łącznie wywarło pozytywny wpływ. Ich wkład przyjął różne formy. Cztery projekty skupiały się na podnoszeniu świadomości, np. poprzez wzmocnienie głosu rodzin skazanych, prowadzenie krajowego biura rzecznika czy też ogólnokrajową kampanię medialną. W ramach dwóch projektów przeprowadzono badania, jedno nad sposobami wpływania na decydentów politycznych, drugie nad oceną sytuacji w zakresie kary śmierci w czterech stanach. Projekty re przyczyniły się do pozytywnych zmian (zob. ramka 6), aczkolwiek zakresu ich oddziaływania nie da się dokładnie określić. Istnieją przesłanki, że projekty dotyczące podnoszenia świadomości wywarły większy wpływ niż dwa projekty obejmujące badania.

Ramka 6

Zmiany dotyczące kary śmierci w Stanach Zjednoczonych

Zmiany dotyczące kary śmierci zachodzące w badanym okresie w Stanach Zjednoczonych były w większości pozytywne. Karę śmierci zniesiono w stanach Nowy Meksyk (w 2009 r.), Illinois (w 2011 r.), Connecticut (w 2012 r.) i Maryland (w 2013 r.), liczba wyroków śmierci spadła ze 118 w 2009 r. do 83 w 2013 r., a liczba egzekucji z 52 w 2009 r. do 39 w 2013 r.³³

Osiągnięcia projektów są trwałe, lecz dotacje nie poprawiły samowystarczalności organizacji społeczeństwa obywatelskiego

49

Zbadane wnioski projektowe odnoszą się do trwałości finansowej, instytucjonalnej i politycznej. Ponadto trwałość rezultatów omówiono w sprawozdaniach przedłożonych przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego po zakończeniu realizacji projektu³⁴. Chociaż wpływ projektów często nie spełniał oczekiwań (zob. pkt 43–48), projekty przyczyniły się do zmian, które prawdopodobnie będą trwałe.

50

Ponadto przyznane dotacje w kilku przypadkach umożliwiły organizacjom będącym beneficjentami zwiększenie swojego zasięgu geograficznego, co było dla nich korzystne. W niektórych przypadkach dzięki dotacji ze środków instrumentu EIDHR rozszerzono nawet zakres tematyczny organizacji będących beneficjentami.

51

Niemniej większość organizacji społeczeństwa obywatelskiego nie jest samowystarczalna. Choć niektóre z tych organizacji zdołały częściowo zabezpieczyć swoje potrzeby finansowe poprzez działania przynoszące dochód lub darowizny od ogółu społeczeństwa, ogólnie rzecz biorąc zjawisko to pozostaje jednak bardzo ograniczone. W finansowaniu swojej działalności organizacje takie są w wysokim stopniu uzależnione od nielicznych darczyńców zapewniających finansowanie walki przeciwko torturom i karze śmierci.

52

Fakt, że organizacje społeczeństwa obywatelskiego nie są samowystarczalne, jest zagrożeniem dla ciągłości ich działań. Zawieszenie lub zaprzestanie finansowania ze środków instrumentu EIDHR często skutkuje przerwaniem działalności przez organizacje będące beneficjentami i zwolnienie personelu, co prowadzi do utraty wiedzy specjalistycznej. W niektórych przypadkach brak samowystarczalności zagraża nawet ciągłości istnienia samych organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

53

Tylko 5 z 31 zbadanych projektów przewidywało działania mające na celu poprawienie samowystarczalności tych organizacji. W trzech przypadkach cel ten nie został osiągnięty, ponieważ planowane działania przynoszące dochód nie zostały wdrożone lub nie zapewniono społeczności statusu właściciela usług. W pozostałych przypadkach z powodzeniem osiągnięto samowystarczalność:

a)W ramach realizowanego w Demokratycznej Republice Konga projektu finansowania lokalnych ośrodków oferujących wsparcie psychologiczne i prawne ofiarom przemocy seksualnej udało się zapewnić samowystarczalność projektów. Było to możliwe dzięki podjęciu różnych działań przynoszących dochód, takich jak rolnictwo, piekarstwo, stolarstwo i wytwórstwo dzianin lub udzielanie mikrokredytów miejscowej społeczności.

b)Projekt realizowany w Stanach Zjednoczonych umożliwił miejscowym organizacjom społeczeństwa obywatelskiego w dwóch stanach opracowanie planu pozyskiwania funduszy gwarantującego ich trwałość finansową. Oba powiązane podmioty uzyskały trwałość finansową, bez finansowania ze strony organizacji koordynującej na poziomie krajowym.

18Sprawozdania z zarządzania działaniami zewnętrznymi.

19W okresie objętym badaniem takie dokumenty strategiczne istniały w odniesieniu do lat 2007–2010 i do lat 2011–2013.

20Przyznane kwoty, priorytety i podejście do przydziału środków.

21Tymczasem strategiczne ramy i plan działania UE dotyczące praw człowieka i demokracji (zob. pkt 5) przewidywały jego finalizację w 2013 r.

22W przypadku gdy projekt dotyczy działań w więcej niż jednym kraju, ocenia go przedstawiciel regionalnej dyrekcji DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju.

23Różnica co najmniej dwóch z pięciu punktów dla jednego kryterium. Każda ocena obejmuje 17 kryteriów, Trybunał dokonał przeglądu w sumie 765 kryteriów.

24Zaproszenie do składania wniosków 126-224.

25Więcej niż 10 z 50 punktów.

26Zaproszenie do składania wniosków 131-085.

27Wnioski należy składać w języku angielskim, francuskim lub hiszpańskim.

28Zgodnie z art. 204 ust. 5 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 1268/2012 z dnia 29 października 2012 r. w sprawie zasad stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 966/2012 w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii (Dz.U. L 362 z 31.12.2012, s. 1) wniosku nie można zmienić w stopniu zasadniczym.

29Średnio w 97,8%.

30Zweryfikowanie zgodności było jednak trudne w 10 przypadkach, w których głównych działań projektowych nie określono liczbowo (zob. pkt 29).

31Spośród 183 umów o udzielenie dotacji podpisanych w latach 2007–2013 – 76 dotyczyło projektów, w których głównym działaniem było zapewnienie pomocy beneficjentom końcowym, np. ofiarom tortur.

32Tylko w 18 z 31 zbadanych projektów przewidziano przeprowadzenie oceny po zakończeniu projektu. Zob. także pkt 26 sprawozdania specjalnego Trybunału nr 18/2014 dotyczącego systemów oceny i monitorowania zorientowanego na rezultaty stosowanych przez EuropeAid (http://eca.europa.eu).

33Źródło: Death Penalty Information Center. W 2015 r. kara śmierci została zniesiona również w stanie Nebraska.

34Trybunał odnotował tylko jeden wyjątek.

Wnioski i zalecenia

54

Wsparcie ze środków instrumentu EIDHR na rzecz walki przeciwko torturom, rehabilitacji ofiar tortur i zniesienia kary śmierci było skuteczne tylko częściowo, gdyż ograniczone środki finansowe nie były optymalnie ukierunkowane, a osiągnięcie postępów utrudniały niekorzystne uwarunkowania polityczne.

Zalecenie 1

Lepsze ukierunkowanie ograniczonych środków

Komisja powinna skupić finansowanie ze środków instrumentu EIDHR na najbardziej istotnych kwestiach oraz na krajach, które odznaczają się największymi potrzebami i w których można wywrzeć najsilniejszy wpływ, zgodnie z priorytetami określonymi w krajowych strategiach w dziedzinie praw człowieka.

55

Komisja otrzymuje adekwatne informacje o sytuacji w zakresie praw człowieka w krajach partnerskich oraz ustanawia właściwe priorytety dla każdego kraju partnerskiego. Mimo że środki finansowe zostały ogólnie rzecz biorąc przydzielone odpowiednio, Komisja nie uwzględnia tych priorytetów należycie. Ponadto w wielu krajach projekty finansowane z dotacji EIDHR nie były wystarczająco uzupełniane innymi działaniami UE, takimi jak tradycyjne wsparcie na rzecz rozwoju i dialog z krajem partnerskim, ani koordynowane z nimi. Ukierunkowane na potrzeby podejście do finansowania gwarantowało, że projekty były zasadniczo realizowane przez zmotywowane organizacje społeczeństwa obywatelskiego dysponujące odpowiednią wiedza specjalistyczną w dziedzinie zarządzania i techniki. Proces wyboru projektów był dobrze udokumentowany, lecz mało rygorystyczny, a niektórych negatywnych efektów podejścia ukierunkowanego na potrzeby nie ograniczano w sposób wystarczający. W przypadkach, w których wybrane projekty miały zbyt ambitne cele lub niewystarczająco jasno określały, co ma być osiągnięte, nie poprawiono koncepcji projektów (zob. pkt 14–30).

Zalecenie 2

Poprawa koordynacji z innymi działaniami UE

Komisja powinna w miarę możliwości otwarcie wskazać priorytety UE zdefiniowane w krajowych strategiach w dziedzinie praw człowieka oraz w sposób skoordynowany ukierunkować na te priorytety wybór projektów, tradycyjne wsparcie Komisji na rzecz rozwoju oraz dialog polityczny. Ponadto Komisja powinna zagwarantować szybkie wdrożenie podejścia opartego na prawach człowieka.

Zalecenie 3

Wprowadzenie usprawnień w wyborze projektów

Komisja powinna wprowadzić dalsze usprawnienia w ujednoliconych skalach ocen i wytycznych dla oceniających, aby zagwarantować dokonywanie wszystkich ocen w sposób spójny i konsekwentny. Dla oceniających powinno być całkowicie jasne, które kryteria należy zastosować przy dokonywaniu oceny i w jaki sposób przyznawać punkty. Same oceny powinny być przeprowadzane bardziej rygorystycznie i zawierać szczegółowe wyjaśnienia dotyczące wszystkich kryteriów oceny. Podejście w zakresie ponownej oceny powinno być jasno określone i stosowane konsekwentnie.

Zalecenie 4

Lepsze wykorzystanie możliwości w zakresie poprawy wniosków projektowych w przypadkach, gdy oceniający stwierdzili niedociągnięcia

Komisja powinna w sposób bardziej systematyczny zachęcać wnioskodawców do modyfikowania wniosków projektowych, tak aby w większym stopniu uwzględniane były niedociągnięcia stwierdzone przez oceniających. Równocześnie powinna ona dopilnować, by modyfikacje te nie były na tyle znaczące, aby zagrożona była zasada sprawiedliwego i równego traktowania.

56

Ogólnie rzecz biorąc, działania projektowe prowadzono zgodnie z planem i były one zasadniczo racjonalne pod względem kosztów, w szczególności projekty realizowane przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego w krajach partnerskich. Rezultaty osiągnięte dzięki dotacjom są trwałe. Niemniej systemy oceny wyników są raczej niewystarczające i cechuje je brak jasnych ram logicznych dla projektów oraz brak dobrze zdefiniowanych wartości odniesienia i wartości docelowych, a także niespójne podejście do oceny projektów. Gdy projekty zapewniają wsparcie ofiarom, wpływ jest wymierny, aczkolwiek ograniczony do względnie małych grup docelowych. Wkład projektów mających na celu reformę legislacyjną lub polityczną jest trudny do oceny, gdyż zazwyczaj postępy zależą również od wielu innych czynników. W kilku przypadkach projekty nie wywarły zamierzonego wpływu ze względu na niekorzystne uwarunkowania polityczne. Osiągnięcia mają trwały charakter. Niemniej większość objętych wsparciem organizacji społeczeństwa obywatelskiego jest w dużej mierze uzależniona od wsparcia finansowego, a intensywność ich działań często znacznie spada po zakończeniu finansowania ze środków instrumentu EIDHR (zob. pkt 32–53).

Zalecenie 5

Dopracowanie ram oceny wyników

Komisja powinna uprościć szablon ram logicznych dla projektów EIDHR, aby powiązania między celami, działaniami i oddziaływaniem były bardziej przejrzyste. Należy zdefiniować wskaźniki oddziaływania i mierzalne cele z uwzględnieniem poziomów odniesienia i planowanych działań w ramach projektu. Podejście do oceny projektów powinno zostać zharmonizowane.

Zalecenie 6

Położenie większego nacisku na poprawę samowystarczalności organizacji będących beneficjentami

W zaproszeniach do składania wniosków Komisja powinna promować środki poprawiające samowystarczalność organizacji społeczeństwa obywatelskiego, np. poprzez koordynację darczyńców, oraz powinna rozważyć sposoby zapewnienia dalszego wsparcia organizacjom będącym beneficjentami, które osiągają dobre wyniki.

Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Izbę III, której przewodniczył Karel PINXTEN, członek Trybunału Obrachunkowego, na posiedzeniu w Luksemburgu w dniu 30 czerwca 2015 r.

W imieniu Trybunału Obrachunkowego

Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
Prezes

Załączniki

Załącznik I

Kara śmierci w Afryce

Źródło: Eurostat.

Załącznik II

Kara śmierci w Azji

2013Okreslenia tego nie nalezy traktowac jako uznania panstwa palestynskiego i pozostaje ono bez uszczerbku dla indywidualnych stanowisk panstw członkowskich w tej sprawie.

Źródło: Eurostat.

Załącznik III

Kara śmierci w Ameryce Łacińskiej

Źródło: Eurostat.

Załącznik IV

Kara śmierci w Stanach Zjednoczonych

Źródło: Eurostat.

Załącznik V

Globalne zaproszenia do składania wniosków w latach 2007–2013

Zaproszenie do składania wniosków
Rodzaj i opis
Dziedzina
Temat
Kwota dotacji na projekt
(w EUR)
Czas trwania
Początkowo przyznana kwota
(w EUR)
Ostatecznie przyznana kwota
(w EUR)

126-224
Globalne zaproszenie
„Ograniczone zaproszenie do składania wniosków 2007”
tortury
Wsparcie działań na rzecz praw człowieka i demokracji dotyczących tortur i innych form okrutnego traktowania
część 1: Zapobieganie torturom (30% kwoty)
część 2: Rehabilitacja ofiar tortur (70% kwoty)
minimalnie:
200 000
maksymalnie:
1 500 000
minimalnie:
12 miesięcy
maksymalnie:
36 miesięcy
22 000 000
22 171 837

127-238
Globalne zaproszenie
„Otwarte zaproszenie do składania wniosków 2008”
kara śmierci
Działania wspierające prawa człowieka i demokrację objęte wytycznymi UE w sprawie kary śmierci
minimalnie:
150 000
maksymalnie:
1 000 000
minimalnie:
12 miesięcy
maksymalnie:
36 miesięcy
4 000 000
8 244 166

128-815
Globalne zaproszenie
„Ograniczone zaproszenie do składania wniosków 2009”
tortury
Wsparcie działań na rzecz praw człowieka i demokracji dotyczących tortur i innych form okrutnego traktowania
minimalnie:
200 000
maksymalnie:
1 500 000
minimalnie:
18 miesięcy
maksymalnie:
36 miesięcy
20 000 000
25 266 659

131-085
Globalne zaproszenie
„Ograniczone zaproszenie do składania wniosków 2011”
tortury/kara śmierci
część 1: Wzmocnienie roli sieci społeczeństwa obywatelskiego w propagowaniu praw człowieka i reform demokratycznych
=> nie dotyczy konkretnie tortur; kontrolą objęto tylko jeden projekt z Grupy 1
część 2: Działania wspierające w odniesieniu do wytycznych UE w sprawie kary śmierci
minimalnie:
200 000
maksymalnie:
1 500 000
minimalnie:
18 miesięcy
maksymalnie:
36 miesięcy
część 1: 14 600 000
część 2: 7 000 000
część 1: 855 324 (dotyczy tylko projektu objętego kontrolą)
część 2: 6 618 135

132-762
Globalne zaproszenie
„Ograniczone zaproszenie do składania wniosków 2012”
tortury
Zwalczanie bezkarności
część 1: Działania społeczeństwa obywatelskiego przeciw torturom oraz innemu okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu
część 2: Działania społeczeństwa obywatelskiego na rzecz skutecznego funkcjonowania Międzynarodowego Trybunału Karnego i systemu statutu rzymskiego
=> część 2 nie weszła w zakres kontroli
minimalnie:
500 000
maksymalnie:
1 500 000
minimalnie:
24 miesięcy
maksymalnie:
36 miesięcy
część 1: 16 215 000
część 2: 6 000 000
21 219 618

Źródło: Komisja Europejska.

Załącznik VI

Projekty, w przypadku których kontrolerzy Trybunału dokonali przeglądu przeprowadzonej przez Komisję oceny dokumentów koncepcyjnych i kompletnych wniosków

Kraj | Numer umowy | Zaproszenie do składania wniosków | Dziedzina | Beneficjent | Nazwa projektu | Kwota dotacji (w EUR) | Powód wyboru
Gruzja | 2008/148-044 | 2007/126-224 | tortury | Association Justice And Liberty | Prevention of torture in military guardhouses | 204 961,00 | skontrolowano
2008/148-184 | 2007/126-224 | tortury | Empathy Association | Strengthening the System of Rehabilitation for Torture Victims in Georgia | 679 937,00 | skontrolowano
Chiny | 2008/148-024 | 2007/126-224 | tortury | The Great Britain China Centre | Prevention of Torture in the PRC | 787 966,00 | skontrolowano
Demokratyczna Republika Konga | 2008/148-156 | 2007/126-224 | tortury | Solidarité Pour La Promotion Sociale Et La Paix Asbl | Assistance et réhabilitation des victimes de la torture en RDC | 421 836,00 | skontrolowano
Argentyna, Brazylia, Madagaskar, Maroko, Tajlandia i Turcja | 2008/148-045 | 2007/126-224 | tortury | Association for the prevention of torture | Preventing torture through the promotion of the Optional Protocol to the convention against Torture in five target countries | 986 306,00 | punktacje oceniających różnią się znacznie
Mołdawia | 2008/148-070 | 2007/126-224 | tortury | Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju | Support for the strengthening the national preventive mechanism as per OPCAT provisions | 640 000,00 | punktacje oceniających różnią się znacznie
Izrael | 2009/148-034 | 2007/126-224 | tortury | Adalah – The legal Center for Arab minority rights in Israel | Combating and preventing torture and ill-treatment of Palestinian prisoners held in Israeli prisons and Palestinian civilians in the Occupied Palestinian Territory | 638 651,00 | projekt nieznacznie nie spełnił wymagań wyboru
Argentyna | nie podpisano umowy | 2007/126-224 | tortury | Comité para la defensa de la salud, la ética profesional y los derechos humanos asocian civil | Programa de asistencia y rehabilitación a víctimas de la represión y la tortura en contextos de acciones judiciales por crímenes de las humanidad | 683 708,00 | projekt nieznacznie nie spełnił wymagań wyboru
Indie | nie podpisano umowy | 2007/126-224 | tortury | Stichting Interkerkelijke Organisatie voor Ontwikkelingswerking | Reducing the impact of conflict among disadvantaged groups in Nepal | 530 243,00 | nazwa projektu nie ma związku z celem globalnego zaproszenia
Kenia | 2008/148-075 | 2007/126-224 | tortury | Independent Medico-Legal Unit | Initiative of holistic rehabilitation and prevention of torture-project | 1 058 322,00 | punktacje oceniających różnią się znacznie
Gruzja | 2013/318-878 | 2013/132-762 | tortury | Empathy Association | Caucasian Anti – Torture Network: Multi Rehabilitation Services for Torture Victims and Fight Impunity | 980 000,00 | skontrolowano
Chiny | 2013/318-802 | 2013/132-762 | tortury | The Rights Practice LBG | Fighting torture in China: strengthening the role of civil society | 662 500,00 | skontrolowano
Republika Południowej Afryki | 2013/318-879 | 2013/132-762 | tortury | Stichting Young In Prison (YIP) | Ending impunity in torture and cruel, inhuman and degrading treatment of children in prison in South Africa and Malawi | 882 817,00 | skontrolowano
Zjednoczone Królestwo, Londyn | 2013/318-874 | 2013/132-762 | tortury | The Redress Trust Limited LBG | Reparation for Torture: Global Sharing of Expertise Target countries: Kenya, Peru, Libya and Nepal (with some activities involving up to 15 countries in Africa, Asia, Latin America, the Middle East and Europe) | 1 194 521,00 | skontrolowano
Demokratyczna Republika Konga | 2013/318-886 | 2013/318-886 | tortury | Centre International Pour La Justice Transitionnelle International Center For Transitional Justice Asbl | Complementarity in practice: strengthening the national judicial response to international crimes in Democratic Republic of Congo (DRC) and Cote d’Ivoire | 959 965,00 | skontrolowano
Kolumbia | 2013/318-801 | 2013/132-762 | tortury | Corporación centro de atención psicosocial | Prevención y Atención Integral a personas y familias víctimas de tortura en Colombia y Ecuador | 738 410,00 | projekt nieznacznie nie spełnił wymagań wyboru
Państwa AKP | 2013/318-847 | 2013/132-762 | tortury | Omega Research Foundation Limited | Towards stronger controls on the supply and use of torture technologies | 1 059 387,00 | punktacje oceniających różnią się znacznie
Uganda | 2013/318-799 | 2013/132-762 | tortury | African Centre For Treatment And Rehabilitation Of Torture Victims Non-Governmental Organisation | Strengthening and enhancing torture prevention, rehabilitation and accountability in East Africa | 1 200 000,00 | punktacje oceniających różnią się znacznie
Stany Zjednoczone Ameryki | 2009/167-748 | 2008/127-238 | kara śmierci | Murder Victim’s Families For Human Rights Non Profit Corporation | Voices of Victims Against the Death Penalty | 485 615,65 | skontrolowano
2009/167-820 | 2008/127-238 | kara śmierci | The National Coalition To Abolish The Death Penalty | National Coalition to Abolish the Death Penalty Intensive Assistance Program | 305 060,86 | skontrolowano
2009/167-888 | 2008/127-238 | kara śmierci | Witness To Innocence Corporation | American DREAM Campaign | 374 944,62 | skontrolowano
2009/211-244 | 2008/127-238 | kara śmierci | American Bar Association Fund | The Death Penalty Assessments Project: Toward a Nationwide Moratorium on Executions | 708 162,00 | skontrolowano
Chiny | 2009/167-381 | 2008/127-238 | kara śmierci | The Great Britain China Centre | Promoting Judicial Discretion in the Restriction and Reduction of Death Penalty Use | 576 723,00 | skontrolowano
Zjednoczone Królestwo, Londyn | 2009/167-880 | 2008/127-238 | kara śmierci | Penal Reform International Uk | Progressive Abolition of the Death Penalty and Alternatives that Respect International Human Rights Standards | 926 924,00 | skontrolowano
2009/214-466 | 2008/127-238 | kara śmierci | Reprieve Lbg | Engaging Europe in the fight for US abolition | 504 454,00 | skontrolowano
Stany Zjednoczone Ameryki | 2009/167-889 | 2008/127-238 | kara śmierci | Death Penalty Information Center | Changing the Course of the Death Penalty Debate: A Proposal for Public Opinion Research, Message Development, and Communications on Capital Punishment in the U.S. | 193 443,00 | skontrolowano
Wszystkie kraje | 2009/167-901 | 2008/127-238 | kara śmierci | International Harm Reduction Association | Restricting the Death Penalty for Drug Offences through Human Rights Impact Assessment (HRIA) of Multi-lateral Drug Enforcement Assistance for Death Penalty States | 292 565,00 | punktacje oceniających różnią się znacznie
Benin, Burkina Faso, Burundi, Republika Konga, Lesotho, Liberia, Malawi, Mali, Niger, Republika Środkowoafrykańska, Togo – republiki Azji Środkowej – Karaiby: 25 państw | 2009/167-753 | 2008/127-238 | kara śmierci | Comunita Di S Egido Acapassociazone Cultura Assistenza Popolare | Du moratoire à l’abolition de la peine capitale. Promotion du rôle de la société civile au plan international et synergies politico-institutionnelles | 725 000,00 | projekt nieznacznie nie spełnił wymagań wyboru
Białoruś | nie podpisano umowy | 2008/127-238 | kara śmierci | Associazione Terra del Fuoco | Running for rights | 203 000,00 | nazwa projektu nie ma związku z celem globalnego zaproszenia
Stany Zjednoczone Ameryki | 2012/297-076 | 2011/131-085/2 | kara śmierci | Witness To Innocence Corporation | Eyes Wide Open Project | 850 032,14 | skontrolowano
2012/297-078 | 2011/131-085/2 | kara śmierci | Equal Justice USA Inc Corporation | Breaking Barriers: Engaging New Voices to Abolish the Death Penalty in the United States | 495 014,31 | skontrolowano
Chiny | 2012/297-072 | 2011/131-085/2 | kara śmierci | Beijing Normal University | “Use less” – judicial restraints on the use of the death penalty in China) | 938 783,76 | skontrolowano
Zjednoczone Królestwo, Londyn | 2012/297-079 | 2011/131-085/2 | kara śmierci | Penal Reform International UK LGB | Progressive abolition of the death penalty and implementation of humane alternative sanctions after a moratorium or abolition | 864 038,00 | skontrolowano
2012/297-080 | 2011/131-085/2 | kara śmierci | Reprieve LGB | Engaging Europe in the Fight for Abolition in the USA, MENA, and South East Asia | 715 477,00 | skontrolowano
Jordania | nie podpisano umowy | 2011/131-085/2 | kara śmierci | Women for Cultural Development | Ma’ Alhaya (All for Life) | 479 666,80 | punktacje oceniających różnią się znacznie
Stany Zjednoczone Ameryki | nie podpisano umowy | 2011/131-085/2 | kara śmierci | Nevada Coalition against the Death Penalty | Coordinated Nevada | 358 153,00 | projekt nieznacznie nie spełnił wymagań wyboru
Liban | nie podpisano umowy | 2011/131-085/2 | kara śmierci | Association Justice et Miséricorde | Lutte pour l’abolition de la peine de mort au Liban | 1 200 000,00 | punktacje oceniających różnią się znacznie
Gruzja | 2010/222-921 | 2010/128-815 | tortury | Georgian Centre For Psycho-Social And Medical Rehabilitation For Torture Victims | Ensuring access to rehabilitation services for people affected by torture and contribution to the prevention of torture in Georgia | 766 000,00 | skontrolowano
Republika Południowej Afryki | 2010/222-102 | 2010/128-815 | tortury | University Of Cape Town | Harnessing African institutions for the prevention and combating of torture and other ill-treatment in six African states – the development and implementation of operational standards | 1 194 359,00 | skontrolowano
Demokratyczna Republika Konga | 2010/222-810 | 2010/128-815 | tortury | Coopi – Cooperazione Internazionale | Projet de prévention, protection et réhabilitation des victimes de VS et de leurs communautés et au renforcement des capacités communautaires et étatiques à l’Est de la RDC | 1 395 000,00 | skontrolowano
Zjednoczone Królestwo, Londyn | 2010/222-086 | 2010/128-815 | tortury | Penal Reform International | Strengthening institutions and building civil society capacity to combat torture in 9 CIS countries | 1 130 583,00 | skontrolowano
2010/222-733 | 2010/128-815 | tortury | The Redress Trust Limited Lbg | Reparation for torture: Global Sharing of Expertise | 1 033 805,00 | skontrolowano
Benin | 2010/223-216 | 2010/128-815 | tortury | Care France Association | ETODE: – Pour la justice et les droits des femmes et des filles | 1 159 409,00 | projekt nieznacznie nie spełnił wymagań wyboru
Nigeria | nie podpisano umowy | 2010/128-815 | tortury | Concern Universal | Preventing Women’s Ill-treatment / Rehabilitating widows in CRS and Ebonyi State | 313 060,00 | punktacje oceniających różnią się znacznie
Turcja | nie podpisano umowy | 2010/128-815 | tortury | Roh Sagliginda Insan Haklari Girisimi (Human Rights in Mental Health Initiative) | Project for creating a civic monitoring system in the mental health field | 380 000,00 | nazwa projektu nie ma związku z celem globalnego zaproszenia

Źródło: Komisja Europejska.

Załącznik VII

Zbadane dotacje

Kraj | Numer umowy | Zaproszenie do składania wniosków | Dziedzina | Beneficjent | Nazwa projektu | Kwota dotacji (w EUR)
Zjednoczone Królestwo, Londyn | 2013/318-874 | 2013/132-762 | tortury | The Redress Trust Limited LBG | Reparation for Torture: Global Sharing of Expertise Target countries: Kenya, Peru, Libya and Nepal (with some activities involving up to 15 countries in Africa, Asia, Latin America, the Middle East and Europe) | 1 194 520,70
2009/167-880 | 2008/127-238 | kara śmierci | Penal Reform International UK LGB | Progressive Abolition of the Death Penalty and Alternatives that Respect International Human Rights Standards | 926 924,40
2009/214-466 | 2008/127-238 | kara śmierci | Reprieve LBG | Engaging Europe in the fight for US abolition | 504 454,40
2012/297-079 | 2011/131-085/2 | kara śmierci | Penal Reform International UK LBG | Progressive abolition of the death penalty and implementation of humane alternative sanctions after a moratorium or abolition | 864 037,60
2012/297-080 | 2011/131-085/2 | kara śmierci | Reprieve LBG | Engaging Europe in the Fight for Abolition in the USA, MENA, and South East Asia | 715 476,94
2010/222-086 | 2010/128-815 | tortury | Penal Reform International UK LGB | Strengthening institutions and building civil society capacity to combat torture in 9 CIS countries | 1 130 583,00
2010/222-733 | 2010/128-815 | tortury | The Redress Trust Limited LBG | Reparation for Torture: Global Sharing of Expertise | 1 033 805,00
Chiny | 2008/148-024 | 2007/126-224 | tortury | The Great Britain – China Centre | Prevention of Torture in the PRC | 787 966,00
2013/318-802 | 2013/132-762 | tortury | The Rights Practice LBG | Fighting torture in China: strengthening the role of civil society | 662 500,00
2009/167-381 | 2008/127-238 | kara śmierci | The Great Britain – China Centre | Promoting Judicial Discretion in the Restriction and Reduction of Death Penalty Use | 576 723,00
2012/297-072 | 2011/131-085/2 | kara śmierci | International Death Penalty Research Centre, Beijing Normal University | “Use less” – judicial restraints on the use of the death penalty in China | 938 783,76
Demokratyczna Republika Konga | 2008/148-156 | 2007/126-224 | tortury | Solidarite Pour La Promotion Sociale Et La Paix Asbl | Assistance et réhabilitation des victimes de la torture en RDC | 421 836,00
2013/318-886 | 2013/132-762 | tortury | Centre International Pour La Justice Transitionnelle International Center For Transitional Justice Asbl | Complementarity in practice: strengthening the national judicial response to international crimes in the Democratic Republic of Congo (DRC) and Cote d’Ivoire | 959 965,00
2010/222-810 | 2010/128-815 | tortury | Coopi – Cooperazione Internazionale | Projet de prévention, protection et réhabilitation des victimes de VS et de leurs communautés et au renforcement des capacités communautaires et étatiques à l’Est de la RDC | 1 395 000,00
Demokratyczna Republika Konga | 2012/307-100 | 132-685 | tortury | Solidarite Pour La Promotion Sociale Et La Paix Asbl | Assistance aux survivants de la torture et actions de prévention (Monitoring, plaidoyers et sensibilisation) contre la torture en RD Congo | 131 500,00
2013/308-415 | 132-685 | tortury | Ligue De La Zone Afrique Pour La Defense Des Droits Des Enfants Etudiants Et Eleves Asbl | Monitoring et suivi d’instructions des dossiers judiciaires des femmes et enfants victimes des violences sexuelles et basées sur le genre | 103 300,00
2009/224-243 | 128-135 | tortury | Ligue De La Zone Afrique Pour La Defense Des Droits Des Enfants Etudiants Et Eleves Asbl | Renforcement d’un kiosque juridique et de soutien psychologique concernant les violences faites aux femmes | 61 463,00
Gruzja | 2008/148-044 | 2007/126-224 | tortury | Association Justice And Liberty | Prevention of torture in military guardhouses | 204 961,00
2008/148-184 | 2007/126-224 | tortury | Empathy Association | Strengthening the System of Rehabilitation for Torture Victims in Georgia | 679 937,00
2013/318-878 | 2013/132-762 | tortury | Empathy Association | Caucasian Anti – Torture Network: Multi Rehabilitation Services for Torture Victims and Fight Impunity | 980 000,00
2010/222-921 | 2010/128-815 | tortury | Georgian Centre For Psycho-Social And Medical Rehabilitation For Torture Victims | Zapewnienie dostępu do usług rehabilitacji osobom dotkniętym torturami i wkład w zapobieganie torturom w Gruzji | 766 000,00
Republika Południowej Afryki | 2013/318-879 | 2013/132-762 | tortury | Stichting Young In Prison (Yip) | Ending impunity in torture and cruel, inhuman and degrading treatment of children in prison in South Africa and Malawi | 882 817,00
2010/222-102 | 2010/128-815 | tortury | University Of Cape Town | Harnessing African institutions for the prevention and combating of torture and other ill-treatment in six African states - the development and implementation of operational standards | 1 194 359,00
2012/302-948 | 131-543 | tortury | The Greater Nelspruit Rape Intervention Project Group | Sexual Assault and Domestic Violence Rights Programme | 173 317,00
Stany Zjednoczone Ameryki | 2009/167-748 | 2008/127-238 | kara śmierci | Murder Victim’s Families For Human Rights | Voices of Victims Against the Death Penalty | 485 615,65
2009/167-820 | 2008/127-238 | kara śmierci | The National Coalition To Abolish The Death Penalty | National Coalition to Abolish the Death Penalty Intensive Assistance Program | 305 060,86
2009/167-888 | 2008/127-238 | kara śmierci | Witness To Innocence | American DREAM Campaign | 374 944,62
2009/211-244 | 2008/127-238 | kara śmierci | American Bar Association | The Death Penalty Assessments Project: Toward a Nationwide Moratorium on Executions | 708 162,00
2009/167-889 | 2008/127-238 | kara śmierci | Death Penalty Information Center | Changing the Course of the Death Penalty Debate: A Proposal for Public Opinion Research, Message Development, and Communications on Capital Punishment in the U.S. | 193 443,00
2012/297-076 | 2011/131-085/2 | kara śmierci | Witness To Innocence | Eyes Wide Open Project | 850 032,14
2012/297-078 | 2011/131-085/2 | kara śmierci | Equal Justice USA Inc Corporation | Breaking Barriers: Engaging New Voices to Abolish the Death Penalty in the United States | 495 014,31

Źródło: Komisja Europejska.

Odpowiedzi Komisji i ESDZ

Streszczenie

IV

Komisja i ESDZ są całkowicie przekonane o skuteczności EIDHR jako jednego z szeregu instrumentów walki przeciwko torturom i karze śmierci, a opinia ta jest powszechnie podzielana przez ogół społeczności działającej na rzecz praw człowieka. Świadczy o tym na przykład publiczne uznanie przez Amerykańską Izbę Adwokacką roli dotacji EIDHR w zniesieniu kary śmierci w stanie Pensylwania.

V

EIDHR jest w pełni spójny z priorytetami Unii Europejskiej w zakresie praw człowieka zarówno na poziomie globalnym, jak i w odniesieniu do poszczególnych państw. Dzięki charakterowi i celom EIDHR organizacje praw człowieka odgrywają przewodnią rolę oraz zyskują skuteczne i praktyczne narzędzie umożliwiające im osiąganie ich własnych celów strategicznych, przy jednoczesnym wspomaganiu realizacji celów UE, co stanowi sytuację korzystną dla wszystkich stron. Procedury przyznawania dotacji, na których opiera się EIDHR, są wdrażane w sposób rygorystyczny i przejrzysty, co jest szczególnym osiągnięciem, biorąc pod uwagę bardzo dużą liczbę wnioskodawców z całego świata odpowiadających na każde zaproszenie do składania wniosków oraz trudności w ocenie wniosków nierozerwalnie związane z tą dziedziną – ochrony praw człowieka – w której oceny wyrażane ilościowo nie są łatwe do przeprowadzenia. EIDHR obejmuje działania podejmowane w bardzo złożonych sytuacjach politycznych i często trudnych okolicznościach krajowych, przy czym realizacja celów w zakresie praw człowieka jest trudna nawet w najbardziej sprzyjających warunkach. Pogląd ten podziela również ogół światowej społeczności działającej na rzecz praw człowieka, o czym świadczy niezwykle mała liczba skarg lub spraw sądowych związanych z EIDHR, a także utrzymująca się duża liczba wniosków składanych w odpowiedzi na każde zaproszenie do składania wniosków (łącznie ok. 1200 wniosków dotyczących dokumentów koncepcyjnych składanych w odpowiedzi na zaproszenia do składania wniosków przeanalizowane przez Trybunał). W związku z tym Komisja zamierza w pełni kontynuować stosowanie EIDHR jako ukierunkowanego na potrzeby procesu, w ramach którego organizacje społeczeństwa obywatelskiego zachęca się do opracowywania projektów w sposób zgodny z ich zdolnościami administracyjnymi, operacyjnymi i geograficznymi oraz z ich własną strategią.

Komisja potwierdza potrzebę większej spójności i synergii z innymi działaniami UE w celu osiągnięcia większego wpływu w dziedzinie praw człowieka, jednak nasze służby już prowadzą działania zmierzające w tym kierunku, pamiętając przy tym o zachowaniu delikatnej równowagi między priorytetami UE w zakresie praw człowieka, istotnością projektów oraz możliwościami partnerskich organizacji społeczeństwa obywatelskiego i ich zdolnością do brania odpowiedzialności. Naszym celem jest jednak wybór najlepszych projektów. Walka przeciwko torturom i karze śmierci stanowi jeden z ogólnych priorytetów UE. Zostało to potwierdzone w komunikacie w sprawie planu działania UE dotyczącego praw człowieka na lata 2015–2019. Dlatego też, nawet jeżeli walka przeciwko torturom nie została wyraźnie wymieniona jako jeden z priorytetów w określonym państwie, nie wyklucza to realizacji w tym państwie projektów związanych z walką przeciwko torturom.

Ponadto podczas procedury przyznawania dotacji należy uwzględniać wymogi dotyczące przejrzystości oraz sprawiedliwego i równego traktowania wnioskodawców ubiegających się o dotację, szczególnie w świetle bardzo dużej liczby wnioskodawców.

VI

Projekty finansowane w ramach programu EIDHR przynoszą trwałe rezultaty i są racjonalne pod względem kosztów. Ze względu na fakt, że treść tego rodzaju projektów często ma charakter wysoce polityczny, ich rezultatów nie da się łatwo wyrazić przy pomocy pomiarów ilościowych, w przeciwieństwie na przykład do projektów dotyczących budowy dróg. Co więcej, inicjatywy na rzecz ochrony praw człowieka nierozerwalnie wiążą się z sytuacją polityczną i prawną, nad którą żaden darczyńca nie może mieć kontroli. W dziedzinie ochrony praw człowieka bardzo oczywistym paradoksem jest to, że najpilniej potrzebne działania prowadzi się w najtrudniejszych okolicznościach.

UE jest jednym z bardzo nielicznych darczyńców udzielających wsparcia finansowego na rzecz walki przeciwko torturom i zniesienia kary śmierci. W wielu przypadkach jest ona jedynym darczyńcą. Z tego względu nasze organizacje partnerskie są w znacznej mierze zależne od naszego wsparcia. Komisja we współpracy z innymi nielicznymi darczyńcami w tej dziedzinie (takimi jak Dobrowolny Fundusz ONZ na rzecz Ofiar Tortur lub utworzona przez państwa członkowskie UE grupa zadaniowa ds. tortur) podejmuje próby złagodzenia skutków takiego uzależnienia w celu zapewnienia możliwie jak najlepszej koordynacji i spójności.

Zob. także odpowiedź do pkt 33.

VII

Spośród sześciu zaleceń przedstawionych przez Trybunał Komisja przyjmuje jedno zalecenie, częściowo przyjmuje trzy zalecenia i nie przyjmuje pozostałych dwóch zaleceń.

Wprowadzenie

05

Silne zaangażowanie UE na rzecz eliminacji tortur i innych form niewłaściwego traktowania oraz zniesienia kary śmierci zostało podkreślone w niedawno przyjętym planie działania dotyczącym praw człowieka i demokracji na lata 2015–2019.

Uwagi

14

W celu reagowania na potrzeby i zgodnie z ogólnoświatowym mandatem EIDHR instrument ten funkcjonuje poprzez strategiczne połączenie ukierunkowanych projektów, zaproszeń do składania wniosków i funduszy pomocy w sytuacjach kryzysowych zarządzanych zarówno centralnie, jak i przez delegatury, z zastosowaniem procedur przewidzianych w obowiązujących ramach prawnych dotyczących przyznawania dotacji.

Zaproszenie do składania wniosków jest pierwszym mechanizmem wdrażania instrumentu. Opiera się on na partnerstwie z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego oraz sprzyja stosowaniu podejścia oddolnego zachęcającego organizacje społeczeństwa obywatelskiego do opracowywania ich projektów w sposób zgodny z ich zdolnościami administracyjnymi, operacyjnymi i geograficznymi oraz z ich własną strategią.

Drugi mechanizm wdrażania EIDHR stanowią ukierunkowane projekty, opracowywane jako środek pozwalający na wyeliminowanie luk pozostawionych przez procedurę zaproszeń do składania wniosków zgodnie z priorytetami politycznymi w państwach, w których sytuacja jest najtrudniejsza. To elastyczne podejście zostało wzmocnione w rocznym programie działania na 2015 r. i „ma na celu elastyczne i reaktywne wspieranie działań poprzez udzielanie dotacji bezpośrednich w dowiedzionych sytuacjach krótko-, średnio- i długoterminowych kryzysów w dziedzinie praw człowieka, w których publikacja zaproszenia do składania wniosków byłaby niewłaściwa lub niemożliwa lub w których możliwości organizacji finansujących działających na rzecz ochrony praw człowieka oraz możliwości obrońców prawa człowieka są w znacznym stopniu ograniczone”.

Te dwa mechanizmy wdrażania instrumentu wzajemnie się uzupełniają i umożliwiają osiągnięcie ogólnoświatowego zasięgu zgodnie z mandatem EIDHR.

15

W zależności od okoliczności lokalnych (ogólne nastroje polityczne, możliwość prowadzenia debaty poświęconej ochronie praw człowieka) oraz za zgodą szefów misji UE można podać główne priorytety lokalnej krajowej strategii w dziedzinie praw człowieka do publicznej wiadomości. Należy jednak unikać ich ujawniania, jeżeli uznaje się, że byłoby to szkodliwe dla realizacji strategii.

Ponadto ważne jest, aby priorytety krajowych strategii w dziedzinie praw człowieka były znane osobom odpowiedzialnym za wdrażanie EIDHR.

16

Oprócz zaproszeń do składania wniosków istnieją także inne mechanizmy wdrażania EIDHR, takie jak ukierunkowane działania.

Zob. odpowiedź do pkt 14.

17

Dzięki charakterowi i celom EIDHR organizacje praw człowieka odgrywają przewodnią rolę oraz zyskują skuteczne i praktyczne narzędzie umożliwiające im osiąganie ich własnych celów strategicznych, przy jednoczesnym wspomaganiu realizacji celów UE, co stanowi sytuację korzystną dla wszystkich stron. Komplementarność i spójność finansowania i priorytetów politycznych mają oczywiście podstawowe znaczenie, przy czym należy pamiętać o zachowaniu delikatnej równowagi między czynnikami takimi jak priorytety UE w zakresie praw człowieka, istotność projektów oraz możliwości partnerskich organizacji społeczeństwa obywatelskiego i ich zdolność do brania odpowiedzialności. Ponadto celem stopniowego wdrażania podejścia do rozwoju opartego na prawach człowieka jest wzmocnienie spójności udzielanego przez nas wsparcia.

W ramach globalnych zaproszeń do skłaniania wniosków Komisja sprzyja stosowaniu podejścia oddolnego w swoich procedurach i określa swoje priorytety w ścisłej współpracy z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. W ten sposób w ramach EIDHR promuje się niewiążące podejście oraz zachęca się organizacje społeczeństwa obywatelskiego do opracowywania projektów w sposób zgodny z ich zdolnościami administracyjnymi, operacyjnymi i geograficznymi oraz z ich własną strategią.

Globalne zaproszenia do składania wniosków są z natury rzeczy ukierunkowane na bardziej wrażliwe działania, które trudno jest zrealizować na szczeblu krajowym lub poprzez lokalne zaproszenia do składania wniosków.

W odniesieniu do zaproszeń lokalnych wśród kryteriów przyznania i kwalifikacji Komisja uwzględnia kontekstowe ryzyko i uwarunkowania oraz spójność ze strategią UE w dziedzinie praw człowieka.

Fakt, że walka przeciwko torturom lub karze śmierci nie jest wyraźnie wskazana w krajowej strategii w dziedzinie praw człowieka, nie stanowi powodu niefinansowania w danym państwie projektu mającego na celu walkę przeciwko torturom lub karze śmierci. Globalny charakter tego zagadnienia oznacza, że konieczne jest szerzenie wiedzy i podejmowanie działań propagatorskich w skali globalnej, aby zwiększyć wpływ na forach wielostronnych.

Proces krajowych strategii w dziedzinie praw człowieka uruchomiono stosunkowo niedawno.

Jeżeli chodzi o Gruzję, 2 spośród 3 ocenionych projektów opracowano przed zatwierdzeniem krajowej strategii w dziedzinie praw człowieka przez Radę w dniu 10 maja 2011 r. Ważną rolę w przyśpieszeniu reakcji i wsparcia na rzecz walki przeciwko torturom w Gruzji odegrała również sytuacja polityczna.

W Republice Południowej Afryki walka przeciwko torturom nie została uwzględniona w ramach 5 priorytetów krajowej strategii w dziedzinie praw człowieka. Uwzględniono ją jednak jako priorytet w lokalnym zaproszeniu do składania wniosków w Republice Południowej Afryki z 2014 r. W związku z tym delegatura UE w Pretorii uznała, że kwestia wsparcia stała się priorytetem w dziedzinie praw człowieka.

18

Wybrane podejście stanowi podejście holistyczne i zostało omówione z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w celu odpowiedniego uwzględnienia różnorodnych wyzwań stojących przed organizacjami pracującymi nad tymi kwestiami oraz zapewnienia najlepszych rezultatów. Komisja potwierdza jednak, że w przypadku procesu wyboru w ramach globalnego zaproszenia do składania wniosków nadal możliwe jest lepsze zdefiniowanie, lepsze ukierunkowanie i określenie sugerowanych działań. W związku z tym Komisja pracuje nad jeszcze ściślejszym ukierunkowaniem zaproszenia do składania wniosków, szczególnie globalnego zaproszenia do składania wniosków w ramach EIDHR z 2015 r., które zostanie opublikowane w lipcu 2015 r.

19

Komisja potwierdza potrzebę zapewnienia spójności i synergii z innymi działaniami UE w celu osiągnięcia większego wpływu w dziedzinie praw człowieka, jednak nasze służby już prowadzą działania zmierzające w tym kierunku, pamiętając przy tym o zachowaniu delikatnej równowagi między priorytetami UE w zakresie praw człowieka, istotnością projektów oraz możliwościami partnerskich organizacji społeczeństwa obywatelskiego i ich zdolnością do brania odpowiedzialności. Celem jest wybranie najlepszych projektów.

Mandat EIDHR ma zasięg ogólnoświatowy. W celu realizacji mandatu EIDHR przyjmuje się podejście łączące spójne i uzupełniające się narzędzia: globalne zaproszenia do składania wniosków (cel tematyczny), lokalne zaproszenia do składania wniosków (cel tematyczny i geograficzny) oraz ukierunkowane projekty (w najtrudniejszych przypadkach), a także fundusz pomocy w sytuacjach kryzysowych.

Zob. także odpowiedź do pkt 17.

Jeżeli chodzi o dialogi dotyczące praw człowieka, ESDZ i Komisja uwzględniają uwagę Trybunału i pragną podkreślić kilka kwestii: program dialogów dotyczących praw człowieka jest przedmiotem uzgodnień między danym państwem a ESDZ w porozumieniu z delegaturą, DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju oraz innymi służbami Komisji. Celem dialogu jest zajęcie się priorytetami zidentyfikowanymi w krajowych strategiach w dziedzinie praw człowieka lub w strategiach w dziedzinie praw człowieka przyjmowanych przez dane państwo. Ze względu na polityczny charakter dialogów ich program może być zmienny, co służy zapewnieniu ukierunkowanej dyskusji skupiającej się raczej na określonych kluczowych priorytetach, a nie obejmującej każdorazowo wszystkie priorytety. Nie oznacza to, że cele projektów EIDHR nie znajdują odzwierciedlenia w ramach ogólnego dialogu między danym państwem a UE.

Projekty EIDHR dotyczące kary śmierci niemal w całości obejmują elementy polityki określone w wytycznych UE w sprawie kary śmierci opracowanych w ramach wytycznych dotyczących praw człowieka, co oznacza, że projekty te opierają się na 3 filarach (całościowym zniesieniu, moratorium, przestrzeganiu norm minimalnych). Fakt, że kwestie podnoszone w ramach dialogów dotyczących praw człowieka prowadzonych z państwami trzecimi nie w pełni pokrywają się z projektami, nie oznacza jednak braku spójności. Można to zilustrować na przykładzie Stanów Zjednoczonych. Podczas dwustronnych konsultacji UE informuje Stany Zjednoczone o swoich ogólnych inicjatywach dotyczących kary śmierci oraz konkretnych działaniach realizowanych w Stanach Zjednoczonych. Tę drugą kwestię podnosi się w kontaktach z administracją Stanów Zjednoczonych jedynie w celach informacyjnych, ponieważ działania dotyczące kary śmierci w tym państwie są podejmowane na poziomie stanowym w kontaktach z odpowiednimi gubernatorami i komisjami ds. zwolnienia warunkowego w miejscu uwięzienia więźnia oczekującego na wykonanie wyroku śmierci.

W Demokratycznej Republice Konga projekt SOPROP realizowano równolegle z projektem APRODEPEP dotyczącym zniesienia kary śmierci (2007–2009) oraz z dialogiem politycznym UE z Demokratyczną Republiką Konga. Nawet gdyby ustawa o zniesieniu kary śmierci nie została uchwalona w parlamencie, same dyskusje z nią związane stanowiły okazję do promowania jawnej debaty publicznej.

20

Zmierzając w kierunku podejścia do rozwoju opartego na prawach człowieka, obejmującego wszystkie prawa człowieka w ramach unijnej współpracy na rzecz rozwoju, podjęto już szereg konkretnych działań:

—uwzględniono podejście do rozwoju oparte na prawach człowieka w procedurach i wzorach dokumentów: w kartach identyfikacyjnych dla mechanizmów pomocy, w stosowanym przez Komisję systemie monitorowania projektów (ROM – monitorowanie zorientowane na rezultaty) obejmującym rezultaty i wyniki projektów i programów, w stosowanej przez Komisję skali kryteriów oceny projektów. Ponadto dostosowano sporządzanie planów działania w zakresie zaangażowania organizacji społeczeństwa obywatelskiego poprzez uwzględnienie kluczowych elementów podejścia do rozwoju opartego na prawach człowieka;

—podejście do rozwoju oparte na prawach człowieka włączono już jako zasadę do programowania UE dotyczącego sektora wymiaru sprawiedliwości w Nigrze i Zimbabwe oraz do programowania pomocy UE w Peru;

—przeprowadzono sesje szkoleniowe a) dla kierowników ds. współpracy, b) w zakresie praw człowieka, c) płci, d) dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego, e) samorządów terytorialnych, f) punktów kontaktowych sektorów wymiaru sprawiedliwości w delegaturach oraz personelu centrali DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju;

—pod koniec lipca 2014 r. opublikowano wstępne ogłoszenie informacyjne dotyczące opracowania ogólnego zestawu szkoleń oraz zapewnienia pomocy technicznej na rzecz delegatur. Obecnie przygotowywane jest ogłoszenie dotyczące zamówienia publicznego na usługi, zawierające szczegółowe informacje na temat charakteru oraz zakresu wymaganej usługi.

22

W ramach znormalizowanych skal oceny i innych wytycznych zapewnia się rygorystyczną i spójną ocenę wniosków o przyznanie dotacji, zarówno na etapie dokumentu koncepcyjnego, jak i pełnego wniosku, szczególnie biorąc pod uwagę niezwykle dużą liczbę wniosków składanych w odpowiedzi na zaproszenia do składania wniosków w ramach EIDHR.

22 a)

Uwagę oceniającego zwraca się szczególnie na obszerny ustęp dokumentu „Wytyczne dla oceniających” obecnie stosowanego i stanowiącego integralną część załączników do dokumentu „Praktyczny przewodnik po procedurach udzielania zamówień publicznych i dotacji na potrzeby działań zewnętrznych Unii Europejskiej” („Practical Guide for Procurement and Grants for EU External Action”, PRAG) od 2013 r. W dokumencie tym oceniającym przypomina się stanowczo o zasadniczym znaczeniu przedstawiania przez nich komisji oceniającej w pełni stosownych i właściwie uzasadnionych uwag w odniesieniu do każdej podsekcji skali oceny oraz o konieczności zapewnienia spójności tych uwag z odpowiednimi wynikami punktowymi. Ponadto dla wszystkich oceniających przed rozpoczęciem procesu oceny organizuje się sesję informacyjną w celu udzielenia odpowiedzi na wszystkie ewentualne pytania oceniających w odniesieniu do kryteriów skali oceny. Podczas całego procesu zapewnia się przepływ informacji między Komisją Europejską a kierownikiem zespołu.

22 b)

Ponieważ między tymi dwoma etapami (dokumentu koncepcyjnego i pełnego wniosku) projekt nie ulega zmianom, uznano, że przeprowadzanie ponownej oceny istotności projektu nie jest konieczne. W nowej wersji PRAG, która ma zostać wydana w lipcu 2015 r., przewiduje się możliwość przeprowadzenia przez oceniającego ponownej oceny istotności na podstawie pełnego wniosku na zasadzie ad hoc.

22 c)

Z jednej strony, skale oceny muszą być na tyle szczegółowe, aby umożliwiały kompleksową ocenę wniosków. Z drugiej strony, muszą pozostać możliwe do wypełnienia przez oceniających, którzy muszą być w stanie tego dokonać w rozsądnym czasie. Odrębne traktowanie każdego poszczególnego aspektu każdego kryterium zwiększyłoby także ryzyko pokrywania się kryteriów, tj. sytuacji, w której ten sam szczegół podlegałby ocenie w ramach kilku kryteriów. W związku z tym na tym etapie Komisja nie zamierza zmieniać aktualnych szablonów skal.

22 d)

Podejście oparte na wymogach minimalnych stosuje się w odniesieniu do ogłoszeń o zamówieniu, w przypadku których instytucja zamawiająca szczegółowo określa usługę, roboty lub dostawy, które zamierza nabyć, oraz narzuca minimalne wymogi, które muszą zostać spełnione przez oferentów. Takiego podejścia nie da się zastosować do dotacji, w przypadku których to wnioskodawca określa swoje działanie. Nie można realnie przyjąć, że Komisja mogłaby opracować szczegółowe wymogi dotyczące wykonalności lub wpływu działań, które mogą się istotnie różnić między sobą i których zawartość nie jest z góry znana Komisji.

23

Od 2013 r. wytyczne dla oceniających stanowią element PRAG (załącznik E4b), natomiast w sekcji 3.2 tego dokumentu wprowadza się obowiązek uwzględniania uwag do każdego kryterium. Ponadto praktyką stosowaną od niedawna, tj. od 2012 r., jest przeprowadzanie jednodniowej sesji szkoleniowej dla oceniających zewnętrznych, podczas której omawia się wszystkie aspekty ich pracy.

Zob. także odpowiedź do pkt 22 lit. a).

Ponadto Komisja pragnie wyjaśnić, że do skali oceny nie włączono oceny podejścia holistycznego (które zakłada partnerstwo między organizacjami). Decyzję tę podjęto celowo, aby pozostawić możliwość wyboru do finansowania bardzo dobrych projektów ukierunkowanych tylko na jeden lub dwa czynniki istotne z punktu widzenia walki przeciwko torturom. W wytycznych zdecydowanie zalecono tworzenie partnerstw między organizacjami, ale nie uczyniono z tego obowiązku. Kwestię tę wyjaśniono w wytycznych dla oceniających, a także podczas jednodniowego szkolenia dla oceniających zewnętrznych.

24

Liczbę spraw będących przedmiotem uwag należy rozpatrywać w kontekście całkowitej liczby dokumentów koncepcyjnych (1193) i pełnych wniosków (316) przetworzonych i ocenionych w związku z przedmiotowymi zaproszeniami.

W międzyczasie procedurę jeszcze bardziej uściślono, przyjmując w 2013 r. „Wytyczne dla oceniających” – więcej informacji znajduje się w odpowiedzi do pkt 22.

24 a)

Zob. odpowiedź do pkt 24.

25

Jeżeli chodzi o przypadki, w których możliwe było przeprowadzenie ponownej oceny, należy zauważyć, że zgodnie z sekcją 6.4.8.6 PRAG: „komisja oceniająca może podjąć decyzję o zatwierdzeniu rankingu sporządzonego przez sekretarza na podstawie sprawozdania ekspertów oceniających. Jeżeli komisja nie zatwierdzi punktów przyznanych wnioskowi przez ekspertów oceniających (najbardziej uzasadnionym przypadkiem jest znacząca różnica lub wyraźne rozbieżności między punktami przyznanymi przez ekspertów oceniających), musi uzasadnić swoją decyzję w sprawozdaniu z oceny”.

Możliwe jest przeprowadzanie ponownych ocen, dlatego jakakolwiek różnica pod względem punktacji nie stanowi bezwzględnego kryterium, szczególnie w świetle dużej liczby wniosków złożonych w odpowiedzi na zaproszenia do składania wniosków w ramach instrumentu EIDHR.

26

Wielkość dotacji nie ma związku z jej oczekiwanym wpływem, szczególnie w kwestiach związanych z prawami człowieka, których nie da się ująć bezpośrednio w kategoriach ilościowych. W ramach EIDHR wrażliwe kwestie podejmuje się często w trudnych okolicznościach politycznych, a wdrażanie instrumentu wymaga dokładnego i czasochłonnego zarządzania. Zdolność beneficjentów dotacji ma zatem zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia celów programu. Ponadto coraz większe obciążenie pracą w połączeniu z zasadą należytego zarządzania administracyjnego sprawia, że niemożliwe jest uniknięcie wzrostu średniej wartości umów o udzielenie dotacji. Stanowi to główną przyczynę podniesienia minimalnych kwot dotacji oraz większego wykorzystania elastyczności w ramach udzielania dotacji w systemie kaskadowym (wsparcie finansowe na rzecz osób trzecich).

27

Mniejsze organizacje w dalszym ciągu składają wnioski w odpowiedzi na globalne zaproszenia do składania wniosków zwykle wspólnie z partnerami o bardziej ugruntowanej pozycji. W wielu zaproszeniach do składania wniosków zdecydowanie zaleca się tworzenie partnerstw, szczególnie w przypadku działań o zasięgu globalnym lub regionalnym zasięgu transnarodowym. Dzięki temu mniejsze organizacje mogą na przykład zwiększyć swoje zdolności i uzyskać dostęp do funduszy UE.

Przez ostatnie cztery lata Komisja organizowała seminarium dla społeczeństwa obywatelskiego przed rozpoczęciem publikacji globalnych zaproszeń do składania wniosków, aby organizacje lokalne (i nie tylko) miały możliwość zapoznania się z instrumentem EIDHR i jego procedurami. W 2014 r. w forum EIDHR udział wzięło ponad 500 uczestników w tym organizacje lokalne (sponsorowane).

Ponadto na poziomie lokalnym delegatury UE organizują ukierunkowane sesje szkoleniowe dotyczące procedur UE dla lokalnych organizacji (zarządzanie cyklem projektu itp.).

28

Komisja starannie ocenia sytuację w poszczególnych przypadkach w celu zapewnienia, aby organizacja będąca beneficjentem posiadała zdolności i umiejętności techniczne potrzebne do przeprowadzenia określonego projektu. Zdolności finansowe wnioskodawców stanowią jednak tylko jedno z kryteriów branych pod uwagę przy ocenie wniosku. Wspierane NGO mogą niekiedy okazać się jedynymi podmiotami zdolnymi do działania w niezwykle wrażliwym środowisku. Rola Komisji polega również na udzielaniu pomocy i towarzyszeniu mniejszym organizacjom we wdrażaniu dotacji i wzmacnianiu ich zdolności zarządczych.

29

Celem EIDHR jest wspieranie organizacji społeczeństwa obywatelskiego, aby stawały się one skuteczną siłą napędową reform politycznych i ochrony praw człowieka. Dlatego też EIDHR sprzyja stosowaniu podejścia ukierunkowanego na potrzeby, które zachęca organizacje społeczeństwa obywatelskiego do opracowywania ich projektów w sposób zgodny z ich zdolnościami administracyjnymi, operacyjnymi i geograficznymi oraz z ich własną strategią.

29 a)

Komisja stosuje kilka mechanizmów wdrażania, dzięki którym możliwe jest osiągnięcie zasięgu geograficznego i tematycznego zgodnego z mandatem EIDHR.

Zob. odpowiedź do pkt 14.

Ponadto Komisja pragnie przypomnieć, że walka przeciwko torturom i zniesienie kary śmierci są procesami długoterminowymi. W większości przypadków wpływ i rezultaty projektów trudno jest określić ilościowo; odnoszą się one raczej do informacji jakościowych, a nie ilościowych. Czynnik ten jest jednak powtarzalny w ocenie projektów w dziedzinie praw człowieka ze względu na charakter projektów realizowanych w tej dziedzinie.

Co więcej, faktycznie istnieją państwa, w których możliwość osiągnięcia poprawy sytuacji w dziedzinie praw człowieka w perspektywie krótkoterminowej jest bardzo ograniczona. Komisja jest jednak głęboko przekonana, że nie powinno to stanowić przeszkody dla wspierania organizacji społeczeństwa obywatelskiego w ramach EIDHR oraz dla dalszego zaangażowania w tych państwach, szczególnie jeżeli instrument jest jednym z nielicznych pozostających źródeł finansowania w tej niezwykle wrażliwej dziedzinie. Skutecznym podejściem jest propagowanie debaty, zwiększanie świadomości i prowadzenie działań propagatorskich.

29 b)

Komisja pragnie podkreślić, że:

1)organizacje pracujące nad takimi wrażliwymi kwestiami często znajdują się w sytuacjach zagrożenia. Z natury rzeczy działaniom w zakresie praw człowieka przyświecają ambitne cele, które mogą być postrzegane jako idealistyczne lub zbyt ambitne. Należy ponadto zauważyć, że chociaż niektóre cele w zakresie praw człowieka mają charakter bezwzględny, np. bezwzględny zakaz tortur, niewolnictwa lub dyskryminacji rasowej, to jednak znaczenie tych celów wyraża się w konkretnych, rzeczywistych działaniach i wynikach, które stanowią odpowiedź na główne potrzeby grupy docelowej, oraz w wywieraniu trwałego wpływu;

2)ciężar poprawy sytuacji pod względem praw człowieka w danym państwie spoczywa głównie na rządach krajowych, co dotyczy szczególnie realizacji projektów związanych z zapobieganiem torturom i karze śmierci. Trudno jest przewidzieć, jaka będzie polityczna wola rządu lub jego ministerstw, a zmiana sytuacji politycznej może mieć pozytywny lub negatywny wpływ na realizację projektów. W praktyce, jeżeli rząd zamierza znieść karę śmierci lub tortury, finansowanie działania, któremu przyświeca ten sam cel, można uznać za zbędne.

29 c)

Zob. odpowiedź do pkt 33.

30

Ramy prawne mające zastosowanie do zaproszeń do składania wniosków wykluczają możliwość wprowadzania jakiejkolwiek zmiany we wniosku z wyjątkiem aspektów niestanowiących istotnych elementów wniosku (zob. art. 204 zasad stosowania rozporządzenia finansowego) lub prowadzenia negocjacji z przypuszczalnymi beneficjentami. Wnioskodawców można jedynie wezwać do wyjaśnienia dokumentów potwierdzających lub do dostarczenia brakujących informacji. W ramach wymogów dotyczących przejrzystości oraz sprawiedliwego i równego traktowania wnioskodawców ubiegających się o dotację wyklucza się zatem możliwość prowadzenia podczas procedury przyznawania dotacji jakichkolwiek całościowych renegocjacji projektów przedstawionych przez wnioskodawców, szczególnie w świetle bardzo dużej liczby wnioskodawców. Więcej informacji znajduje się w odpowiedziach na uwagi dotyczące roli oceniających i komisji oceniającej, tj. do pkt 22, 23 i 24 powyżej.

33

Organizacje pracujące nad takimi wrażliwymi kwestiami często znajdują się w sytuacjach zagrożenia, mają ograniczone zdolności i niekiedy doświadczają trudności w dopełnieniu procedur UE. Komisja pragnie również podkreślić, że delegatury i centrala UE regularnie organizują sesje informacyjno-szkoleniowe na temat procedur UE, w tym zarządzania cyklem projektu, aby w jak największym stopniu rozwiązać problem braku świadomości i wiedzy specjalistycznej wśród organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

34

Należy podkreślić, że całkowita kwota przewidziana na działania, które nie zostały zrealizowane, zawsze zostaje odjęta od płatności salda końcowego.

36

Uwaga dotyczy jednego z wielu możliwych czynników ryzyka, które urzędnik zatwierdzający musi wziąć pod uwagę.

37

Komisja nie podziela uwagi Trybunału Obrachunkowego. Nieoptymalna racjonalność pod względem kosztów w odniesieniu do wydatków jest marginalna w porównaniu z całościową liczbą umów zawartych w następstwie przedmiotowych zaproszeń w ramach EIDHR.

Ponadto, chociaż w ramach zaproszeń do składania wniosków i zaproszenia do składania ofert przestrzega się tych samych zasad przejrzystości oraz sprawiedliwego i równego traktowania, istnieją istotne różnice pod względem charakteru i wymogów między zamówieniami publicznymi a umowami o udzielenie dotacji. W przypadku dotacji zasadniczo wyklucza się osiąganie zysku i zakłada się, że projekt jest wyłączną własnością beneficjenta, natomiast w przypadku ofert dopuszcza się osiąganie zysku, przy czym zakłada się pełne przekazanie wyników, w tym praw własności, Komisji. W żadnym przypadku racjonalność pod względem kosztów w odniesieniu do wydatków nie musi być związana z rodzajem wybranej procedury.

Ponadto w art. 101 rozporządzenia finansowego procedury udzielania zamówień publicznych definiuje się jako dotyczące „umów o charakterze odpłatnym zawieranych na piśmie między co najmniej jednym podmiotem gospodarczym a co najmniej jedną instytucją zamawiającą”. Nie jest jasne, w jaki sposób zasada ta może być zasadniczo przydatna w dziedzinie praw człowieka, w której działa niewiele podmiotów gospodarczych.

38

Z historycznego punktu widzenia organizacje dysponujące najbardziej szczegółową wiedzą specjalistyczną w dziedzinie walki przeciwko torturom, innym formom niewłaściwego traktowania i karze śmierci mają siedzibę w Europie (np. w Londynie, Kopenhadze, Genewie) i Stanach Zjednoczonych. Organizacje te prowadzą działalność na poziomie światowym i odgrywają kluczową rolę pod względem działań propagatorskich skierowanych do międzynarodowych podmiotów zajmujących się prawami człowieka. Należy zapewnić równowagę między kwestiami związanymi z racjonalnością pod względem kosztów a wartością dodaną i wyjątkową wiedzą specjalistyczną tego rodzaju organizacji.

Ze względu na rodzaj projektów zwykle finansowanych w ramach EIDHR (budowanie zdolności, szkolenia, działania propagatorskie itp.) fundusze przeznaczone na zasoby ludzkie często stanowią znaczną część całkowitego budżetu. Wynagrodzenia w Europie lub w Stanach Zjednoczonych są faktycznie znacznie wyższe niż wynagrodzenia w większości państw trzecich.

39

Obliczanie kosztów pośrednich jako odsetka bezpośrednich kosztów kwalifikowalnych stanowi praktykę stosowaną od dawna w ramach wzorów umów określonych w PRAG. Koszty te zostały określone w art. 14 warunków ogólnych umów o udzielenie dotacji i odpowiadają kosztom, których nie można bezpośrednio przypisać do danego działania. Powyższą definicję często uzupełnia się bardziej szczegółowym podziałem kosztów przedstawionym w załączniku III (budżet) do umowy o udzielenie dotacji.

40

EIDHR funkcjonuje w delikatnych i złożonych okolicznościach, w których trudno jest określić wpływ działań w kategoriach ilościowych, a postępy są niekiedy powolne, szczególnie w najtrudniejszych przypadkach.

41

Trudności te faktycznie występują, jednak są one nierozerwalnie związane ze wszelką działalnością w dziedzinie praw człowieka prowadzoną w państwach trzecich. Zob. także odpowiedzi do pkt 29, 32 i 43.

43

Kwestii związanych z prawami człowieka z natury rzeczy nie da się ująć bezpośrednio w kategoriach ilościowych. Zob. odpowiedź do pkt 41.

Jeżeli cele i poziomy docelowe zostały właściwie określone, nawet jeśli są skromne, oraz jeżeli zostały osiągnięte w ramach danego projektu, wpływ wcale nie musi być ograniczony. W szczególności opracowanie metodyki osiągnięcia określonego poziomu docelowego może mieć ogromny wpływ na przyszłe projekty, a co za tym idzie – na długoterminowy cel projektu.

Można przytoczyć wiele przykładów wśród projektów badanych przez Trybunał. Jeden z projektów realizowanych w Demokratycznej Republice Konga dotyczył w szczególności kobiet i dzieci będących ofiarami przemocy domowej i seksualnej. Metodyka zaproponowana przez NGO polegała na opracowaniu modelu na rzecz stałej działalności izb opieki, których celem jest zapewnienie pomocy osobom będącym ofiarami gwałtu, tj. czynu uznawanego za formę niewłaściwego traktowania, które w prawie międzynarodowym utożsamia się z torturami. Jeżeli projekt przyniesie oczekiwane wyniki (jest on w trakcie realizacji), metodyka ta będzie następnie stosowana w innych obszarach i może przynieść efekt mnożnikowy.

Ponadto Trybunał przywołuje przykład projektu realizowanego w Gruzji, który dotyczył bardzo małej grupy: osób aresztowanych w wojsku. Na przykładzie tego projektu widać, że działania zapobiegawcze odgrywają niezwykle korzystną rolę, nawet jeżeli nie przynoszą wyników od razu widocznych z zewnątrz. Jeżeli chodzi o wynik długoterminowy, w ramach projektu społeczeństwu obywatelskiemu umożliwiono po raz pierwszy monitorowanie więzień wojskowych oraz udzielono pośredniego wsparcia w podjęciu świadomej decyzji przez rząd gruziński o ustanowieniu krajowego monitorowania zapobiegawczego w ramach Biura Obrońcy Publicznego.

44

Wynik wsparcia prawnego jest zawsze niepewny. Tych kilka pozytywnych przykładów spraw, które można wygrać przy wsparciu w ramach EIDHR, wywarło jednak istotny wpływ i stworzyło precedens. Ponadto wpływu nie należy ograniczać do wyniku konkretnych spraw lub orzeczeń sądowych, lecz należy uwzględnić wszystkie pośrednie działania, które mogą mieć strategiczne znaczenie dla innych spraw, a oceny wpływu należy dokonywać w perspektywie długoterminowej.

Zob. odpowiedzi do pkt 43 i 45.

45

Projekty finansowane w ramach programu EIDHR przynoszą trwałe rezultaty i są racjonalne pod względem kosztów. Ze względu na fakt, że treść tego rodzaju projektów często ma charakter wysoce polityczny, ich rezultatów nie da się łatwo wyrazić przy pomocy pomiarów ilościowych, w przeciwieństwie na przykład do projektów dotyczących budowy dróg. Co więcej, inicjatywy na rzecz ochrony praw człowieka nierozerwalnie wiążą się z sytuacją polityczną i prawną, nad którą żaden darczyńca nie może mieć kontroli. W dziedzinie ochrony praw człowieka bardzo oczywistym paradoksem jest to, że najpilniej potrzebne działania prowadzi się w najtrudniejszych okolicznościach. Ponadto walka przeciwko karze śmierci i torturom stanowi proces długoterminowy. Ze względu na charakter takich projektów i delikatne okoliczności, w których Komisja prowadzi działania, Komisja przyznaje, że ich wpływ trudno jest określić ilościowo. Konieczne jest dalsze prowadzenie działalności w takich okolicznościach zgodnie z celami i ogólnoświatowym zasięgiem EIDHR.

Ponadto kwestii związanych z prawami człowieka z natury rzeczy nie da się ująć bezpośrednio w kategoriach ilościowych.

Zgodnie z podejściem oddolnym potencjalni beneficjenci określają cele, geograficzny zasięg działań i beneficjentów końcowych proponowanych projektów zgodnie z ich (administracyjnymi, operacyjnymi i geograficznymi) zdolnościami i strategią. W związku z tym działania proponowane przez wnioskodawców faktycznie mogą być zbyt ambitne i mogą nie przynosić pożądanego wpływu.

45 a)

Chociaż nic nie wskazuje na to, aby rządy Białorusi, Rosji i Tadżykistanu miały ratyfikować Protokół fakultatywny do Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, nie oznacza to jednak, że w państwach tych nie należy realizować działań ukierunkowanych na ratyfikację protokołu w przyszłości. Przykładowo w Tadżykistanie działania realizowane w ramach projektu przyczyniły się do tego, że rzecznik praw obywatelskich odbył swoją pierwszą wizytę w więzieniu i w końcu 2013 r. ustanowił grupę roboczą ds. monitorowania ośrodków detencyjnych, w skład której weszli przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego i funkcjonariusze służby więziennej. Na Białorusi wsparciem w ramach projektu objęto NGO działające na rzecz walki przeciwko torturom, które zaczęły monitorować ośrodki tymczasowego aresztowania. W Rosji dzięki projektowi rosyjskie NGO zyskały nowe narzędzia w zakresie działań propagatorskich skierowanych do władz.

45 b)

Walka przeciwko torturom i zniesienie kary śmierci są procesami długoterminowymi. Osiąganie postępów i poprawa sytuacji często przebiegają powoli i niekoniecznie zachodzą w ograniczonym czasie trwania umów. Sytuacja polityczna również odgrywa istotną rolę w określeniu osiągniętych wyników, takich jak na przykład ratyfikacja Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania lub moratorium na wykonywanie kary śmierci. W swoich uwagach Trybunał Obrachunkowy odnosi się do projektu realizowanego w bardzo trudnym i delikatnym kontekście (Bliski Wschód i Afryka Północna – MENA, Afryka Wschodnia, Rosja, Azja Środkowa, Białoruś), w którym postępy faktycznie osiąga się bardzo powoli.

45 c)

Projekt stanowił interwencję, w ramach której organizacjom pozarządowym po raz pierwszy umożliwiono monitorowanie więzień wojskowych. Zob. odpowiedź do pkt 43, aby uzyskać informacje na temat wpływu projektu w Gruzji.

45 d)

Ze sprawozdania końcowego wynika, że wszystkie działania zakończyły się powodzeniem, jednak prawdą jest, że nie wywarły one wpływu na poziomie wcześniej zakładanym przez organizację, co stanowi częste zjawisko w tej dziedzinie.

45 e)

Biorąc pod uwagę charakter projektów EIDHR i delikatne okoliczności, w jakich są one realizowane, ich wpływ często trudno jest określić ilościowo, a postępy są niekiedy powolne, szczególnie w najtrudniejszych sprawach, jak na przykład w Chinach. Konieczne jest dalsze prowadzenie działalności w takich okolicznościach zgodnie z celami i ogólnoświatowym zasięgiem EIDHR.

45 f)

Zob. odpowiedź do pkt 45 lit. e).

46

Zob. odpowiedź do pkt 45.

46 a)

Pomiaru wpływu projektu w Afryce należy dokonać w perspektywie średnio-długoterminowej. Ocena wpływu zostanie przeprowadzona w oparciu o wyniki monitorowania poziomu zgodności (sprawozdawczość, dalsze upowszechnianie na szczeblu krajowym) oraz w oparciu o skuteczność wdrażania (rozwój orzecznictwa, dostęp do ośrodków detencyjnych, wypłata odszkodowań, spadek liczby przypadków stosowania tortur) obydwu ratyfikowanych instrumentów międzynarodowych oraz ustawodawstwa krajowego pod względem zwalczania tortur i zapobiegania torturom w każdym z państw docelowych.

46 b)

Dokonanie pomiaru wpływu projektu w Chinach jest trudne ze względu na brak odpowiednio zredagowanych informacji ze strony beneficjenta dotacji. Delegatura otrzymała konkretne informacje wskazujące na prawdopodobieństwo powodzenia działań podejmowanych przez jeden z podmiotów, który jest silnie zaangażowany w proces przeprowadzania reform politycznych w Chinach. Ponadto osobą odpowiedzialną za realizację projektu jest wybitny profesor, do którego zwrócono się o zaopiniowanie przeprowadzanej obecnie zmiany prawa karnego, co jest przedmiotem przeglądu z zamieram dalszego ograniczenia zbioru przestępstw zagrożonych karą śmierci.

Zob. także odpowiedź do pkt 29 lit. a).

47 a)

Zob. odpowiedź do pkt 29 lit. a).

Ramka 6

Komisja z zadowoleniem przyjęła uwagi Trybunału Obrachunkowego dotyczące pozytywnych rezultatów działań EIDHR na rzecz walki przeciwko karze śmierci w Stanach Zjednoczonych.

Przykładem pozytywnego wpływu wywieranego przez EIDHR może być niedawne wprowadzenie moratorium na wykonywanie kary śmierci przez gubernatora stanu Pensylwania, które doprowadziło do natychmiastowego tymczasowego wstrzymania egzekucji więźnia Terrence‘a Williamsa i 186 innych osób oczekujących obecnie na wykonanie kary śmierci w Pensylwanii.

Poniżej przedstawiono link do memorandum gubernatora Toma Wolfa, w którym podkreśla się kluczową rolę sprawozdania Amerykańskiej Izby Adwokackiej (sfinansowanego w ramach EIDHR): http://www.ydr.com/politics/ci_27523525/gov-tom-wolf-issues-death-penalty-moratorium.

Jednym z najistotniejszych argumentów, na które gubernator Tom Wolf powołał się w uzasadnieniu swojej decyzji, były informacje zawarte w analizie dotyczącej wykonywania kary śmierci w Pensylwanii, sporządzonej przez Amerykańską Izbę Adwokacką.

51

Unia Europejska jest jednym z nielicznych darczyńców udzielających wsparcia finansowego na rzecz walki przeciwko torturom i zniesienia kary śmierci. W wielu przypadkach jest ona jedynym darczyńcą. Z tego względu nasze organizacje partnerskie są w znacznej mierze zależne od wsparcia EIDHR. Komisja Europejska podejmuje próby złagodzenia skutków takiego uzależnienia, zapewniając organizacjom partnerskim możliwość zatrudniania pracowników odpowiedzialnych za pozyskiwanie funduszy w ramach projektów EIDHR; ponadto Komisja współpracuje również z innymi nielicznymi darczyńcami w tej dziedzinie (takimi jak Dobrowolny Fundusz ONZ na rzecz Ofiar Tortur lub utworzona przez państwa członkowskie UE grupa zadaniowa ds. tortur) w celu zapewnienia możliwie jak najlepszej koordynacji i spójności.

Ponadto nieuniknionym paradoksem jest to, że Komisja z definicji nie może zagwarantować samowystarczalności NGO zajmujących się ochroną praw człowieka poprzez ciągłe lub zwiększone finansowanie. Tego złożonego problemu nie można rozwiązać poprzez zwiększenie finansowania ze strony UE.

52

Zob. odpowiedź do pkt 51.

53 a)

Zob. odpowiedź do pkt 51.

Wnioski i zalecenia

54

Działania w dziedzinie praw człowieka są same w sobie trudne do ocenienia i szczególnie wrażliwe na zmiany polityczne w państwach docelowych. Działania na rzecz walki przeciwko torturom i karze śmierci są ze swej natury jeszcze bardziej wrażliwe na takie zmiany niż ma to miejsce w przypadku innych projektów w dziedzinie praw człowieka. W tym kontekście należy uznać, że fundusze EIDHR były wykorzystane w odpowiedni sposób, z dołożeniem dużej staranności w celu osiągnięcia delikatnej równowagi między szerokim zasięgiem podejmowanych działań – globalne zaproszenia do składania wniosków w ramach EIDHR okazały się bardzo skuteczne w przyciąganiu dużej liczby wnioskodawców z całego świata – a rygorystycznym zarządzaniem funduszami. Komisja zamierza kontynuować wysiłki na rzecz zwiększania roli EIDHR jako kluczowego instrumentu polityki UE w dziedzinie praw człowieka prowadzonej za granicą.

Zalecenie 1 – Lepsze ukierunkowanie ograniczonych środków

Komisja częściowo przyjmuje to zalecenie. Komisja zgadza się co do konieczności skoncentrowania funduszy EIDHR na najistotniejszych kwestiach; podjęto już działania ograniczające zakres globalnych zaproszeń do składania wniosków, jak miało to miejsce np. w przypadku globalnego zaproszenia do składania wniosków EIDHR z 2015 r.

Działając zgodnie z podejściem oddolnym, Komisja będzie nadal zapewniała delikatną równowagę między priorytetami UE w zakresie praw człowieka, istotnością projektów oraz możliwościami partnerskich organizacji społeczeństwa obywatelskiego i ich zdolnością do brania odpowiedzialności.

Ze względu na charakter działań podejmowanych w ramach EIDHR, często w bardzo trudnych okolicznościach, Komisja odrzuci zalecenie dotyczące ograniczenia zakresu geograficznego i w dalszym ciągu stosować będzie podejście niewiążące, nie koncentrując się na wpływie podejmowanych działań ani nie ograniczając się do szczegółowego wykazu państw.

55

Zasadnicze znaczenie ma zapewnienie, aby projekty w dziedzinie praw człowieka, w szczególności projekty dotyczące tortur i kary śmierci, w odpowiedni sposób odzwierciedlały priorytety i warunki określone przez podmioty dobrze znające sytuację w terenie. W trakcie dialogów często porusza się kwestie dotyczące finansowania projektów i ich celów. Przy opracowywaniu programów działań należy jednak każdorazowo uwzględnić kilka priorytetów. Decyzję w sprawie tych priorytetów podejmuje się w wyniku konsultacji między ESDZ i służbami Komisji, delegaturą oraz krajem partnerskim. Ponadto finansowane działania często podważają ugruntowane praktyki stosowane w danym państwie, a przez to są postrzegane krytycznie przez kraje partnerskie, albo mają charakter globalny i transnarodowy, co uniemożliwia zapewnienie tradycyjnego wsparcia rozwojowego lub prowadzenie dialogu z krajami partnerskimi.

Ponadto biorąc pod uwagę znaczną liczbę wnioskodawców, którzy odpowiedzieli na globalne zaproszenia do składania wniosków w ramach EIDHR, oraz fakt, że obecne ramy prawne w zakresie dotacji nie przewidują takiej możliwości, a także uwzględniając ogólne zasady sprawiedliwego i równego traktowania oraz przejrzystości, Komisja nie zamierza negocjować treści wniosków o udzielnie dotacji z wnioskodawcami przed podpisaniem umowy.

Zalecenie 2

Komisja przyjmuje to zalecenie.

W zależności od uwarunkowań lokalnych (ogólne nastroje polityczne, możliwość prowadzenia debaty poświęconej ochronie praw człowieka) oraz za zgodą szefów misji UE można podać główne priorytety lokalnej krajowej strategii w dziedzinie praw człowieka do publicznej wiadomości. Należy jednak unikać ich ujawniania, jeżeli uznaje się, że byłoby to szkodliwe dla realizacji strategii. Nie uniemożliwia to zachowania spójności między priorytetami a pomocą rozwojową.

Komisja zaczęła stosować podejście do rozwoju oparte na prawach człowieka i zamierza w dalszym ciągu stosować to podejście. Zob. odpowiedź do pkt 20, aby uzyskać bardziej szczegółowe informacje na temat stosowania podejścia do rozwoju opartego na prawach człowieka.

Zalecenie 3

Komisja częściowo przyjmuje to zalecenie. Jeżeli chodzi o znormalizowane skale ocen i wytyczne dla oceniających, zostały one zmienione w 2013 r., a Komisja nie przewiduje żadnych zmian w tym zakresie w najbliższej przyszłości. Komisja dokonuje jednak ciągłej oceny swoich procedur w celu ich usprawnienia, w szczególności w odniesieniu do zaproszeń do składania wniosków.

Komisja stosuje rygorystyczne normy w odniesieniu do zaproszeń do składania wniosków w ramach EIDHR pomimo bardzo dużej liczby otrzymywanych wniosków (łącznie 1193 wnioski złożone w ramach zaproszenia do składania wniosków w ramach EIDHR objęte niniejszą kontrolą). Spójność procesu oceny została już zagwarantowana dzięki publikowaniu szczegółowych zakresów zadań oraz wytycznych dla osób oceniających wnioski o udzielenie dotacji. Kryteria przyznawania finansowania zostały wyraźnie określone, a zapewnienie zgodności z tymi kryteriami jest oceniane w sposób spójny przez zewnętrznych ekspertów; opracowano również jednoznaczne wytyczne określające sytuacje, w których należy przeprowadzić ponowną ocenę wniosków. Zob. także odpowiedź do pkt 23.

Zalecenie 4

Komisja nie przyjmuje tego zalecenia.

Obecnie obowiązujące przepisy przed podpisaniem umowy dopuszczają możliwość wprowadzenia we wnioskach o udzielenie dotacji zmian jedynie w aspektach niestanowiących istotnych elementów wniosku. W niektórych przypadkach pozwoliło to wykreślić niekwalifikowalne lub nadmierne wydatki z pierwotnego budżetu.

Komisja nie może jednak przeprowadzać ponownych negocjacji dotyczących opracowania projektu z wnioskodawcami przed podpisaniem umowy, biorąc pod uwagę znaczną liczbę wnioskodawców, odpowiadających na globalne zaproszenia do składania wniosków publikowane w ramach EIDHR oraz fakt, że obecne ramy prawne w zakresie dotacji nie przewidują takiej możliwości, a także uwzględniając ogólne zasady sprawiedliwego i równego traktowania oraz przejrzystości.

Zgodnie z art. 204 ust. 5 zasad stosowania rozporządzenia finansowego komisja oceniająca może przedstawić pewne zalecenia, które urzędnik zatwierdzający uwzględni następnie przy zawieraniu umowy.

56

Jak wskazano w odpowiedziach do pkt 29 i 45, w odróżnieniu od niektórych innych obszarów objętych pomocą rozwojową w obszarze praw człowieka trudno jest dokonać pomiaru wpływu podejmowanych działań. Osiąganie postępów w dziedzinie praw człowieka stanowi dynamiczny proces, w ramach którego nawet projekt o pozornie ograniczonym charakterze może mieć decydujące znaczenie, jak miało to miejsce w przypadku zniesienia kary śmierci w Pensylwanii, opisanym w odpowiedzi do ramki 6 zamieszczonej w sprawozdaniu. Wspomniana trudność w dokonywaniu pomiaru bezpośredniego wpływu pojedynczych projektów w dziedzinie praw człowieka prawdopodobnie nie zostałaby w istotny sposób zmniejszona nawet w przypadku wprowadzenia nowych systemów pomiaru wpływu.

Kwestii samowystarczalności, która ma zasadnicze znaczenie dla organizacji praw człowieka, nie da się rozwiązać poprzez zwiększenie uzależnienia takich organizacji od długoterminowego finansowania ze strony Komisji, co dotyczy w szczególności organizacji spoza UE. Dlatego też Komisja w niektórych przypadkach dopuszczała uwzględnienie działań w zakresie pozyskiwania funduszy w budżetach projektów.

Zalecenie 5

Komisja częściowo przyjmuje to zalecenie.

Biorąc pod uwagę trudne okoliczności polityczne, w których wdrażane są projekty EIDHR, wprowadzenie uproszczonych ram logicznych mogłoby okazać się korzystne dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

Zgodnie z podejściem oddolnym stosowanym w odniesieniu do EIDHR określanie celów i poziomów odniesienia powinno należeć do samych wnioskodawców. Należy również wziąć pod uwagę zróżnicowany poziom zdolności organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Każdorazowo przy dokonywaniu pomiaru wpływu projektów w dziedzinie praw człowieka należy jednak bezwzględnie brać pod uwagę bardzo specyficzne okoliczności, w których wdrażane są projekty EIDHR. Nie należy zapominać o fakcie, że państwa lub regiony, w których istnieje najpilniejsza potrzeba podjęcia działań na rzecz przeciwdziałania torturom i karze śmierci, są jednocześnie państwami lub regionami, w których nie można oczekiwać natychmiastowego osiągnięcia wyraźnych postępów w tym zakresie. Należy również uwzględnić trudności związane z ujmowaniem kwestii praw człowieka w kategoriach ilościowych. W związku z tym nie uznajemy szczegółowych celów ani poziomów odniesienia za narzędzia, które można by zastosować w tym konkretnym kontekście.

Ponadto Komisja rozpoczęła już prace nad ulepszonym mechanizmem oceny wpływu projektów w dziedzinie praw człowieka.

Zalecenie 6

Komisja nie przyjmuje tego zalecenia.

Zapewnienie samowystarczalności organizacji społeczeństwa obywatelskiego prowadzących działalność w dziedzinie praw człowieka ma istotne znaczenie dla Komisji, która z tego względu w uzasadnionych przypadkach przyznawała finansowanie na rzecz pracowników NGO zajmujących się pozyskiwaniem funduszy. Wymóg współfinansowania również służy zapewnieniu samowystarczalności tych organizacji – dalsze podwyższanie tego wymogu mogłoby jednak zagrozić wielu działaniom z uwagi na brak alternatywnych źródeł finansowania. Samowystarczalność oznacza również, że beneficjenci dotacji nie powinni traktować Komisji jako jedynego źródła finansowania ani zakładać, że będą w stanie stale podpisywać umowy o udzielenie dotacji, niezależnie od jakości swoich projektów. Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w fakcie, iż w przypadku udzielania dotacji stosuje się co do zasady bardzo konkurencyjną procedurę zaproszenia do składania wniosków. Beneficjenci osiągający dobre wyniki przy realizacji swojego projektu z reguły wypadną dobrze również w ramach procedury udzielania dotacji.

Jeżeli chodzi o koordynację darczyńców, działania w tym zakresie należy rzeczywiście uznać za istotne na etapie planowania, ale nie na etapie zaproszenia do składania wniosków; ponadto nie dostrzegamy, w jaki sposób w obecnych ramach prawnych możliwa byłaby interwencja osób trzecich na tym etapie.

QJ-AB-15-009-PL-E    ISSN 1977-5768

UE jest silnie zaangażowana w działania na rzecz zwalczania i eliminowania wszelkich form tortur i okrutnego traktowania, a także zniesienia kary śmierci na całym świecie. Trybunał ocenił skuteczność Europejskiego Instrumentu na rzecz Wspierania Demokracji i Praw Człowieka, zapewniającego organizacjom społeczeństwa obywatelskiego dotacje na realizację projektów zmierzających do osiągnięcia tych celów.

Trybunał stwierdza, że udzielone wsparcie było jedynie częściowo skuteczne. Mimo że Komisja dokonała odpowiedniej oceny potrzeb, nie ukierunkowała ona środków finansowych w sposób optymalny. Z tego powodu, a także za sprawą niesprzyjających uwarunkowań politycznych, ogólne oddziaływanie projektów objętych wsparciem nie było w pełni zadowalające. Trybunał kieruje do Komisji szereg zaleceń dotyczących wyboru wniosków projektowych, koordynacji wsparcia z innymi działaniami unijnymi, ram oceny wyników i samowystarczalności organizacji będących beneficjentami.