IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI

12, rue Alcide De Gasperi

1615 Luxembourg

LUXEMBOURG

Tel. +352 4398-1

E-mail: eca-info@eca.europa.eu

Internet: http://eca.europa.eu

Twitter: @EUAuditorsECA

YouTube: EUAuditorsECA

Ħafna informazzjoni addizzjonali dwar l-Unjoni Ewropea hija disponibbli fuq l-Internet.

Jista’ jsir aċċess għaliha permezz tas-server Europa (http://europa.eu).

Il-Lussemburgu: L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, 2015

Print | ISBN 978-92-872-3075-1 | ISSN 1831-0907 | doi:10.2865/18889 | QJ-AB-15-014-MT-C
PDF | ISBN 978-92-872-3063-8 | ISSN 1977-5741 | doi:10.2865/776495 | QJ-AB-15-014-MT-N
EPUB | ISBN 978-92-872-3048-5 | ISSN 1977-5741 | doi:10.2865/503064 | QJ-AB-15-014-MT-E

© L-Unjoni Ewropea, 2015

Ir-riproduzzjoni hija awtorizzata kemm-il darba jissemma s-sors oriġinali.

Għal kwalunkwe użu jew riproduzzjoni tal-istampa 1, għandu jintalab permess direttament mingħand id-detentur tad-drittijiet tal-awtur.

KIF GĦANDEK TAGĦMEL BIEX TIKSEB
IL-PUBBLIKAZZJONIJIET TAL-UE

Pubblikazzjonijiet bla ħlas:

•kopja waħda:
permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);

•iżjed minn kopja waħda jew posters/mapep:
mir-rappreżentanzi tal-Unjoni Ewropea (http://ec.europa.eu/represent_mt.htm),
mid-delegazzjonijiet f’pajjiżi li mhumiex fl-UE (http://eeas.europa.eu/delegations/index_mt.htm),
billi tikkuntatja s-servizz Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_mt.htm)
jew ċempel 00 800 6 7 8 9 10 11 (numru tat-telefown bla ħlas minn kullimkien fl-UE) (*).

(*)L-informazzjoni mogħtija hija b’xejn, kif ukoll it-telefonati ġeneralment huma b’xejn (għalkemm xi operaturi, kabini tat-telefown jew lukandi jistgħu jitolbu ħlas).

Pubblikazzjonijiet bi ħlas:

•permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).

MT
2015

Nru 15

Rapport Speċjali

L-appoġġ taħt il-Faċilità
għall-Enerġija AKP–UE għal enerġija rinnovabbli fl-Afrika tal-Lvant

(skont l-Artikolu 287(4), it-tieni subparagrafu, TFUE)

Tim tal-awditjar

Ir-rapporti speċjali tal-QEA jagħtu r-riżultati tal-awditi tal-prestazzjoni u tal-konformità tagħha, ta’ oqsma baġitarji jew suġġetti ta’ ġestjoni speċifiċi. Il-QEA tagħżel u tfassal dawn il-kompiti tal-awditjar biex ikollhom impatt massimu billi tqis ir-riskji għall-prestazzjoni jew għall-konformità, il-livell ta’ introjtu jew ta’ nfiq involut, l-iżviluppi li jkunu għad iridu jseħħu u l-interess politiku u pubbliku.

Dan l-awditu tal-prestazzjoni ġie prodott mill-Awla III tal-Awditjar - immexxija mill-Membru tal-QEA Karel Pinxten — li tispeċjalizza fl-oqsma ta’ nfiq ta’ azzjonijiet esterni. L-awditu tmexxa mill-Membru tal-QEA Klaus-Heiner Lehne, b’appoġġ mill-kap tal-kabinett tiegħu, Michael Weiss; Gérald Locatelli, kap tal-unità; Thierry Cozier, kap tat-tim; Ruurd De Jong, Myriam Cazzaniga u Joao Nuno Coelho dos Santos, awdituri prinċipali u Jean-Louis De Neve, awditur f’livell għoli.

Werrej

Glossarju u akronimi

Sommarju eżekuttiv

Introduzzjoni

L-aċċess għal servizzi tal-enerġija huwa ta’ qofol għal progress lejn l-objettivi tal-iżvilupp

Il-Faċilità għall-Enerġija AKP-UE nħolqot għal twassil rapidu fuq il-post

Ambitu u approċċ tal-awditjar

Osservazzjonijiet

Il-Kummissjoni pprijoritizzat tajjeb l-appoġġ taħt il-FE, iżda kwart mill-proġetti eżaminati kellhom dgħufijiet serji fit-tfassil

Il-proċess ta’ għażla wassal għal proġetti ta’ appoġġ f’konformità mal-prijoritajiet tal-FE

Kwart mill-proġetti eżaminati ġew iffinanzjati minkejja li l-proċess ta’ valutazzjoni kien identifika dgħufijiet sinifikanti fit-tfassil

Il-Kummissjoni ma mmonitorjatx il-proġetti kollha b’mod xieraq

Il-kwalità tar-rapporti tas-sħab inkarigati mill-implimentazzjoni ma kinitx uniformi

Għal xi proġetti li esperjenzaw diffikultajiet serji fl-implimentazzjoni, il-Kummissjoni ma ħaditx miżuri xierqa u f’waqthom

Il-biċċa l-kbira mill-proġetti eżaminati rnexxew u kellhom prospetti tajbin għas-sostenibbiltà

Kwart mill-proġetti eżaminati ma wasslux il-biċċa l-kbira mir-riżultati mistennija

Kważi l-proġetti kollha li rnexxew li ġew eżaminati kellhom prospetti tajbin għas-sostenibbiltà

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Anness I | — | Proġetti eżaminati
Anness II | — | Metodoloġija tal-għoti ta’ punteġġi
Anness III | — | Proġetti tal-EUEI PDF u s-Setturi Fokali tal-11-il FEŻ skont il-pajjiż
Anness IV | — | Perjodu ta’ implimentazzjoni, objettivi u kisbiet tal-proġetti eżaminati
Anness V | — | Monitoraġġ tal-proġetti eżaminati
Anness VI | — | Punteġġi mogħtija lill-proġetti eżaminati

Risposta tal-Kummissjoni

Glossarju u akronimi

AKP: Pajjiżi Afrikani, tal-Karibew u tal-Paċifiku

DĠ DEVCO: Fi ħdan il-Kummissjoni, id-Direttorat Ġenerali għall-Kooperazzjoni Internazzjonali u l-Iżvilupp huwa responsabbli:

-għall-formulazzjoni tal-politika tal-UE fil-qasam tal-iżvilupp u għad-definizzjoni ta’ politiki settorjali fil-qasam tal-għajnuna esterna,

-għat-tfassil, flimkien mas-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna, tal-programmazzjoni pluriennali għall-istrumenti ta’ għajnuna esterna ffinanzjati taħt il-FEŻ u l-baġit ġenerali,

-għall-implimentazzjoni ta’ dawn l-istrumenti,

-għat-trawwim tal-koordinazzjoni bejn l-UE u l-Istati Membri dwar il-kooperazzjoni għall-iżvilupp u r-rappreżentazzjoni esterna tal-UE f’dan il-qasam.

EUEI PDF: Faċilità ta’ Djalogu u ta’ Sħubija tal-Inizjattiva tal-UE għall-Enerġija

Maħluqa fl-2005 mill-Kummissjoni u sitt Stati Membri (l-Awstrija, il-Finlandja, Franza, il-Ġermanja, in-Netherlands u l-Iżvezja) għat-titjib tal-governanza fis-settur tal-enerġija. Hija tagħmel dan billi tgħin lil pajjiżi sħab jiżviluppaw politiki u strateġiji sodi fil-qasam tal-enerġija.

EUEI: Inizjattiva tal-UE għall-Enerġija għall-Qerda tal-Faqar u l-Iżvilupp Sostenibbli

L-EUEI hija sforz konġunt tal-Kummissjoni u l-Istati Membri li toħloq sinerġiji bejn il-politiki u l-attivitajiet rispettivi tagħhom fil-qasam tal-iżvilupp. L-għan tagħha huwa li tikkontribwixxi għall-kisba tal-Għanijiet ta’ Żvilupp tal-Millennju (MDGs) billi tipprovdi servizzi tal-enerġija adegwati, mhux għaljin u sostenibbli lill-foqra. Hija wkoll parti mir-rispons tal-UE fil-kuntest tal-inizjattiva Enerġija Sostenibbli għal Kulħadd (SE4All).

FE I: L-Ewwel Faċilità għall-Enerġija ffinanzjata taħt id-9 FEŻ.

FE II: It-Tieni Faċilità għall-Enerġija ffinanzjata taħt l-10 FEŻ.

FE: Faċilità għall-Enerġija AKP-UE

Strument finanzjarju maħluq fl-2005 biex jappoġġa aċċess aħjar għal servizzi tal-enerġija sostenibbli u mhux għaljin, għall-foqra f’żoni rurali u periurbani fil-pajjiżi AKP.

FEŻ: Fondi Ewropej għall-Iżvilupp

Il-FEŻ huma l-istrument prinċipali għall-forniment ta’ għajnuna tal-UE għall-kooperazzjoni għall-iżvilupp lill-Istati Afrikani, tal-Karibew u tal-Paċifiku (AKP) u lill-pajjiżi u territorji extra-Ewropej (PTEE). Il-ftehim ta’ sħubija ffirmat f’Cotonou fit-23 ta’ Ġunju 2000 għal perjodu ta’ 20 sena (“il-Ftehim ta’ Cotonou”) huwa l-qafas attwali għar-relazzjonijiet tal-UE mal-Istati AKP u l-PTEE. Il-fokus prinċipali tiegħu huwa fuq it-tnaqqis u eventwalment il-qerda tal-faqar. Id-9 FEŻ ikopri l-perjodu 2000-2007 u l-10 FEŻ ikopri l-perjodu 2008-2013.

GIZ: Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit GmbH (Intrapriża Federali Ġermaniża għall-Kooperazzjoni Internazzjonali)

kW: Kilowatt (unità ta’ potenza elettrika), 1 kW huwa ekwivalenti għal 1 000 watt

MDGs: Għanijiet ta’ Żvilupp tal-Millennju

L-MDGs huma tmien għanijiet internazzjonali ta’ żvilupp li ġew stabbiliti b’segwitu għas-Summit tal-Millennju tan-Nazzjonijiet Uniti fis-sena 2000, wara l-adozzjoni tad-Dikjarazzjoni tal-Millenju tan-Nazzjonijiet Uniti. Dawn ivarjaw mit-tnaqqis bin-nofs tal-faqar u l-ġuħ estremi, sal-kisba ta’ edukazzjoni primarja universali u l-iżgurar ta’ sostenibbiltà ambjentali. L-Istati Membri kollha tan-Nazzjonijiet Uniti kif ukoll ħafna organizzazzjonijiet internazzjonali impenjaw lilhom nfushom li jgħinu biex dawn il-miri jinkisbu sal-2015.

MOR: Monitoraġġ orjentat lejn ir-riżultati

Is-sistema MOR ġiet stabbilita mid-DĠ DEVCO fis-sena 2000. Hija bbażata fuq valutazzjonijiet qosra, ffukati u fuq il-post minn esperti esterni. Hija tuża metodoloġija strutturata u konsistenti għall-valutazzjoni tal-prestazzjoni ta’ proġetti b’relazzjoni ma’ ħames kriterji: rilevanza, effiċjenza, effettività, impatt politiku u probabbiltà ta’ sostenibbiltà.

NGO: Organizzazzjoni Nongovernattiva

NU: Nazzjonijiet Uniti

OECD: Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi

Il-missjoni tal-OECD hija li tippromwovi politiki li jtejbu l-benessri ekonomiku u soċjali tan-nies madwar id-dinja.

SE4All: Enerġija Sostenibbli għal Kulħadd

L-inizjattiva tnediet mis-Segretarju Ġenerali tan-NU fl-2011. Hija għandha tliet objettivi interkonnessi li għandhom jintlaħqu sal-2030: (i) li tiżgura l-aċċess universali għal servizzi moderni tal-enerġija, (ii) li tirdoppja r-rata globali ta’ titjib fl-effiċjenza fl-enerġija, u (iii) li tirdoppja s-sehem ta’ enerġija rinnovabbli fit-taħlita globali.

SMART: Speċifiku, Li Jista’ Jitkejjel u Jinkiseb, Rilevanti u Marbut bil-Ħin

WSSD: Summit Dinji dwar l-Iżvilupp Sostenibbli

Fil-WSSD tal-2002 li sar f’Johannesburg, l-Afrika t’Isfel, l-iżvilupp sostenibbli ġie affermat mill-ġdid bħala komponent ċentrali tal-aġenda internazzjonali. Firxa wiesgħa ta’ miri u impenji ġew maqbula u affermati mill-ġdid mill-gvernijiet. B’mod partikolari, il-WSSD appella għal azzjonijiet biex jiżdied sostanzjalment l-użu ta’ enerġija rinnovabbli.

Sommarju eżekuttiv

I

Kif kien enfasizzat matul is-Summit Dinji dwar l-Iżvilupp Sostenibbli li sar f’Johannesburg fl-2002 u f’dibatti internazzjonali oħra dwar l-iżvilupp, l-aċċess għal servizzi tal-enerġija huwa ta’ qofol għal progress lejn l-objettivi tal-iżvilupp. Fl-2004 kważi żewġ biljun persuna, li prinċipalment jgħixu f’żoni rurali u periurbani ta’ pajjiżi fil-fażi tal-iżvilupp, ma kellhomx aċċess għal servizzi tal-enerġija adegwati, mhux għaljin u sostenibbli.

II

F’Ġunju 2005 l-Kunsill tal-Ministri AKP-UE approva l-ħolqien tal-Faċilità għall-Enerġija (FE) AKP-UE għall-promozzjoni tal-aċċess għal servizzi moderni tal-enerġija lill-foqra, b’fokus qawwi fuq l-Afrika sub-Saħarjana u l-enerġija rinnovabbli. Għall-perjodu 2006-2013, il-FE ġiet allokata EUR 475 miljun taħt id-9 u l-10 Fondi Ewropej għall-Iżvilupp, li l-biċċa l-kbira minnhom kienu għal forniment ta’ għotjiet għal proġetti magħżula permezz ta’ sejħiet għal proposti. Meta l-awditu tagħna beda, kien ingħata total ta’ EUR 268.2 miljun taħt l-ewwel żewġ sejħiet għal proposti, li minnu EUR 106 miljun kienu għal proġetti fl-Afrika tal-Lvant, fejn kien hemm ir-rata l-aktar baxxa bil-bosta ta’ aċċess għall-elettriku fl-Afrika.

III

Aħna sibna li, fil-biċċa l-kbira, il-Kummissjoni kellha suċċess iżda setgħet għamlet użu aħjar tal-FE biex iżżid l-aċċess għal enerġija rinnovabbli għall-foqra fl-Afrika tal-Lvant.

IV

Il-Kummissjoni allokat appoġġ għal enerġija rinnovabbli lil proġetti li kienu pprijoritizzati tajjeb. Madankollu, rigorożità insuffiċjenti fil-proċess ta’ għażla fissret li kwart mill-proġetti eżaminati ngħataw għotja minkejja li ġew identifikati dgħufijiet sinifikanti fit-tfassil.

V

Il-Kummissjoni ma mmonitorjatx il-proġetti kollha b’mod xieraq. Rapporti ppreżentati mill-isħab inkarigati mill-implimentazzjoni ma kinux ta’ kwalità uniformi u l-Kummissjoni ma ppruvatx tinforza l-konformità mal-obbligi ta’ rappurtar tagħhom. Għal xi proġetti, hija ma għamlitx biżżejjed użu minn żjarat lil proġetti fuq il-post u minn analiżijiet ta’ monitoraġġ orjentat lejn ir-riżultati biex tikkomplementa l-informazzjoni pprovduta mis-sħab inkarigati mill-implimentazzjoni, b’mod partikolari fejn kien magħruf li l-proġetti kienu ffaċċjaw diffikultajiet serji. Għal xi proġetti li esperjenzaw diffikultajiet serji fl-implimentazzjoni, il-Kummissjoni ma ħaditx miżuri xierqa u f’waqthom.

VI

Il-biċċa l-kbira mill-proġetti eżaminati rnexxew u probabbilment se jkunu sostenibbli jekk il-miżuri meħtieġa previsti jiġu implimentati u l-kuntest ma jiddeterjorax wisq. Kwart mill-proġetti eżaminati ma rnexxilhomx iwasslu l-maġġoranza tar-riżultati mistennija tagħhom, prinċipalment minħabba dgħufijiet fit-tfassil li ma ġewx indirizzati kif ukoll minħabba monitoraġġ inadegwat mill-Kummissjoni.

VII

Aħna nagħmlu għadd ta’ rakkomandazzjonijiet għall-għażla aktar rigoruża tal-proġetti, it-tisħiħ tal-monitoraġġ tagħhom u ż-żieda tal-prospetti tagħhom għas-sostenibbiltà.

Introduzzjoni

L-aċċess għal servizzi tal-enerġija huwa ta’ qofol għal progress lejn l-objettivi tal-iżvilupp

01

Fl-2004, kważi żewġ biljun persuna, li prinċipalment jgħixu f’żoni rurali u periurbani ta’ pajjiżi li għadhom qed jiżviluppaw, ma kellhomx aċċess għal servizzi tal-enerġija adegwati, mhux għaljin u sostenibbli¹. Prezzijiet volatili tal-fjuwil fuq is-suq internazzjonali, domanda għall-enerġija dejjem tiżdied f’pajjiżi li għadhom qed jiżviluppaw u f’pajjiżi b’ekonomiji emerġenti, u tħassib dwar it-tibdil fil-klima huma sfidi partikolari relatati maż-żieda fl-aċċess għal servizzi tal-enerġija.

02

Filwaqt li l-pajjiżi membri tal-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi (OECD) qed inaqqsu l-esponiment tagħhom għal prezzijiet tal-enerġija li dejjem jogħlew, il-biċċa l-kbira mill-pajjiżi li għadhom qed jiżviluppaw żiedu l-esponiment tagħhom minħabba l-klima ta’ investiment mhux attraenti u l-effiċjenza baxxa tal-proċessi tas-settur². Ir-rabtiet bejn in-nuqqas ta’ aċċess għal servizzi tal-enerġija mhux għaljin u sostenibbli, u d-diffikultajiet biex isir progress sod lejn il-biċċa l-kbira mill-objettivi tal-iżvilupp ġew enfasizzati matul is-Summit Dinji dwar l-Iżvilupp Sostenibbli (WSSD) li sar f’Johannesburg fl-2002 u f’dibattiti internazzjonali oħra dwar l-iżvilupp.

Stampa 1

Dehra espliċita tal-kontinent Ewropew u dak Afrikan billejl

© The Visible Earth, NASA.

Il-Faċilità għall-Enerġija AKP-UE nħolqot għal twassil rapidu fuq il-post

03

Fil-kuntest tal-WSSD, il-Kummissjoni u l-Istati Membri tal-UE ngħaqdu flimkien biex joħolqu l-Inizjattiva tal-UE għall-Enerġija (EUEI) għall-Qerda tal-Faqar u l-Iżvilupp Sostenibbli. L-għan tagħha huwa li tikkontribwixxi għall-kisba tal-Għanijiet ta’ Żvilupp tal-Millennju (MDGs) billi tipprovdi servizzi tal-enerġija adegwati, mhux għaljin u sostenibbli lill-foqra f’żoni soċjoekonomikament żvantaġġati. L-EUEI inizjat id-djalogu ma’ pajjiżi li għadhom qed jiżviluppaw biex tippromwovi riformi fis-settur tal-enerġija, trasferiment u investimenti fit-teknoloġija, u biex tħeġġeġ inizjattivi għall-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima.

04

Fl-2002 u l-2003, il-Kummissjoni enfasizzat il-ħtieġa għal finanzjament fis-settur tal-enerġija ta’ pajjiżi li għadhom qed jiżviluppaw³. Dan ġie rikonoxxut mill-Istati Membri u mill-pajjiżi AKP, li pproponew il-ħolqien ta’ Faċilità għall-Enerġija (FE) AKP-UE⁴. F’Ġunju 2005, wara l-proposta tal-Kummissjoni⁵, il-Kunsill tal-Ministri AKP-UE approva l-ħolqien tal-FE abbażi ta’ sett ta’ prinċipji ta’ qofol (ara l-Kaxxa 1).

Kaxxa 1

Prinċipji ta’ qofol tal-Faċilità għall-Enerġija AKP-UE

L-attivitajiet tal-FE għandhom ikunu diretti lejn:

(i)l-immirar tal-pajjiżi AKP li diġà kellhom stabbilita jew li kienu impenjati li jistabblixxu politika tal-enerġija tajba u jintegraw governanza soda,

(ii)il-promozzjoni ta’ sjieda fil-livell nazzjonali (u possibbilment fil-livell interkonfinali) billi tiġi żgurata l-koerenza mal-politiki rilevanti tas-settur u strateġija kumplessiva għat-tnaqqis tal-faqar,

(iii)il-possibbiltà ta’ flessibbiltà fir-rigward ta’ mekkaniżmi ta’ kofinanzjament ma’ Stati Membri, istituzzjonijiet mutwanti u entitajiet privati, pubbliċi jew assoċjattivi, u

(iv)il-promozzjoni ta’ innovazzjoni fil-konfront tal-isfidi tal-forniment ta’ servizzi tal-enerġija sostenibbli u mhux għaljin għall-foqra.

05

L-objettiv prinċipali tal-FE kien li tippromwovi l-aċċess għal servizzi moderni tal-enerġija għall-foqra f’żoni rurali u periurbani, b’fokus ġeografiku qawwi fuq l-Afrika Sub-Saħarjana. Hija kelha l-għan ukoll li tappoġġa governanza aħjar fi - u li żżid l-attraenza għall-investituri - tas-settur tal-enerġija, tiffaċilita investimenti fuq skala kbira f’infrastruttura transkonfinali tal-enerġija u tippromwovi sorsi rinnovabbli, kif ukoll miżuri ta’ effiċjenza fl-enerġija.

06

Il-FE kienet allokata EUR 475 miljun għall-perjodu 2006-2013: EUR 220 miljun għall-ewwel faċilità (FE I) ffinanzjata taħt id-9 FEŻ, u EUR 255 miljun għat-tieni faċilità (FE II) ffinanzjata taħt l-10 FEŻ. Kważi 90 % ta’ din l-allokazzjoni (EUR 415.7 miljun) ntużat għall-forniment ta’ għotjiet lil proġetti magħżula permezz ta’ sejħiet għal proposti⁶. Il-parti li jifdal kienet għall-forniment ta’ appoġġ lill-Faċilità ta’ Djalogu u ta’ Sħubija (PDF) tal-EUEI⁷, lil mekkaniżmu li jiġbor flimkien u jiffinanzja proġetti ta’ investiment ta’ daqs medju⁸, lis-Sħubija fl-Infrastruttura Afrika-UE⁹, u lil attivitajiet mixxellanji¹⁰.

07

Meta l-awditu tagħna beda f’Ġunju 2014, kien ingħata total ta’ EUR 268.2 miljun lil 142 proġett taħt l-ewwel żewġ sejħiet għal proposti: EUR 169 miljun lil 74 proġett mis-sejħa għal proposti li tnediet f’Mejju 2006 taħt il-FE I u EUR 99.2 miljun lil 68 proġett mill-ewwel sejħa għal proposti li tnediet f’Novembru 2009 taħt il-FE II¹¹.

08

Madwar 85 % tal-proġetti magħżula wara l-ewwel żewġ sejħiet għal proposti huma relatati ma’ enerġija rinnovabbli, 12 % ma’ sorsi ibridi (rinnovabbli u fossili) u 3 % ma’ sorsi fossili. Ibbażat fuq l-attivitajiet prinċipali tagħhom, il-kategorizzazzjoni tal-proġetti hija kif ġej: produzzjoni tal-elettriku fuq skala żgħira, mhux fuq il-grilja¹² (42 %), interkonnessjoni, trasmissjoni u distribuzzjoni tal-elettriku (42 %), governanza/bini ta’ kapaċità¹³ (9 %) u enerġija għat-tisjir u oħrajn (7 %).

09

Ammont totali ta’ EUR 106 miljun ingħata lil 50 proġett fl-Afrika tal-Lvant. B’inqas minn 20 % tal-popolazzjoni tiegħu b’aċċess għall-elettriku, dan ir-reġjun għandu r-rata l-aktar baxxa bil-bosta ta’ aċċess fl-Afrika¹⁴. L-istess sitwazzjoni tapplika għall-aċċess għal fjuwil mhux solidu tat-tisjir, b’rata ta’ inqas minn 10 % tal-popolazzjoni meta mqabbla ma’ madwar 20 % għar-reġjuni tal-Afrika tal-Punent u l-Afrika Ċentrali, u aktar minn 40 % għar-reġjun tal-Afrika t’Isfel¹⁵.

1KUMM(2004) 711 finali tas-26 ta’ Ottubru 2004 “L-iżvilupp fil-futur tal-Inizjattiva tal-UE għall-Enerġija u l-modalitajiet għall-istabbiliment ta’ Faċilità għall-Enerġija għall-pajjiżi ACP”, p. 2.

2Bħala medja, il-pajjiżi li għadhom qed jiżviluppaw jużaw madwar id-doppju ta’ ekwivalenti taż-żejt għal kull unità ta’ produzzjoni ekonomika meta mqabbla mal-pajjiżi tal-OECD (KUMM(2004) 711).

3COM(2002) 408 final tas-17 ta’ Lulju 2002 “Energy Cooperation with Developing Countries” (Kooperazzjoni dwar l-Enerġija f’Pajjiżi li Għadhom qed Jiżviluppaw) u COM(2003) 829 final tat-23 ta’ Diċembru 2003 “The World Summit on Sustainable Development one year on: implementing our commitments” (Sena wara s-Summit Dinji dwar l-Iżvilupp Sostenibbli: nimplimentaw l-impenji tagħna).

4Fil-konferenza “Enerġija għall-Afrika” li saret f’Nairobi f’Novembru 2003 u fil-Kunsill tal-Ministri AKP-UE f’Gaboron f’Mejju 2004. Il-Faċilità għall-Ilma AKP-UE ssemmiet bħala mudell utli, bl-objettiv prinċipali tagħha tal-forniment ta’ ilma tajjeb għax-xorb li jkun sikur u faċilitajiet sanitarji bażiċi għall-foqra.

5KUMM(2004) 711.

6Il-modalità tas-sejħiet għal proposti mhijiex unika għall-FE. Għal aktar dettalji ara s-sit web tad-DĠ DEVCO fuq http://ec.europa.eu/europeaid/prag/

7Il-kontribuzzjoni mill-UE ta’ EUR 3.5 miljun tgħaddi permezz ta’ ftehim ta’ delega lill-Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ), li timmaniġġja l-proġett ta’ madwar EUR 16.5 miljun. Kontibruzzjonijiet oħra huma mill-Awstrija, Franza, il-Ġermanja, in-Netherlands, l-Iżvezja u l-Finlandja. Din il-PDF għandha l-għan li tibni kapaċità istituzzjonali u li ttejjeb l-ambjent għal investimenti privati fis-settur tal-enerġija.

8Inizjalment ippjanat sa mhux aktar minn EUR 40 miljun, huwa kkontribwixxa EUR 24.8 miljun għal sitt proġetti.

9Allokazzjoni ta’ EUR 17-il miljun primarjament għall-faċilitazzjoni ta’ interkonnessjonijiet transkonfinali ta’ netwerks nazzjonali.

10Konsulenza u servizzi għall-valutazzjoni ta’ proposti, il-monitoraġġ, l-evalwazzjoni u l-awditjar ta’ proġetti u kontinġenzi.

11L-aħħar żewġ sejħiet għal proposti li tnedew taħt l-FE II f’Marzu u f’Ottubru 2013 rispettivament ġew konklużi f’Diċembru 2014. Għotjiet li jammontaw għal total ta’ EUR 147.5 miljun ingħataw lil 31 proġett.

12Jiġifieri unità ta’ produzzjoni tal-elettriku pjuttost żgħira li talimenta netwerk ta’ distribuzzjoni li mhuwiex interkonness mal-grilja prinċipali tal-elettriku.

13Il-proġetti kollha f’kategoriji oħra jinkludu komponenti ta’ bini ta’ kapaċità.

14Ir-rati ta’ aċċess għall-elettriku tar-reġjuni Afrikani l-oħra jvarjaw minn 34 % sa 44 %. Għad-dettalji ara r-Rapport 2011/2012 dwar Sħubija fl-Enerġija Afrika-UE (http://www.euei-pdf.org/support-to-the-africa-eu-energy-partnership-aeep).

15Fjuwil mhux solidu tat-tisjir huwa prinċipalment gass f’ċilindri jew kerosin bħala sostituti għall-ħatab u l-faħam tal-kannol.

Ambitu u approċċ tal-awditjar

10

Aħna fittixna li nivvalutaw jekk il-Kummissjoni użatx il-FE b’suċċess biex iżżid l-aċċess għal enerġija rinnovabbli għall-foqra fl-Afrika tal-Lvant. L-awditu tagħna ffoka fuq tliet mistoqsijiet prinċipali:

(a)Il-Kummissjoni allokat appoġġ taħt il-FE għal enerġija rinnovabbli lil proġetti li kienu pprijoritizzati u mfassla tajjeb?

(b)Il-Kummissjoni mmonitorjat il-proġetti kif xieraq?

(c)Il-proġetti laħqu l-objettivi tagħhom?

11

L-awditu ffoka fuq proġetti ta’ enerġija rinnovabbli¹⁶ ffinanzjati taħt l-ewwel żewġ sejħiet għal proposti fi 12-il pajjiż tal-Afrika tal-Lvant¹⁷. Huwa twettaq bejn Ġunju 2014 u Frar 2015 u kien jinkludi:

(a)analiżi tad-dokumenti ta’ politika tal-UE relatati mas-settur tal-enerġija f’pajjiżi li għadhom qed jiżviluppaw, mal-istrateġija għal kooperazzjoni tal-FEŻ u mal-FE;

(b)intervisti ma’ uffiċjali fid-DĠ DEVCO u ma’ rappreżentanti ta’ sħab kuntrattwali;

(c)analiżi ta’ 16-il proġett li ġew implimentati f’5 pajjiżi: il-Kenja, Madagascar, il-Mozambique, it-Tanzanija u ż-Żambja (ara l-Anness I)¹⁸. Il-kriterji tal-għażla inkludew il-materjalità¹⁹ u l-kopertura tat-teknoloġiji kollha użati kif ukoll tat-tipi differenti ta’ sħab inkarigati mill-implimentazzjoni u sħab operazzjonali²⁰. Din l-analiżi kellha l-għan li tivvaluta l-effettività ta’ dawn il-proġetti, li ngħataw punteġġi bl-użu ta’ kriterji rilevanti mill-metodoloġija ta’ monitoraġġ orjentat lejn ir-riżultati (MOR) tal-Kummissjoni (ara l-Anness II);

(d)żjarat f’Madagascar mit-13 sat-23 ta’ Ottubru 2014 u fiż-Żambja u t-Tanzanija mit-3 sal-20 ta’ Novembru, li kienu jinvolvu intervisti ma’ persunal tad-delegazzjonijiet tal-UE, rappreżentanti ta’ entitajiet pubbliċi tal-pajjiżi benefiċjarji, sħab inkarigati mill-implimentazzjoni, kif ukoll żjarat fuq il-post għal tmien proġetti.

16Solari fotovoltajka, eolika, idroenerġija u enerġija tal-bijomassa.

17Il-pajjiżi tal-Afrika tal-Lvant li tqiesu huma: il-Burundi, Djibouti, l-Eritrea, l-Etjopja, il-Kenja, Madagascar, il-Malawi, il-Mozambique, ir-Rwanda, it-Tanzanija, l-Uganda u ż-Żambja.

18Meta l-proġetti jissemmew fl-osservazzjonijiet, issir referenza għan-numerazzjoni tagħhom u isimhom fil-qosor, kif indikat fl-annessi.

19Kontribuzzjoni mill-FE ta’ minimu ta’ EUR 0.5 miljun.

20Organizzazzjonijiet nongovernattivi (NGOs), korpi parapubbliċi u ditti privati.

Osservazzjonijiet

Il-Kummissjoni pprijoritizzat tajjeb l-appoġġ taħt il-FE, iżda kwart mill-proġetti eżaminati kellhom dgħufijiet serji fit-tfassil

12

Aħna eżaminajna jekk il-Kummissjoni kinitx ipprijoritizzat tajjeb l-appoġġ taħt il-FE, u jekk kinitx allokat appoġġ taħt il-FE lil proġetti li kienu mfassla tajjeb.

Il-proċess ta’ għażla wassal għal proġetti ta’ appoġġ f’konformità mal-prijoritajiet tal-FE

13

Is-sistema ta’ sejħiet għal proposti tinvolvi proċess ta’ għażla trasparenti u dokumentat tajjeb (ara l-Kaxxa 2).

Kaxxa 2

L-għażla ta’ proposti għal proġetti

Sabiex jiġu żgurati parteċipazzjoni kbira, trasparenza u approċċ xprunat mid-domanda, is-sejħa għal proposti u l-linji gwida għall-applikanti huma ppubblikati b’mod wiesa’. Dawn il-linji gwida fihom struzzjonijiet prattiċi għall-applikanti u l-objettivi u l-prijoritajiet tas-sejħa. L-applikanti jippreżentaw dokument kunċettwali li jiddeskrivi l-karatteristiċi prinċipali tal-proġett propost, u applikazzjoni sħiħa li tagħti d-dettalji tal-azzjoni proposta flimkien mal-baġit tagħha u informazzjoni dettaljata dwar l-applikanti.

Il-ġestjoni tas-sejħa għal proposti hija ssorveljata minn kumitat ta’ evalwazzjoni²¹, li huwa responsabbli għall-evalwazzjoni tal-proposti abbażi ta’ kriterji tal-għażla u tal-għoti li huma stabbiliti fil-linji gwida tas-sejħa.

Kemm id-dokument kunċettwali kif ukoll l-applikazzjoni sħiħa jiġu vvalutati minn żewġ persuni, li fil-biċċa l-kbira mill-każijiet ikunu konsulent estern u rappreżentant tad-delegazzjoni tal-UE kkonċernata²². Il-valutazzjonijiet jitwettqu bl-użu ta’ sistema ta’ għoti ta’ punteġġi u grilji standardizzati ta’ evalwazzjoni bi kriterji li jkopru, b’mod partikolari, ir-rilevanza, il-fattibbiltà, l-effettività, is-sostenibbiltà u l-kosteffettività tal-proġetti.

Fejn ikun hemm differenzi sinifikanti fil-fehmiet bejn iż-żewġ assessuri, titwettaq it-tielet valutazzjoni mill-kumitat ta’ evalwazzjoni biex jiġi determinat il-punteġġ finali.

L-għotjiet jingħataw lill-proġetti bl-ogħla punteġġi.

14

Għall-ewwel żewġ sejħiet għal proposti taħt il-FE ġew ippreżentati 975 proposta li minnhom intagħżlu 142 proġett (15 %). Fir-rigward tar-rilevanza tal-proġetti, il-kriterji tal-għażla żguraw konsistenza mal-prijoritajiet stabbiliti mill-FE u miż-żewġ sejħiet għal proposti:

(a)it-12-il pajjiż kollha fl-Afrika tal-Lvant li kienu koperti mill-awditu kellhom stabbilita jew kienu qed jistabbilixxu politika nazzjonali tal-enerġija. Ġie pprovdut ukoll appoġġ taħt l-EUEI-PDF (ara l-paragrafu 6) għal 11 minn dawn il-pajjiżi biex tissaħħaħ il-kapaċità istituzzjonali u biex jittejjeb l-ambjent tan-negozju għal investimenti fis-settur tal-enerġija (ara l-Anness III)²³;

(b)ingħatat prijorità għolja lil proġetti li jużaw sorsi tal-enerġija rinnovabbli, li jirrappreżentaw 85 % tal-għotjiet mogħtija (ara l-paragrafu 8); u

(c)il-proġetti jindirizzaw ħtiġijiet identifikati tajjeb fir-rigward tal-aċċess għal servizzi moderni tal-enerġija (ara l-Kaxxa 3) f’żoni rurali jew periurbani li fil-biċċa l-kbira huma ppopolati b’komunitajiet ekonomikament modesti jew foqra.

Kaxxa 3

Il-ħtiġijiet essenzjali tal-enerġija ta’ popolazzjonijiet foqra

F’żoni rurali u periurbani, il-ħtiġijiet prijoritarji tal-elettriku ta’ unitajiet domestiċi huma ġeneralment id-dawl, l-iċċarġjar ta’ telefowns ċellulari, radju jew televiżjoni, ċirkulazzjoni tal-arja u, fejn possibbli, friġġ, arja kundizzjonata jew apparat domestiku ieħor. Fil-livell tal-villaġġ/tal-komunità, il-forniment tal-elettriku lil ċentri mediċi normalment ikun l-ogħla prijorità, segwit minn faċilitajiet amministrattivi, skejjel u, fejn meħtieġ, ippumpjar tal-ilma. L-attivitajiet ekonomiċi prinċipali li jsiru possibbli bit-twassil tal-elettriku jinkludu t-tħin tal-qamħ, it-tneħħija tal-ħliefa tar-ross, is-serrar tal-injam, it-tkessiħ tal-ikel u x-xorb, il-ħjata jew ċentri ta’ komunikazzjoni.

L-enerġija għat-tisjir tibqa’ bbażata, fil-maġġoranza kbira tal-każijiet, fuq il-ħatab jew il-faħam tal-kannol. Stufi ddisinjati apposta biex jippermettu ffrankar fuq il-fjuwil u forestrija mmaniġġjata tajjeb huma l-ewwel passi lejn użu u produzzjoni aktar effiċjenti tal-enerġija. Soluzzjonijiet moderni tal-enerġija għat-tisjir jinkludu d-disponibbiltà ta’ ċilindri tal-gass mhux għaljin u sikuri, jew produzzjoni ta’ bijogass viċin il-post tal-użu. (Sorsi: diversi dokumenti tal-proġetti u r-rapport “Poor people’s energy outlook 2013” (Il-prospetti tal-enerġija għal nies foqra fl-2013). http://practicalaction.org/ppeo2013-pr)

Stampa 2

Tabella li tagħti viżibbiltà lill-proġett “Up-scaling access to integrate modern energy services for poverty reduction” (Matadi, id-distrett ta’ Siha, it-Tanzanija)

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri.

Kwart mill-proġetti eżaminati ġew iffinanzjati minkejja li l-proċess ta’ valutazzjoni kien identifika dgħufijiet sinifikanti fit-tfassil

15

Fir-rigward tat-tfassil ta’ proġetti intużaw kriterji ta’ evalwazzjoni xierqa biex jiġu vvalutati:

(i)il-vijabbiltà operazzjonali (b’referenza għall-kapaċità tas-sħab u l-metodoloġija għall-implimentazzjoni tal-proġett),

(ii)is-sostenibbiltà (soċjoekonomika, finanzjarja, teknika u ambjentali),

(iii)il-kosteffettività (il-proporzjon spejjeż/riżultati mistennija), u

(iv)ir-replikabbiltà (effetti dimostrattivi li jservu bħala mudell għar-replikazzjoni fil-futur).

16

Għal 11 mill-proġetti eżaminati, kien hemm konsistenza bejn il-punteġġi mogħtija u l-kummenti analitiċi taż-żewġ assessuri. Dan ma kienx il-każ għall-ħames proġetti l-oħra, li fil-każ tagħhom il-proċess ta’ għażla kien affettwat minn inkonsistenzi li ma nqabdux mill-kumitat ta’ evalwazzjoni:

(a)F’każ wieħed²⁴, il-punteġġ tajjeb li ngħata mill-assessur estern ma kienx loġiku fid-dawl tad-defiċjenzi serji fit-tfassil u r-riskji għoljin ta’ falliment tal-proġett li huwa sab²⁵. Billi l-punteġġi mogħtija miż-żewġ assessuri kienu ogħla mis-soll, il-proġett intagħżel.

(b)Għall-erba’ proġetti l-oħra²⁶, il-proposta kellha tiġi ppreżentata għat-tielet valutazzjoni, billi l-assessuri esterni indikaw dgħufijiet serji fit-tfassil li poġġew il-proġetti f’riskju għoli (pereżempju nuqqas ta’ kompetenza tal-applikant, objettivi ambizzjużi żżejjed, ippjanar tal-implimentazzjoni mhux realistiku, sostenibbiltà tar-riżorsi primarji f’riskju, kosteffettività sfavorevoli, pjan ta’ negozju ottimist iżżejjed u/jew ambizzjuż iżżejjed). Madankollu, it-tielet valutazzjoni, li rrakomandat l-għoti ta’ għotja, ma ħaditx inkunsiderazzjoni b’mod xieraq ir-riskji identifikati u n-nuqqas ta’ miżuri xierqa ta’ mitigazzjoni.

17

F’erbgħa minn dawn il-ħames każijiet²⁷, id-dgħufijiet serji fit-tfassil kienu r-raġuni prinċipali għall-falliment tal-proġetti (ara l-paragrafu 36).

18

Il-proċess ta’ għażla kien jinkludi valutazzjoni tax-xerqien tal-qafas loġiku ta’ kull proġett²⁸. L-objettivi tal-proġetti kienu SMART²⁹ iżda, minħabba n-nuqqas ta’ studji ta’ fattibbiltà xierqa, l-indikaturi tal-prestazzjoni stabbiliti biex jimmonitorjaw il-kisba tagħhom ma kinux dejjem ibbażati fuq linji bażi preċiżi u miri maħsuba tajjeb.

19

Mit-13-il proġett li ġew ikkompletati jew li kienu kważi kkompletati, 5 kienu jeħtieġu aġġustament sinifikanti tal-indikaturi tal-prestazzjoni tagħhom biex jadattaw għar-realtajiet fuq il-post³⁰, jottimizzaw il-possibbiltajiet tekniċi³¹ jew jindirizzaw avveniment imprevist³² (ara l-Anness IV). Dan prinċipalment affettwa l-proġetti tal-FE I. Il-Kummissjoni indirizzat din il-kwistjoni għall-proġetti tal-FE II. L-ewwel sejħa għal proposti tal-FE II rrakkomandat it-twettiq ta’ studji ta’ fattibbiltà qabel il-preżentazzjoni ta’ applikazzjoni, u dan sar obbligatorju taħt it-tieni sejħa.

Il-Kummissjoni ma mmonitorjatx il-proġetti kollha b’mod xieraq

20

Aħna eżaminajna jekk il-Kummissjoni kisbitx informazzjoni adegwata mir-rappurtar tal-proġetti biex timmonitorja l-progress u jekk ħaditx miżuri xierqa u f’waqthom meta kien meħtieġ.

Il-kwalità tar-rapporti tas-sħab inkarigati mill-implimentazzjoni ma kinitx uniformi

21

Id-dispożizzjonijiet tal-kuntratti tal-għotjiet konklużi mas-sħab inkarigati mill-implimentazzjoni jipprovdu li l-ħlas tal-pagamenti parzjali tal-għotja jsir malli d-delegazzjoni tal-UE tapprova r-rapporti narrattivi u finanzjarji, kemm interim kif ukoll finali. Dawn ir-rapporti għandhom jikkonformaw ma’ mudell stipulat fil-kuntratt tal-għotja: għandhom jelenkaw l-attivitajiet imwettqa, jispjegaw ir-raġunijiet għalfejn ċerti attivitajiet ippjanati ma setgħux jiġu implimentati, jelaboraw dwar il-problemi ffaċċati u kif dawn ġew indirizzati, u jivvalutaw ir-riżultati miksuba.

22

Għal 5 mis-16-il proġett eżaminat, ir-rappurtar kien f’waqtu u tal-kwalità mistennija. Dawn il-ħames proġetti kollha ġew implimentati minn sħab għall-iżvilupp esperjenzati³³. Fir-rigward tal-proġetti l-oħra:

(a)ir-rapporti narrattivi, b’mod regolari, ma kellhomx informazzjoni dwar il-progress intermedju lejn l-objettivi;

(b)meta l-progress ma kienx sodisfaċenti, ir-rapporti spiss kien fihom informazzjoni limitata dwar il-miżuri ppjanati jew meħuda;

(c)fil-każ ta’ dewmien sostanzjali fl-implimentazzjoni, it-talbiet għall-ħlas u r-rapporti assoċjati saru inqas frekwenti, u pprovdew saħansitra inqas informazzjoni lid-delegazzjonijiet tal-UE.

23

Id-DĠ DEVCO kkuntratta ditta ta’ konsulenza biex tassisti lid-delegazzjonijiet tal-UE fil-valutazzjoni tar-rappurtar tas-sħab inkarigati mill-implimentazzjoni, tirreġistra data dwar il-progress fl-implimentazzjoni, tistabbilixxi għodda strutturata ta’ monitoraġġ tal-FE u tipproduċi rapporti dwar ir-riżultati globali tal-FE. Meda d-ditta ta’ konsulenza identifikat dgħufijiet fil-puntwalità, il-kwalità jew il-kompletezza tar-rapporti, hija infurmat lis-sieħeb inkarigat mill-implimentazzjoni u lid-delegazzjoni tal-UE u għamlet rakkomandazzjonijiet biex l-implimentazzjoni tiġi ffaċilitata fejn xieraq. L-analiżi tagħha tar-rapporti tas-sħab normalment kienet tkun ikkompletata fi żmien minn xahar sa ħames xhur wara l-perjodu kopert mir-rapport. Madankollu, minħabba l-estensjoni tardiva tal-kuntratt tagħha, kien hemm lakuna ta’ bosta xhur fl-attivitajiet tagħha, li f’xi każijiet ittardjat din l-analiżi konsiderevolment (ara l-Anness V).

24

Din l-analiżi standardizzata minn entità waħdanija kienet utli għall-armonizzazzjoni u t-titjib tar-rappurtar tas-sħab inkarigati mill-implimentazzjoni sa ċertu punt. Madankollu, id-ditta ta’ konsulenza ma kellha ebda setgħa biex tinforza r-rakkomandazzjonijiet li saru u l-kuntratt tagħha ma kienx jipprevedi riżorsi għall-iċċekkjar fuq il-post tal-informazzjoni pprovduta mis-sħab inkarigati mill-implimentazzjoni. Din il-verifikazzjoni setgħet titwettaq biss meta sorsi oħra ta’ informazzjoni kienu disponibbli³⁴.

25

Il-baġit tal-proġetti eżaminati ppreveda li evalwazzjonijiet obbligatorji ta’ nofs it-terminu u finali għandhom jiġu organizzati u kkuntrattati mis-sħab inkarigati mill-implimentazzjoni lill-konsulenti esterni. Twettqu biss nofs l-evalwazzjonijiet ta’ nofs it-terminu. Mill-11-il proġett tal-FE I eżaminati, 5 ma ġewx suġġetti għal evalwazzjoni ta’ nofs it-terminu, minkejja li dawn bdew fl-2008 u kienu fadlilhom madwar sena biex jiġu kkompletati fi żmien l-awditu³⁵. Proġett wieħed tal-FE II³⁶ dam għaddej għal bejn wieħed u ieħor tliet snin u kien ippjanat li jintemm fi żmien inqas minn sena, iżda dan ukoll ma kienx ġie suġġett għal evalwazzjoni ta’ nofs it-terminu (ara l-Anness V).

Għal xi proġetti li esperjenzaw diffikultajiet serji fl-implimentazzjoni, il-Kummissjoni ma ħaditx miżuri xierqa u f’waqthom

26

Id-dgħufijiet fir-rappurtar dwar il-proġetti ġew enfasizzati fir-rapport ta’ Frar 2012 dwar l-evalwazzjoni ta’ nofs it-terminu tal-ewwel sejħa għal proposti organizzata mid-DĠ DEVCO³⁷. Il-Kummissjoni ma tatx segwitu għal din is-sejba, billi tistipula l-azzjonijiet ta’ rimedju ppjanati, l-iskeda ta’ żmien tagħhom u l-allokazzjoni tar-responsabbiltajiet³⁸.

27

Taħt il-kuntratti, jekk is-sħab inkarigati mill-implimentazzjoni jonqsu milli jikkonformaw mal-obbligi ta’ rappurtar tagħhom, id-DĠ DEVCO għandu s-setgħa li fi kwalunkwe ħin jitlob informazzjoni addizzjonali li trid tiġi pprovduta fi żmien xahar, kif ukoll li jtemm il-kuntratt u jirkupra l-ammonti li jkunu diġà tħallsu u ma jkunux ġew issostanzjati. Id-DĠ DEVCO ma għamilx użu xieraq minn dawn is-setgħat.

28

Fit-tliet delegazzjonijiet tal-UE eżaminati, ftit li xejn kien hemm evidenza ta’ żjarat regolari lil proġetti fuq il-post mill-maniġers tal-programmi, anke fejn id-delegazzjonijiet tal-UE kienu konxji mid-diffikultajiet serji ffaċċjati, kif kien il-każ għaż-żewġ proġetti tal-FE I li ma kinux qed jirnexxu³⁹. Ir-raġunijiet li ngħataw kienu l-limitazzjonijiet tar-riżorsi u l-fatt li l-proġetti tal-FE rċevew inqas prijorità minn programmi taħt l-istrateġiji għal kooperazzjoni tal-FEŻ ma’ pajjiżi sħab⁴⁰.

29

Għal proġetti li rarament jinżaru mill-persunal tad-delegazzjonijiet jew li jiffaċċjaw diffikultajiet, il-maniġers tal-programmi fid-delegazzjonijiet tal-UE jistgħu jitolbu li tiġi ppjanata żjara ta’ monitoraġġ orjentat lejn ir-riżultati (MOR) mid-DĠ DEVCO. Mis-16-il proġett eżaminati, 10 ġew suġġetti għal mill-inqas MOR wieħed⁴¹ (ara l-Anness V). Madankollu, ma sarx biżżejjed użu minn din il-possibbiltà għal proġetti li kienu qed jesperjenzaw diffikultajiet fl-implimentazzjoni li kienu serji u magħrufa sew:

(a)il-proġett 5 (Up-scaling), li beda f’Jannar 2008, ġie suġġett biss għal MOR wieħed f’Ġunju 2013. Ir-rapport enfasizza s-sitwazzjoni kaotika iżda kien tard wisq biex tittieħed azzjoni ta’ rimedju;

(b)il-proġett 6 (Bioenergelec), li beda f’April 2008, qatt ma ġie suġġett għal MOR minkejja dewmien estensiv fl-implimentazzjoni⁴² u r-riżultati inferjuri miksuba.

30

Jekk il-Kummissjoni temmen li l-kuntratt ma jkunx għadu jista’ jiġi eżegwit b’mod effettiv jew xieraq, hija tista’ tfittex li tasal għal qbil dwar soluzzjoni mas-sieħeb inkarigat mill-implimentazzjoni, u tista’ ttemm il-kuntratt jekk ma tkunx tista’ tinstab tali soluzzjoni. Il-Kummissjoni ma ħaditx din it-tip ta’ azzjoni meta, f’madwar nofs l-2010, kien ċar li ż-żewġ proġetti msemmija fil-paragrafu 29 ma kinux għadhom jistgħu jiġu implimentati kif ippjanat:

(a)għall-proġett 5 (Up-scaling), waħda mill-possibbiltajiet setgħet kienet li jitnaqqas b’mod sinifikanti l-ambitu ġeografiku u l-għadd ta’ villaġġi li kellhom jiġu mgħammra, u li terġa’ titqies mill-ġdid il-kontinwazzjoni tal-iskema ta’ kultivazzjoni tal-jatropha⁴³;

(b)għall-proġett 6 (Bioenergelec), il-pjan tal-proġett seta’ ġie vvalutat mill-ġdid fid-dawl tar-riżultati inferjuri ta’ proġett preċedenti simili li ġie implimentat ukoll f’Madagascar mill-istess sieħeb⁴⁴.

31

Il-proġett 6 tal-FE II (Wood and charcoal) qed jiġi implimentat f’bosta pajjiżi minn kumpanija privata tal-forestrija. Huwa beda f’Marzu 2012 u, inqas minn sena mid-data ta’ kkompletar ippjanata tiegħu (Lulju 2015), il-komponent innovattiv tal-faħam tal-kannol⁴⁵ kien għadu ma għamilx progress u probabbilment ma kienx se jimmaterjalizza. Id-delegazzjonijiet tal-UE fil-pajjiżi kkonċernati ma kinux fittxu li jidentifikaw ir-raġunijiet għall-falliment tal-proġett, u lanqas ma kienu ħadu azzjoni b’rispons. Billi il-faħam tal-kannol kien il-komponent innovattiv li ġġustifika l-eliġibbiltà tal-proġett taħt l-FE, il-fatt li dan l-element ma twassalx ifisser li huwa possibbli li l-Kummissjoni tkun tista’ tirkupra parti mill-finanzjament tagħha.

Il-biċċa l-kbira mill-proġetti eżaminati rnexxew u kellhom prospetti tajbin għas-sostenibbiltà

32

Aħna eżaminajna jekk ir-riżultati intenzjonati tal-proġetti twasslux kif ippjanat u jekk dawn ir-riżultati kinux sostenibbli.

Kwart mill-proġetti eżaminati ma wasslux il-biċċa l-kbira mir-riżultati mistennija

33

Il-perjodi ta’ implimentazzjoni indikati fil-proposti għal proġetti, u sussegwentement stipulati fil-kuntratti tal-għotjiet, ġeneralment stmaw b’mod insuffiċjenti ż-żmien meħtieġ għall-implimentazzjoni tal-proġetti⁴⁶. Mill-11-il proġett tal-FE I eżaminati, 9 kellhom jiġu estiżi u 2 minnhom kienu jeħtieġu aktar mid-doppju taż-żmien ippjanat inizjalment (ara l-Anness IV).

34

Mis-16-il proġett eżaminat, 12 irnexxew: 5 kienu qabżu jew probabbilment kienu se jaqbżu l-miri inizjali tagħhom, 2 kienu ssodisfaw jew probabbilment kienu se jissodisfaw il-miri tagħhom, u 5 probabbilment ma kinux se jilħqu l-miri tagħhom iżda r-riżultati kienu xorta waħda raġonevoli⁴⁷ (ara l-Anness IV u l-Anness VI, il-kolonna “Riżultati”, il-proġetti li ngħataw punteġġ ta’ A jew B). Il-Kaxxa 4 tipprovdi żewġ eżempji ta’ proġetti li rnexxew.

Kaxxa 4

Eżempji ta’ proġetti li rnexxew

Il-proġett 4 (Bijogass) – Dan il-proġett implimentat fil-Kenja kellu l-għan li jirkupra gass metanu minn diġesturi ta’ demel likwidu f’azjendi agrikoli żgħar b’minn 3 sa 10 baqar tal-ħalib. Il-bijogass jintuża bħala fjuwil tat-tisjir għall-unitajiet domestiċi tas-sidien tal-azjendi agrikoli. Huwa jikkontribwixxi għall-iffrankar ta’ ħatab jew ta’ faħam tal-kannol, inaqqas ħafna t-tniġġis ġewwa l-bini u jtejjeb il-kwalitajiet fertilizzanti tad-demel likwidu. Mikroistituzzjonijiet u promoturi pubbliċi kienu involtui biex tiġi żgurata r-replikazzjoni tal-proġett. Il-proġett irnexxielu jinstalla 765 diġestur f’5 provinċji Kenjani (meta mqabbel ma’ mira ta’ 460).

Il-proġett 14 (Small-scale solar) – L-għan ta’ dan il-proġett kien li jippermetti lil madwar 18 000 persuna (jew 4 000 familja) jaċċessaw enerġija solari sostenibbli fuq skala żgħira f’żewġ distretti rurali fil-Mozambique. Fanali ċċarġjati permezz ta’ enerġija solari huma sostitut għall-ħruq ta’ injam jew ta’ kerosin għad-dawl. Dawn il-fanali qed isiru disponibbli bi ħlas ta’ tariffa modesta ta’ kuljum minn negozji ta’ skala żgħira (stazzjonijiet ta’ ċċarġjar) operati minn imprendituri lokali li rċevew taħriġ speċjali mill-proġett. Ġew installati 41 stazzjon ta’ ċċarġjar mifruxa f’25 villaġġ u 14 760 persuna (jew 82 % tal-mira) qed jiġu pprovduti b’dawl ekonomiku li juża enerġija nadifa. Nofs dawn l-imprendituri huma nisa. Stazzjonijiet solari ta’ ċċarġjar jintużaw ukoll għall-iċċarġjar ta’ telefowns ċellulari u apparat domestiku żgħir ieħor, bħal radjijiet jew magni għal qtugħ ix-xagħar.

35

Il-proġetti ta’ elettrifikazzjoni rurali li jinkludu l-forniment ta’ servizzi tal-enerġija lil unitajiet domestiċi u binjiet pubbliċi lokali (permezz tal-konnessjoni ma’ grilja żgħira fil-villaġġi jew bl-użu ta’ unitajiet solari awtonomi għal abitazzjonijiet imxerrda) kellhom effett pożittiv ħafna billi tejbu l-ħajja ta’ kuljum ta’ komunitajiet rurali, anke jekk l-attivitajiet ekonomiċi l-ġodda mistennija damu biex jinbtu. Pereżempju, il-faċilitajiet u l-kumdità addizzjonali inkoraġġew lil persunal kwalifikat ta’ qofol bħal għalliema, tobba u mħallfin biex jaċċettaw li jaħdmu f’postjiet remoti. Dan għandu effetti ta’ kaskata, bħat-titjib fid-disponibbiltà ta’ servizzi pubbliċi u l-ħolqien ta’ impjieg anċillari, li jikkontribwixxu b’mod essenzjali għat-tnaqqis tal-faqar⁴⁸.

Stampi 3 – 4

Estensjoni tal-grilja, notevolment għall-klinika Kamilambo,“Rural electrification infrastructure and small-scale projects” (id-distrett ta’ Mumbwa, iż-Żambja)

Transformer b’vultaġġ baxx qed jiġi konness mal-grilja ta’ distribuzzjoni fil-villaġġ ta’ Sahasinaka, il-proġett rHYviere (il-provinċja ta’ Fianarantsoa, Madagascar)

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri.

36

Madankollu, erba’ proġetti ma rnexxilhomx jilħqu l-biċċa l-kbira mill-objettivi mistennija tagħhom, prinċipalment minħabba dgħufijiet fit-tfassil kif ukoll minħabba monitoraġġ inadegwat mill-Kummissjoni matul l-implimentazzjoni tagħhom (ara l-Anness VI, il-kolonna “Riżultati”, proġetti li ngħataw punteġġ ta’ D):

(a)Wara ħames snin ta’ implimentazzjoni, il-proġett 5 (Up-scaling) irnexxielu jipprovdi aċċess għal servizzi moderni tal-enerġija⁴⁹ lil 11 biss mill-120 villaġġ ippjanati. Xi tagħmir mixtri baqa’ ma ntużax u kien qed isir skadut.

(b)Il-proġett 6 (Bioenergelec) kien intenzjonat li juża l-bijomassa biex jiġġenera l-elettriku billi jaħraq, prinċipalment, injam f’kaldarun konness ma’ magna taħdem bl-istim, li min-naħa tagħha tħaddem ġeneratur. Ħafna mir-riskji sinifikanti li kienu ġew identifikati fil-fażi tal-għażla tal-proġetti mmaterjalizzaw⁵⁰. Madankollu, il-qerda tal-foresta minn ċiklun f’wieħed mill-ħames siti magħżula kien riskju maġġuri li mmaterjalizza u li ma kienx ġie identifikat. Sitt snin wara l-bidu tal-proġett, installazzjoni waħda biss kienet ġiet ikkompletata u kienet qed taħdem biss b’mod sporadiku⁵¹. L-ippjanar tal-installazzjoni ta’ ħames unitajiet qabel kwalunkwe feedback konvinċenti minn proġett pilota kien prematur ħafna⁵².

(c)Il-proġett 13 (Nice Roll-out) kellu l-għan li jestendi ċentru għall-internet li jaħdem bl-enerġija solari, u li diġà kien qed jopera fil-Gambja, għal aktar minn 50 post fiż-Żambja u fit-Tanzanija. Il-proġett kellu jintemm minħabba l-likwidazzjoni tas-sieħeb inkarigat mill-implimentazzjoni fl-2013. Il-mudell kummerċjali li kien jinvolvi s-settur privat tqies bħala riskju prominenti fl-istadju tal-evalwazzjoni tal-proposta.

(d)Il-proġett 16 (Wood and charcoal), kellu l-għan li ssir produzzjoni sostenibbli ta’ injam u ta’ faħam tal-kannol f’żoni rurali. Is-sieħeb inkarigat mill-implimentazzjoni kien wera aktar interess fl-industrija profittabbli tal-injam milli fil-komponent innovattiv tal-faħam tal-kannol, li kien ir-raġuni għaliex il-proġett kien eliġibbli għal finanzjament taħt il-FE.

Kważi l-proġetti kollha li rnexxew u li ġew eżaminati kellhom prospetti tajbin għas-sostenibbiltà

37

Għal wieħed mit-12-il proġett eżaminat li rnexxew, is-sostenibbiltà kienet kwistjoni ta’ tħassib minħabba l-kumplessità teknika involuta flimkien man-nuqqas ta’ kapaċità lokali. Kien hemm riskju ta’ falliment tekniku fit-terminu qasir sa dak medju⁵³. Il-11-il proġett l-ieħor probabbilment kienu se jkunu sostenibbli jekk il-miżuri meħtieġa previsti kellhom jiġu implimentati skont il-pjan u l-kuntest⁵⁴ ma jiddeterjorax wisq (ara l-Anness VI, il-kolonna “Sostenibbiltà”, il-proġetti li ngħataw punteġġ ta’ B).

38

Għall-proġetti li jinvolvu unità ta’ produzzjoni tal-elettriku u distribuzzjoni tal-grilja deċentralizzati⁵⁵, is-sostenibbiltà teħtieġ ġestjoni xierqa tal-operazzjonijiet (produzzjoni u bejgħ tal-elettriku) u manutenzjoni teknika regolari⁵⁶. Fil-proġetti kollha ġie pprovdut taħriġ biex itejjeb il-kapaċitajiet maniġerjali u tekniċi ta’ operaturi futuri. Madankollu, minħabba l-kapaċitajiet lokali, għad hemm ħtieġa għal taħriġ perjodiku wara l-ikkompletar tal-proġett biex tiġi żgurata ġestjoni ottima tal-unitajiet ta’ produzzjoni⁵⁷.

Stampi 5 – 6

Unità solari fotovoltajka fuq saqaf ta’ skola bil-karta ta’ istruzzjonijiet tagħha, il-proġett “Increase access to Electricity services” (id-distrett ta’ Kalomo, ż-Żambja)

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri.

39

Xi proġetti qajmu wkoll sensibilizzazzjoni dwar kwistjonijiet ambjentali (ara l-eżempju fil-Kaxxa 5) u pprovdew taħriġ dwar kif jinbdew mikrointrapriżi, li sar possibbli bil-wasla tal-elettriku.

40

Unitajiet ta’ produzzjoni li jwasslu l-elettriku lil konsumatur waħdieni (jiġifieri konnessjoni mal-grilja ta’ distribuzzjoni prinċipali normalment operata minn korp parapubbliku) jistgħu jiffaċċjaw inadempjenzi fil-ħlas, li jistgħu jipperikolaw is-sostenibbiltà tal-proġett⁵⁸. Dan ir-riskju huwa magħruf sew, u r-riformi fil-politiki nazzjonali tal-enerġija għandhom l-għan li jinfurzaw, progressivament, prattiki aħjar u li jtejbu l-pożizzjoni tal-operaturi tal-grilja nazzjonali u jagħmluhom aktar kapaċi li jħallsu lill-fornituri tagħhom⁵⁹.

Kaxxa 5

Il-preservazzjoni tar-riżorsa primarja tal-enerġija hija ta’ qofol għas-sostenibbiltà

Il-proġett 7 (rHyviere) - L-objettiv tal-proġett kien li jinbnew unitajiet żgħar għall-produzzjoni tal-enerġija idroelettrika f’reġjun f’Madagascar li fih ħafna għoljiet. Is-sostenibbiltà ta’ xmajjar żgħar tal-ilma f’altitudni għolja teħtieġ ġestjoni tajba tal-flora naturali u tal-agrikoltura fil-baċir tal-iskular biex l-ilma tax-xita jkun jista’ jinfiltra kontinwament is-saff ta’ taħt wiċċ il-ħamrija. Fil-proġett ġew inklużi komponenti essenzjali ta’ taħriġ u ta’ sensitizzazzjoni u skema ambjentali utli bil-parteċipazzjoni tal-awtoritajiet biex tiġi ppreservata r-riżorsa primarja tal-enerġija (ix-xmajjar żgħar tal-ilma). Din l-iskema tinkludi sussidji għal bdiewa li jgħixu fil-baċir tal-iskular biex jippreservaw il-flora billi jadattaw il-metodi tal-biedja tagħhom, notevolment biex jiġi evitat li ssir aktar deforestazzjoni kaġun ta’ qtugħ u ħruq (slash-and-burn) u ta’ qtugħ tas-siġar għall-produzzjoni tal-faħam tal-kannol. Ir-riżorsi finanzjarji fuq terminu twil meħtieġa għas-sussidji għall-bdiewa lokali saru disponibbli permezz ta’ imposta speċjali (2.5 %) fuq l-enerġija idroelettrika prodotta u mibjugħa lill-belt fil-wied.

21Għal sejħiet għal proposti taħt il-FE, il-kumitat ta’ evalwazzjoni huwa kompost minn rappreżentanti tal-Kummissjoni (id-DĠ DEVCO, id-DĠ Ambjent, id-DĠ Riċerka u Innovazzjoni, id-DĠ Enerġija) u s-Segretarjat tal-AKP.

22Meta l-proġett jikkonċerna azzjonijiet f’aktar minn pajjiż wieħed, il-proġett jiġi vvalutat minn konsulent estern u rappreżentant tad-direttorat reġjonali rilevanti tad-DĠ DEVCO.

23Għal tmiem pajjiżi, l-enerġija ntgħażlet ukoll bħala setturi fokali fl-istrateġiji għal kooperazzjoni tal-11-il-FEŻ.

24Il-proġett 5 (Up-scaling).

25Pereżempju proġett ambizzjuż iżżejjed, suppożizzjonijiet u pjan ta’ negozju ottimisti ħafna, il-proġett pilota li kien għadu għaddej ma kienx wera x-xerqien tiegħu.

26Il-proġetti 2 (Best Ray), 6 (Bioenergelec), 13 (Nice Roll-out) u 16 (Wood and charcoal).

27Il-proġetti 5 (Up-scaling), 6 (Bioenergelec), 13 (Nice Roll-out) u 16 (Wood and charcoal). Ara l-Anness VI, il-kolonna “Tfassil”, il-proġetti li ngħataw punteġġ ta’ C jew D.

28Dan jistabbilixxi r-relazzjoni bejn il-ħtiġijiet soċjoekonomiċi li għandhom jiġu indirizzati mill-proġett u l-objettivi, l-inputs, l-attivitajiet u r-riżultati tiegħu.

29Speċifiċi, li jistgħu jitkejlu u jinkisbu, rilevanti u marbuta bil-ħin.

30Għall-proġett 5 (Up-scaling), ir-riżorsi disponibbli nstabu li kienu inkompatibbli mad-distribuzzjoni ġeografika u l-għadd ta’ siti li kellhom jiġu mgħammra. Għall-proġett 15 (Boreale), l-ispiża u l-kumplessà teknika involuti fl-unitajiet ta’ potenza eolika nstabu li kienu inkompatibbli mal-kapaċitajiet lokali u villaġġ wieħed (minn 8) ma kellux popolazzjoni kbira biżżejjed biex il-proġett ikun sostenibbli.

31Għall-proġett 8 (Sahambano), l-istudju topografiku wera li l-idroenerġija disponibbli kienet ta’ 700 kW minflok l-460 kW ippjanati. Għall-proġett 7 (rHYviere), fuq it-tliet siti, l-idroenerġija installata telgħet għal 890 kW minflok is-600 kW ippjanati.

32Għall-proġett 6 (Bioenergelec), ir-riżorsi tal-forestrija ddedikati għal sit wieħed (mill-ħamsa ppjanati) inqerdu minn ċiklun qabel il-kostruzzjoni tal-unità ta’ produzzjoni tal-elettriku.

33Il-proġetti 2 (Best-Ray), 4 (Biogas), 7 (rHYviere), 9 (Resouth) u 15 (Boreale).

34Rapporti ta’ żjarat fuq il-post mill-maniġer tal-programm fid-delegazzjoni tal-UE, rapporti ta’ monitoraġġ orjentat lejn ir-riżultati u valutazzjonijiet esterni.

35L-evalwazzjoni ta’ nofs it-terminu tal-proġett 6 (Bioenergelec) twettqet f’Marzu 2013, jiġifieri ħames snin wara li l-proġett kien beda għal perjodu ta’ implimentazzjoni inizjali ta’ tliet snin.

36Il-proġett 16 (Wood and charcoal).

37Evalwazzjoni ta’ nofs it-terminu tal-ewwel sejħa għal proposta tal-Faċilità għall-Enerġija taħt id-9 FEŻ.

38Din il-kwistjoni mhijiex unika għal din l-evalwazzjoni. Kif jissemma fir-Rapport Speċjali Nru 18/2014 Sistemi ta’ evalwazzjoni u ta’ monitoraġġ orjentat lejn ir-riżultati, tal-EuropeAid, hemm dgħufijiet fis-segwitu għas-sejbiet tal-evalwazzjoni (il-paragrafi 56 sa 60).

39Għall-proġetti 5 (Up-scaling) u 6 (Bioenergelec), il-perjodi ta’ implimentazzjoni ġew estiżi għal 78 u 81 xahar rispettivament (ara l-Anness V). Għall-proġett 6 (Bioenergelec), ebda żjara fuq il-post ma setgħet tiġi dokumentata biex il-Qorti tanalizzaha.

40In-nuqqas ta’ biżżejjed żjarat lil proġetti fuq il-post mhuwiex uniku għal proġetti tal-FE. Kif indikat fir-Rapport Annwali tal-Attività 2014 tiegħu, id-DĠ DEVCO ma laħaqx l-objettiv tiegħu li jżur mill-inqas 80 % tal-proġetti u l-kuntratti li kienu għadhom għaddejjin (p. 112, u l-Anness 10, pp. 297-299). Għall-2014, ir-riżultati kumplessivi kienu f’livell ta’ 69 %, taħt ir-rata ta’ 72 % għall-2013. Ir-restrizzjoni tal-persunal hija waħda mir-raġunijiet imsemmija.

41Tliet proġetti ġew suġġetti għal żewġ MOR.

42Inizjalment ippjanat għal 36 xahar, il-perjodu ta’ implimentazzjoni ġie estiż għal 81 xahar.

43Il-jatropha hija pjanta li ż-żrieragħ tagħha li fihom iż-żejt jiġu pproċessati f’bijodiżil.

44Dan il-proġett li beda sentejn qabel ma kienx qed irendi riżultati sodisfaċenti, notevolment minħabba l-makkinarju mhux affidabbli, identiku għal dak użat fil-proġett 6 Bioenergelec.

45L-użu ta’ fran industrijali minflok produzzjoni artiġjanali li trendi ftit.

46Pereżempju studji ta’ fattibbiltà, talba għal permess tal-kostruzzjoni u proċessi ta’ akkwist (ara wkoll il-paragrafu 19).

47Ir-riżultati huma ogħla minn 75 % tal-valuri mmirati, jew ġie nnutat progress ta’ inkoraġġiment wara li l-implimentazzjoni tal-proġett ġiet ikkompletata (pereżempju l-għadd ta’ unitajiet domestiċi konnessi żdied progressivament).

48Pereżempju l-proġetti 2 (Best Ray), 3 (Majaua), 7 (rHYviere), 10 (Rural electrification) u 12 (Green energy).

49Pereżempju akkwist li ħa ż-żmien, limitazzjonijiet loġistiċi, mobilizzazzjoni tad-domanda minħabba kompetizzjoni ma’ teknoloġiji oħra u kultivazzjoni ineffettiva tal-jatropha. Il-proġett huwa affettwat ulterjurment minn tilwim legali bejn is-sieħeb u fornitur li ma ssodisfax l-impenn tiegħu filwaqt li bblokka l-fondi.

50Il-proġett ġie ppenalizzat ukoll minħabba sitwazzjoni kontenzjuża bejn il-fornitur tat-tagħmir u l-aġenzija nazzjonali għall-elettrifikazzjoni rurali (li hija wkoll sieħeb fil-proġett).

51Il-makkinarju ta’ oriġini Brażiljana huwa prototip li għadu dipendenti ħafna fuq il-manifattur tiegħu.

52Sitt unitajiet kienu ppjanati fil-proposta, ħamsa biss inżammu fil-kuntratt tal-għotja.

53Il-proġett 9 (Resouth) ingħata punteġġ ta’ C minħabba l-kumplessità tal-komponent tiegħu ta’ turbina eolika u s-sitwazzjoni remota estrema tiegħu.

54Fatturi eżoġeni li jistgħu jaffettwaw il-proġetti direttament jew indirettament, bħall-kundizzjonijiet soċjoekonomiċi, is-sitwazzjoni tas-sigurtà, bidla kbira fil-politika tas-settur jew degradazzjonijiet ambjentali.

55Il-proġetti 1 (Mwenga), 3 (Majaua), 7 (rHyviere), 8 (Sahambano), 9 (Resouth), 10 (Rural electrification) u 15 (Boreale).

56F’xi każijiet se tkun meħtieġa attenzjoni partikolari, pereżempju fir-rigward ta’ xi nuqqasijiet fil-kwalità tal-infrastruttura mibnija u t-tagħmir installat.

57Minn żmien għall-ieħor, is-sħab inkarigati mill-implimentazzjoni li ilhom stabbiliti ipprovdew appoġġ bi spejjeż tagħhom wara li ntemm il-kuntratt tagħhom, pereżempju fil-proġett 9 (Resouth).

58Il-proġetti 7 (rHYviere, sit wieħed minn 3) u 8 (Sahambano).

59Pereżempju fit-Tanzanija u f’Madagascar, il-Bank Dinji jappoġġa programmi kbar għar-riforma tas-settur tal-enerġija.

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

41

Aħna nikkonkludu li, fil-biċċa l-kbira, il-Kummissjoni kellha suċċess iżda setgħet għamlet użu aħjar tal-FE biex iżżid l-aċċess għal enerġija rinnovabbli għall-foqra fl-Afrika tal-Lvant.

42

Il-Kummissjoni allokat appoġġ taħt il-FE għal enerġija rinnovabbli lil proġetti li kienu pprijoritizzati tajjeb. Ġew applikati kriterji tal-għażla xierqa fis-sejħiet għal proposti biex tiġi żgurata l-konsistenza mal-prijoritajiet stabbiliti fil-FE. Madankollu, kwart mill-proġetti eżaminati ngħataw għotja minkejja li ġew identifikati dgħufijiet serji fit-tfassil matul il-proċess ta’ għażla. L-inkonsistenza bejn il-punteġġi mogħtija lil dawn il-proġetti u l-kummenti analitiċi mill-assessuri jindikaw rigorożità insuffiċjenti fil-proċess ta’ għażla (ara l-paragrafi 12 sa 19).

Rakkomandazzjoni 1
Għażla aktar rigoruża tal-proġetti

Meta tkun qed tagħmel użu minn sejħiet għal proposti, matul il-proċess tal-għażla, il-Kummissjoni għandha ssaħħaħ il-valutazzjoni:

(i)tar-riskji relatati mat-tfassil tal-azzjonijiet u tal-miżuri ta’ mitigazzjoni previsti;

(ii)tal-kapaċità tas-sieħeb fir-rigward tal-pjanijiet ta’ implimentazzjoni tal-proġetti.

43

Il-Kummissjoni ma mmonitorjatx il-proġetti kollha b’mod xieraq. Ir-rappurtar tas-sħab inkarigati mill-implimentazzjoni ma kienx ta’ kwalità uniformi u l-appoġġ li ngħata mill-konsulent li tqabbad mid-DĠ DEVCO biex itejjeb ir-rappurtar kellu effett pożittiv iżda limitat. Għal xi proġetti li esperjenzaw diffikultajiet serji fl-implimentazzjoni, il-Kummissjoni ma ħaditx miżuri xierqa u f’waqthom:

(a)ma ppruvatx tinforza l-konformità mal-obbligi ta’ rapportar stipulati fil-kuntratti tal-għotjiet;

(b)ma għamlitx biżżejjed użu minn żjarat lil proġetti fuq il-post, mill-maniġers tal-programmi fid-delegazzjonijiet tal-UE, u minn analiżijiet ta’ MOR biex tikkomplementa l-informazzjoni pprovduta mis-sħab inkarigati mill-implimentazzjoni, b’mod partikolari fejn kien magħruf li l-proġetti kien ffaċċjaw diffikultajiet serji;

(c)minkejja li kienet konxja li probabbilment xi wħud mill-proġetti eżaminati ma kinux se jiġu implimentati kif ippjanat, il-Kummissjoni ma fittxitx li tasal għal qbil dwar soluzzjoni mas-sħab inkarigati mill-implimentazzjoni jew li ttemm il-proġetti (ara l-paragrafi 20 sa 31).

Rakkomandazzjoni 2
Tisħiħ tal-monitoraġġ tal-proġetti

Il-Kummissjoni għandha:

(i)timmonitorja mill-qrib il-konformità mad-dispożizzjonijiet tal-kuntratti tal-għotjiet fir-rigward tal-puntwalità u l-kwalità tar-rapporti u l-evalwazzjonijiet finanzjarji u narrattivi;

(ii)meta ma jkunx hemm konformità ma’ dawn id-dispożizzjonijiet, tissospendi kwalunkwe żborżament ulterjuri ta’ għotjiet u titlob lis-sħab inkarigati mill-implimentazzjoni biex jipprovdu l-informazzjoni meħtieġa;

(iii)iżżid iż-żjarat fuq il-post mill-maniġers tal-programmi u l-MOR għal proġetti sensittivi, bl-użu ta’ approċċ ibbażat fuq ir-riskju;

(iv)meta ma jkunx probabbli li l-proġetti jkunu se jiġu implimentati kif ippjanat, tfittex li tasal għal qbil dwar soluzzjoni mas-sieħeb inkarigat mill-implimentazzjoni;

(v)meta ma tkunx tista’ tinstab soluzzjoni, tadotta strateġija ta’ ħruġ razzjonali biex ittemm il-kuntratt.

44

Il-biċċa l-kbira mill-proġetti eżaminati rnexxew u probabbilment se jkunu sostenibbli jekk il-miżuri meħtieġa previsti jiġu implimentati u l-kuntest ma jiddeterjorax wisq. Filwaqt li attivitajiet ekonomiċi ġodda damu biex jinbtu f’żoni rurali wara li wasal l-elettriku, il-kwalità tal-ħajja tan-nies kienet qed titjieb b’mod sinifikanti, b’mod partikolari permezz tal-aċċess għal servizzi pubbliċi aħjar. Kwart mill-proġetti eżaminati ma rnexxilhomx iwasslu l-maġġoranza tar-riżultati mistennija tagħhom, prinċipalment minħabba dgħufijiet fit-tfassil li ma ġewx indirizzati kif ukoll minħabba monitoraġġ inadegwat mill-Kummissjoni (ara l-paragrafi 32 sa 40).

Rakkomandazzjoni 3
Żieda fil-prospetti għas-sostenibbiltà tal-proġetti

Mal-ikkompletar ta’ proġetti kumplessi, b’mod partikolari dawk li jinvolvu investimenti f’infrastrutturi, il-Kummissjoni għandha:

(i)teħtieġ li s-sħab inkarigati mill-implimentazzjoni jipprovdu, fir-rapport finali tagħhom, valutazzjoni tal-ħtieġa potenzjali għal assistenza teknika kontinwata għall-operaturi,

(ii)tqis il-possibbiltà li tipprovdi finanzjament għal dan l-iskop, pereżempju permezz ta’ emenda għall-kuntratt tal-għotja.

Dan ir-Rapport ġie adottat mill-Awla III, immexxija mis-Sur Karel PINXTEN, Membru tal-Qorti tal-Awdituri, fil-Lussemburgu fil-laqgħa tagħha tas-6 ta’ Ottubru 2015.

Għall-Qorti tal-Awdituri

Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
President

Annessi

Anness I

Proġetti eżaminati

Anness II

Metodoloġija tal-Għoti ta’ Punteġġi

Għall-iskop tal-awditu, il-punteġġi mogħtija għat-tfassil, ir-riżultati u s-sostenibbiltà potenzjali ġew determinati fuq il-bażi tal-metodoloġija ta’ Monitoraġġ Orjentat Lejn ir-Riżultati (MOR) tal-Kummissjoni. Il-kriterji użati huma elenkati hawn taħt:

Tfassil

A
Il-kunċett tal-proġett (inkluża t-teknoloġija magħżula) huwa realistiku u rilevanti fil-kuntest. Ir-riskji u l-limitazzjonijiet lokali huma identifikati tajjeb u l-miżuri ta’ mitigazzjoni li għandhom jiġu implimentati huma spjegati b’mod eżawrjenti. Qafas loġiku, ċar u strutturat tajjeb, objettivi SMART (il-punteġġ ma jiġix affettwat jekk iċ-ċifri tal-linja bażi u dawk immirati jkun għad iridu jiġu rfinati wara l-istudju ta’ fattibbiltà), indikaturi adegwati tal-prestazzjoni huma proposti.

B
Loġika ta’ intervent adegwata. Ommissjonijiet/dubji huma nnutati fir-rigward tal-kunċett jew tat-teknoloġija magħżula, ir-riskji u l-limitazzjonijiet elenkati mhumiex eżawrjenti u/jew il-mitigazzjoni tagħhom mhijiex kompletament konvinċenti. L-objettivi u/jew l-indikaturi jeħtieġu modifiki.

C
Il-loġika ta’ intervent turi problemi li jistgħu jaffettwaw ir-riżultati mistennija b’mod sostanzjali, kwistjonijiet/problemi huma nnutati fir-rigward tal-elementi elenkati hawn fuq.

D
Il-loġika ta’ intervent hija difettuża u tnaqqas ħafna l-possibbiltà ta’ suċċess għall-proġett, jew kwistjonijiet/problemi kbar se jipperikolaw il-proġett.

Riżultati

A
Ir-riżultati kollha twasslu, jew probabbilment se jitwasslu bi kwalità tajba u jikkontribwixxu għall-eżiti skont kif ippjanat, l-attivitajiet huma mmonitorjati regolarment u implimentati skont l-iskeda (ebda dewmien ma huwa nnutat jew inkella dan huwa minuri u spjegat b’mod loġiku).

B
It-twassil tar-riżultati huwa, u probabbilment se jkun, skont il-pjan, iżda hemm lok għal titjib f’termini ta’ kwalità, ta’ kkompletar tal-kwantità mistennija u ta’ twaqqit. Madankollu, id-dewmien ma jaffettwax ħażin it-twassil tar-riżultati.

C
Xi riżultati ma jitwasslux/mhux se jitwasslu fil-ħin, skont il-kwantità mistennija jew bi kwalità tajba. Miżuri korrettivi huma meħtieġa. Hemm dewmien fl-attivitajiet u dawn huma kemxejn skonnessi mil-loġika u mill-pjanijiet ta’ intervent.

D
Il-kwalità u t-twassil tar-riżultati għandhom, jew probabbilment se jkollhom, defiċjenzi serji. Aġġustamenti maġġuri huma meħtieġa biex jiġi żgurat li mill-inqas jitwasslu r-riżultati ta’ qofol. Dewmien serju u attivitajiet skonnessi b’mod fundamentali mil-loġika u mill-pjanijiet ta’ intervent. Jista’ jkun meħtieġ li tiġi prevista strateġija ta’ ħruġ biex jiġu limitati problemi ulterjuri.

Sostenibbiltà

A
Ir-riżultati se jkunu sostenibbli fit-terminu twil u replikazzjoni potenzjali hija żgurata minn kuntest favorevoli u/jew mill-miżuri assoċjati stabbiliti mill-proġett jew minn interventi oħra.

B
Huwa probabbli ħafna li r-riżultati (jew il-biċċa l-kbira minnhom) se jkunu sostenibbli fit-terminu twil jekk il-miżuri meħtieġa previsti jiġu implimentati skont il-pjanijiet u/jew il-kuntest ma jiddeterjorax wisq.

C
Huwa probabbli li r-riżultati (jew il-biċċa l-kbira minnhom) mhux se jkunu sostenibbli fit-terminu medju jew fit-terminu twil jekk il-miżuri meħtieġa previsti ma jiġux rinforzati jew ikkomplementati kif xieraq, speċjalment jekk il-kuntest ikollu t-tendenza li jiddeterjora.

D
Huwa probabbli ħafna li r-riżultati (jew il-biċċa l-kbira minnhom) mhux se jkunu sostenibbli fit-terminu medju, irrispettivament mill-miżuri li jittieħdu fil-kuntest prevalenti.

Anness III

Proġetti tal-EUEI PDF u s-Setturi Fokali tal-11-il FEŻ skont il-pajjiż

Anness IV

Perjodu ta’ implimentazzjoni, objettivi u kisbiet tal-proġetti eżaminati

Anness V

Monitoraġġ tal-proġetti eżaminati

Anness VI

Punteġġi mogħtija lill-proġetti eżaminati

Risposta tal-Kummissjoni

Sommarju eżekuttiv

III

Il-Kummissjoni hi sodisfatta bil-konklużjoni tal-Qorti. Il-ħolqien tal-FE ppermetta lill-Kummissjoni biex għall-ewwel darba tindirizza b’mod sostanzjali l-kwistjoni tal-aċċess għall-enerġija fil-kooperazzjoni għall-iżvilupp tagħha, fil-kuntest tal-ħtiġijiet enormi (USD 48 biljun/sena) fil-pajjiżi li qed jiżviluppaw¹. Il-Kummissjoni użat il-FE b’mod effettiv u kif juri r-rapport tal-Qorti, il-biċċa l-kbira tal-proġetti eżaminati rnexxew u għandhom prospetti tajbin ta’ sostenibbiltà. Din hi kisba eċċezzjonali meta wieħed jikkunsidra l-kuntest diffiċili li fih se tiġi implimentata l-kooperazzjoni għall-iżvilupp. Kien biss kwart tal-proġetti eżaminati li ma tax ir-riżultati mistennija. In parti dan kien dovut għal ċirkostanzi kuntrarji li kkontestaw it-tifsila tal-bidu tal-proġetti u xejnu kwanlunkwe sforz biex jitaffew r-riskji previsti. Il-Kummissjoni hija konxja wkoll li hemm lok għal xi titjib, speċjalment fir-rigward tal-monitoraġġ ta’ proġetti f’dan il-qasam. Il-Kummissjoni diġà ħadet xi miżuri u se ġġib aktar titjib kif rakkomandat mill-Qorti.

IV

Il-Kummissjoni applikat ir-regoli u l-proċeduri li jirregolaw is-Sejħa għal proposti b’mod konsistenti u b’mod rigoruż u allokat appoġġ għal proġetti pprijoritizzat tajjeb.

L-eżistenza tar-riskji u n-nuqqasijiet fil-proposti tal-FE li tippromwovi soluzzjonijiet innovattivi għal servizzi ta’ enerġija sostenibbli u affordabbli għall-fqar kienet tabilħaqq mistennija.

Dawn ir-riskji u d-dgħufijiet identifikati fil-proposti evalwati kienu kkunsidrati kif imiss mill-Kumitat ta’ Evalwazzjoni kompetenti fid-dawl tal-miżuri ta’ mitigazzjoni rilevanti proposti mill-applikanti kkonċernati, qabel l-aġġudikazzjoni tal-punteġġi finali li jistabbilixxu l-klassifikazzjoni ta’ kull proposta b’mod koerenti u oġġettiv skont il-kriterji, l-objettivi u l-prijoritajiet stabbiliti fil-linji gwida tas-Sejħa.

V

Il-Kummissjoni wettqet il-monitoraġġ tal-proġetti bl-użu tal-għodod u l-modalitajiet differenti li kienu disponibbli, inkluż l-istabbiliment ta’ struttura permanenti ta’ monitoraġġ.

B’mod ġenerali, il-Kummissjoni żgurat segwitu mill-qrib matul il-fażijiet l-aktar kritiċi tal-implimentazzjoni u ffaċilitat soluzzjonijiet u miżuri korrettivi, sa fejn kien possibbli, u skont ir-regoli u l-proċeduri prevalenti. F’xi każijiet speċifiċi, il-monitoraġġ f’dan il-qasam seta’ ssaħħaħ.

VI

75 % tal-proġetti eżaminati mill-Qorti diġà taw ir-riżultati mistennija jew saħansitra aktar milli mistenni. Ċerti proġetti għadhom ma rrendew il-maġġoranza tar-riżultati mistennija tagħhom prinċipalment minħabba problemi marbuta mal-kapaċità tal-benefiċjarji jew ċirkustanzi mhux favorevoli li kkontestaw it-tifsila tal-bidu tal-proġetti u xejnu kwanlunkwe sforz biex jitaffew r-riskji previsti.

Il-Kummissjoni tosserva li ma jistax jiġi eskluż ċertu livell ta’ problema ta’ kapaċità partikolarment meta minn naħa il-proġetti mmirati jkunu innovattivi u ambizzjużi, filwaqt li min-naħa l-oħra l-benefiċjarji jkunu foqra. F’dan il-kuntest, wieħed ma jistax jistenna proġetti perfetti bħala tali.

VII

Il-Kummissjoni hi sodisfatta bir-rakkomandazzjoni tal-Qorti. Diġà ħadet xi miżuri biex jissaħħaħ il-monitoraġġ u biex tiżdied is-sostenibbiltà tal-proġetti. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni tixtieq tenfasizza l-importanza tal-passi li ġejjin li diġà ttieħdu f’konformità mar-rakkomandazzjonijiet tal-Qorti:

-it-titjib introdott għall-aħħar Sejħa għal proposti taħt tal-FE kien immirat biex jassigura l-vijabilità tal-proġetti

-it-tisħiħ tal-funzjoni permanenti ta’ monitoraġġ tal-FE

-l-innovazzjonijiet introdotti skont il-programm il-ġdid ta’ kooperazzjoni dwar l-enerġija, partikolarment l-Inizjattiva tal-Finanzjament tal-Elettrifikazzjoni – ElectriFi, li kien elaborat flimkien mal-industrija u l-finanzjaturi tal-iżvilupp u għandu l-għan li jżid il-vijabbiltà, is-sostenibbiltà u l-effett ta’ lieva tal-appoġġ tal-UE għal aċċess għal enerġija sostenibbli għall-foqra.

Introduzzjoni

04

Sa mill-2011, il-gwida ġenerali tal-politika tal-UE dwar l-enerġija fil-kuntest tal-iżvilupp kienet ipprovduta mid-direzzjonijiet inklużi fl-“Aġenda għall-Bidla” li tindika l-enerġija bħala mutur ewlieni għat-tkabbir inklużiv u sostenibbli.

05

Il-ħolqien tal-FE ppermetta lill-Kummissjoni biex għall-ewwel darba tindirizza b’mod sostanzjali l-kwistjoni tal-aċċess għall-enerġija fil-kooperazzjoni għall-iżvilupp tagħha, fil-kuntest tal-ħtiġijiet enormi (USD 48 biljun kull sena skont l-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija.

Osservazzjonijiet

Il-Kummissjoni eżaminat bir-reqqa l-merti u n-nuqqasijiet ta’ kull waħda mill-proposti għall-proġetti ppreżentati taħt il-FE u pprijoritizzat l-appoġġ lill-aqwa nett fost dawk il-proposti, li jkunu qabżu bil-bosta l-istandards globali tal-kwalità stabbiliti f’kull linja gwida tas-Sejħa.

Minkejja l-fatt li dejjem ikun hemm ċerti riskji u nuqqasijiet, l-appoġġ għal proġetti innovattivi u ambizzjużi, magħżula skont ir-regoli u l-proċeduri rispettivi, għandu jiġi kkunsidrat mill-Kummissjoni għall-finijiet li jintlaħqu l-objettivi ġenerali ta’ kull Sejħa għal proposti.

Il-Kummissjoni għażlet il-proġetti għall-finanzjament abbażi ta’ kriterji ta’ evalwazzjoni ċari stabbiliti fil-linji gwida tas-Sejħa, inkluża r-rilevanza, il-kapaċità teknika u operattiva tal-applikant u tal-imsieħba, il-vijabilità, is-sostenibbiltà, il-kosteffettività u tikkunsidra jekk kinux proposti miżuri addattati biex jiġu imtoffija xi riskji jew nuqqasijiet inerenti fi proġetti kumplessi ta’ żvilupp.

16

Fir-rigward ta’ ħames proġetti msemmija mill-Qorti, il-kummenti u punteġġi ta’ kull assessur huma kkunsidrati mill-Kumitat ta’ Evalwazzjoni li, b’differenza għall-assessuri individwali, hu f’pożizzjoni unika li jkollu stampa sħiħa tal-proposti kollha preżentati taħt Sejħa u tal-merti rispettivi ta’ kull waħda mill-proposti skont il-kriterji stabbiliti fil-linji gwida tas-Sejħa. Il-Kummissjoni daħħlet fis-seħħ il-proċeduri, il-verifiki u l-kontroverifiki meħtieġa biex ikun aċċertat li kull Kumitat ta’ Evalwazzjoni japplika b’mod rigoruż ir-regoli li jirregolaw l-evalwazzjoni tas-Sejħa b’mod li tista’ tiġi ggarantita l-integrità u l-koerenza ġenerali tal-proċess tal-evalwazzjoni, minkejja n-nuqqasijiet li jistgħu jseħħu minħabba valutazzjoni minn esperti individwali.

16 (a)

L-assessuri vvalutaw il-proposta kif riflessa fil-punteġġi u l-kummenti rispettivi tagħhom għal kull kriterju ta’ evalwazzjoni stabbilit fil-linji gwida tas-Sejħa. Minkejja ċerti nuqqasijiet li nstabu, l-assessuri identifikaw ukoll vantaġġi ewlenin bħal: l-istimolu ta’ attivitajiet tan-negozju, għarfien tajjeb tal-pajjiż, involviment tajjeb ħafna tas-settur privat, il-potenzjal għas-sostenibbiltà finanzjarja, u l-involviment tajjeb tal-komunità. Il-punteġġi mogħtija miż-żewġ assessuri juru li kwalunkwe problema ma tkunx meqjusa bħala raġuni biżżejjed għar-rifjut.

Fuq il-bażi tal-eżaminazzjoni tiegħu, il-Kumitat ta’ Evalwazzjoni aġġudika punteġġ finali li kkunsidra kemm il-punti pożittivi kif ukoll id-dgħufijiet tal-proposta rispettiva kif spjegat ukoll fit-tweġiba tal-Kummissjoni għal §16 hawn fuq.

16 (b)

Kif spjegat hawn fuq, il-Kumitat ta’ Evalwazzjoni, b’differenza għall-assessuri individwali, hu f’pożizzjoni unika li jkollu stampa sħiħa tal-proposti kollha preżentati taħt Sejħa kif ukoll tal-merti rispettivi ta’ kull waħda mill-proposti skont il-kriterji stabbiliti fil-linji gwida tas-Sejħa.

Għall-erba’ proġetti msemmija mill-Qorti, il-Kumitat ta’ Evalwazzjoni responsabbli kkonkluda t-tielet u l-aħħar valutazzjonijiet bil-kunsiderazzjoni li l-miżuri dovuti ta’ mitigazzjoni għar-riskji u n-nuqqasijiet identifikati kienu eżistenti u aċċettabbli.

17

Il-proġetti msemmija mill-Qorti ma laħqux l-objettivi stabbiliti, prinċipalment minħabba fatturi esterni mhux favorevoli li ma setgħux jiġu kkontrollati (fost l-oħrajn il-kundizzjonijiet tas-suq, l-evoluzzjoni teknoloġika, il-kundizzjonijiet naturali, eċċ.).

18

F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni tenfasizza l-importanza tat-titjib introdott wara sejħa għall-aħħar Sejħa għal proposti taħt il-FE II, li għaliha kien hemm ir-rekwiżit li wieħed jippreżenta studju ta’ fattibilità flimkien mal-proposta.

Il-Kummissjoni wettqet il-monitoraġġ tal-proġetti bl-użu tal-għodod u l-modalitajiet differenti li kienu disponibbli, inkluż l-istabbiliment ta’ struttura permanenti ta’ monitoraġġ. F’xi każijiet speċifiċi, il-monitoraġġ f’dan il-qasam seta’ ssaħħaħ.

Il-kwalità tar-rapporti tal-imsieħba ta’ implimentazzjoni kienet irregolari peress li l-kwalità kienet tiddependi fuq il-kapaċitajiet ta’ rappurtar differenti tal-benefiċjarji.

22 (a)

Malli ġew identifikati xi problemi ta’ kwalità ta’ rappurtar, il-Kummissjoni ħadet passi biex tindirizzahom inkluż billi pprovdiet lill-benefiċjarji b’mudelli ta’ rapporti narrattivi interim u finali, kif ukoll rapporti finanzjarji. Tabilħaqq il-kapaċità li wieħed jipprovdi rapporti ta’ kwalità tvarja minn benefiċjarju għall-ieħor u konsegwentement għall-FE II, mal-kuntratt tal-Għoti għandhom jiġi annessi mudelli aħjar ta’ rapporti narrattivi u finanzjarji.

22 (b)

Ara r-risposta tal-Kummissjoni għall-paragrafu 22(a).

22 (c)

Ara r-risposta tal-Kummissjoni għall-paragrafu 22(a).

23

Il-Kummissjoni, kif imsiss, estendiet il-kuntratt mal-kumpanija ta’ konsulenza sabiex tipprovdi servizzi ta’ monitoraġġ xieraq tal-proġetti kontinwi tal-FE kif ukoll proġetti magħżula taħt l-aħħar żewġ Sejħiet tal-FE II għall-elettrifikazzjoni rurali u l-fraġilità.

24

Rieżami standardizzat minn entità unika kien utli biex jiġi armonizzat u mtejjeb sa ċertu punt ir-rappurtar tal-imsieħba ta’ implimentazzjoni u l-kuntratt mal-kumpanija ta’ konsulenza jista’ jipprovdi riżorsi biex tiġi vverifikata fuq il-post l-informazzjoni pprovduta permezz ta’ rapporti tagħhom. Għalhekk, il-Kummissjoni ħadet il-passi meħtieġa u estendiet il-kuntratt mal-kumpanija ta’ konsulenza b’mod li jipprovdi għal servizzi ta’ monitoraġġ tal-proġetti permezz ta’ missjonijiet fil-pajjiżi, kif meħtieġ.

Madankollu, fir-rigward tal-benefiċjarji tal-għotjiet tal-FE, il-poter biex wieħed jinforza r-rakkomandazzjonijiet jibqa’ f’idejn id-Delegazzjonijiet tal-UE, skont id-dispożizzjonijiet tal-ftehimiet tal-għotja rispettivi, u ma jistax ikun esternalizzat f’idejn il-kumpanija ta’ konsulenza.

25

Għal xi proġetti, ir-rieżami ta’ nofs it-terminu ma twettaqx għaliex ma kinux implimentati biżżejjed attivitajiet.

Il-Kummissjoni għamlet użu mill-istrumenti disponibbli kollha għall-appoġġ tal-implimentazzjoni tal-proġetti u ħadet miżuri xierqa fi ħdan il-limiti stabbiliti mir-regoli tal-kuntratt.

Fil-fatt, mhumiex possibbli modifiki radikali tal-attivitajiet tal-proġett skont ir-regoli tal-kuntratt li jistipulaw, fost l-oħrajn, li kull “emenda ma jistax ikollha l-iskop jew l-effett li tagħmel tibdiliet ta’ dan il-Kuntratt li jixħtu dubju fuq id-deċiżjoni tal-aġġudikazzjoni tal-għotja jew li jkun kuntrarju għat-trattament ugwali tal-applikanti”.

26

Ir-rakkomandazzjonijiet rispettivi biex tiżdied il-kwalità tar-rappurtar tal-proġetti kienu kkunsidrati meta tfasslu s-sejħiet tal-FE II sussegwenti.

27

Il-Kummissjoni (kif ukoll l-esperti tal-monitoraġġ fi ħdan l-ambitu tal-kuntratt tagħhom) talbu informazzjoni addizzjonali jew kjarifiki f’diversi okkażjonijiet u f’każijiet fejn dawn ma waslux, il-ħlasijiet ġew sospiżi skont regoli kuntrattwali.

Rigward il-possibbiltà tat-terminazzjoni tal-kuntratti, din hija azzjoni drastika li tista’ twassal għal telf ta’ investimenti importanti/sforzi li diġà saru u, meta tiġi kkunsidrat biss meta l-alternattivi possibbli l-oħra kollha jfallu, filwaqt li wieħed irid iżomm f’moħħu l-aqwa interessi tal-benefiċjarji finali u l-prinċipju tal-ġestjoni finanzjarja tajba.

28

Iż-żjarat fuq il-post regolari kull meta jkun possibbli, huma mod ewlieni biex wieħed jimmonitorja u jsegwi proġett. Id-delegazzjonijiet għandhom għad-dispożizzjoni tagħhom diversi mezzi ta’ monitoraġġ tal-proġetti, inkluż kontroll mill-bogħod ibbażat fuq rapporti, telekonferenzi, xogħol fl-uffiċċju, l-iskambji ma’ benefiċjarji eċċ. Il-perjodiċità taż-żjarat fuq il-post tiddependi fost l-oħrajn fuq l-ammont ta’ xogħol, il-lok tal-proġett u l-aċċessibbiltà, kwistjonijiet ta’ sigurtà, ir-riżorsi disponibbli, eċċ. Ovvjament l-għażla bl-aktar mod xieraq biex jiġi sorveljat u segwit proġett f’kull okkażjoni u kif/jekk l-uffiċjali ta’ ċerta Delegazzjoni tal-UE tkun se tagħmel żjarat regolari ta’ proġett tal-FE jew le, tista’ tittieħed biss mill-Kap tad-Delegazzjoni responsabbli, li jkollu l-istampa sħiħa tal-kompiti kollha li għandhom jiġu mwettqa mid-Delegazzjoni u dwar il-prijorità li għandha tingħata lil kull kompitu, filwaqt li jikkunsidra s-sitwazzjoni tar-riżorsi umani u l-limiti varji.

29

Ir-ROM hija biss biss waħda mill-għodod disponibbli għall-monitoraġġ ta’ proġett u l-Kummissjoni użatha b’mod sodisfaċenti flimkien mal-għodod ta’ monitoraġġ l-oħra kollha, inkluża l-funzjoni permanenti ta’ monitoraġġ tal-FE li kienet disponibbli taħt il-kuntratt tas-servizz mal-kumpanija tal-konsulenza.

29 (a)

Għalkemm il-proġett imsemmi mill-Qorti kien soġġett għar-ROM biss fl-2013, id-Delegazzjoni tal-UE fit-Tanżanija minn dejjem kienet konxja tas-sitwazzjoni tal-proġett bħala riżultat ta’ skambji u korrispondenza regolari u kienet qed tieħu azzjoni biex tikkoreġi s-sitwazzjoni. Pereżempju, minbarra r-rapporti interim kuntrattwalment dovuti, il-proġett ipproduċa “rapporti ta’ sorveljanza interni” kull sitt xhur mill-2012 mill-imsieħba implimentattivi skont il-prattika introdotta mid-Delegazzjoni biex ittejjeb il-monitoraġġ. Id-delegazzjoni żammet kuntatt regolari mal-proġett u pprovdiet appoġġ biex ikunu ffaċilitati soluzzjonijiet.

29 (b)

Il-proġett ma kienx propost għall-inklużjoni fil-listi tar-ROM għall-2010 u l-2011 minħabba n-nuqqas ta’ progress adegwat f’dak iż-żmien. Fl-2012, għalkemm inizjalment kien hemm proposta biex il-proġett jitpoġġa fuq il-lista ROM, ġie deċiż li ma jinżammx fuq il-lista għax kien għad mhemmx biżżejjed attivitajiet fuq il-post, u kien diġà ipprogrammat rieżami ta’ nofs it-terminu għal kmieni fl-2012, wara l-estensjoni tal-perjodu ta’ implimentazzjoni b’24 xahar.

30

Kif ġie spjegat f’§27 hawn fuq, il-possibbiltà li kuntratt jiġi tterminat tiġi ikkunsidrata meta l-alternattivi possibbli l-oħra kollha jkunu fallew. Is-servizzi responsabbli mill-monitoraġġ tal-implimentazzjoni taż-żewġ proġetti msemmija mill-Qorti, kienu għadhom ma stabbilixxewx li dan kien il-każ u li dawk il-proġetti ma setgħux jiġu implimentati iżjed bi kwalunkwe mod ieħor possibbli.

30 (a)

Id-Delegazzjoni responsabbli mill-proġett, wara li kkunsidrat l-azzjonijiet possibbli ta’ rimedju, iddeċiediet li jekk tnaqqas l-ambitu ġeografiku tal-proġett ma kinitx tkun l-aħjar għażla.

31

Id-Delegazzjoni fil-Możambik dejjem kienet konxja mid-diffikultajiet tal-proġett. Il-proġetti innovattivi f’oqsma li huma relattivament ġodda għall-kuntest lokali spiss jiffaċċjaw diffikultajiet fil-bidu. Madankollu, maż-żmien sar dejjem aktar ċar li l-objettivi tal-programm ma kienux se jintlaħqu u meta dan seħħ, id-Delegazzjoni għamlet diversi tentattivi sabiex jinstabu soluzzjonijiet xierqa. Ġew diskussi għadd ta’ proposti biex jiġu indirizzati l-problemi tal-proġett, iżda l-ebda waħda mis-soluzzjonijiet proposti ma tqieset bħala realistika, u l-proġett kellu jingħalaq. Id-delegazzjoni wettqet żjara fuq il-post (kemm f’operazzjonijiet u finanzi u kuntratti), f’April tal-2015, li warajha ġie miftiehem dan l-għeluq.

75 % tal-proġetti eżaminati mill-Qorti diġà taw ir-riżultati mistennija jew saħansitra aktar milli mistenni.

36

Erba’ proġetti eżaminati mill-Qorti fallew milli jagħtu r-riżultati mistennija fil-maġġoranza tagħhom minħabba problemi ta’ kapaċità tal-benefiċjarji u ċirkostanzi kuntrarji li kkontestaw it-tifsila tal-bidu tal-proġetti u xejnu kwanlunkwe sforz biex jittaffew r-riskji previsti.

Il-Kummissjoni tosserva li ma jistax jiġi eskluż ċertu livell ta’ problema ta’ kapaċità partikolarment meta minn naħa il-proġetti mmirati jkunu innovattivi u ambizzjużi, filwaqt li min-naħa l-oħra l-benefiċjarji jkunu foqra. F’dan il-kuntest, wieħed ma jistax jistenna proġetti perfetti bħala tali.

36 (c)

L-evalwazzjoni tal-proġett segwiet il-proċedura applikabbli li skontha il-parteċipazzjoni tas-settur privat kienet meqjusa bħala vantaġġ għas-sostenibilità tal-proġetti.

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

41

Il-Kummissjoni hi sodisfatta bil-konklużjoni tal-Qorti. Il-ħolqien tal-FE ppermetta lill-Kummissjoni biex għall-ewwel darba tindirizza b’mod sostanzjali l-kwistjoni tal-aċċess għall-enerġija fil-kooperazzjoni għall-iżvilupp tagħha, fil-kuntest tal-ħtiġijiet enormi (USD 48 biljun/sena) fil-pajjiżi li qed jiżviluppaw². Il-Kummissjoni użat il-FE b’mod effettiv u kif juri r-rapport tal-Qorti, il-biċċa l-kbira tal-proġetti eżaminati rnexxew u għandhom prospetti tajbin ta’ sostenibbiltà. Din hi kisba eċċezzjonali meta wieħed jikkunsidra l-kuntest diffiċili li fih se tiġi implimentata l-kooperazzjoni għall-iżvilupp. Kien biss kwart tal-proġetti eżaminati li ma tax ir-riżultati mistennija. In parti dan kien dovut għal ċirkostanzi kuntrarji li kkontestaw it-tifsila tal-bidu tal-proġetti u xejnu kwanlunkwe sforz biex jitaffew r-riskji previsti. Il-Kummissjoni hija konxja wkoll li hemm lok għal xi titjib, speċjalment fir-rigward tal-monitoraġġ ta’ proġetti f’dan il-qasam. Il-Kummissjoni diġà ħadet xi miżuri u se ġġib aktar titjib kif rakkomandat mill-Qorti

42

Il-Kummissjoni applikat ir-regoli u l-proċeduri li jirregolaw is-Sejħa għal proposti b’mod konsistenti u b’mod rigoruż u allokat appoġġ għal proġetti pprijoritizzat tajjeb.

Il-Kumitat ta’ Evalwazzjoni kien konxju tar-riskji u d-dgħufijiet ta’ kull proposta. Ir-riskji u nuqqasijiet tal-proposti kienu fil-fatt mistennija taħt il-FE li kellha l-għan, fost l-oħrajn, li tippromwovi l-innovazzjoni filwaqt li tiffaċċja l-isfidi biex tipprovdi servizzi tal-enerġija sostenibbli u affordabbli għall-fqar.

Ir-riskji jew id-dgħufijiet identifikati fil-proposti evalwati kienu kkunsidrati kif imiss mill-Kumitat ta’ Evalwazzjoni kompetenti fid-dawl tal-miżuri ta’ mitigazzjoni rilevanti proposti mill-applikanti kkonċernati, qabel l-aġġudikazzjoni tal-punteġġi finali li jistabbilixxu l-klassifikazzjoni ta’ kull proposta b’mod koerenti u oġġettiv skont il-kriterji, l-objettivi u l-prijoritajiet stabbiliti fil-linji gwida tas-Sejħa.

Rakkomandazzjoni 1

Il-Kummissjoni taċċetta din ir-rakkomandazzjoni u ħadet miżuri addattati:

(i)bi qbil mal-mudell tal-PRAG 2014, il-valutazzjoni tat-tifsila tal-azzjoni għandha rwol importanti fl-evalwazzjoni tal-proposti. Minn 50 punt possibbli tan-nota tal-kunċett, 10 punti huma relatati mat-tifsila tal-azzjoni. Għalhekk, b’bosta mill-każijiet, nuqqasijiet sinifikanti fit-tifsila jwasslu għall-esklużjoni tal-proposta diġà fl-istadju tan-noti kunċettwali.

(ii)il-kapaċità tal-applikanti biex jimplimentaw l-azzjoni hija evalwata fl-istadju tal-applikazzjoni sħiħa. Dan l-aħħar, il-valutazzjoni tal-kapaċità operattiva ġiet estiża għal koapplikanti u l-entitajiet affiljati. Minħabba l-importanza ta’ dan l-aspett il-Kummissjoni introduċiet limitu minimu fil-PRAG 2014 li jipprevedi li l-applikanti għandhom jiksbu mill-inqas 12 minn 20 punt possibbli biex kapaċità tkun kkunsidrata għall-aġġudikazzjoni ta’ għotja.

43

Il-Kummissjoni wettqet il-monitoraġġ tal-proġetti bl-użu tal-għodod u l-modalitajiet differenti li kienu disponibbli, inkluż l-istabbiliment ta’ struttura permanenti ta’ monitoraġġ.

B’mod ġenerali, il-Kummissjoni żgurat segwitu mill-qrib matul il-fażijiet l-aktar kritiċi tal-implimentazzjoni u ffaċilitat soluzzjonijiet u miżuri korrettivi, sa fejn kien possibbli, u skont ir-regoli u l-proċeduri prevalenti. F’xi każijiet speċifiċi, il-monitoraġġ f’dan il-qasam seta’ ssaħħaħ.

43 (a)

Il-Kummissjoni indirizzat in-nuqqasijiet tar-rappurtar fuq bażi ta’ kuntratt b’kuntratt u introduċiet ukoll titjib tal-mudelli għar-rapporti narrattivi interim u finali, kif ukoll għar-rapporti finanzjarji.

43 (b)

Il-Kummissjoni żgurat segwitu mill-qrib permezz ta’ żjarat fuq il-post kif ukoll permezz ta’ varjetà ta’ mezzi ta’ proġetti ta’ monitoraġġ inklużi kontrolli mill-bogħod ibbażati fuq rapporti, telekonferenzi, studji formali eċċ. Il-perjodiċità taż-żjarat fuq il-post tiddependi fuq l-ammont tax-xogħol, il-lok tal-proġett u l-aċċessibbiltà, il-kwistjonijiet tas-sigurtà, u r-riżorsi disponibbli. Id-deċiżjoni jekk issirx żjara regolari ta’ proġett tal-FE jew le, tista’ tittieħed biss mill-Kap tad-Delegazzjoni responsabbli, li jkollu l-istampa sħiħa tal-kompiti kollha li għandhom jiġu mwettqa mid-Delegazzjoni u dwar il-prijorità li għandha tingħata lil kull kompitu, filwaqt li jikkunsidra s-sitwazzjoni tar-riżorsi umani u l-limiti varji.

Rigward ir-ROM, din hi biss waħda mill-għodod disponibbli biex wieħed jissorvelja proġett u għal dawk il-proġetti li mhumiex suġġetti għaż-żjarat tar-ROM, tpoġġew fis-seħħ mezzi oħra ta’ monitoraġġ.

43 (c)

Il-Kummissjoni minn dejjem ippruvat tappoġġja l-implimentazzjoni b’suċċess tal-proġetti u biex tidentifika s-soluzzjonijiet (flimkien mal-benefiċjarji tal-kuntratt tal-għotja) sabiex tingħeleb kwalunkwe problema. F’dan ir-rigward it-terminazzjoni tal-kuntratt tal-għotja ġiet kkunsidrata bħala l-aħħar għażla sabiex ma jiġux kompromessi l-investimenti/l-isforzi u l-benefiċċji eventwali lill-benefiċjarji finali tal-FE.

Rakkomandazzjoni 2 - Tweġiba Komuni tal-Kummissjoni għall-punti (i) sa (v)

Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni. Hemm lok għal titjib f’termini ta’ tisħiħ tal-monitoraġġ ta’ proġetti. Dan diġà ġie indirizzat b’mod konsistenti mill-Kummissjoni u se jiġu kkunsidrati miżuri addizzjonali sabiex id-Delegazzjonijiet ikunu f’pożizzjoni li jsaħħu l-monitoraġġ tagħhom tal-proġetti, filwaqt li jitqiesu wkoll il-limitazzjonijiet finanzjarji u tar-riżorsi umani tagħhom.

44

Kien biss kwart tal-proġetti eżaminati li ma tax ir-riżultati mistennija, prinċipalment minħabba problemi marbuta mal-kapaċità tal-benefiċjarji jew ċirkustanzi mhux favorevoli li kkontestaw it-tifsila tal-bidu tal-proġetti u xejnu kwanlunkwe sforz biex jitaffew r-riskji previsti.

Rakkomandazzjoni 3

Il-Kummissjoni taċċetta din ir-rakkomandazzjoni.

Valutazzjoni ta’ kwalunkwe assistenza teknika kontinwa tal-ħtiġijiet tista’ tkun utli biex jiġu identifikati l-ħtiġijiet ta’ appoġġ possibbli wara li jiskadi l-finanzjament tal-FE. Taħt il-programm preżenti tal-FE, mhux se jkun possibbli li tiżdied l-allokazzjoni ta’ għotja oriġinali. Madankollu, il-Kummissjoni se teżamina kif dan jista’ jiġi indirizzat sabiex jiġi kkonsolidat il-valur tal-investiment li jkun sar. Barra minn hekk, il-Kummissjoni se teżamina kif tapplika r-rakkomandazzjoni taħt programmi ġodda u innovattivi bħall-Inizjattiva tal-Finanzjament tal-Elettrifikazzjoni - ElectriFi.

1Ir-rapport tal-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija “Enerġija għal Kulħadd: il-finanzjament tal-aċċess għall-foqra” silta speċjali World Energy Outlook (Prospettiva Dinjija tal-Enerġija), IEA, 2011.

2Ir-rapport tal-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija “Enerġija għal Kulħadd: il-finanzjament tal-aċċess għall-foqra” silta speċjali World Energy Outlook (Prospettiva Dinjija tal-Enerġija), IEA, 2011.

QJ-AB-15-014-MT-C    ISSN 1977-5741

Fl-2004, kważi żewġ biljun persuna ma kellhomx aċċess għal servizzi tal-enerġija adegwati, mhux għaljin u sostenibbli, li huma ta’ qofol għal progress sod lejn l-objettivi tal-iżvilupp. Il-Faċilità għall-Enerġija AKP-UE, li nħolqot f’Ġunju 2005, għandha l-għan li tippromwovi l-aċċess għal servizzi moderni tal-enerġija għall-foqra f’żoni rurali u periurbani, b’fokus qawwi fuq l-Afrika Sub-Saħarjana u l-enerġija rinnovabbli. F’dan ir-rapport, aħna nikkonkludu li, fil-biċċa l-kbira, il-Kummissjoni kellha suċċess iżda setgħet għamlet użu aħjar tal-Faċilità għall-Enerġija AKP-UE biex iżżid l-aċċess għal enerġija rinnovabbli għall-foqra fl-Afrika tal-Lvant. Aħna nagħmlu għadd ta’ rakkomandazzjonijiet għall-għażla aktar rigoruża tal-proġetti, it-tisħiħ tal-monitoraġġ tagħhom u ż-żieda tal-prospetti tagħhom għas-sostenibbiltà.