EUROPESE REKENKAMER

12, rue Alcide De Gasperi

1615 Luxemburg

LUXEMBURG

Tel. +352 4398-1

E-mail: eca-info@eca.europa.eu

Internet: http://eca.europa.eu

Twitter: @EUAuditorsECA

YouTube: EUAuditorsECA

Meer gegevens over de Europese Unie vindt u op internet via de Europaserver (http://europa.eu).

Luxemburg: Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2015

Print | ISBN 978-92-872-3145-1 | ISSN 1831-0915 | doi:10.2865/884514 | QJ-AB-15-015-NL-C
PDF | ISBN 978-92-872-3138-3 | ISSN 1977-575X | doi:10.2865/7296 | QJ-AB-15-015-NL-N
EPUB | ISBN 978-92-872-3124-6 | ISSN 1977-575X | doi:10.2865/354018 | QJ-AB-15-015-NL-E

© Europese Unie, 2015

Overneming met bronvermelding toegestaan.

WAAR ZIJN EU-PUBLICATIES VERKRIJGBAAR?

Gratis publicaties:

•één exemplaar:
via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);

•meerdere exemplaren of posters/kaarten:
bij de vertegenwoordigingen van de Europese Unie (http://ec.europa.eu/represent_nl.htm),
bij de delegaties in niet-EU-landen (http://eeas.europa.eu/delegations/index_nl.htm),
door contact op te nemen met Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_nl.htm),
door te bellen naar 00 800 6 7 8 9 10 11 (gratis in de hele Europese Unie) (*).

(*)De informatie wordt gratis verstrekt en bellen is doorgaans gratis, maar sommige operatoren, telefooncellen of hotels kunnen kosten aanrekenen.

Betaalde publicaties:

•via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).

NL
2015

nr. 14

Speciaal verslag

Biedt de ACS-
investeringsfaciliteit
toegevoegde waarde?

(uitgebracht krachtens artikel 287, lid 4, tweede alinea, VWEU)

Controleteam

In de speciale verslagen van de ERK worden de resultaten van haar doelmatigheids- en nalevingsgerichte controles van specifieke begrotingsterreinen of beheersthema’s uiteengezet. Bij haar selectie en opzet van deze taken zorgt de ERK dat deze een maximale impact hebben door rekening te houden met de risico’s voor de doelmatigheid of de naleving, de omvang van de betrokken inkomsten en uitgaven, verwachte ontwikkelingen en politieke en publieke belangststelling.

Deze doelmatigheidscontrole werd verricht door controlekamer III — onder leiding van ERK-lid Karel Pinxten — die gespecialiseerd is in het uitgaventerrein externe maatregelen. De controle werd geleid door ERK-lid Klaus-Heiner Lehne, ondersteund door Michael Weiss, zijn kabinetschef; Sabine Hiernaux-Fritsch, eenheidshoofd; Lars Markström, teamleider; Polina Cherneva en Athanasios Tsamis, controleurs.

Van links naar rechts: S. Hiernaux-Fritsch, M. Weiss, K.-H. Lehne, A. Tsamis, L. Markström.

Inhoud

Woordenlijst en afkortingen

Samenvatting

Inleiding

De oprichting van de investeringsfaciliteit

De toegevoegde waarde van de investeringsfaciliteit

Reikwijdte en aanpak van de controle

Opmerkingen

In het algemeen zijn de verrichtingen van de investeringsfaciliteit in overeenstemming met andere EU-maatregelen op het gebied van ontwikkelingssamenwerking

Projectprospectie en -selectie

Financieringsregelingen

De investeringsfaciliteit verschaft toegang tot langetermijnfinanciering en leningen in lokale valuta, en heeft een katalyserende werking

Langetermijnfinanciering

Financiering in lokale valuta

Katalyserende werking

Conclusies en aanbevelingen

Bijlage I | — | Goedgekeurde jaarlijkse en cumulatieve verrichtingen, ondertekende contracten en uitbetalingen voor de investeringsfaciliteit in ACS-landen
Bijlage II | — | Uitsplitsing naar financieel instrument
Bijlage III | — | Lijst van de door de Rekenkamer onderzochte projecten (miljoen euro)

Antwoorden van de Europese Investeringsbank

Woordenlijst en afkortingen

ACS: Staten in Afrika, het Caribische gebied en de Stille Oceaan

EIB: Europese Investeringsbank

Overeenkomstig artikel 309 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie dient de EIB bij te dragen aan de ontwikkeling van de interne markt. Daarnaast beheert de Bank in het kader van de Overeenkomst van Cotonou de ACS-investeringsfaciliteit.

EOF’s: Europese Ontwikkelingsfondsen

De EOF’s vormen het belangrijkste instrument voor de Europese Unie om hulp te bieden voor ontwikkelingssamenwerking aan de landen van Afrika, het Caribische gebied en de Stille Oceaan en de landen en gebieden overzee. De partnerschapsovereenkomst die op 23 juni 2000 werd getekend in Cotonou voor een periode van twintig jaar („de Overeenkomst van Cotonou”) vormt het huidige kader voor de betrekkingen van de Europese Unie met deze landen en gebieden. Deze is gericht op het terugdringen en uiteindelijk uitroeien van armoede.

EU-delegatie: De EU wordt vertegenwoordigd door 139 EU-delegaties en -kantoren over de hele wereld. De EU-delegaties maken deel uit van de structuur van de Europese Commissie en dienen de belangen van de EU als geheel.

Kmo’s: Kleine en middelgrote ondernemingen

LGO: Landen en gebieden overzee

Samenvatting

I

De ACS-investeringsfaciliteit werd opgezet in het kader van de Overeenkomst van Cotonou en is in 2003 in werking getreden voor een periode van twintig jaar. Doelstelling van de faciliteit is investeringen te ondersteunen van particuliere en commercieel geleide publieke entiteiten in alle economische sectoren. Zij verschaft financiering op middellange tot lange termijn door middel van verschillende financiële instrumenten en is gericht op duurzame economische, sociale en milieuvoordelen.

II

De investeringsfaciliteit, die haar kapitaal ontvangt uit het 9e, 10e en 11e Europees Ontwikkelingsfonds, is een risicodragend roterend fonds dat gericht is op financiële duurzaamheid. De door de investeringsfaciliteit toegewezen middelen bedragen in totaal 3 685 miljoen euro. De kapitaalbijdragen van de lidstaten worden rechtstreeks afgedragen aan de Europese Investeringsbank (EIB), die de faciliteit beheert.

III

Voor onze controle hebben we tussen 2011 en 2014 ondertekende verrichtingen als basis gebruikt om te beoordelen of de investeringsfaciliteit waarde toevoegde aan de ontwikkelingssamenwerking van de EU met landen in Afrika, het Caribische Gebied en de Stille Oceaan (ACS). We hebben beoordeeld of de verrichtingen van de investeringsfaciliteit in overeenstemming waren met andere door de EU aan ACS-landen geleverde ontwikkelingshulp, en hebben geëvalueerd in hoeverre de faciliteit erin slaagde toegang te verschaffen tot financiering op lange termijn en tot leningen in lokale valuta. Ten slotte hebben we beoordeeld of de verrichtingen van de faciliteit een katalyserende werking hadden.

IV

Onze conclusie was dat de investeringsfaciliteit waarde toevoegt aan de ontwikkelingssamenwerking van de EU met ACS-landen.

V

De verrichtingen van de investeringsfaciliteit zijn in het algemeen in overeenstemming met de ontwikkelingssamenwerking van de EU met ACS-landen. Er zijn projecten opgezet in het kader van de impactfinancieringsenveloppe. De contractuele verplichting om de eindbegunstigden te informeren over financiering door de EIB/investeringsfaciliteit wordt niet altijd nagekomen en de technische bijstand is niet altijd gericht op kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s).

VI

De investeringsfaciliteit verstrekt leningen op lange termijn en financiering in lokale valuta. Ook blijkt zij een positieve katalyserende werking te hebben.

VII

Aan het einde van dit verslag doen we twee aanbevelingen om de toegevoegde waarde van de investeringsfaciliteit te vergroten.

Inleiding

De oprichting van de investeringsfaciliteit

01

De investeringsfaciliteit is in het leven geroepen in het kader van de Overeenkomst van Cotonou¹ en het LGO-besluit² en is in 2003 van start gegaan voor een periode van twintig jaar. Doelstelling van de faciliteit is investeringen te ondersteunen van particuliere en commercieel geleide publieke entiteiten in alle economische sectoren (diensten, energie, telecommunicatie, vervoer enz.). Zij verschaft financiering op middellange tot lange termijn door middel van verschillende financiële instrumenten en is gericht op duurzame economische, sociale en milieuvoordelen.

02

De Europese Investeringsbank (EIB) vult de financiering van de faciliteit met eigen middelen aan. Een overzicht van de belangrijkste onderdelen van de financiering door de investeringsfaciliteit en door de EIB uit eigen middelen in de Groep van staten in Afrika, het Caribische gebied en de Stille Oceaan (ACS) en van landen en gebieden overzee (LGO) staat hieronder in figuur 1.

Figuur 1

Overzicht van door de investeringsfaciliteit en de EIB uit eigen middelen verstrekte financiering in ACS-landen en LGO

Bron: ERK, met gegevens van de EIB.

03

Bijdragen aan de investeringsfaciliteit worden rechtstreeks door de lidstaten aan de EIB afgedragen. Deze middelen worden toegewezen in het kader van het 9e, 10e en 11e Europees Ontwikkelingsfonds (EOF). De investeringsfaciliteit wordt beheerd door de EIB namens en voor risico van de EU³ en, evenals de EOF’s, buiten het kader van het algemene EU-budget. De investeringsfaciliteit valt niet onder de reikwijdte van de door de Rekenkamer verrichte controle in het kader van de jaarlijkse betrouwbaarheidsverklaring en er hoeft geen kwijting voor te worden verleend door het Europees Parlement⁴.

04

De investeringsfaciliteit is een roterend fonds, d.w.z. haar inkomsten en terugbetalingen worden gebruikt om doorlopende activiteiten te financieren teneinde haar financieel duurzaam te maken. In het kader van het 9e, 10e en 11e EOF werd de faciliteit een totale begroting toegekend van 3 685,5 miljoen euro. Eind 2014 was er 2 057 miljoen euro betaald door de lidstaten. Meer informatie over de portefeuille van de investeringsfaciliteit in ACS-landen is te vinden in bijlage I.

05

In het kader van het 11e EOF zijn de middelen van de investeringsfaciliteit aangevuld met 500 miljoen euro, te gebruiken als gerichte financiering, de „impactfinancieringsenveloppe” (IFE), ter financiering van activiteiten met een grotere ontwikkelingsimpact.

06

De investeringsfaciliteit is een post buiten de balanstelling in de boeken van de EIB. De portefeuille van de investeringsfaciliteit groeide van 2,8 miljard euro eind 2010 tot 4,5 miljard euro eind 2014. De inkomsten voor deze periode zijn weergegeven in tekstvak 1.

07

De Overeenkomst van Cotonou bepaalt dat er marktconforme voorwaarden gelden voor de werking van de investeringsfaciliteit en dat deze niet mogen leiden tot verstoringen op de lokale markten of het verplaatsen van particuliere financieringsbronnen. De faciliteit moet ook gericht zijn op een katalysatoreffect, door het aantrekken van lokale langetermijnmiddelen te bevorderen en buitenlandse particuliere investeerders en kredietverleners aan te trekken⁵.

Tekstvak 1

Portefeuille en inkomsten van de investeringsfaciliteit in de jaren 2011–2014 (miljoen euro)

| 2011 | 2012 | 2013 | 2014
Ondertekende contracten (cumulatief) | 3 009,1 | 3 364,1 | 3 835,6 | 4 488,2
Totaal inkomen voor het jaar | 78,4 | 45,7 | 10,3 | 31,2

Bron: EIB.

08

Wat betreft de financieringsvoorwaarden is het essentiële verschil tussen financiering uit de investeringsfaciliteit en leningen uit de eigen middelen van de EIB de hoogte van het kredietrisico. De eigen middelen van de EIB beperken zich tot leningen gewaarborgd door solide garanties en andere beveiligingsregelingen, terwijl voor financiering uit de investeringsfaciliteit een hoger kredietrisico geaccepteerd kan worden. Leningen uit de eigen middelen van de EIB worden voornamelijk gebruikt voor projecten in de publieke sector.

09

De investeringsfaciliteit biedt hoofdzakelijk kredietlijnen naar financiële intermediairs, risicodragend kapitaal via belegging in aandelen en financiering van infrastructuurprojecten (zie bijlage II).

De toegevoegde waarde van de investeringsfaciliteit

10

De EIB wijst op drie specifieke manieren waarop de investeringsfaciliteit waarde kan toevoegen⁶:

a)door begunstigden in de ACS-landen toegang te verschaffen tot langetermijnfinanciering;

b)door financiering te verstrekken in lokale valuta, en

c)door de geloofwaardigheid van de begunstigden te vergroten en door andere financiële middelen aan te trekken om een katalysatoreffect te bewerkstelligen.

1ACS-EG-Overeenkomst (Cotonou) (PB L 317 van 15.12.2000, blz. 3).

2Besluit 2001/822/EG van de Raad van 27 november 2001 betreffende de associatie van de landen en gebieden overzee met de Europese Gemeenschap (PB L 314 van 30.11.2001, blz. 1).

3Artikel 51 van Verordening (EU) nr. 2015/323 van de Raad van 2 maart 2015 inzake het financieel reglement van toepassing op het 11e Europees Ontwikkelingsfonds (Financieel Reglement) (PB L 58 van 3.3.2015, blz. 17).

4Desondanks heeft het Parlement een aantal aanbevelingen geformuleerd met betrekking tot de investeringsfaciliteit in zijn resolutie van 29 april 2015 inzake de Kwijting 2013: Algemene begroting EU — 8e, 9e en 10e EOF, P8_TA-PROV(2015)0120, paragrafen 53-63.

5Zie voor meer informatie artikel 3, lid 1, onder a) en b), van bijlage II bij de Overeenkomst van Cotonou.

62014 Annual report on EIB activity in Africa, the Caribbean and Pacific, and the overseas territories (Jaarverslag 2014 inzake de activiteiten van de EIB in Afrika, het Caribische gebied en de Stille Oceaan en in de gebieden overzee), blz. 17 (http://www.eib.org/infocentre/publications/all/investment-facility-annual-report-2014.htm?lang=en).

Reikwijdte en aanpak van de controle

11

We hebben beoordeeld of de investeringsfaciliteit waarde toevoegt aan de ontwikkelingssamenwerking van de EU met ACS-landen. Daartoe richtten we onze aandacht op de volgende twee vragen:

a)Zijn de verrichtingen van de investeringsfaciliteit in overeenstemming met andere EU-maatregelen op het gebied van ontwikkelingssamenwerking die ten goede komen aan ACS-landen?

b)Verschaft de investeringsfaciliteit toegang tot langetermijnfinanciering en leningen in lokale valuta en heeft zij een katalyserende werking?

12

Dit was een korte en gerichte controle — de eerste controle van de Rekenkamer op dit terrein — die werd verricht tussen januari en mei 2015. De controle had betrekking op verrichtingen van de investeringsfaciliteit in de ACS-landen die tussen 2011 en 2014 waren ondertekend. Uit de eigen middelen van de EIB gefinancierde verrichtingen werden buiten beschouwing gelaten omdat deze niet onder de bevoegdheid van de Rekenkamer vallen. Ook de financiering aan LGO werd buiten beschouwing gelaten omdat het om zeer geringe bedragen ging. In de controle werden geen resultaten en uitkomsten beoordeeld en daarom worden er geen conclusies getrokken over de doeltreffendheid van de ACS-investeringsfaciliteit.

13

Ons controlewerk bestond uit een analytisch onderzoek, interviews met personeel van de EIB en de Commissie en een gedetailleerd onderzoek van een steekproef van verrichtingen. Er werd één controlebezoek afgelegd — in Kenia en Uganda. De steekproef, die diverse financieringsinstrumenten en sectoren bestreek, bestond uit twintig verrichtingen waaraan financiering was toegewezen door de investeringsfaciliteit (zie bijlage III). De steekproef bestreek 35 % van het totale aantal contracten dat in het kader van de investeringsfaciliteit tussen 2011 en 2014 met begunstigden in ACS-landen was gesloten.

Opmerkingen

In het algemeen zijn de verrichtingen van de investeringsfaciliteit in overeenstemming met andere EU-maatregelen op het gebied van ontwikkelingssamenwerking

14

We onderzochten of de verrichtingen van de investeringsfaciliteit in overeenstemming waren met andere EU-maatregelen op het gebied van ontwikkelingssamenwerking die ten goede komen aan ACS-landen. Dit betekende dat we de selectieprocedures en financieringsregelingen moesten onderzoeken. Naar onze mening zijn de twintig door ons onderzochte verrichtingen in overeenstemming met het ontwikkelingsbeleid van de EU zoals dat in grote lijnen wordt beschreven in de Overeenkomst van Cotonou.

15

De impactfinancieringsenveloppe (IFE) stelt de investeringsfaciliteit in staat steun te verlenen aan projecten met een hoger risico die naar verwachting ook een grotere ontwikkelingsimpact hebben. De IFE heeft een enorm potentieel om de samenhang met andere EU-maatregelen op het gebied van ontwikkelingssamenwerking verder te versterken doordat zij gericht is op projecten die een grote ontwikkelingsimpact hebben met als overkoepelende doelstelling armoede terug te dringen. Nadat in april 2014 was besloten welke financiële instrumenten er gebruikt zouden worden, werden er voor eind 2014 twee projecten goedgekeurd.

Projectprospectie en -selectie

16

De EIB coördineert de projectprospectie en -selectie vanuit haar hoofdkantoor in Luxemburg. Zij maakt gebruik van vertegenwoordigers in de ACS-landen, in overleg met de EU-delegaties in die landen. Een recente beleidsbeslissing om de aanwezigheid van de EIB in de ACS-landen te vergroten en lokale kantoren van de EIB in de gebouwen van de EU-delegaties onder te brengen zou verder moeten bijdragen aan een betere samenwerking tussen de EIB en de Commissie.

17

Financieringsvoorstellen worden door de EIB opgesteld en bevatten een beschrijving van het project en de samenhang ervan met het betrokken EU-land of de betrokken regionale ondersteuningsstrategie. Wanneer er een financieringsvoorstel aan het Comité van de investeringsfaciliteit wordt gepresenteerd⁷, wordt de Commissie gevraagd advies uit te brengen over de samenhang van het voorstel met het ontwikkelingsbeleid van de EU. Zodra het voorstel is geaccepteerd door het Comité van de investeringsfaciliteit, wordt het ingediend bij de Raad van bestuur van de EIB, die het uiteindelijke financieringsbesluit neemt.

18

De Commissie had een positief advies uitgebracht over alle twintig verrichtingen die we hebben beoordeeld. Kanttekeningen die de Commissie in sommige gevallen had geplaatst waren behandeld tijdens de desbetreffende vergadering van het Comité van de investeringsfaciliteit.

Financieringsregelingen

Kredietlijnen

19

Kredietlijnen naar financiële intermediairs zijn het belangrijkste instrument dat de investeringsfaciliteit gebruikt om te voorzien in de financieringsbehoeften van kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) in ACS-landen. Door financiële intermediairs te gebruiken om de middelen „door te lenen” aan kmo’s kunnen er, op kosteneffectieve wijze, potentieel veel meer kmo’s worden bereikt dan mogelijk zou zijn via directe leningen door de EIB. Door de samenwerking met financiële intermediairs heeft de investeringsfaciliteit toegang tot informatie met betrekking tot zeer belangrijke economische ontwikkelingen in de particuliere sector.

20

De EIB werkt met financiële intermediairs die zijn geselecteerd na zorgvuldige controles van hun prestaties in het verleden, hun toekomstige strategie en hun gerichtheid op het verstrekken van leningen aan een breed scala van kmo’s. De voordelen van gebruikmaking van financiële intermediairs door de investeringsfaciliviteit zijn tweeledig: a) de faciliteit verstrekt de financiele intermediairs zekere langetermijnfinanciering en draagt op die manier bij aan de ontwikkeling van de lokale financiële sector, en b) de faciliteit stimuleert dat financiële intermediairs leningen doorplaatsen naar kmo’s.

21

In het kader van haar subsidiabiliteitscontroles inzake het correcte gebruik van kredietlijnen heeft de EIB een „toewijzingsprocedure” opgezet waarbij de EIB de eindbegunstigden goedkeurt voordat er een kredietlijn naar de financiële intermediair wordt geopend⁸. In het kader van deze procedure is de financiële intermediair verplicht de EIB/investeringsfaciliteit te vermelden in de doorleenovereenkomst die met iedere eindbegunstigde wordt gesloten en verslag uit te brengen aan de EIB over het gebruik van de kredietlijn.

22

De toewijzingsprocedure is nuttig om de subsidiabiliteit van de eindbegunstigden te controleren en wordt niet door veel andere instellingen voor ontwikkelingsfinanciering gebruikt. We constateerden dat de toewijzingsprocedure, wat betreft de verplichting om de EIB/investeringsfaciliteit te vermelden, werkte zoals beoogd bij de projecten in de steekproef in Uganda, maar niet in Kenia (zie tekstvak 2).

Tekstvak 2

Gebruikmaking door financiële intermediairs van uit de investeringsfaciliteit verstrekte financiering

Geen van de drie in Kenia bezochte banken had de financiering door de investeringsfaciliteit in hun doorleenovereenkomsten met kmo’s vermeld. In dit opzicht voldeden de financiële intermediairs niet aan hun contractuele verplichtingen en werden de eindbegunstigden niet geïnformeerd dat de investeringsfaciliteit de bron van de financiering was.

23

Veel kredietlijnen naar financiële intermediairs worden aangevuld met verschillende soorten technische bijstand⁹. Hoewel het de bedoeling was dat eindbegunstigden ook technische bijstand zouden krijgen in de vorm van managementtraining en projectontwikkeling, constateerden we voor de gecontroleerde kredietlijnen dat de financiële intermediairs de kmo’s niet hadden geïnformeerd over de mogelijkheid om deze technische bijstand te ontvangen.

Belegging in aandelen

24

In het kader van de Overeenkomst van Cotonou kan risicodragend kapitaal worden verschaft in de vorm van aandelenparticipaties, normaal gesproken met betrekking tot niet-controlerende minderheidsbelangen¹⁰. Aandelenparticipaties bieden kmo’s groeikapitaal om financiële inclusie, werkgelegenheid en ondernemerschap te bevorderen. Voor belegging in aandelen kent de EIB een blootstellingslimiet ter hoogte van 20 % van het toegewezen kapitaal. Eind 2014 bestreken de aandelenparticipaties van de investeringsfaciliteit 13 % van het toegewezen kapitaal.

25

De investeringsfaciliteit doet zowel directe investeringen — door aandelen te verwerven in een bedrijf — als indirecte investeringen door een private-equityfonds (particulier beleggingsfonds) (zie het voorbeeld in tekstvak 3). Vergeleken met leningen vereisen beleggingen in aandelen een actiever beheer door de EIB. Doorgaans is de EIB vertegenwoordigd in adviescomités inzake financiering, waar zij kan zorgen voor consistentie in de gekozen strategieën en voor afstemming op het EU-ontwikkelingsbeleid. Private-equityfondsen kunnen ook doelstellingen met een sociale impact nastreven (zie het voorbeeld in tekstvak 8 — Microfinancieringsfonds).

Tekstvak 3

Voorbeeld van een investering via een private-equityfonds

De investeringsfaciliteit heeft ermee ingestemd om 10 miljoen euro te investeren in een private-equityfonds dat is opgezet om te investeren in middelgrote ondernemingen in Oost-Afrikaanse landen. De EIB is vertegenwoordigd in het adviescomité van het fonds. De investeringsstrategie is om minderheidsbelangen te nemen in middelgrote ondernemingen met gunstige groeivooruitzichten. Het is de bedoeling om investeringen met een looptijd van vier tot zes jaar te doen in maximaal 14 verschillende bedrijven. De focus ligt op verbruiksgoederen, kleinhandel, financiële diensten, telecommunicatie en industriële productie.

De eerste investering van het fonds was een participatie in een buy-out van Tanzania’s belangrijkste producent van persoonlijke verzorgingsproducten. De buy-out werd uitgevoerd in een consortium met een grote internationale bank en een andere private-equityonderneming.

Directe investering in infrastructuurprojecten

26

In veel ACS-landen is er een echt tekort aan basisinfrastructuur. De investeringsfaciliteit ondersteunt infrastructuurprojecten op het gebied van stroomvoorziening en -opwekking, telecommunicatie, water en riolering, alsmede vervoer, gezondheid en onderwijs. De nadruk ligt specifiek op projecten op het gebied van duurzame energie en klimaatverandering. Infrastructuurprojecten kunnen duurzame groei en meer banen opleveren en de regionale integratie verbeteren.

27

Geconstateerd werd dat alle gecontroleerde infrastructuurprojecten in overeenstemming waren met andere EU-maatregelen op het gebied van ontwikkelingssamenwerking (zie het voorbeeld in tekstvak 4).

De investeringsfaciliteit verschaft toegang tot langetermijnfinanciering en leningen in lokale valuta, en heeft een katalyserende werking

28

We hebben onderzocht of de verrichtingen van de investeringsfaciliteit de verwachte toegevoegde waarde opleverden. Hoewel de marktsituatie nu anders is, was de EIB in de eerste jaren van de investeringsfaciliteit een van de weinige spelers op de markt die langetermijnfinanciering in lokale valuta aan de particuliere sector verstrekten. De faciliteit had ook een katalyserende werking in die zin dat zij aanvullende financiering aantrok.

Tekstvak 4

Voorbeeld van een infrastructuurproject

De investeringsfaciliteit heeft 30 miljoen euro in de aardgasgestookte elektriciteitscentrale van Kribi geïnvesteerd, een thermische aardgasgestookte warmtecentrale van 216 MW in Kameroen. De centrale, waarvan de totale projectkosten 253 miljoen euro bedragen, is de eerste in zijn soort in het land en zal meer dan 160 000 huishoudens, de lokale industrie en kleine bedrijven van elektriciteit voorzien. Doel van het project is dat het voorziet in de groeiende binnenlandse behoefte aan elektriciteit en dat het handel, werkgelegenheid en economische groei bevordert.

Langetermijnfinanciering

29

In alle sectoren zijn investeringen normaal gesproken duurzamer als er sprake is van langetermijnfinanciering. Langetermijnfinanciering die wordt verstrekt in de vorm van kredietlijnen naar financiële intermediairs biedt banken extra mogelijkheden tot zekere financiering. Dat is nuttig voor het doorplaatsen van leningen door banken naar kmo’s die behoefte hebben aan financiering. In de controlesteekproef bedroeg de gemiddelde lengte van leningen aan financiële intermediairs negen jaar.

30

De EIB is niet de enige in dit opzicht, want de meeste andere instellingen voor ontwikkelingsfinanciering verschaffen ook langetermijnfinanciering. De investeringsfaciliteit heeft haar kredietverstrekking ten behoeve van kredietlijnen de afgelopen jaren echter aanzienlijk uitgebreid. Eind 2014 vertegenwoordigden kredietlijnen 28 % van de portefeuille van de investeringsfaciliteit, vergeleken met 14 % eind 2010. Uit dit toegenomen aandeel blijkt het blijvende belang van de door de investeringsfaciliteit geboden financiering op lange termijn (zie tekstvak 5).

Tekstvak 5

Kredietlijnen van de investeringsfaciliteit 2011-2014 (miljoen euro)

Land/regio | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | Totaal
Botswana |  |  |  | 20,00 | 20,00
Dominicaanse Republiek | 15,50 |  | 1,00 |  | 16,50
Ghana | 8,00 |  | 20,00 | 20,00 | 48,00
Haïti | 8,00 |  |  |  | 8,00
Kenia | 13,50 | 76,50 |  | 50,00 | 140,00
Malawi |  |  | 15,00 |  | 15,00
Mozambique |  |  |  | 5,00 | 5,00
Nigeria |  | 100,17 | 120,00 | 50,00 | 270,17
Regionaal — Afrika |  |  |  | 80,11 | 80,11
Regionaal — Caribisch gebied | 50,00 |  |  |  | 50,00
Regionaal — Oost-Afrika | 4,00 | 60,00 | 114,00 | 152,00 | 330,00
Regionaal — Zuid-Afrika |  |  |  | 25,50 | 25,50
Regionaal — West-Afrika | 10,00 |  |  |  | 10,00
Rwanda | 8,00 |  |  |  | 8,00
Seychellen |  | 5,00 |  |  | 5,00
Zambia |  |  |  | 25,00 | 25,00
Totaal | 177,00 | 241,67 | 270,00 | 427,61 | 1 056,28

Bron: EIB.

Financiering in lokale valuta

31

Voor zover dit haalbaar en passend is, wordt de EIB aangemoedigd om leningen in lokale valuta te verstrekken om wisselkoersrisico’s voor de eindbegunstigde te vermijden¹¹. In het interne kredietrisicobeleid van de EIB wordt de kredietverstrekking in lokale valuta beperkt tot 20 % van het totale toegewezen kapitaal van de investeringsfaciliteit. De financiering in lokale valuta was in de periode 2011-2014 hoger dan ooit tevoren, zowel qua jaarlijks volume als qua aandeel in de totale portefeuille van de investeringsfaciliteit. Eind 2014 bestreek het in lokale valuta uitgeleende bedrag 18,1 % van de totale toewijzing van de investeringsfaciliteit.

32

Kredietverstrekking in lokale valuta is een waardevol instrument om de ontwikkelingsimpact van de investeringsfaciliteit te vergroten. Het is een initiatief dat door veel financiële intermediairs in ACS-landen werd verwelkomd (zie het voorbeeld in tekstvak 6).

33

Ook andere instellingen voor ontwikkelingsfinanciering verschaffen financiering in lokale valuta en sommige financiële intermediairs zijn in staat het wisselkoersrisico zelf te beheren. Desondanks is er nog steeds een grote vraag naar leningen in lokale valuta en de EIB speelt een belangrijke rol in het voorzien in deze vraag.

Tekstvak 6

Microfinanciering in Haïti

Er werd een kredietlijn geopend naar een instelling voor microfinanciering in Haïti zodat deze haar portefeuille kon uitbreiden in het kader van de wederopbouw na de aardbeving. De beoogde begunstigden zijn individuele ondernemers en kleine bedrijfjes in stedelijke gebieden die zich voornamelijk bezighouden met handelsactiviteiten, ambachten en dienstverlening. Het door de investeringsfaciliteit verstrekte bedrag, het equivalent van 3 miljoen euro, werd uitgekeerd in de plaatselijke munteenheid (Haïtiaanse gourde). Het wisselkoersrisico komt volledig voor rekening van de investeringsfaciliteit. Het initiatief verschaft kleine lokale ondernemingen toegang tot financiering.

Katalyserende werking

34

De Overeenkomst van Cotonou bepaalt dat de investeringsfaciliteit een katalysatoreffect moet nastreven door het aantrekken van plaatselijke langetermijnmiddelen te bevorderen en door buitenlandse particuliere investeerders en kredietverleners te interesseren voor projecten in de ACS-staten¹².

35

Een eenvoudige methode om de katalyserende werking uit te drukken is het berekenen van hefboomratio’s door de totale hoeveelheid investeringen in projecten te delen door de totale hoeveelheid investeringen van de investeringsfaciliteit. Uit de informatie die werd verkregen door interviews met financiële intermediairs en eindbegunstigden blijkt dat de gecontroleerde steekproef van twintig projecten van de investeringsfaciliteit de volgende hefboomratio’s heeft (zie tekstvak 7).

Tekstvak 7

Hefboomratio

Financieel instrument | Hefboom | Opmerkingen
Infrastructuurprojecten en directe leningen | 4,6 | Totale projectkosten gedeeld door het bedrag toegezegd door de investeringsfaciliteit
Kredietlijnen | 3,2 | Investeringsfaciliteit financiert tot 50 % van de totale projectkosten
Kapitaal | 7,1 | Totaal bedrag beleggingsfonds gedeeld door het bedrag toegezegd door de investeringsfaciliteit

Bron: ERK.

36

Het effect dat de investeringsfaciliteit heeft op het aantrekken van extra financiële middelen is soms moeilijk te meten. De meting is afhankelijk van de vraag of ervan wordt uitgegaan dat de investeringsfaciliteit is gevraagd om „mee te doen” (een andere instelling voor financieringsontwikkeling heeft de EIB gevraagd om deel te nemen aan een project) of „initiatiefnemer is geweest” (het project is geïnitieerd door de EIB).

37

De katalyserende werking wordt echter gezien als een breder concept dan alleen het fungeren als hefboom. De toegevoegde waarde van de investeringsfaciliteit is ook gelegen in een grotere geloofwaardigheid door de betrokkenheid van de EIB. Een grotere geloofwaardigheid geeft andere kredietverleners en kapitaalverschaffers vertrouwen en wekt hun interesse om deel te nemen aan specifieke projecten (zie de voorbeelden in tekstvak 8).

Tekstvak 8

Projecten met een sterke katalyserende werking

Windpark van het Turkanameer

De investeringsfaciliteit neemt deel aan de financiering van een energiecentraleproject van 623 miljoen euro bij het Turkanameer, een van de grootste uitsluitend particuliere investeringen in Kenia ooit en het grootste windmolenpark ten zuiden van de Sahara in Afrika. De financiering uit de investeringsfaciliteit bedraagt 150 miljoen euro. Dit is een project waarin de investeringsfaciliteit een sterke katalyserende werking blijkt te hebben: de betrokkenheid van de EIB heeft een belangrijke rol gespeeld in het aanmoedigen van andere investeerders om eraan deel te nemen.

Microfinancieringsfonds

Uit de investeringsfaciliteit is 5 miljoen euro geïnvesteerd in een microfinancieringsfonds dat gericht is op instellingen voor microfinanciering en kleine producenten, actief in fair trade, in heel Afrika. Het totale aangetrokken kapitaal bedroeg 22 miljoen euro. Het fonds was oorspronkelijk opgezet door drie niet-gouvernementele organisaties. Zonder de steun van de investeringsfaciliteit was dit project waarschijnlijk niet van de grond gekomen.

7Het Comité van de investeringsfaciliteit is opgericht op grond van artikel 13 van Verordening (EG) nr. 617/2007 van de Raad van 14 mei 2007 inzake de uitvoering van het tiende Europees Ontwikkelingsfonds uit hoofde van de ACS-EG-partnerschapsovereenkomst (PB L 152 van 13.6.2007, blz. 1). Het Comité bestaat uit vertegenwoordigers van de lidstaten en de Commissie als lid zonder stemrecht.

8De „toewijzingsprocedure” is niet van toepassing op microfinanciering waarvoor de financiële intermediairs de EIB een globale toewijzingslijst verstrekken.

9Bijvoorbeeld risicobeoordelingen, due diligence, managementtraining, projectontwikkeling.

10Artikel 2 van bijlage II bij de Overeenkomst van Cotonou.

11Artikel 5, onder c), van bijlage II bij de Overeenkomst van Cotonou.

12Artikel 3, lid 1, onder b), van bijlage III bij de Overeenkomst van Cotonou.

Conclusies en aanbevelingen

38

Op basis van het controlewerk dat we hebben uitgevoerd, concluderen we dat de investeringsfaciliteit waarde toevoegt aan de ontwikkelingssamenwerking van de EU met ACS-landen. De faciliteit is in overeenstemming met de ontwikkelingssamenwerking van de EU met de ACS-landen, verschaft toegang tot langetermijnfinanciering en leningen in lokale valuta, en heeft een katalyserende werking.

39

De samenhang van de investeringsfaciliteit met andere gebieden van ontwikkelingssamenwerking van de EU met ACS-landen is verder verbeterd sinds de EIB via de impactfinancieringsenveloppe is begonnen projecten met een hoger risico aan te nemen (zie paragraaf 15).

40

In Kenia constateerden we dat financiele intermediairs de zichtbaarheidsverplichting om de investeringsfaciliteit in hun doorleenovereenkomsten met kmo’s te vermelden niet volledig nakwamen (zie de paragrafen 21-22).

Aanbeveling 1
Systematische vermelding van de investeringsfaciliteit in doorleenovereenkomsten

De EIB dient ervoor te zorgen dat financiële intermediairs in hun doorleencontracten verwijzen naar de investeringsfaciliteit, zodat de eindbegunstigden op de hoogte zijn van de bron van de financiering.

41

De verleende technische bijstand om kredietlijnen aan te vullen was niet voldoende gericht op de eindbegunstigden (zie paragraaf 23).

Aanbeveling 2
Technische bijstand aanbieden om kredietlijnen aan te vullen

Om de ontwikkelingsimpact uit te breiden naar kmo’s, moet de EIB er samen met de financiële intermediairs voor zorgen dat de eindbegunstigden volledig gebruik kunnen maken van technische bijstand.

42

De investeringsfaciliteit speelt een belangrijke rol in het verschaffen van toegang tot langetermijnfinanciering en leningen in lokale valuta. Ook is gebleken dat zij een positieve katalyserende werking heeft (zie de paragrafen 28-37).

Dit verslag werd door kamer III onder voorzitterschap van de heer Karel PINXTEN, lid van de Rekenkamer, te Luxemburg vastgesteld op haar vergadering van 22 september 2015.

Voor de Rekenkamer

Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
President

Bijlagen

Bijlage I

Goedgekeurde jaarlijkse en cumulatieve verrichtingen, ondertekende contracten en uitbetalingen voor de investeringsfaciliteit in ACS-landen

(miljoen euro)

| 2003–2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | Totaal
Goedkeuringen | 3 396,3 | 429,6 | 617,0 | 818,0 | 443,6 | 5 704,6
Handtekeningen | 2 816,1 | 193,0 | 355,0 | 471,5 | 652,6 | 4 488,2
Uitgekeerde bedragen | 1 401,4 | 305,5 | 315,1 | 277,2 | 290,5 | 2 589,7

Bron: EIB.

Bijlage II

Uitsplitsing naar financieel instrument
Ondertekende bedragen tussen 2011 en 2014

Bron: EIB.

Bijlage III

Lijst van door de Rekenkamer onderzochte projecten (miljoen euro)

Nr. | Land | Naam contract | Door de investeringsfaciliteit ondertekend bedrag | Totaal projectbedrag¹ | Jaar van ondertekening | Sector/instrument
1 | Kameroen | Gasgestookte elektriciteitscentrale van Kribi | 29,5 | 260 | 2012 | INFRA (energie)
2 | Haïti | Lening in lokale valuta door ACME in Haïti | 3,0 | 6 | 2011 | Kredietlijn
3 | Kenia | Windmolenpark Turkanameer | 150,0 | 623 | 2014 | INFRA (energie)
4 | Kenia | Family Bank PEFF | 10,0 | 20 | 2013 | Kredietlijn
5 | Kenia | Huisvestingsfinanciering | 20,0 | 50 | 2012 | Kredietlijn
6 | Kenia | Microfinancieringsfaciliteit Family Bank | 10,0 | 20 | 2013 | Kredietlijn
7 | Kenia | Shelter Afrique | 15,0 | 38 | 2013 | Stadsontwikkeling
8 | Malawi | Kredietlijn Malawi | 15,0 | 30 | 2013 | Kredietlijn
9 | Mauritius | Mauritius Airport Hotel | 8,0 | 21 | 2012 | Toerisme
10 | Nigeria | Access Bank | 50,0 | 125 | 2012 | Kredietlijn
11 | Regionaal — Afrika | ADENA-fonds | 12,0 | 100 | 2011 | Aandelen
12 a) | Regionaal — Afrika | EDFI/EFP-Proparco | Onderdeel van toewijzing van 100 miljoen euro aan EDFL-EFP | 75 | 2013 | Lening
12 b) | Kenia | EDFI/EFP-FMO | 45 | Kredietlijn
13 | Regionaal — Afrika | Katalyseringsfonds | 8,93 | 125 | 2011 | Aandelen
14 | Regionaal — Afrika | ICT-convergentiefonds | 19,25 | 145 | 2012 | Aandelen
15 | Regionaal — ACS | FEFISOL | 5,0 | 22 | 2011 | Aandelen
16 | Regionaal — Afrika | PTA Bank | 80,0 | 160 | 2014 | Kredietlijn
17 | Tanzania | NMB — PEFF | 50,0 | 107 | 2013 | Kredietlijn
18 | Tanzania | NMB — Microfinanciering | 20,0 | 88 | 2013 | Kredietlijn
19 | Uganda | Crane Bank | 28,0 | 56 | 2014 | Kredietlijn
20 | Uganda | EADB | 25,0 | 50 | 2012 | Kredietlijn

1Toegewezen bedragen ten tijde van de controle.

Antwoorden van de Europese Investeringsbank

Samenvatting

De Europese Investeringsbank is positief over het eindverslag van de Europese Rekenkamer „Biedt de ACS-investeringsfaciliteit toegevoegde waarde?” Door middel van het onderzoek konden op basis van een representatieve steekproef coherentie en relevantie worden geëvalueerd van via de investeringsfaciliteit gefinancierde projecten; dit in het kader van de ontwikkelingsdoelstellingen van de Europese Unie zoals omschreven in de Overeenkomst van Cotonou. Alle conclusies en aanbevelingen van kamer III zijn wat ons betreft aanvaardbaar.

Opmerkingen

Financieringsregelingen

26

Via de investeringsfaciliteit worden infrastructuurprojecten in enge zin (met name in de private sfeer) gefinancierd in de sectoren energie, vervoer, telecommunicatie en water. De activiteiten op het gebied van gezondheidszorg en onderwijs vinden momenteel vooral plaats in het kader van indirecte financiering (dat wil zeggen kredietlijnen dan wel deelnemingen in investeringsfondsen), in het bijzonder via de in 2014 geïntroduceerde impactfinancieringsenveloppe. Hiermee wordt beoogd de toegang tot zorg en onderwijs te verbeteren, met name voor de meest kwetsbare bevolkingsgroepen, en vooral door ondersteuning van de aanbodontwikkeling door particuliere ondernemingen. Wij zijn evenwel ook voornemens om op meer rechtstreekse wijze een rol te gaan spelen bij de ondersteuning van basisinfrastructuur in genoemde twee sectoren, in het bijzonder door instrumenten te gaan combineren („blending”).

Conclusies en aanbevelingen

Aanbeveling 1

In onze kredietovereenkomsten tussen bemiddelende financiële instellingen en eindbegunstigden is nu al een bepaling opgenomen over systematische verwijzing naar de financieringsbron. Wij zullen actiever gaan sturen op de feitelijke uitvoering van deze bepaling. Na het onderzoek hebben wij onze Keniaanse partners¹ reeds opgeroepen deze contractuele verplichting daadwerkelijk na te komen, en wij zullen in de toekomst bijzondere aandacht schenken aan dit wezenlijke aspect, waarbij de zichtbaarheid van de activiteiten van de Europese Unie in het kader van de Overeenkomst van Cotonou in het geding is.

Aanbeveling 2

Hoewel met een aanzienlijk deel van de technische bijstand feitelijk beoogd wordt de capaciteit van de lokale financiële instellingen (met name commerciële banken en microfinancieringsinstellingen) te vergroten in het kader van een algehele modernisering van de financiële sector in de ACS-landen, zijn de programma’s voor technische bijstand in mindere mate ook gericht op de eindbegunstigden, dat wil zeggen de ondernemers, teneinde de financieringswaardigheid van investeringsprojecten van kleine en middelgrote bedrijven te vergroten. Onze meer recente activiteiten op het gebied van technische bijstand beginnen zich reeds meer rechtstreeks te richten op de bedrijven zelf. In het kader van het 11e Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) is de EIB overigens van plan de samenwerking met de Europese Commissie te intensiveren, in het bijzonder wat betreft financiering op basis van „blending” ten behoeve van de ontwikkeling van de particuliere sector. Hierdoor kunnen de omvang en het type technische bijstand voor de eindbegunstigden van de fondsen van de investeringsfaciliteit worden verruimd. Er wordt momenteel van gedachten gewisseld over een aantal concrete benaderingen.

1Project Shelter Afrique Community Development.

QJ-AB-15-015-NL-E    ISSN 1977-575X

De door de EIB beheerde ACS-investeringsfaciliteit is een risicodragend roterend fonds dat particuliere en commercieel geleide publieke entiteiten ondersteunt in de Groep van staten in Afrika, het Caribische gebied en de Stille Oceaan. Zij verschaft financiering op middellange tot lange termijn door middel van verschillende financiële instrumenten en is gericht op duurzame economische, sociale en milieuvoordelen.
De Rekenkamer concludeert dat de investeringsfaciliteit waarde toevoegt en dat haar verrichtingen in het algemeen in overeenstemming zijn met de ontwikkelingssamenwerking van de EU met ACS-landen. De contractuele verplichting om de eindbegunstigden te informeren over financiering door de EIB/investeringsfaciliteit wordt echter niet altijd nagekomen en de technische bijstand is niet altijd gericht op kleine en middelgrote ondernemingen.