ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕ∆ΡΙO

12, rue Alcide De Gasperi

1615 Luxembourg

LUXEMBOURG

Τηλ +352 4398-1

E-mail: eca-info@eca.europa.eu

Internet: http://eca.europa.eu

Twitter: @EUAuditorsECA

YouTube: EUAuditorsECA

Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται από το διαδίκτυο (http://europa.eu).

Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2015

Print | ISBN 978-92-872-3303-5 | ISSN 1831-0826 | doi:10.2865/466407 | QJ-AB-15-018-EL-C
PDF | ISBN 978-92-872-3339-4 | ISSN 1977-5660 | doi:10.2865/354546 | QJ-AB-15-018-EL-N
EPUB | ISBN 978-92-872-3336-3 | ISSN 1977-5660 | doi:10.2865/64680 | QJ-AB-15-018-EL-E

© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2015

Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά της πηγής.

Για οποιαδήποτε χρήση ή αναπαραγωγή των φωτογραφιών 1, 2 και 3 και της εικόνας του πλαισίου 13, πρέπει να ζητηθεί άδεια απευθείας από τον δικαιούχο των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

ΠΩΣ ΘΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΕΙΤΕ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΕ

Δωρεάν εκδόσεις:

•ένα αντίτυπο:
από το EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu)·

•περισσότερα από ένα αντίτυπα ή αφίσες/χάρτες:
από τις αντιπροσωπείες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (http://ec.europa.eu/represent_el.htm),
από τα γραφεία εκπροσώπησης στις εκτός ΕΕ χώρες (http://eeas.europa.eu/delegations/index_el.htm),
επικοινωνώντας με την υπηρεσία Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_el.htm) ή
καλώντας τον αριθμό 00 800 6 7 8 9 10 11 (δωρεάν τηλεφωνικός αριθμός από όλη την Ένωση) (*).

(*)Οι πληροφορίες παρέχονται δωρεάν, και οι κλήσεις είναι γενικώς δωρεάν (ενδέχεται όμως κάποιες κλήσεις που πραγματοποιούνται μέσω ορισμένων τηλεπικοινωνιακών φορέων ή από τηλεφωνικούς θαλάμους ή ξενοδοχεία να χρεώνονται).

Εκδόσεις επί πληρωμή:

•από το EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).

EL
2015

αριθ. 16

Ειδική έκθεση

Βελτίωση της ασφάλειας
του ενεργειακού
εφοδιασμού μέσω
ανάπτυξης της εσωτερικής
αγοράς ενέργειας:
απαιτούνται περισσότερες
προσπάθειες

(υποβαλλόμενη δυνάμει του άρθρου 287, παράγραφος 4, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ)

Κλιμάκιο ελέγχου

Οι ειδικές εκθέσεις του ΕΕΣ παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των ελέγχων επιδόσεων και των ελέγχων συμμόρφωσης που αυτό διενεργεί επί συγκεκριμένων τομέων του προϋπολογισμού της ΕΕ ή επί συγκεκριμένων διαχειριστικών ζητημάτων. Τα ΕΕΣ επιλέγει και σχεδιάζει τα εν λόγω ελεγκτικά καθήκοντα κατά τρόπον ώστε αυτά να αποφέρουν τον μέγιστο αντίκτυπο, λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων για τις επιδόσεις ή για τη συμμόρφωση, του επιπέδου των σχετικών εσόδων ή δαπανών, των επικείμενων εξελίξεων και του πολιτικού και δημόσιου συμφέροντος.

Ο εν προκειμένω έλεγχος επιδόσεων διενεργήθηκε από το Τμήμα Ελέγχου II, του οποίου προεδρεύει ο Henri Grethen, Μέλος του ΕΕΣ, και το οποίο ειδικεύεται στους τομείς δαπανών που αφορούν τις διαρθρωτικές πολιτικές, τις μεταφορές και την ενέργεια. Επικεφαλής του ελέγχου ήταν ο Phil Wynn Owen, Μέλος του Συνεδρίου, συνεπικουρούμενος από τους Gareth Roberts, Προϊστάμενο του ιδιαίτερου γραφείου του, Katharina Bryan, Σύμβουλο στο ιδιαίτερο γραφείο του, Pietro Puricella, Προϊστάμενο Μονάδας, Erki Must, Υπεύθυνο έργου, και Jolita Korzunienė, Pekka Ulander, Svetoslav Hristov, Aleksandra Klis-Lemieszonek και Andrew Judge, ελεγκτές.

Από τα αριστερά: P. Puricella, A. Judge, G. Roberts, J. Korzunienė, P. Ulander, K. Bryan, E. Must, A. Klis-Lemieszonek, P. Wynn Owen, S. Hristov.

Περιεχόμενα

Γλωσσάριο

Σύνοψη

Εισαγωγή

Η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού και η σχέση της με την εσωτερική αγορά ενέργειας

Το νομικό πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς ενέργειας

Επενδυτικές ανάγκες και χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ στον τομέα των ενεργειακών υποδομών

Εμβέλεια και τρόπος προσέγγισης του ελέγχου

Παρατηρήσεις

Ο στόχος για ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας έως το 2011 δεν επιτεύχθηκε

Εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα με την εφαρμογή του νομικού πλαισίου της ΕΕ για την εσωτερική αγορά ενέργειας

Οι σημαντικές διαφορές στον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη οργανώνουν τις αγορές ενέργειάς τους μπορεί να λειτουργήσουν ως τροχοπέδη για την περαιτέρω εξέλιξη της εσωτερικής αγοράς ενέργειας

Μολονότι έχει σημειωθεί πρόοδος ως προς τη σύζευξη των ευρωπαϊκών αγορών, ακόμη δεν έχουν επέλθει πλήρως τα αποτελέσματα της εσωτερικής αγοράς ενέργειας ως προς τις τιμές

Γενικά, οι υπάρχουσες ενεργειακές υποδομές της Ευρώπης δεν είναι σχεδιασμένες για πλήρως ολοκληρωμένες αγορές και, ως εκ τούτου, δεν εξασφαλίζουν επί του παρόντος αποτελεσματικά τον ενεργειακό εφοδιασμό

Οι υποδομές εντός και μεταξύ πολλών κρατών μελών δεν είναι ακόμη κατάλληλες για την εσωτερική αγορά ενέργειας

∆εν υφίσταται συνολική εκτίμηση των αναγκών σε επίπεδο ΕΕ που να αποτελεί τη βάση για την ιεράρχηση των επενδύσεων σε ενεργειακές υποδομές στην ΕΕ

Για την ανάπτυξη διασυνοριακών υποδομών απαιτείται συνεργασία μεταξύ των γειτονικών κρατών μελών

Η χρηματοδοτική στήριξη από τον προϋπολογισμό της ΕΕ στον τομέα των ενεργειακών υποδομών συνέβαλε σε περιορισμένο μόνο βαθμό στην εσωτερική αγορά ενέργειας και στην ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού

Η ΕΕ διαθέτει διάφορα χρηματοδοτικά μέσα για την υποστήριξη έργων ενεργειακών υποδομών, αλλά κανένα δεν είχε ως κύριο στόχο την εσωτερική αγορά ενέργειας

Πολλές ενεργειακές υποδομές που συγχρηματοδότησε η ΕΕ δεν επέδρασαν ακόμη στην εσωτερική αγορά ενέργειας

Συμπεράσματα και συστάσεις

Παράρτημα I
—
α) Μέση λιανική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας μετά φόρων για τους οικιακούς καταναλωτές: πρώτο τρίμηνο του 2015 σε λεπτά του ευρώ ανά 1 KWh
β) Μέση τιμή ηλεκτρικής ενέργειας χωρίς ΦΠΑ και μη ανακτήσιμους φόρους για βιομηχανικούς καταναλωτές: πρώτο τρίμηνο του 2015 σε λεπτά του ευρώ ανά 1 KWh

Παράρτημα II
—
Εκτιμώμενες τιμές παροχής από τους προμηθευτές φυσικού αερίου των κρατών μελών της ΕΕ — ετήσιος μέσος όρος για το 2014 — ευρώ ανά MWh

Παράρτημα III
—
Συμμετοχή των κρατών μελών στις ομάδες εργασίας του ACER, Ιανουάριος 2013 έως Μάιος 2015

Απάντηση της Επιτροπής

Γλωσσάριο

Αγωγός ενεργειακής διασύνδεσης: δομή που επιτρέπει τη ροή ηλεκτρικής ενέργειας ή φυσικού αερίου μεταξύ εθνικών δικτύων. Οι δομές αυτές μπορεί να ανήκουν σε έναν ή περισσότερους διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς οι οποίοι ασκούν τη διαχείρισή τους.

Ασφάλεια ενεργειακού εφοδιασμού: αδιάκοπη διαθεσιμότητα πηγών ενέργειας σε προσιτή τιμή, όπως καθορίζεται από τον ∆ιεθνή Οργανισμό Ενέργειας.

∆εκαετή προγράμματα ανάπτυξης δικτύων (∆ΠΑ∆): τα ∆ΠΑ∆ ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου είναι μη δεσμευτικά έγγραφα που δημοσιεύονται δις ετησίως από τα Ε∆∆ΣΜ ηλεκτρισμού και Ε∆∆ΣΜ αερίου. Τα ∆ΠΑ∆ σχεδιάζονται με σκοπό την αύξηση της πληροφόρησης και της διαφάνειας όσον αφορά τις επενδύσεις σε συστήματα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου.

∆ιαχειριστής συστήματος μεταφοράς (∆ΣΜ): φορέας στον οποίο έχει ανατεθεί η μεταφορά ενέργειας με τη μορφή φυσικού αερίου ή ηλεκτρικής ενέργειας σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο, με χρήση σταθερών υποδομών.

∆ιαχωρισμός: διαδικασία αποσύνδεσης των δραστηριοτήτων μεταφοράς μιας κάθετα ολοκληρωμένης εταιρείας ενέργειας από άλλες δραστηριότητες, όπως η παραγωγή και η διανομή.

∆ιευκόλυνση «Συνδέοντας την Ευρώπη» (Connecting Europe facility, CEF): η CEF προβλέπει, από το 2014, την παροχή χρηματοδοτικής στήριξης σε τρεις τομείς: ενέργεια, μεταφορές και τεχνολογία της πληροφορίας και των επικοινωνιών (ΤΠΕ). Σε αυτούς τους τρεις τομείς, η CEF προσδιορίζει τις επενδυτικές προτεραιότητες που θα πρέπει να υλοποιηθούν κατά την επόμενη δεκαετία, όπως οι διάδρομοι ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, η χρήση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, οι διασυνδεδεμένοι διάδρομοι μεταφορών και οι καθαρότεροι τρόποι μεταφοράς, οι ευρυζωνικές συνδέσεις υψηλής ταχύτητας και τα ψηφιακά δίκτυα.

∆ιευρωπαϊκό δίκτυο στον τομέα της ενέργειας (∆Ε∆-Ε): το πρόγραμμα ∆Ε∆-Ε στοχεύει στην ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς ενέργειας μέσω της διασύνδεσης, της διαλειτουργικότητας και της ανάπτυξης διευρωπαϊκών δικτύων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, καθώς και στην εγγύηση της ασφάλειας και της διαφοροποίησης του εφοδιασμού και της προώθησης της βιώσιμης ανάπτυξης.

∆ισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (δισ. κ.μ.): μονάδα μέτρησης του όγκου των αερίων που χρησιμοποιείται στην παραγωγή και στο εμπόριο.

Εθνικές ρυθμιστικές αρχές (ΕΡΑ): οι ΕΡΑ είναι δημόσιοι οργανισμοί των κρατών μελών που ελέγχουν ότι η αγορά διαθέτει κανόνες περί ισότιμης πρόσβασης και, σε ορισμένα κράτη μέλη, ορίζουν τις τιμές χονδρικής και λιανικής πώλησης που ισχύουν για τους καταναλωτές. Προβαίνουν σε αναλύσεις που χρησιμοποιούνται για τον καθορισμό των χρεώσεων που επιβάλλουν οι ∆ΣΜ.

Εμπορία μεταξύ επιχειρήσεων (Business-to-Business, B2B): εμπορική συναλλαγή μεταξύ δύο επιχειρήσεων, λόγου χάριν μεταξύ ενός κατασκευαστή και ενός πωλητή χονδρικής ή μεταξύ ενός πωλητή χονδρικής και ενός πωλητή λιανικής.

Ενεργειακή νησίδα: περιοχή με ανεπαρκείς συνδέσεις σε δίκτυα μεταφοράς ενέργειας με συνέπεια να εξαρτάται συχνά από μία μόνο εξωτερική πηγή ενέργειας ή από έναν μόνο προμηθευτή.

Επιτροπολογία: σύστημα επιτροπών που επιβλέπει τις κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις που υλοποιούνται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οι επιτροπές αποτελούνται από εκπροσώπους των κρατών μελών και η εντολή τους συνίσταται στη ρύθμιση ορισμένων κατ’ εξουσιοδότηση πτυχών του παράγωγου δικαίου που εγκρίνει το Συμβούλιο και, στις περιπτώσεις που ισχύει η διαδικασία συναπόφασης, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η Επιτροπή προεδρεύει αυτών των συνεδριάσεων και παρέχει υπηρεσίες γραμματειακής υποστήριξης.

Έργα κοινού ενδιαφέροντος (ΕΚΕ): τον Οκτώβριο του 2013, η Επιτροπή εξέδωσε κατάλογο 248 βασικών έργων ενεργειακών υποδομών. Υπέρ των ΕΚΕ θα ισχύουν ταχύτερες και αποδοτικότερες διαδικασίες χορήγησης αδειών και θα τυγχάνουν βελτιωμένης κανονιστικής αντιμετώπισης. Μπορεί επίσης να λαμβάνουν στήριξη στο πλαίσιο της διευκόλυνσης «Συνδέοντας την Ευρώπη».

Εσωτερική αγορά ενέργειας: αποτελεί το πλαίσιο ρυθμίσεων και υποδομών που θα επιτρέπουν την ελεύθερη ροή και το χωρίς σύνορα εμπόριο φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας σε όλη την επικράτεια της ΕΕ.

Ευρωπαϊκά ∆ιαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία (Ε∆ΕΤ): το κοινό πλαίσιο λειτουργίας του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ), του Ταμείου Συνοχής, του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Θάλασσας και Αλιείας (ΕΤΘΑ).

Ευρωπαϊκά ∆ίκτυα ∆ιαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας και Φυσικού Αερίου (Ε∆∆ΣΜ ηλεκτρισμού/ Ε∆∆ΣΜ αερίου): τα δίκτυα αυτά εκπροσωπούν όλους τους ∆ΣΜ ηλεκτρικής ενέργειας/φυσικού αερίου στην ΕΕ και άλλους που συνδέονται με τα δίκτυά τους, σε όλες τις περιφέρειες και για όλα τα ζητήματα τεχνικού χαρακτήρα καθώς και για αυτά που άπτονται των αγορών που τους αφορούν.

Ευρωπαϊκό Ενεργειακό Πρόγραμμα Ανάκαμψης (ΕΕΠΑ): το ΕΕΠΑ καθιερώθηκε στο τέλος του 2008 ως απάντηση στην οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση. Παρέχει χρηματοδότηση σε έργα που στόχο έχουν να καταστήσουν περισσότερο αξιόπιστο τον ενεργειακό εφοδιασμό και να μειώσουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.

Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων (ΕΤΣΕ): στόχος του ΕΤΣΕ είναι η κινητοποίηση, κατά την περίοδο 2015-2017, τουλάχιστον 315 δισεκατομμυρίων ευρώ για ιδιωτικές και δημόσιες μακροχρόνιες επενδύσεις σε ολόκληρη την ΕΕ. Το ΕΤΣΕ θα καταρτιστεί στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) ως καταπιστευματικό ταμείο, με απεριόριστη διάρκεια, για τη χρηματοδότηση των περισσότερο επικίνδυνων τμημάτων των έργων. Εγγύηση ύψους έως 16 δισεκατομμύρια ευρώ εξασφαλιζόμενη από τον προϋπολογισμό της ΕΕ θα αντισταθμίζει τον επιπρόσθετο κίνδυνο που αναλαμβάνει η ΕΤΕπ. Τα κράτη μέλη μπορούν να συνεισφέρουν στο ΕΤΣΕ. Το ΕΤΣΕ μπορεί να χρηματοδοτεί έργα κοινού ενδιαφέροντος (ΕΚΕ) ή άλλα έργα διασύνδεσης. Οι ενεργειακές υποδομές συγκαταλέγονται στις προτεραιότητες του ταμείου αυτού.

Κώδικες και κατευθυντήριες γραμμές για τα δίκτυα: σύνολα κανόνων που ισχύουν για ένα ή περισσότερα τμήματα του τομέα της ενέργειας. Προορίζονται ως μέσα επίτευξης της εσωτερικής αγοράς ενέργειας συμπληρώνοντας τους υφιστάμενους εθνικούς κανόνες για την αντιμετώπιση διασυνοριακών ζητημάτων κατά τρόπο συστηματικό.

Οργανισμός Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER): οργανισμός της ΕΕ με έδρα στη Λιουμπλιάνα της Σλοβενίας, ο οποίος συστάθηκε τον Μάρτιο του 2011 στο πλαίσιο της τρίτης δέσμης μέτρων για την ενέργεια, με σκοπό την περαιτέρω προώθηση της ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς ενέργειας που αφορά τον ηλεκτρισμό και το φυσικό αέριο. Ο ACER αποτελεί ανεξάρτητη ευρωπαϊκή δομή που προάγει τη συνεργασία μεταξύ των ευρωπαϊκών ρυθμιστικών αρχών ενέργειας.

Σχέδιο διασύνδεσης των αγορών ενέργειας της περιοχής της Βαλτικής (Baltic Energy Market Interconnection Plan, BEMIP): περιφερειακή πρωτοβουλία που υπεγράφη το 2009 για την ένταξη της Εσθονίας, της Λετονίας και της Λιθουανίας στις ευρωπαϊκές αγορές ενέργειας, ούτως ώστε να πάψουν να αποτελούν ενεργειακές νησίδες και να εξασφαλισθεί η ελευθέρωση των οικείων αγορών ενέργειας.

Τρίτη δέσμη μέτρων για την ενέργεια: δέσμη νομοθετικών μέτρων που αφορούν τις αγορές ενέργειας στην ΕΕ. Ορίζει τους βασικούς κανόνες για τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων του διασυνοριακού εμπορίου και του θεσμικού πλαισίου.

Υγροποιημένο φυσικό αέριο (ΥΦΑ): φυσικό αέριο που έχει μετατραπεί σε υγρή μορφή για αποθήκευση ή μεταφορά.

Σύνοψη

I

Την τελευταία εικοσαετία, η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) έχει αναπτύξει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση όσον αφορά την πολιτική για την ενέργεια και το κλίμα. Η πολιτική αυτή εξακολουθεί να εξελίσσεται στο πλαίσιο της εντεινόμενης πρόκλησης που θέτει η κλιματική αλλαγή και των μεταβαλλόμενων διεθνών συνθηκών που περιλαμβάνουν τις πολιτικές εξελίξεις στα σύνορα της ΕΕ και τις εμπορικές συμφωνίες με εξωτερικούς εταίρους.

II

Η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού έχει μετατραπεί σε μείζον ζήτημα για την Ευρώπη την τελευταία δεκαετία. Το ενδιαφέρον κυβερνητικών και δημόσιων φορέων έχει επικεντρωθεί στους κινδύνους που συνδέονται με την εξάρτηση από εξωτερικές πηγές, την πολιτική ανασφάλεια σε τρίτα κράτη-προμηθευτές και κράτη διέλευσης, και το ενδεχόμενο διακοπής του ενεργειακού εφοδιασμού. Αναγνωρίζεται επίσης ολοένα περισσότερο ότι οι μετατροπές εντός του πλαισίου του ενεργειακού συστήματος της ΕΕ, λόγω της μεταβολής των τάσεων στη ζήτηση και του εμπλουτισμού των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, δημιουργούν νέες προκλήσεις για τον συνεχή ενεργειακό εφοδιασμό των τελικών χρηστών σε προσιτές τιμές.

III

Η ΕΕ έχει εγκρίνει ευρύ φάσμα νομοθεσίας για την υποστήριξη της ανάπτυξης μιας εσωτερικής αγοράς ενέργειας. Η εσωτερική αγορά ενέργειας αποτελεί το πλαίσιο ρυθμίσεων και υποδομών που θα επιτρέψουν την ελεύθερη ροή και το χωρίς σύνορα εμπόριο φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας σε όλη την επικράτεια της ΕΕ. Στην πλέον πρόσφατη δέσμη νομοθετικών μέτρων, γνωστή ως τρίτη δέσμη μέτρων για την ενέργεια, τίθεται ο στόχος επίτευξης της εσωτερικής αγοράς έως το 2014. Παρασχέθηκαν επίσης 3,7 δισεκατομμύρια ευρώ από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για τη χρηματοδότηση ενεργειακών υποδομών κατά την περίοδο 2007-2013, ενώ επιπλέον ποσό περίπου 7,4 δισεκατομμυρίων ευρώ αναμένεται να παρασχεθεί μεταξύ 2014 και 2020.

IV

Σκοπός του ελέγχου μας ήταν να διαπιστωθεί εάν η εφαρμογή μέτρων πολιτικής για την εσωτερική αγορά ενέργειας και οι δαπάνες της ΕΕ για ενεργειακές υποδομές παρείχαν ουσιαστικά οφέλη στο πλαίσιο της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού.

V

Ο στόχος της ΕΕ για ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας ως το 2014 δεν επιτεύχθηκε. Γενικά, οι υπάρχουσες ενεργειακές υποδομές της Ευρώπης δεν είναι σχεδιασμένες για πλήρως ολοκληρωμένες αγορές και, ως εκ τούτου, δεν εξασφαλίζουν επί του παρόντος αποτελεσματικά τον ενεργειακό εφοδιασμό. Η χρηματοδοτική στήριξη που παρέχεται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για τον τομέα των ενεργειακών υποδομών συνέβαλε σε περιορισμένο μόνο βαθμό στην ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας και την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού.

VI

Εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα με την εφαρμογή του νομικού πλαισίου της ΕΕ για την εσωτερική αγορά ενέργειας. Οι σημαντικές διαφορές που υφίστανται στον τρόπο με τον οποίο τα διάφορα κράτη μέλη οργανώνουν τις αγορές ενέργειάς τους μπορεί να λειτουργήσουν ως τροχοπέδη για την περαιτέρω εξέλιξη της εσωτερικής αγοράς ενέργειας. Μολονότι έχει σημειωθεί πρόοδος ως προς την ένταξη των ευρωπαϊκών αγορών, τα πλήρη αποτελέσματα της εσωτερικής αγοράς ενέργειας ως προς τις τιμές δεν έχουν υλοποιηθεί ακόμα. Συνιστώνται τα εξής:

Σύσταση 1: ∆εδομένου ότι η εσωτερική αγορά ενέργειας δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί, η Επιτροπή πρέπει να ολοκληρώσει τις εκτιμήσεις της και να κινήσει τις τυχόν αναγκαίες διαδικασίες επί παραβάσει κατά των κρατών μελών έως το τέλος του 2016.

Σύσταση 2:

α)Τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίσουν ότι οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές (ΕΡΑ) τους είναι ανεξάρτητες και δεν περιορίζεται η εμβέλεια του ρόλου τους. Οι ΕΡΑ πρέπει να διαθέτουν επαρκείς πόρους για τις δραστηριότητές τους, που θα τους επιτρέπουν, μεταξύ άλλων, να συμμετέχουν πλήρως σε δραστηριότητες συνεργασίας σε επίπεδο ΕΕ.

β)Η Επιτροπή πρέπει να επιβεβαιώσει ότι ο Οργανισμός Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER) διαθέτει τις αναγκαίες εξουσίες ώστε να ζητά από τους αρμόδιους φορείς των κρατών μελών τις πληροφορίες που χρειάζεται για την εκπλήρωση των καθηκόντων που του έχουν ανατεθεί.

Σύσταση 3: Η Επιτροπή πρέπει να προωθήσει την ευρεία ανάπτυξη μηχανισμών διαφανούς διαπραγμάτευσης τόσο για το φυσικό αέριο όσο και για την ηλεκτρική ενέργεια. Στο πλαίσιο αυτό πρέπει, μεταξύ άλλων, να διευκολύνει και να υποστηρίζει την εγκατάσταση χρηματιστηρίων ενέργειας στα κράτη μέλη όπου δεν υφίστανται τέτοια χρηματιστήρια επί του παρόντος ή όπου κυριαρχούν μηχανισμοί εμπορίας τύπου B2B.

Σύσταση 4: Η Επιτροπή πρέπει να επιταχύνει τη διαδικασία της επιτροπολογίας, με σκοπό τη διασφάλιση της έγκρισης των κωδίκων για τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας έως το τέλος του 2015. Πρέπει επίσης να ενθαρρύνει τον ACER και τα Ε∆∆ΣΜ να υποστηρίξουν την έγκαιρη υλοποίηση των κωδίκων δικτύου από τα κράτη μέλη στο πλαίσιο περιφερειακών πρωτοβουλιών συνεργασίας.

Σύσταση 5: Η Επιτροπή πρέπει:

α)να εξετάσει το ενδεχόμενο καθορισμού στόχων διασύνδεσης της ηλεκτρικής ενέργειας με βάση τις ανάγκες της αγοράς και όχι τις σταθερές εθνικές παραγωγικές ικανότητες·

β)να επανεκτιμήσει το δυνητικό κόστος και τα οφέλη του μοντέλου-στόχου για το φυσικό αέριο και να εξετάσει, υπό το πρίσμα της αβέβαιης ζήτησης, κατά πόσον υπάρχουν εναλλακτικές προτάσεις στην εκτεταμένη κατασκευή αγωγών φυσικού αερίου, όπως η εγκατάσταση στρατηγικά τοποθετημένων τερματικών σταθμών ΥΦΑ για την εξυπηρέτηση μίας ή περισσότερων εθνικών αγορών που χρησιμοποιούν λύσεις συμβατές με την εσωτερική αγορά ενέργειας. Τα παραπάνω πρέπει να βασίζονται σε μια ολοκληρωμένη εκτίμηση των αναγκών σε επίπεδο ΕΕ.

VII

Οι υποδομές εντός και μεταξύ πολλών κρατών μελών δεν είναι ακόμη κατάλληλες για την εσωτερική αγορά ενέργειας. ∆εν υφίσταται συνολική εκτίμηση των αναγκών σε επίπεδο ΕΕ η οποία να αποτελέσει τη βάση για την ιεράρχηση των επενδύσεων σε ενεργειακές υποδομές στην ΕΕ. Η ανάπτυξη διασυνοριακών υποδομών απαιτεί συνεργασία μεταξύ των γειτονικών κρατών μελών. Συνιστώνται τα εξής:

Σύσταση 6: Η Επιτροπή πρέπει:

α)να εντοπίσει τις διασυνοριακές ενεργειακές υποδομές που δεν αξιοποιούνται πλήρως για την υποστήριξη της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, είτε επειδή είναι δεσμευμένες στο πλαίσιο μακροπρόθεσμων διμερών συμβάσεων που αποκλείουν την πρόσβαση τρίτων είτε επειδή δεν χρησιμοποιούνται οι τεχνικές τους ικανότητες, όπως η αντίστροφη ροή φυσικού αερίου·

β)να συνεργαστεί με τα ενδιαφερόμενα μέρη στα κράτη μέλη με σκοπό τη βελτίωση του βαθμού διαρκούς χρησιμοποίησης αυτών των υποδομών προς όφελος της εσωτερικής αγοράς ενέργειας·

γ)να διερευνήσει τα οφέλη της συγκρότησης περιφερειακών διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς (∆ΣΜ) ως μέσο ενθάρρυνσης και αποδοτικής διαχείρισης των διασυνοριακών ενεργειακών ροών, αξιοποιώντας πλήρως τις υφιστάμενες υποδομές.

Σύσταση 7: Η Επιτροπή πρέπει:

α)να προβεί σε ολοκληρωμένη εκτίμηση αναγκών όσον αφορά τις υποδομές ενέργειας σε επίπεδο ΕΕ ως βάση για την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς ενέργειας· αυτό θα μπορούσε να λειτουργήσει ως έγγραφο αναφοράς για την εκπόνηση άλλων στρατηγικών εγγράφων όπως τα δεκαετή προγράμματα ανάπτυξης δικτύων·

β)προς υποστήριξη της εκτίμησης αναγκών, να δημιουργήσει ικανότητα για την προτυποποίηση των αγορών ενέργειας, συμπεριλαμβανομένου ευρέος φάσματος προβολών της ζήτησης, είτε στο πλαίσιο των δικών της υπηρεσιών είτε στο πλαίσιο του ACER·

γ)να συνεργαστεί με τα Ε∆∆ΣΜ ηλεκτρισμού και Ε∆∆ΣΜ αερίου, ώστε η εκτίμηση αναγκών να συμβάλει στον σχεδιασμό των σχετικών με την εσωτερική αγορά ενέργειας υποδομών στην ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των δεκαετών προγραμμάτων ανάπτυξης δικτύων (∆ΠΑ∆).

VIII

Η ΕΕ διαθέτει διάφορα χρηματοδοτικά μέσα για την υποστήριξη έργων στον τομέα των ενεργειακών υποδομών, αλλά κανένα δεν έχει ως κύριο στόχο την εσωτερική αγορά ενέργειας. Οι ενεργειακές υποδομές που συγχρηματοδοτούνται από την ΕΕ έχουν περιορισμένο αντίκτυπο στην εσωτερική αγορά ενέργειας. Συνιστώνται τα εξής:

Σύσταση 8: Η Επιτροπή πρέπει να επεξεργαστεί περαιτέρω τις διαδικασίες σχεδιασμού της και ιδίως την ιεράρχηση κατά προτεραιότητα και τη χρηματοδότηση έργων κοινού ενδιαφέροντος (ΕΚΕ) υπό το πρίσμα μιας ολοκληρωμένης εκτίμησης αναγκών όσον αφορά τις ενεργειακές υποδομές σε επίπεδο ΕΕ.

Σύσταση 9: Η Επιτροπή πρέπει να διατυπώσει προτάσεις νομοθετικού περιεχομένου οι οποίες να ορίζουν ότι οι αποφάσεις περί της επιλογής προς χρηματοδότηση έργων που αφορούν ενεργειακές υποδομές εξαρτώνται από την εύρυθμη και αδιάλειπτη λειτουργία της αγοράς ενέργειας στα κράτη μέλη.

Εισαγωγή

01

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναπτύξει τα τελευταία 20 χρόνια μια ολοκληρωμένη προσέγγιση όσον αφορά την πολιτική για την ενέργεια και το κλίμα ¹. Η πολιτική αυτή εξακολουθεί να εξελίσσεται στο πλαίσιο της εντεινόμενης πρόκλησης που θέτει η κλιματική αλλαγή και των μεταβαλλόμενων διεθνών συνθηκών που περιλαμβάνουν τις πολιτικές εξελίξεις στα σύνορα της ΕΕ και τις εμπορικές συμφωνίες με εξωτερικούς εταίρους.

02

Η εντολή για την ανάπτυξη πολιτικής εκ μέρους της ΕΕ στον τομέα της ενέργειας προβλέπεται στο άρθρο 4 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) που ορίζει την ενέργεια ως τομέα συντρέχουσας αρμοδιότητας μεταξύ της ΕΕ και των κρατών μελών. Στο άρθρο 194 ορίζεται ότι οι στόχοι της ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ είναι:

α)να διασφαλίζει τη λειτουργία της αγοράς ενέργειας,

β)να διασφαλίζει τον ενεργειακό εφοδιασμό της Ένωσης,

γ)να προωθεί την ενεργειακή αποδοτικότητα και την εξοικονόμηση ενέργειας καθώς και την ανάπτυξη νέων και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, και

δ)να προωθεί τη διασύνδεση των ενεργειακών δικτύων.

03

Τα κράτη μέλη λαμβάνουν αποφάσεις σχετικά με το εθνικό ενεργειακό μείγμα τους, τους φόρους και τις προσαυξήσεις που επιβάλλουν στο φυσικό αέριο και την ηλεκτρική ενέργεια, και επιβλέπουν τη λειτουργία των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου εντός των συνόρων τους.

04

Η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού έχει αναδειχθεί σε μείζον ζήτημα στην Ευρώπη την τελευταία δεκαετία. Το ενδιαφέρον κυβερνητικών και δημόσιων φορέων έχει επικεντρωθεί στους κινδύνους που συνδέονται με την εξάρτηση από εξωτερικές πηγές, την πολιτική ανασφάλεια σε τρίτα κράτη-προμηθευτές και κράτη διέλευσης και το ενδεχόμενο διακοπής του ενεργειακού εφοδιασμού. Αναγνωρίζεται επίσης ολοένα περισσότερο ότι οι μετατροπές εντός του πλαισίου του ενεργειακού συστήματος της ΕΕ, λόγω της μεταβολής των τάσεων στη ζήτηση και του εμπλουτισμού των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, δημιουργούν νέες προκλήσεις για τον συνεχή ενεργειακό εφοδιασμό των τελικών χρηστών σε προσιτές τιμές.

Η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού και η σχέση της με την εσωτερική αγορά ενέργειας

05

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί με συνέπεια την ανάπτυξη των εσωτερικών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου ως βάση για την εξασφάλιση του ενεργειακού εφοδιασμού εντός της Ένωσης. Η εσωτερική αγορά ενέργειας αποτελεί το πλαίσιο ρυθμίσεων και υποδομών που θα επιτρέψει την ελεύθερη ροή και το χωρίς σύνορα εμπόριο φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας σε όλη την ΕΕ. Στην τελευταία ανακοίνωσή της σχετικά με την ευρωπαϊκή στρατηγική για την ενεργειακή ασφάλεια, η οποία δημοσιεύθηκε στις 28 Μαΐου 2014 ², η Επιτροπή αναφέρει τα εξής: «Το κλειδί για τη βελτίωση της ενεργειακής ασφάλειας είναι, πρώτον, μια συλλογικότερη προσέγγιση βασιζόμενη στην εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και στην ενίσχυση της συνεργασίας σε περιφερειακό και ευρωπαϊκό επίπεδο, ιδίως όσον αφορά τον συντονισμό της ανάπτυξης δικτύων και το άνοιγμα των αγορών …»

06

Η ανάπτυξη ανοικτών, ανταγωνιστικών και πλήρως λειτουργικών εσωτερικών αγορών εφοδιασμού με ηλεκτρική ενέργεια και φυσικό αέριο έχει τη δυνατότητα να εγγυηθεί την ασφάλεια του εφοδιασμού για την Ένωση στο σύνολό της. Παρέχει δε δυνατότητες για μεγαλύτερη διαφοροποίηση του εφοδιασμού, περιορισμό των κινδύνων που τον επαπειλούν σε τοπικό επίπεδο, ρευστές και ευέλικτες εμπορικές συναλλαγές εντός και μεταξύ κρατών μελών και εξασφάλιση του ενεργειακού εφοδιασμού σε οικονομικά αποδοτική βάση. Η ασφάλεια του εφοδιασμού αποτελεί δημόσιο αγαθό που έχει ένα ορισμένο κόστος, και η επίτευξή της με τον πλέον αποδοτικό από άποψη κόστους τρόπο συνιστά βασικό στόχο της ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ.

07

Τον ∆εκέμβριο του 2014, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης επανέλαβε τη στήριξή του για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, τονίζοντας ότι «πρέπει να καταβληθεί επειγόντως κάθε δυνατή προσπάθεια για την επίτευξη του στόχου μιας πλήρως λειτουργικής και διασυνδεδεμένης εσωτερικής αγοράς ενέργειας» ³.

08

Προκειμένου να αναπτυχθεί μια εσωτερική αγορά ενέργειας, είναι ανάγκη να καθοριστούν κανόνες σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας των αγορών φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας και να διασφαλιστεί ότι υπάρχουν επαρκείς υποδομές για τον σκοπό αυτό.

Το νομικό πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς ενέργειας

09

Οι κανόνες σχετικά με τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς ενέργειας έχουν διάφορες μορφές. Το πρώτο στάδιο αφορά την κατάρτιση νομοθετικού πλαισίου που θα καθορίζει τις αρχές για την ανάπτυξη των εσωτερικών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου και τους ρυθμιστικούς όρους βάσει των οποίων πρέπει να γίνεται το εμπόριο ενέργειας. Αυτό το νομοθετικό πλαίσιο έχει αναπτυχθεί μέσα από τρεις δέσμες μέτρων στο πλαίσιο του παράγωγου δικαίου της ΕΕ (βλέπε σχήμα 1).

10

Η τρίτη δέσμη μέτρων για την ενέργεια συμπληρώθηκε το 2011 από τον κανονισμό για την ακεραιότητα και τη διαφάνεια στη χονδρική αγορά⁴ ενέργειας (κανονισμός REMIT) ⁵. Ο συγκεκριμένος κανονισμός εστιάζει σε ζητήματα ακεραιότητας και κατάχρησης της αγοράς και προβλέπει την παρακολούθηση των χονδρικών αγορών ενέργειας με σκοπό τον εντοπισμό και την αποφυγή της χειραγώγησής της. Αναμένεται να έχει τεθεί σε πλήρη εφαρμογή έως τον Απρίλιο του 2016.

Σχήμα 1

Ανάπτυξη των τριών δεσμών μέτρων για την ενέργεια

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

11

Υπάρχουν επίσης δύο νομοθετικά μέτρα της ΕΕ που αφορούν άμεσα την ασφάλεια του εφοδιασμού με ηλεκτρική ενέργεια και φυσικό αέριο. Τα μέτρα αυτά βασίζονται στη διατήρηση της δέουσας και συνεχούς λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, ακόμα και υπό εξαιρετικές περιστάσεις:

α)με την οδηγία για τον εφοδιασμό με ηλεκτρισμό ⁶, η οποία εγκρίθηκε το 2005, τα κράτη μέλη δεσμεύονται για τη δημιουργία κατάλληλου επιπέδου ικανότητας παραγωγής, την επίτευξη δέουσας ισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης και την εξασφάλιση κατάλληλου επιπέδου διασύνδεσης με άλλα κράτη μέλη· και

β)με τον κανονισμό για τον εφοδιασμό με φυσικό αέριο, που εγκρίθηκε το 2010 ⁷, ορίζονται πρότυπα όσον αφορά τον εφοδιασμό και τις υποδομές και προβλέπονται οι αρμοδιότητες των επιχειρήσεων φυσικού αερίου, των κρατών μελών και της Επιτροπής τόσο όσον αφορά την πρόληψη όσο και όσον αφορά την αντίδραση σε ενδεχόμενες διακοπές του εφοδιασμού.

12

Το εν λόγω νομοθετικό πλαίσιο ορίζει τις βασικές αρχές της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, αλλά αυτό καθαυτό δεν συνιστά πρακτικό υπόδειγμα για τις αγορές ενέργειας. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δρομολόγησε πρότυπα-στόχους για την ηλεκτρική ενέργεια και το φυσικό αέριο προκειμένου να υλοποιηθεί ο στόχος της σύγκλισης των τιμών ⁸. Τα πρότυπα αυτά αναπτύχθηκαν περαιτέρω με τη συμμετοχή των Ε∆∆ΣΜ και του ACER, καθώς και εκπροσώπων του κλάδου της ενέργειας, και βρίσκονται επί του παρόντος σε φάση ενσωμάτωσής τους σε ένα πλαίσιο κατευθυντήριων γραμμών και κωδίκων δικτύου διά των οποίων θα προσδιορίζονται οι τεχνικοί κανόνες περί του ενδεδειγμένου τρόπου λειτουργίας των αγορών αυτών:

α)Το πρότυπο-στόχος για την ηλεκτρική ενέργεια προβλέπει τη σύζευξη των εθνικών αγορών σε μια ενιαία πανευρωπαϊκή αγορά ⁹. Πέραν της διευκόλυνσης της σύγκλισης των τιμών, η σύζευξη αυτή αναμένεται να διασφαλίσει τη βέλτιστη χρήση των διασυνοριακών μεταφορών.

β)Το πρότυπο-στόχος για το φυσικό αέριο προωθεί τη σύγκλιση των τιμών μέσω συναλλακτικών κόμβων ¹⁰. Προβλέπει τη δημιουργία ζωνών εισόδου-εξόδου και ρευστών συναλλακτικών σημείων εικονικού τύπου.

Ρόλοι και αρμοδιότητες των βασικών παραγόντων στον τομέα ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ

13

Η διαδικασία ανάπτυξης, υλοποίησης και ρύθμισης της εσωτερικής αγοράς ενέργειας περιλαμβάνει διάφορους δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς που διαθέτουν διαφορετικούς ρόλους και αρμοδιότητες.

α)Στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Γενική ∆ιεύθυνση Ενέργειας (Γ∆ Ενέργειας) είναι αρμόδια για την κατάρτιση και την εφαρμογή της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής στο πλαίσιο του άρθρου 194 ΣΛΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό περιλαμβάνονται η διασφάλιση της λειτουργίας της αγοράς ενέργειας και η εγγύηση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού εντός της Ένωσης, καθώς και η προώθηση της διασύνδεσης των ενεργειακών δικτύων. Όσον αφορά την εσωτερική αγορά ενέργειας, η Επιτροπή:

i)προτείνει έγγραφα πολιτικής και νομοθετικά μέτρα κατά περίπτωση·

ii)παρακολουθεί τη μεταφορά των δεσμών μέτρων για την ενέργεια στο εθνικό δίκαιο·

iii)εγκρίνει κώδικες δικτύου μαζί με τα κράτη μέλη μέσω της διαδικασίας επιτροπολογίας.

β)Οι αγορές ενέργειας πρέπει να παρακολουθούνται από τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές (ΕΡΑ) που είναι πλήρως ανεξάρτητες από τις κυβερνήσεις των κρατών μελών. Η απαίτηση θέσπισης των ΕΡΑ εισήχθη με τη δεύτερη δέσμη μέτρων για την ενέργεια. Η τρίτη δέσμη μέτρων ενίσχυσε περαιτέρω τον ρόλο τους.

γ)Ο Οργανισμός Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER), ο οποίος συγκροτήθηκε στο πλαίσιο της τρίτης δέσμης μέτρων για την ενέργεια, αναμένεται να προωθήσει και να διευκολύνει τη συνεργασία μεταξύ των ΕΡΑ. Ο ACER αναπτύσσει κατευθυντήριες γραμμές-πλαίσια από τις οποίες απορρέουν οι κώδικες δικτύου, και εκδίδει γνωμοδοτήσεις σχετικά με διάφορα ζητήματα που άπτονται της αγοράς ενέργειας. Ο ACER δεν διαθέτει εκτελεστικές αρμοδιότητες, επομένως οι αποφάσεις του δεν δεσμεύουν άμεσα τους συμμετέχοντες στην αγορά.

δ)Οι διαχειριστές δικτύου μεταφοράς (∆ΣΜ) είναι φορείς αρμόδιοι για τη μεταφορά ενέργειας με τη μορφή φυσικού αερίου ή ηλεκτρισμού σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο, με χρήση σταθερών υποδομών. Από αυτούς αναμένεται να συνεργάζονται μεταξύ τους στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών ∆ικτύων ∆ιαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας και Φυσικού Αερίου (Ε∆∆ΣΜ ηλεκτρισμού και Ε∆∆ΣΜ αερίου). Τα Ε∆∆ΣΜ είναι αρμόδια για την ανάπτυξη των κωδίκων δικτύου βάσει των κατευθυντήριων γραμμών-πλαισίων του ACER, καθώς και για την εκπόνηση των δεκαετών προγραμμάτων ανάπτυξης δικτύων (∆ΠΑ∆).

Επενδυτικές ανάγκες και χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ στον τομέα των ενεργειακών υποδομών

14

Οι επενδύσεις σε ενεργειακές υποδομές είναι αναγκαίες, προκειμένου να καταστεί δυνατή η εξασφάλιση των οφελών από την ασφάλεια του εφοδιασμού μέσω της εσωτερικής αγοράς ενέργειας. Στην ΕΕ, οι ενεργειακές υποδομές χρηματοδοτούνται κυρίως από ∆ΣΜ μέσω τιμολογίων για τους καταναλωτές στο πλαίσιο της αρχής «ο χρήστης πληρώνει». Οι ίδιοι πόροι των ∆ΣΜ που χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση των επενδύσεων σε υποδομές μπορούν να καλύπτουν από μόλις 20 % των δαπανών ενός έργου έως το πλήρες κόστος των απαιτούμενων επενδύσεων. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής που αφορούν το 2011, μεταξύ 2005 και 2009, οι ∆ΣΜ προέβησαν σε επενδύσεις σε ενεργειακές υποδομές αξίας 9,1 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως. Το ποσό αυτό περιελάμβανε 5,8 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως για υποδομές ηλεκτρικής ενέργειας και 3,3 δισεκατομμύρια ευρώ για υποδομές φυσικού αερίου.

15

Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) αποτελεί τον μεγαλύτερο υπερεθνικό δανειοδότη και εγγυητή για έργα ενεργειακών υποδομών στην ΕΕ. Μεταξύ 2007 και 2012, η ΕΤΕπ παρείχε δάνεια ύψους 29,4 δισεκατομμυρίων ευρώ για επενδύσεις που αφορούσαν τον εκσυγχρονισμό και την ανάπτυξη ευρωπαϊκών δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου ¹¹.

16

Οι ενεργειακές υποδομές συγκαταλέγονται επίσης στις προτεραιότητες του νέου Ευρωπαϊκού Ταμείου Στρατηγικών Επενδύσεων (ΕΤΣΕ) ¹². Το ταμείο αυτό συνδυάζει κεφάλαια από τον προϋπολογισμό της ΕΕ και της ΕΤΕπ με σκοπό τη μόχλευση δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων ύψους τουλάχιστον 315 δισεκατομμυρίων ευρώ σε ολόκληρη την ΕΕ ¹³.

17

Σε σύγκριση με τις ίδιες επενδύσεις των ∆ΣΜ και τη χρηματοδότηση που παρέχεται από την ΕΤΕπ και το ΕΤΣΕ, ο προϋπολογισμός της ΕΕ αποτελεί σχετικά μικρό πάροχο επενδύσεων για ενεργειακές υποδομές. Μεταξύ 2007 και 2013, από τον προϋπολογισμό της ΕΕ διατέθηκαν για ενεργειακές υποδομές περίπου 3,7 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ επιπλέον 7,4 δισεκατομμύρια ευρώ προβλέπονται για την περίοδο 2014-2020, όπως παρουσιάζεται στον πίνακα 1.

Πίνακας 1

Κονδύλια που διατέθηκαν σε ενεργειακές υποδομές για την περίοδο 2007-2020 (σε εκατομμύρια ευρώ)

| Τομέας | ∆Ε∆-Ε | ΕΕΠΑ | ∆ΣΕ Ενέργεια | Ε∆ΕΤ | Σύνολο
2007-2013 | Ηλεκτρική ενέργεια | 81 | 905 |  | 498 | 1 484
Φυσικό αέριο | 64 | 1 363 |  | 814 | 2 241
ΣΥΝΟΛΟ | 145 | 2 268 |  | 1 312 | 3 725
2014-2020 | Ηλεκτρική ενέργεια και φυσικό αέριο | 5 350 | 2 000 ¹ | 7 350
ΣΥΝΟΛΟ 2007-2020 | 145 | 2 268 | 5 350 | 3 312 | 11 075

1 Ενδεικτικός αριθμός που υποβλήθηκε στην ομάδα ελέγχου από τη Γ∆ Περιφερειακής Πολιτικής και Αστικής Ανάπτυξης.

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, στηριζόμενο σε στοιχεία των βάσεων δεδομένων της Γ∆ Περιφερειακής Πολιτικής και Αστικής Ανάπτυξης και στις εκθέσεις εφαρμογής του ΕΕΠΑ.

18

Τα κονδύλια διατέθηκαν από αρκετά ταμεία υπό τη διαχείριση της Επιτροπής, τα οποία διαφέρουν ως προς το σχετικό τους μέγεθος, τα είδη έργων που χρηματοδοτούν και το είδος χρηματοδότησης που παρέχουν (βλέπε πίνακα 1):

α)Τα ∆ιευρωπαϊκά ∆ίκτυα στον τομέα της Ενέργειας (∆Ε∆-E), συσταθέντα το 1996 ¹⁴, αποτέλεσαν μέσο, υπό τη διαχείριση της Επιτροπής, που αποσκοπούσε στη χρηματοδότηση υποδομών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Οι κανονισμοί για τα ∆Ε∆-Ε του 2013 ¹⁵, όρισαν κριτήρια για τον εντοπισμό έργων κοινού ενδιαφέροντος (ΕΚΕ).

β)Το Ευρωπαϊκό Ενεργειακό Πρόγραμμα Ανάκαμψης (ΕΕΠΑ) θεσπίστηκε το 2009 με σκοπό την τόνωση της οικονομίας της ΕΕ μέσω επενδύσεων σε υποδομές ¹⁶. Το ΕΕΠΑ χρηματοδότησε τον συμφωνημένο κατάλογο έργων υπό την άμεση διαχείριση της Επιτροπής. Η υλοποίηση των χρηματοδοτούμενων έργων συνεχίζεται, αλλά το συγκεκριμένο καθεστώς δεν πρόκειται να παράσχει στήριξη σε νέα έργα.

γ)Η διευκόλυνση «Συνδέοντας την Ευρώπη» (∆ΣΕ)¹⁷ δημιουργήθηκε με σκοπό την παροχή επενδύσεων στους τομείς των μεταφορών, της ενέργειας και των τηλεπικοινωνιών για την περίοδο 2014-2020 ¹⁸. Το ταμείο έχει σχεδιαστεί για την προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων μέσω διαφόρων εργαλείων, συμπεριλαμβανομένων των επιχορηγήσεων, των ειδικών δανείων, των εγγυήσεων, των χρεωστικών τίτλων και των μέσων παροχής ίδιων κεφαλαίων. Η συγχρηματοδότηση μέσω επιχορηγήσεων βασίζεται σε ανοικτές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων και υπόκειται στη διαχείριση του Εκτελεστικού Οργανισμού Καινοτομίας και ∆ικτύων (INEA).

δ)Χρηματοδότηση για ενεργειακές υποδομές παρέχεται επίσης από τα Ευρωπαϊκά ∆ιαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία (Ε∆ΕΤ) ¹⁹. Η χρηματοδότηση αυτή βασίζεται στα εθνικά επιχειρησιακά προγράμματα που εγκρίνονται από την Επιτροπή.

19

Το 2010 η Επιτροπή προέβη στην εκτίμηση ότι ο ενεργειακός κλάδος της Ευρώπης θα χρειαστεί επενδύσεις ύψους 1 τρισεκατομμυρίου ευρώ ως το 2020. Από αυτά, περίπου 210 δισεκατομμύρια ευρώ θα απαιτηθούν για τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου ευρωπαϊκής σημασίας ²⁰. Πρόσφατα, ο ∆ιεθνής Οργανισμός Ενέργειας (∆ΟΕ) εκτίμησε ότι οι συνολικές επενδύσεις που απαιτούνται για τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου στην ΕΕ θα αυξηθούν, φθάνοντας τα 931 δισεκατομμύρια ευρώ κατά την περίοδο 2014-2035 ²¹.

1Σε αυτές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, οι ανακοινώσεις της Επιτροπής σχετικά με την ενεργειακή πολιτική της ΕΕ που δημοσιεύτηκαν το 1995 και το 2007, οι δέσμες μέτρων για την ενέργεια και το κλίμα του 2020 και του 2030 και η πρόσφατη ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την Ενεργειακή Ένωση.

2COM(2014) 330 final, της 28ης Μαΐου 2014, με τίτλο «Ευρωπαϊκή στρατηγική για την ενεργειακή ασφάλεια».

3Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Συμπεράσματα του Συμβουλίου Μεταφορών, Τηλεπικοινωνιών και Ενέργειας της 9ης ∆εκεμβρίου 2014.

4Η χονδρική πώληση πραγματοποιείται μεταξύ των εισαγωγέων ή των παραγωγών ενέργειας και των παρόχων που προβαίνουν σε πώληση προϊόντων ενέργειας σε τελικούς καταναλωτές.

5Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1227/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2011, για την ακεραιότητα και τη διαφάνεια στη χονδρική αγορά ενέργειας (ΕΕ L 326 της 8.12.2011, σ. 1).

6Οδηγία 2005/89/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Ιανουαρίου 2006, περί μέτρων διασφάλισης του εφοδιασμού με ηλεκτρισμό και περί επενδύσεων υποδομής (ΕΕ L 33 της 4.2.2006, σ. 22).

7Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 994/2010 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Οκτωβρίου 2010, σχετικά με τα μέτρα κατοχύρωσης της ασφάλειας εφοδιασμού με αέριο και την κατάργηση της οδηγίας 2004/67/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 295 της 12.11.2010, σ. 1).

8Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την ανάπτυξη των πρότυπων στόχων, βλέπε: https://ec.europa.eu/energy/en/consultations/consultation-generation-adequacy-capacity-mechanisms-and-internal-market-electricity

9Με τον όρο «σύζευξη των αγορών» περιγράφεται η σύνδεση χωριστών αγορών όψεως ηλεκτρικής ενέργειας της προηγούμενης ημέρας με χρήση της διαθέσιμης ικανότητας διασυνοριακών μεταφορών. Έχει αναπτυχθεί ένας ειδικός αλγόριθμος που φέρει την ονομασία EUPHEMIA με σκοπό την υλοποίηση της σύζευξης των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

10Ένας κόμβος φυσικού αερίου αποτελεί φυσικό ή εικονικό συναλλακτικό σημείο, όπου ο εφοδιασμός με φυσικό αέριο τιμολογείται ανάλογα με τη ζήτηση στην περιοχή. Οι τιμές στους κόμβους αυξομειώνονται ανάλογα με τη μεταβολή του σημείου αλληλεπίδρασης προσφοράς και ζήτησης φυσικού αερίου.

11Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, «Energy Lending Criteria» (Κριτήρια δανεισμού στον τομέα της ενέργειας), 23 Ιουλίου 2013.

12Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 2015/1017 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Ιουνίου 2015, για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων, τον Ευρωπαϊκό Κόμβο Επενδυτικών Συμβουλών και την Ευρωπαϊκή Πύλη Επενδυτικών Έργων και την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1291/2013 και (ΕΕ) αριθ. 1316/2013.

13Γνώμη αριθ. 4/2015 σχετικά με την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων και την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1291/2013 και (ΕΕ) αριθ. 1316/2013 (ΕΕ C 121 της 15.4.2015, σ. 1).

14Το πρόγραμμα ∆Ε∆-Ε θεσπίστηκε με τις ακόλουθες νομικές πράξεις: απόφαση αριθ. 1364/2006/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 6ης Σεπτεμβρίου 2006, για καθορισμό προσανατολισμών σχετικά με τα διευρωπαϊκά δίκτυα στον τομέα της ενέργειας και την κατάργηση της απόφασης αριθ. 96/391/ΕΚ και της απόφασης αριθ. 1229/2003/ΕΚ (ΕΕ L 262 της 22.9.2006, σ. 1).

15Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 347/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Απριλίου 2013, σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις διευρωπαϊκές ενεργειακές υποδομές, την κατάργηση της απόφασης αριθ. 1364/2006/ΕΚ και την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 713/2009, (ΕΚ) αριθ. 714/2009 και (ΕΚ) αριθ. 715/2009 (ΕΕ L 115 της 25.4.2013, σ. 39) αποσκοπεί στη διευκόλυνση της έγκαιρης ανάπτυξης και της διαλειτουργικότητας των διευρωπαϊκών δικτύων ενέργειας (∆Ε∆-Ε).

16Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 663/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, για τη θέσπιση προγράμματος ενίσχυσης της οικονομικής ανάκαμψης με τη χορήγηση κοινοτικής χρηματοδοτικής συνδρομής για έργα στον τομέα της ενέργειας (ΕΕ L 200 της 31.7.2009, σ. 31).

17Σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 2015/1017 σχετικά με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων, ο χρηματοδοτικός φάκελος της ∆ΣΕ που αφορά τον τομέα της ενέργειας για την περίοδο 2014 2020 μειώθηκε κατά 500 εκατομμύρια ευρώ (από 5 850 εκατομμύρια ευρώ σε 5 350 εκατομμύρια), προκειμένου να χρηματοδοτηθεί εν μέρει η συνεισφορά του γενικού προϋπολογισμού της ΕΕ στο ΕΤΣΕ.

18Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1316/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης ∆εκεμβρίου 2013, για τη σύσταση της διευκόλυνσης «Συνδέοντας την Ευρώπη», την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 913/2010 και την κατάργηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 680/2007 και (ΕΚ) αριθ. 67/2010 (ΕΕ L 348 της 20.12.2013, σ. 129).

19Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1303/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης ∆εκεμβρίου 2013, περί καθορισμού κοινών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας και περί καθορισμού γενικών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1083/2006 (ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 320).

20COM(2010) 677 τελικό της 17ης Νοεμβρίου 2010 με τίτλο «Προτεραιότητες για την ενεργειακή υποδομή για το 2020 και μετέπειτα — Προσχέδιο για ενοποιημένο ευρωπαϊκό ενεργειακό δίκτυο».

21World Investment Outlook 2014 (Προβλέψεις για τις παγκόσμιες επενδύσεις 2014), του ∆ιεθνούς Οργανισμού Ενέργειας. Παρίσι: ΟΟΣΑ/∆ΟΕ, σ. 167.

Εμβέλεια και τρόπος προσέγγισης του ελέγχου

20

Μέσω του ελέγχου του, το Συνέδριο επιδίωξε να διαπιστώσει εάν η υλοποίηση των μέτρων πολιτικής για την εσωτερική αγορά ενέργειας και οι δαπάνες της ΕΕ για τις ενεργειακές υποδομές εγγυώντο την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού με αποτελεσματικό τρόπο.

21

Ειδικότερα, εξετάστηκε αν:

οη Επιτροπή και τα κράτη μέλη διασφάλισαν την εφαρμογή των πολιτικών για την εσωτερική αγορά ενέργειας, βελτιώνοντας έτσι την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού·

οοι ενεργειακές υποδομές στην Ευρώπη είναι κατάλληλες για πλήρως ολοκληρωμένες αγορές, εγγυώμενες αποτελεσματικά την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού· και

οη χρηματοδοτική στήριξη μέσω της ΕΕ για τις ενεργειακές υποδομές συνέβαλε αποτελεσματικά στην ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς ενέργειας.

22

Οι επιτόπιες εργασίες στο πλαίσιο του ελέγχου πραγματοποιήθηκαν από τα μέσα του 2014 ως τα μέσα του 2015.

23

Ο έλεγχός μας επικεντρώθηκε στη μεταφορά φυσικού αερίου μέσω αγωγών, την αποθήκευση, συμπεριλαμβανομένων των τερματικών σταθμών ΥΦΑ και τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας. ∆εν καλύφθηκε η παραγωγή ενέργειας²² ούτε η ενεργειακή απόδοση ²³. Επίσης, δεν καλύφθηκαν τα συστήματα διανομής ενέργειας στους τελικούς καταναλωτές, η ενεργειακή ένδεια, οι φόροι και οι επιδοτήσεις ενέργειας, ούτε οι στόχοι των πολιτικών για την ενέργεια και το κλίμα του 2020 και του 2030.

24

Ο έλεγχός μας κάλυψε μέτρα πολιτικής και χρηματοδότηση από το 2007. Εφαρμόσαμε περιφερειακή προσέγγιση και εξετάσαμε περιπτωσιολογικές μελέτες σε έξι κράτη μέλη, Βουλγαρία, Εσθονία, Λιθουανία, Πολωνία, Ισπανία και Σουηδία. Αναλύσαμε τις περιφερειακές αγορές και την έκταση των διασυνδέσεων μεταξύ των εν λόγω κρατών μελών και των γειτόνων τους.

25

Στις συγκεκριμένες περιπτωσιολογικές μελέτες, εκτιμήθηκε ο τρόπος καθορισμού των επενδυτικών αναγκών, η εφαρμογή των αρχών που διέπουν την εσωτερική αγορά ενέργειας, πτυχές που άπτονται της διασυνοριακής συνεργασίας και το σκεπτικό πίσω από τις προτάσεις έργων. Η επιλογή αυτή εξασφάλιζε ευρεία γεωγραφική εκπροσώπηση από ολόκληρη την ΕΕ. Οι περιπτωσιολογικές μελέτες περιελάμβαναν 15 παραδείγματα συγκεκριμένων έργων που συγχρηματοδοτήθηκαν από την ΕΕ. Οι ελεγκτικές εργασίες για κάθε περιπτωσιολογική μελέτη περιελάμβαναν συνεντεύξεις με αξιωματούχους από το κράτος μέλος και την ΕΕ.

26

Εντοπίσαμε επίσης, κατά το δυνατόν, ορθές πρακτικές που θα μπορούσαν να ακολουθήσουν οι ενδιαφερόμενοι σε άλλα κράτη μέλη.

22Όσον αφορά την παραγωγή, βλέπε ειδική έκθεση αριθ. 6/2014 με τίτλο «Επιτεύχθηκαν θετικά αποτελέσματα με τη στήριξη από τα ταμεία της πολιτικής συνοχής για την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές;» (http://eca.europa.eu).

23Όσον αφορά την κατανάλωση, βλέπε ειδική έκθεση αριθ. 21/2012 με τίτλο «Οικονομική αποδοτικότητα των επενδύσεων που αφορούν την ενεργειακή απόδοση στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής».

Παρατηρήσεις

Ο στόχος για ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας έως το 2014 δεν επιτεύχθηκε

27

Από το 2007, η εσωτερική αγορά ενέργειας βρίσκεται στο επίκεντρο της ανάπτυξης της ενεργειακής πολιτικής σε επίπεδο ΕΕ. Με την τρίτη δέσμη μέτρων για την ενέργεια, που εγκρίθηκε το 2009, απαιτείτο η μεταφορά στο εθνικό δίκαιο των οδηγιών για το φυσικό αέριο και τον ηλεκτρισμό έως τις 3 Μαρτίου 2011 ²⁴. Ωστόσο, ο στόχος αυτός δεν επιτεύχθηκε το συγκεκριμένο έτος. Επιπλέον, το 2009 η Επιτροπή εξέδωσε τρεις κανονισμούς που αποτελούν μέρος της τρίτης δέσμης μέτρων για την ενέργεια ²⁵.

28

Το 2011, το Συμβούλιο επανέλαβε τη δέσμευσή του ως προς την εσωτερική αγορά ενέργειας, δηλώνοντας ότι «πρέπει να έχει ολοκληρωθεί ως το 2014 ώστε το φυσικό αέριο και η ηλεκτρική ενέργεια να κυκλοφορούν ελεύθερα» ²⁶. Τον ∆εκέμβριο του 2014, και ενώ ο στόχος δεν είχε ακόμα επιτευχθεί, το Συμβούλιο τόνισε εκ νέου την «την επείγουσα ανάγκη για αποτελεσματική και συνεπή εφαρμογή και υλοποίηση των διατάξεων που προβλέπονται στην τρίτη δέσμη μέτρων για την ενέργεια από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ…» ²⁷.

29

Για την επίτευξη του προαναφερόμενου στόχου είναι σημαντικά τα ακόλουθα:

οεφαρμογή του ρυθμιστικού πλαισίου της ΕΕ για την εσωτερική αγορά ενέργειας·

οεναρμόνιση ενός μωσαϊκού τοπικών και εθνικών αγορών·

οεπίτευξη σύγκλισης τιμών· και

οδιαθεσιμότητα των κατάλληλων ενεργειακών υποδομών (βλέπε σημείο 72).

Εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα με την εφαρμογή του νομικού πλαισίου της ΕΕ για την εσωτερική αγορά ενέργειας

30

Η τρίτη δέσμη μέτρων για την ενέργεια περιλαμβάνει τόσο κανονισμούς που έχουν άμεση εφαρμογή όσο και οδηγίες που πρέπει να ενσωματωθούν στο νομοθετικό πλαίσιο κάθε κράτους μέλους. Η Επιτροπή παρακολουθεί την εν λόγω πρόοδο διενεργώντας:

α)ελέγχους μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο, προκειμένου να επαληθεύσει εάν τα κράτη μέλη έχουν επικαιροποιήσει την εθνική τους νομοθεσία με στόχο την ενσωμάτωση σε αυτήν των διατάξεων των οδηγιών ²⁸. Όταν η Επιτροπή κρίνει ότι κάποιο κράτος μέλος δεν το έχει πράξει, δύναται να κινήσει διαδικασία επί παραβάσει η οποία μπορεί να οδηγήσει σε υποβολή προσφυγής στο Ευρωπαϊκό ∆ικαστήριο· και

β)ελέγχους συμμόρφωσης, βάσει των οποίων αξιολογείται κατά πόσον οι αλλαγές που έχουν επέλθει στην πράξη συνάδουν με τις διατάξεις των οδηγιών. Προκειμένου να διευκολυνθεί η εν λόγω αξιολόγηση, η Επιτροπή αποστέλλει στα κράτη μέλη αιτήματα για παροχή πληροφοριών και διευκρινίσεων – αυτή η ανταλλαγή πληροφοριών πραγματοποιείται με τη βοήθεια ενός εργαλείου γνωστού με την ονομασία «EU-pilots». Όταν η Επιτροπή εκτιμά ότι οι αλλαγές που επήλθαν στην πράξη σε κράτος μέλος δεν αντικατοπτρίζουν με τον δέοντα τρόπο τις διατάξεις των οδηγιών, δύναται να κινήσει επίσημη διαδικασία επί παραβάσει δυνάμει του άρθρου 258 ΣΛΕΕ.

31

Στον πίνακα 2 παρέχονται λεπτομέρειες σχετικά με την κατάσταση των συγκεκριμένων ελέγχων στις 30 Ιουνίου 2015, συμπεριλαμβανομένων των διαδικασιών επί παραβάσει που σχετίζονται με τη νομοθεσία της τρίτης δέσμης μέτρων για την ενέργεια. Η εν λόγω ανάλυση καταδεικνύει ότι πρέπει να ληφθούν πολλά ακόμη μέτρα, μέχρις ότου η τρίτη δέσμη μέτρων για την ενέργεια να μπορεί να θεωρηθεί ότι εφαρμόζεται πλήρως στα κράτη μέλη. Έως τις 30 Ιουνίου 2015:

α)όσον αφορά τη μη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο των διατάξεων της τρίτης δέσμης μέτρων για την ενέργεια, η Επιτροπή έκρινε αναγκαίο να κινήσει διαδικασίες επί παραβάσει κατά 19 από τα 28 κράτη μέλη. Όλες αυτές οι διαδικασίες είχαν περατωθεί στις 30 Ιουνίου 2015·

β)όσον αφορά τη μη συμμόρφωση με τις διατάξεις της τρίτης δέσμης μέτρων για την ενέργεια, η Επιτροπή ξεκίνησε το 2013 τη διαδικασία υποβολής προς τα κράτη μέλη αιτημάτων για παροχή πληροφοριών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, κίνησε διαδικασίες επί παραβάσει, ως εξής:

i)για 10 κράτη μέλη, η Επιτροπή είχε ολοκληρώσει την αξιολόγησή της και κίνησε διαδικασίες επί παραβάσει στο Ευρωπαϊκό ∆ικαστήριο δυνάμει του άρθρου 258 ΣΛΕΕ, οι οποίες εκκρεμούν ακόμη·

ii)για 4 κράτη μέλη, η Επιτροπή ζήτησε πληροφορίες μέσω αιτημάτων «EU-pilot», όμως δεν είχε ακόμα ολοκληρώσει την αξιολόγησή της· και

iii)για 14 κράτη μέλη, η Επιτροπή δεν είχε αποστείλει ακόμα αίτημα για παροχή πληροφοριών.

32

Στις διατάξεις της τρίτης δέσμης μέτρων για την ενέργεια που αφορούν τον παρόντα έλεγχο και σχετικά με τις οποίες διαπιστώθηκαν προβλήματα στο πλαίσιο των ελέγχων που διενήργησε η Επιτροπή, περιλαμβάνονται:

οη λειτουργία των εθνικών ρυθμιστικών αρχών (βλέπε σημεία 34 έως 36)·

οη λειτουργία των διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς (βλέπε σημεία 37 έως 42)·

οζητήματα που άπτονται των διαφορετικών τρόπων ρύθμισης των τιμών (βλέπε σημείο 64).

33

Κατά τη διάρκεια του ελέγχου επιβεβαιώθηκε η ύπαρξη προβλημάτων στους συγκεκριμένους τομείς, όπως επισημαίνεται στα σημεία που ακολουθούν.

Πίνακας 2

Έλεγχοι της Επιτροπής όσον αφορά τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο και τη μη συμμόρφωση με τις διατάξεις της τρίτης δέσμης μέτρων για την ενέργεια, κατάσταση στις

| Έλεγχοι περί μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο | Έλεγχοι συμμόρφωσης
| Ολοκληρωθέντες έλεγχοι της Επιτροπής περί μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο | Κίνηση και περάτωση της διαδικασίας επί παραβάσει | Κίνηση της διαδικασίας επί παραβάσει από την Επιτροπή | Περάτωση της διαδικασίας επί παραβάσει
Βέλγιο | √ | √ | √ | ∆εν έχει περατωθεί
Βουλγαρία | √ | √ | ∆εν κινήθηκε διαδικασία |
Τσεχική ∆ημοκρατία | √ | Άνευ αντικειμένου | ∆εν κινήθηκε διαδικασία |
∆ανία | √ | √ | ∆εν κινήθηκε διαδικασία |
Γερμανία | √ | Άνευ αντικειμένου | √ | ∆εν έχει περατωθεί
Εσθονία | √ | √ | ∆εν κινήθηκε διαδικασία |
Ιρλανδία | √ | √ | ∆εν κινήθηκε διαδικασία |
Ελλάδα | √ | Άνευ αντικειμένου | ∆εν κινήθηκε διαδικασία |
Ισπανία | √ | √ | √ | ∆εν έχει περατωθεί
Γαλλία | √ | √ | √ | ∆εν έχει περατωθεί
Κροατία | √ | Άνευ αντικειμένου | √ | ∆εν έχει περατωθεί
Ιταλία | √ | Άνευ αντικειμένου | √ | ∆εν έχει περατωθεί
Κύπρος | √ | √ | ∆εν κινήθηκε διαδικασία |
Λετονία | √ | Άνευ αντικειμένου | ∆εν κινήθηκε διαδικασία |
Λιθουανία | √ | √ | ∆εν κινήθηκε διαδικασία |
Λουξεμβούργο | √ | √ | √ | ∆εν έχει περατωθεί
Ουγγαρία | √ | Άνευ αντικειμένου | √ | ∆εν έχει περατωθεί
Μάλτα | √ | Άνευ αντικειμένου | ∆εν κινήθηκε διαδικασία |
Κάτω Χώρες | √ | √ | ∆εν κινήθηκε διαδικασία |
Αυστρία | √ | √ | √ | ∆εν έχει περατωθεί
Πολωνία | √ | √ | ∆εν κινήθηκε διαδικασία |
Πορτογαλία | √ | Άνευ αντικειμένου | ∆εν κινήθηκε διαδικασία |
Ρουμανία | √ | √ | √ | ∆εν έχει περατωθεί
Σλοβενία | √ | √ | ∆εν κινήθηκε διαδικασία |
Σλοβακία | √ | √ | ∆εν κινήθηκε διαδικασία |
Φινλανδία | √ | √ | ∆εν κινήθηκε διαδικασία |
Σουηδία | √ | √ | ∆εν κινήθηκε διαδικασία |
Ηνωμένο Βασίλειο | √ | √ | ∆εν κινήθηκε διαδικασία |

Σημείωση:
— «Άνευ αντικειμένου»: δεν κινήθηκε διαδικασία επί παραβάσει και η Επιτροπή δεν θα κινήσει τέτοια διαδικασία στο μέλλον βάσει των ελέγχων για τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο, οι οποίοι έχουν πλέον ολοκληρωθεί για όλα τα κράτη μέλη.
— «∆εν κινήθηκε διαδικασία»: δεν κινήθηκε καμία διαδικασία επί παραβάσει για το εκάστοτε κράτος μέλος. Η Επιτροπή επανεξετάζει την κατάσταση και ενδέχεται να κινήσει στο μέλλον διαδικασίες επί παραβάσει.
— «∆εν έχει περατωθεί»: προς το παρόν βρίσκεται σε εξέλιξη διαδικασία επί παραβάσει η οποία δεν έχει περατωθεί.

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο βάσει στοιχείων που παρείχε η Επιτροπή.

Οι ρυθμιστικές αρχές ενέργειας αντιμετωπίζουν προκλήσεις κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο ΕΕ

34

Τα αποδεικτικά στοιχεία που συγκεντρώθηκαν στο πλαίσιο του παρόντος ελέγχου κατέδειξαν τα ακόλουθα προβλήματα στη λειτουργία των εθνικών ρυθμιστικών αρχών (ΕΡΑ):

α)η ανεξαρτησία των ΕΡΑ είναι καίριας σημασίας για τη διασφάλιση της ορθής εκπλήρωσης των καθηκόντων τους. Οι επικεφαλής των ρυθμιστικών φορέων πρέπει να επιλέγονται με διαφανή τρόπο και να τους δίδεται ελευθερία δράσης. Οι συγκεκριμένες αρχές δεν τηρούνται πάντοτε (βλέπε παραδείγματα στο πλαίσιο 1)·

β)εκπρόσωποι αρκετών ΕΡΑ υπογράμμισαν τους κινδύνους όσον αφορά περιορισμούς ως προς την εμβέλεια του ρόλου τους. Ορισμένες κυβερνήσεις διατήρησαν συγκεκριμένες ρυθμιστικές εξουσίες ή έχουν επιβάλει στις ΕΡΑ μεθοδολογίες για τον καθορισμό τιμολογίων που ευνοούν συγκεκριμένους συμμετέχοντες στην αγορά (βλέπε παραδείγματα στο πλαίσιο 2)·

γ)μολονότι οι ΕΡΑ έχουν ίδια καθήκοντα σε όλα τα κράτη μέλη, το επίπεδο των πόρων που αυτές διαθέτουν παρουσιάζει σημαντικές διαφορές. Ο αριθμός των ατόμων που ασχολούνται με θέματα ενέργειας στις ΕΡΑ που υπεβλήθησαν σε έλεγχο κυμαίνεται από 21 έως 200 και άνω. Ορισμένες ΕΡΑ θεωρούν ότι διαθέτουν επαρκείς πόρους για να αντιμετωπίσουν όλα τα ζητήματα της αγοράς ενέργειας. Ωστόσο, λόγω περιορισμένων πόρων, ορισμένες ΕΡΑ είναι καλύτερα εξοπλισμένες για να ενταχθούν σε ένα πλαίσιο διεθνούς συνεργασίας, κάτι που έχει καίρια σημασία για την εσωτερική αγορά ενέργειας (βλέπε σημείο 35). Βλέπε παραδείγματα στο πλαίσιο 3.

Πλαίσιο 1

Ζητήματα που επηρεάζουν την ανεξαρτησία των ΕΡΑ

Βουλγαρία — Κατά την περίοδο 2009-2015, ο πρόεδρος της Ρυθμιστικής Επιτροπής Ενέργειας και Υδάτων (EWRC) αντικαταστάθηκε πολλές φορές από την κυβέρνηση, για παράδειγμα τέσσερις φορές μόνο κατά τη διάρκεια του 2013. Οι ανεξάρτητες ρυθμιστικές αρχές οφείλουν να καθορίσουν τιμολόγια ενέργειας ανάλογα με την υφιστάμενη βάση κόστους. Ωστόσο, η EWRC όρισε ρυθμιζόμενες τιμές για την ηλεκτρική ενέργεια, με συνέπεια μια κατάσταση κατά την οποία η επίσημη εταιρεία ενέργειας υποχρεούται να αγοράζει ηλεκτρική ενέργεια σε υψηλές τιμές και να την πωλεί σε χαμηλότερες, ως δημόσιος πάροχος, συσσωρεύοντας έλλειμμα ύψους περίπου 800 εκατομμυρίων ευρώ από το 2010 έως το τέλος του 2014.

Λιθουανία — Από το 2013, το λιθουανικό κοινοβούλιο είναι εξουσιοδοτημένο να αντικαθιστά με ψηφοφορία τον επικεφαλής της ΕΡΑ, εάν δεν εγκρίνει την ετήσια έκθεση των δραστηριοτήτων της.

Πλαίσιο 2

Περιορισμοί ως προς την εμβέλεια του ρόλου των ΕΡΑ

Ισπανία — Το Υπουργείο Βιομηχανίας, Ενέργειας και Τουρισμού καθορίζει τα τιμολόγια φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, ή τις δαπάνες του συστήματος, τα οποία οι ∆ΣΜ χρεώνουν στους χρήστες των υποδομών φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας. Η ΕΡΑ προτείνει μια μεθοδολογία για τα στοιχεία που απαρτίζουν το 1/3 των τελικών τιμολογίων δικτύου, ενώ τα στοιχεία του κόστους που απαρτίζουν τα άλλα 2/3 καθορίζονται αποκλειστικά από την ισπανική κυβέρνηση. Το γεγονός αυτό εγείρει ερωτήματα σχετικά με το εάν η ΕΡΑ διαθέτει επαρκείς εξουσίες για την άσκηση του συγκεκριμένου τμήματος των ρυθμιστικών της καθηκόντων.

Λιθουανία — Όπως προβλέπεται στην τρίτη δέσμη μέτρων για την ενέργεια, οι ΕΡΑ πρέπει να αναλαμβάνουν την ευθύνη για τον καθορισμό των τιμολογίων μεταφοράς ή διανομής, βάσει διαφανών κριτηρίων. Ωστόσο, στη Λιθουανία η κυβέρνηση ορίζει τη μεθοδολογία για τον καθορισμό των τιμολογίων φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας και οι τιμές λιανικής πώλησης υπόκεινται σε ρυθμίσεις. Ως εκ τούτου, σύμφωνα με τους προκαταρκτικούς υπολογισμούς της ΕΡΑ, οι δύο επίσημες κρατικές εταιρείες ενέργειας θα είναι σε θέση να εισπράξουν έως το 2024, μέσω τιμολογίων, 167 εκατομμύρια ευρώ περισσότερα σε σχέση με το ποσό που θα συγκέντρωναν εάν τα τιμολόγια καθορίζονταν από την ΕΡΑ.

Πλαίσιο 3

Επάρκεια των πόρων των ΕΡΑ

Σουηδία — Η Επιθεώρηση Ενέργειας της Σουηδίας επιβεβαίωσε ότι με την ομάδα των 100 εμπειρογνωμόνων που διαθέτει είναι πλήρως εξοπλισμένη ώστε να συμμετέχει στις εργασίες του ACER, συμπεριλαμβανομένης της διάθεσης αποσπασμένων εθνικών εμπειρογνωμόνων. Επιβεβαίωσε επίσης ότι προέβη σε όλες τις προετοιμασίες για την εφαρμογή του κανονισμού REMIT, συμπεριλαμβανομένου του πλήρους εξοπλισμού της απαραίτητης ομάδας.

Εσθονία — Μόνο οι 21 από τους 61 εργαζομένους της Εθνικής Αρχής Ανταγωνισμού απασχολούνται στον τομέα της ενέργειας. Η Επιτροπή, στις αναλύσεις της σχετικά με την αγορά ενέργειας της Εσθονίας, εξέφρασε ανησυχία σχετικά με το εάν η ΕΡΑ διαθέτει επαρκείς πόρους για να προβεί σε κατάλληλη ρύθμιση των αγορών ενέργειας της Εσθονίας και να συμμετέχει στις δραστηριότητες συνεργασίας σε επίπεδο ΕΕ (βλέπε παράρτημα ΙΙΙ).

35

∆εν υπάρχει ενιαία ρυθμιστική αρχή ενέργειας σε επίπεδο ΕΕ, όμως από τις ΕΡΑ αναμένεται να συνεργάζονται στο πλαίσιο του ACER (βλέπε σημείο 13). Καθώς οι αγορές ενέργειας καθίστανται όλο και περισσότερο ολοκληρωμένες, αυξάνεται συνεχώς η σημασία της επίλυσης διασυνοριακών ζητημάτων ρυθμιστικού χαρακτήρα. Επί του παρόντος, για την επίλυση των εν λόγω ζητημάτων ο ACER λειτουργεί μέσω ενός συστήματος ομάδων εργασίας που ασχολούνται με τον ηλεκτρική ενέργεια, το φυσικό αέριο και την ακεραιότητα και την παρακολούθηση της αγοράς. Μπορεί η συγκεκριμένη προσέγγιση να αποσκοπεί στη διευκόλυνση της άμεσης συμμετοχής των κρατών μελών, στην πράξη όμως δεν συμμετέχουν όλα τα κράτη μέλη στον ίδιο βαθμό και, ως εκ τούτου, τα πλέον ενεργά εξ αυτών ασκούν μεγαλύτερη επιρροή στις εργασίες των εν λόγω ομάδων. Ορισμένες ΕΡΑ επεσήμαναν ότι οι πόροι είναι περιορισμένοι, είτε πρόκειται για εμπειρογνώμονες ικανούς να αλληλεπιδρούν σε διεθνές περιβάλλον είτε για προϋπολογισμούς εξόδων ταξιδίου (βλέπε σημείο 34). Στο παράρτημα ΙΙΙ παρέχονται λεπτομέρειες σχετικά με τη συμμετοχή των εκπροσώπων των κρατών μελών στις ομάδες εργασίας του ACER.

36

Ένα από τα καθήκοντα του ACER είναι η ανάλυση των τάσεων στην αγορά ενέργειας και η παροχή συμβουλών ως προς την άσκηση πολιτικής στις ΕΡΑ και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Ωστόσο, δεν έχει αρμοδιότητα να επιβάλλει στις ΕΡΑ ή στις κυβερνήσεις των κρατών μελών να του υποβάλλουν στοιχεία σχετικά με την αγορά ενέργειας. Η έλλειψη στοιχείων περιορίζει την ικανότητα του ACER να παρέχει αναλύσεις αγοράς και συμβουλές ως προς την άσκηση πολιτικής στα θεσμικά όργανα της ΕΕ και τις ΕΡΑ των κρατών μελών.

Μολονότι έχει υλοποιηθεί επισήμως η αποδεσμοποίηση των ∆ΣΜ, το γεγονός αυτό δεν οδήγησε σε απελευθερωμένες και ανταγωνιστικές αγορές.

37

Η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου σπανίως πραγματοποιείται στο μέρος παραγωγής τους ή στο μέρος εισαγωγής τους σε μια χώρα. Προκειμένου αυτή η τεράστια ποσότητα ενέργειας να φθάνει στους καταναλωτές, έχουν αναπτυχθεί συστήματα μεταφοράς. Οι οργανισμοί που διαχειρίζονται τα εν λόγω συστήματα στα κράτη μέλη ονομάζονται διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς.

38

Η διαδικασία διαχωρισμού της μεταφοράς από άλλες δραστηριότητες, όπως η παραγωγή και η διανομή εντός κάθετα ολοκληρωμένων εταιρειών ενέργειας, είναι γνωστή ως αποδεσμοποίηση. Η εν λόγω διαδικασία ξεκίνησε από την πρώτη και τη δεύτερη δέσμη μέτρων για την ενέργεια. Η Επιτροπή επιβεβαίωσε ότι όλα τα κράτη μέλη έχουν μεταφέρει επισήμως στο εθνικό δίκαιο την τρίτη δέσμη νομοθετικών μέτρων για την ενέργεια, συμπεριλαμβανομένων των διατάξεων που αφορούν την αποδεσμοποίηση (βλέπε σημείο 31). Στο γράφημα 2 περιγράφονται ο ρόλος και η θέση των ∆ΣΜ στο εμπόριο ενέργειας πριν και μετά την αποδεσμοποίηση.

39

Ενώ στόχος της αποδεσμοποίησης και άλλων μέτρων ήταν η δημιουργία των ρυθμιστικών συνθηκών για μια εσωτερική αγορά ενέργειας, στις περισσότερες περιπτώσεις δεν έχει αναδυθεί μια ελευθερωμένη και ανταγωνιστική αγορά. Αιτία αποτελεί το γεγονός ότι πολλές κυβερνήσεις και επίσημες εταιρείες ενέργειας εξακολουθούν να περιορίζουν, μέσω κανονισμών και τεχνικών περιορισμών, την πρόσβαση τρίτων στο δίκτυο. Παραδείγματος χάριν, οι νέοι πάροχοι στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου χρειάζονται πρόσβαση σε εγκαταστάσεις μεταφοράς και αποθήκευσης. Χωρίς αυτήν, η είσοδος στις διεθνείς αγορές ηλεκτρικής ενέργειας ή φυσικού αερίου είναι δύσκολη για τους νεοεισερχόμενους. Στην Πολωνία, λόγου χάριν, η επίσημη εταιρεία φυσικού αερίου σύστησε το 2010 μια εταιρεία ειδικού σκοπού την οποία η ΕΡΑ δεν θεωρεί ∆ΣΜ και η οποία έχει στην κατοχή της το 100 % των υπόγειων εγκαταστάσεων αποθήκευσης της χώρας. Η κατάσταση αυτή ενέχει τον κίνδυνο η εν λόγω θυγατρική να περιορίσει την πρόσβαση νέων παρόχων φυσικού αερίου στην αγορά της Πολωνίας ²⁹.

Γράφημα 2

Εμπόριο και μεταφορά ενέργειας πριν και μετά την αποδεσμοποίηση

Πηγή: Παρουσίαση του James Matthys-Donnadieu, στις 26 Αυγούστου 2014, στο πλαίσιο των θερινών μαθημάτων «Economics of Electricity Markets», Πανεπιστήμιο της Γάνδης.

40

Καθώς τα δίκτυα των κρατών μελών διασυνδέονται όλο και περισσότερο μέσω υποδομών, καθίσταται σαφής η ανάγκη για μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ των γειτονικών ∆ΣΜ, συμπεριλαμβανομένης μιας συντονισμένης προσέγγισης απέναντι στην ανάπτυξη των υποδομών, ιδίως όσον αφορά την ασφάλεια του εφοδιασμού. Ως παράδειγμα καλής συνεργασίας αναφέρεται ότι ο ∆ΣΜ ηλεκτρικής ενέργειας της Σουηδίας έχει τη δυνατότητα να διαχειρίζεται επίσης τα δίκτυα στη Νορβηγία και τη ∆ανία, διότι, αφενός, έχει υπάρξει σχετική συμφωνία και, αφετέρου, τα δίκτυά τους είναι τεχνικώς διασυνδεδεμένα. Ωστόσο, το εν λόγω επίπεδο συνεργασίας δεν είναι ευρέως διαδεδομένο.

41

Όλοι οι ∆ΣΜ πρέπει να λάβουν πιστοποίηση από τις αντίστοιχες ΕΡΑ. Η Επιτροπή έχει αναλάβει ρόλο στη συγκεκριμένη διαδικασία και γνωμοδοτεί επί σχεδίων αποφάσεων που καταρτίζουν οι ΕΡΑ. Στο πλαίσιο της παροχής γνωμοδότησης η Επιτροπή επαληθεύει αν ο ∆ΣΜ διαθέτει επαρκή στοιχεία ενεργητικού και είναι σε θέση να λαμβάνει ανεξάρτητες επενδυτικές αποφάσεις. Υπάρχουν ακόμη ∆ΣΜ των οποίων η πιστοποίηση εκ μέρους της Επιτροπής δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί ³⁰.

42

∆εν υπάρχει ένας κοινός ∆ΣΜ σε επίπεδο ΕΕ. Οι ∆ΣΜ συνεργάζονται μεταξύ τους στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών ∆ικτύων ∆ιαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενεργείας και Φυσικού Αερίου (Ε∆∆ΣΜ ηλεκτρισμού και Ε∆∆ΣΜ αερίου). Η συμμετοχή των εθνικών ∆ΣΜ στις δραστηριότητες των Ε∆∆ΣΜ ποικίλλει, γεγονός που συνιστά κίνδυνο εφόσον οι τεχνικές λύσεις που αναπτύσσονται είναι καταλληλότερες για τους περισσότερο ενεργούς συμμετέχοντες.

Οι σημαντικές διαφορές στον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη οργανώνουν τις αγορές ενέργειάς τους μπορεί να λειτουργήσουν ως τροχοπέδη για την περαιτέρω εξέλιξη της εσωτερικής αγοράς ενέργειας

43

Η Επιτροπή αξιολόγησε την πρόοδο που συντελείται με στόχο την εσωτερική αγορά ενέργειας και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι για τις αγορές ενέργειας υπάρχουν 28 διαφορετικά εθνικά νομοθετικά πλαίσια ³¹. Συνεπώς, στην ΕΕ υπάρχει ένα μωσαϊκό τοπικών, εθνικών και περιφερειακών αγορών και όχι μια ενιαία εσωτερική αγορά ενέργειας. Πρόκληση για περαιτέρω ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς ενέργειας αποτελεί η εξεύρεση μέσων για τη συνεργασία των εν συγκεκριμένων αγορών. Η πρόκληση αυτή είναι σημαντική, διότι:

οεξακολουθούν να υφίστανται πολλοί και διαφορετικοί μηχανισμοί εμπορίας στην ΕΕ·

οοι αγορές ενέργειας επηρεάζονται από διάφορες παρεμβάσεις·

οεξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση η ανάπτυξη και εφαρμογή κωδίκων δικτύου· και

οτο επίπεδο ολοκλήρωσης και διαφάνειας της αγοράς παρουσιάζει διαφορές μεταξύ των αγορών.

Εξακολουθούν να υφίστανται πολλοί και διαφορετικοί μηχανισμοί εμπορίας στην ΕΕ

44

Η τρίτη δέσμη μέτρων για την ενέργεια δεν ορίζει συγκεκριμένους μηχανισμούς εμπορίας οι οποίοι πρέπει να εφαρμόζονται σε όλη την ΕΕ. Στην πράξη, η εμπορία φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας πραγματοποιείται με διάφορους τρόπους (βλέπε σημείο 60). Η ρευστότητα, η διαφάνεια και το πνεύμα ανοικτής συμμετοχής αποτελούν χαρακτηριστικά των αγορών, τα οποία διευκολύνουν αποτελεσματικά την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς. Κατά τη διάρκεια του ελέγχου, εντοπίστηκαν τουλάχιστον τέσσερις μηχανισμοί εμπορίας που παρουσιάζουν σε διαφορετικό βαθμό τα εν λόγω χαρακτηριστικά, όπως αυτό καταδεικνύεται στον πίνακα 3.

Οι εθνικές αγορές ενέργειας επηρεάζονται από κυβερνητικές παρεμβάσεις που αποσκοπούν στην επίτευξη των στόχων άλλων εθνικών πολιτικών ή πολιτικών της ΕΕ

45

Η ενεργειακή πολιτική συνδέεται στενά με πολλούς ακόμα τομείς πολιτικής, τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο ΕΕ, όπως η πολιτική για την οικονομία, την κλιματική αλλαγή, τη βιομηχανία, την καινοτομία ή την αγορά εργασίας. Τα μέτρα εφαρμογής των συγκεκριμένων πολιτικών μπορεί να έχουν επιπτώσεις στη λειτουργία των αγορών ενέργειας, επηρεάζοντας, λόγου χάριν, την επιλογή συγκεκριμένων πηγών ενέργειας, ή παρέχοντας ειδική στήριξη σε μία εξ αυτών. Μπορεί οι εν λόγω πολιτικές να είναι απολύτως λογικές σε επίπεδο μεμονωμένων κρατών μελών —στηρίζοντας, παραδείγματος χάριν, εγχώριες πηγές ενέργειας και συμβάλλοντας, ως εκ τούτου, σε εγχώριες αντιλήψεις περί ενεργειακής ασφάλειας στο οικείο κράτος μέλος— ωστόσο μπορούν να προκαλέσουν στρεβλώσεις στις αγορές και την τιμολόγηση σε ολόκληρη την εσωτερική αγορά ενέργειας.

Πίνακας 3

Εντοπισμός μηχανισμών εμπορίας της ενέργειας

Ρευστότητα
∆ιαφάνεια
Πνεύμα ανοικτής συμμετοχής
Παράδειγμα από περιπτωσιολογικές μελέτες στο πλαίσιο του ελέγχου

Περιφερειακά χρηματιστήρια
Οι συγκεκριμένες αγορές στηρίζονται σε μηχανισμούς μακροχρόνιας χρηματοπιστωτικής αντιστάθμισης, περιλαμβάνουν αρκετές χώρες και αποσκοπούν στη δημιουργία ενός χώρου στον οποίο η ενέργεια μπορεί να κυκλοφορεί ελεύθερα. Συνήθως διακρίνονται από μεγάλη ρευστότητα και λειτουργούν βάσει της βούλησης των συμμετεχόντων στην αγορά.
√
√
√
Το κοινό χρηματιστήριο συναλλαγών ηλεκτρικής ενέργειας στην περιοχή της Σκανδιναβίας και της Βαλτικής.

Άμεση εμπορία μεταξύ επιχειρήσεων (B2B)
Περιλαμβάνει την εμπορία μεταξύ ενός παραγωγού ενέργειας και του πελάτη του. Οι εν λόγω συμφωνίες -συνήθως πρόκειται για μακροχρόνιες συμβάσεις- δεν είναι διαφανείς, διότι οι όροι που διέπουν την εμπορία δεν κοινοποιούνται σε άλλους συμμετέχοντες στην αγορά. Το γεγονός αυτό καθιστά δύσκολο τον καθορισμό τιμής αναφοράς για το φυσικό αέριο και την ηλεκτρική ενέργεια σε έναν συγκεκριμένο τομέα της αγοράς.
X
X
√
Κατά τον χρόνο του ελέγχου, η εμπορία του συνόλου του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας πραγματοποιούνταν κατ’ αυτόν τον τρόπο στη Βουλγαρία.

Πριν το 2014 δεν υπήρχε ολοκληρωμένη, οργανωμένη αγορά φυσικού αερίου στην Ισπανία. Το 2013 περίπου το 66 % του φυσικού αερίου διακινήθηκε σε τερματικούς σταθμούς ΥΦΑ στο πλαίσιο διμερών συμβάσεων. Η ΕΡΑ αντιμετώπισε δυσκολίες στην εξασφάλιση αντικειμενικών στοιχείων σχετικά με τις τιμές του φυσικού αερίου.

Χρηματιστήρια περιορισμένων αρμοδιοτήτων
Συστήνονται κατόπιν πρωτοβουλίας ή διαταγής της κυβέρνησης του κράτους μέλους. Η υποχρέωση εμπορίας μέσω ενός τέτοιου χρηματιστηρίου μπορεί να υποδεικνύει ότι οι προσφερόμενες τιμές δεν βασίζονται εξ ολοκλήρου στη δυναμική της προσφοράς και της ζήτησης.
√
√
X
Το 2013 το 50 % της ηλεκτρικής ενέργειας στην Πολωνία πωλήθηκε μέσω συναλλαγών, ενώ το εναπομείναν μέρος διακινήθηκε μεταξύ επιχειρήσεων. Το πολωνικό χρηματιστήριο ενέργειας συστάθηκε από ομάδα επιχειρηματιών, αργότερα όμως έλαβε τη στήριξη των εθνικών αρχών, οι οποίες ζήτησαν από τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας να πωλούν τουλάχιστον το 70 % της παραγωγής τους μέσω του χρηματιστηρίου.

Αγορές πλεοναζουσών ποσοτήτων
Αυτές απαντούν κυρίως στον τομέα του φυσικού αερίου. Τα εν λόγω χρηματιστήρια λειτουργούν σε ένα πλαίσιο στο οποίο η αγορά είναι ως επί το πλείστον ρυθμισμένη ή κάποιος προμηθευτής κατέχει δεσπόζουσα θέση. Αυτό οδηγεί σε εμπορικές συναλλαγές οι οποίες, μολονότι πραγματοποιούνται με διαφανή τρόπο, δεν αντικατοπτρίζουν τη δυναμική των τιμών στο σύνολο της αγοράς.
√
X
X
Το πολωνικό χρηματιστήριο ενέργειας παρέχει τη δυνατότητα αγοράς φυσικού αερίου σε τιμή κατά 20 % χαμηλότερη από τη ρυθμιζόμενη τιμή χονδρικής πώλησης.

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

46

Η Επιτροπή γνωρίζει την επιρροή που μπορεί δυνητικά να έχουν οι συγκεκριμένες παρεμβάσεις στη λειτουργία των αγορών ενέργειας. Ωστόσο η δυνατότητά της να τις περιορίσει, ακόμα και σε περιπτώσεις που υπήρχε τέτοια βούληση, είναι περιορισμένη. Η Επιτροπή διασαφήνισε τη θέση της στις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της ενέργειας³² και στις επεξηγηματικές σημειώσεις σχετικά με τις δέσμες μέτρων για την ενέργεια. Τα βασικά σημεία που υποστήριξε η Επιτροπή και τα οποία σχετίζονται με τον παρόντα έλεγχο είναι τα ακόλουθα:

οδεν πρέπει να επιτρέπεται η ρύθμιση των τιμών χονδρικής πώλησης ³³· και

οπρέπει να καθοριστούν ρυθμιζόμενες τιμές λιανικής πώλησης σε επίπεδο το οποίο να επιτρέπει το ενδεχόμενο ανταγωνιστικών προσφορών. Το κόστος του παράγοντα της ηλεκτρικής ενέργειας στην ρυθμιζόμενη τιμή δεν πρέπει να είναι μικρότερο της τιμής χονδρικής πώλησης σε μια συγκεκριμένη αγορά ³⁴.

Έκδοση κωδίκων δικτύου και κατευθυντήριων οδηγιών: ιδιαιτέρως αργή όσον αφορά την ηλεκτρική ενέργεια

47

Οι κώδικες δικτύου είναι τεχνικοί κανόνες που σκοπό έχουν να αποτελέσουν τη βάση για την τεχνική διαλειτουργικότητα των συστημάτων ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου στην ΕΕ. Οι κώδικες αυτοί ορίζουν κοινά τεχνικά πρότυπα που πρέπει να διασφαλίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία της ενέργειας σε διασυνοριακό επίπεδο. Συμπληρώνουν το νομοθετικό πλαίσιο των αγορών ενέργειας, κατά τρόπον ώστε να διασφαλίζεται η κοινή εφαρμογή των δεσμών μέτρων. Όταν οι κώδικες δικτύου εφαρμόζονται πλήρως, επιτρέπουν τη μείωση του αριθμού των μηχανισμών εμπορίας και δημιουργούν τις αναγκαίες προϋποθέσεις για τη διασφάλιση της ολοκλήρωσης των συμβατών αγορών. Ο ACER διαδραματίζει εξέχοντα ρόλο στη διαδικασία: αναπτύσσει κατευθυντήριες γραμμές και, επίσης, αξιολογεί τους κώδικες που αναπτύσσουν τα Ε∆∆ΣΜ προτού τους υποβάλλει στην Επιτροπή. Στη συνέχεια, η Επιτροπή είναι αρμόδια να εγκρίνει το τελικό κείμενο των κωδίκων και να συντονίσει τη διαδικασία επιτροπολογίας μέσω της οποίας εγκρίνονται οι κώδικες.

48

Επί του παρόντος, η εμπορία ενέργειας λαμβάνει χώρα εντός των κρατών μελών και μεταξύ αυτών, ακόμα και χωρίς εγκεκριμένους κώδικες δικτύου επί των οποίων να έχει επιτευχθεί πλήρης συμφωνία. Ακόμα και σε αυτό το πλαίσιο, η ολοκλήρωση της εν λόγω διαδικασίας θα αποτελέσει σημαντικό βήμα προς την ανάπτυξη μιας εύρυθμης εσωτερικής αγοράς ενέργειας.

49

Όπως καταδεικνύεται στον πίνακα 4, η συμφωνία επί των κωδίκων αποδείχθηκε μακρά και δύσκολη διαδικασία. Στις 30 Ιουνίου 2015:

οείχε σημειωθεί σχετική πρόοδος όσον αφορά το φυσικό αέριο, καθώς είχαν εγκριθεί οι τέσσερις από τους πέντε κώδικες, ενώ ο πέμπτος βρισκόταν υπό διαπραγμάτευση·

οαντιθέτως, στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας δεν είχε εγκριθεί κανένας από τους ένδεκα κώδικες. Ακόμα και αφού ο ACER κατέθεσε τον φάκελο στην Επιτροπή, η έγκριση των κωδίκων δικτύου μέσω διαδικασιών επιτροπολογίας συναντά μεγάλη καθυστέρηση. Από τους εννέα κώδικες που κατατέθηκαν στην Επιτροπή, μόνο πέντε εντάχθηκαν στη διαδικασία επιτροπολογίας.

Πίνακας 4

Η διαδικασία ανάπτυξης κωδίκων δικτύου

|  | Κατευθυντήριες οδηγίες-πλαίσια που θεσπίστηκαν από τον ACER | Περάτωση της ανάπτυξης κωδίκων στο πλαίσιο των Ε∆∆ΣΜ ηλεκτρισμού και Ε∆∆ΣΜ αερίου | Τελική σύσταση του ACER | Έναρξη της διαδικασίας επιτροπολογίας | Κώδικας που δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ
Φυσικό αέριο | Μηχανισμοί κατανομής χωρητικότητας | 3ο τρίμηνο 2011 | 3ο τρίμηνο 2012 | 4ο τρίμηνο 2012 | 1ο τρίμηνο 2013 | 4ο τρίμηνο 2013
∆ιαδικασίες διαχείρισης της συμφόρησης | Άνευ αντικειμένου | Άνευ αντικειμένου | Άνευ αντικειμένου | 1ο τρίμηνο 2012 | 3ο τρίμηνο 2012
Συστήματα εξισορρόπησης και μεταφοράς φυσικού αερίου | 4ο τρίμηνο 2011 | 1ο τρίμηνο 2013 | 1ο τρίμηνο 2013 | 3ο τρίμηνο 2013 | 1ο τρίμηνο 2014
∆ιαλειτουργικότητα και κανόνες ανταλλαγής στοιχείων | 3ο τρίμηνο 2012 | 4ο τρίμηνο 2013 | 1ο τρίμηνο 2014 | 3ο τρίμηνο 2014 | 2ο τρίμηνο 2015
Εναρμονισμένες δομές τιμολόγησης της μεταφοράς ενέργειας | 4ο τρίμηνο 2013 |  |  |  |
Ηλεκτρική ενέργεια | Κατανομή χωρητικότητας και διαχείριση της συμφόρησης | 2ο τρίμηνο 2011 | 3ο τρίμηνο 2012 | 1ο τρίμηνο 2013 | 3ο τρίμηνο 2014 |
Μελλοντική κατανομή χωρητικότητας | 3ο τρίμηνο 2013 | 2ο τρίμηνο 2014 | 2ο τρίμηνο 2015 |
Σύνδεση παραγωγής | 2ο τρίμηνο 2011 | 2ο τρίμηνο 2012 | 1ο τρίμηνο 2013 | 1ο τρίμηνο 2015 |
Σύνδεση ζήτησης | 4ο τρίμηνο 2012 | 1ο τρίμηνο 2013 | 2ο τρίμηνο 2015 |
Απευθείας σύνδεση υψηλής τάσης | 2ο τρίμηνο 2014 | 3ο τρίμηνο 2014 | 2ο τρίμηνο 2015 |
Επιχειρησιακή ασφάλεια | 4ο τρίμηνο 2011 | 1ο τρίμηνο 2013 | 4ο τρίμηνο 2013 |  |
Επιχειρησιακός σχεδιασμός και προγραμματισμός | 1ο τρίμηνο 2013 | 4ο τρίμηνο 2013 |  |
Έλεγχος συχνότητας φορτίου και αποθέματα | 2ο τρίμηνο 2013 | 3ο τρίμηνο 2013 |  |
Επιχειρησιακή κατάρτιση |  |  |  |
Απαιτήσεις και επιχειρησιακές διαδικασίες για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης | 1ο τρίμηνο 2015 | 2ο τρίμηνο 2015 |  |
Εξισορρόπηση | 3ο τρίμηνο 2012 | 4ο τρίμηνο 2013 |  |  |

Σημείωση: Οι διαδικασίες διαχείρισης της συμφόρησης στην παροχή φυσικού αερίου διέφεραν από τις διαδικασίες άλλων κωδίκων δικτύου. Ανάλογες διαδικασίες είχαν ήδη θεσπιστεί ως τμήμα της τρίτης δέσμης μέτρων για την ενέργεια, βάσει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 715/2009, και, στη συνέχεια, επικαιροποιήθηκαν το 2012 μέσω διαδικασίας επιτροπολογίας.

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, βάσει στοιχείων που παρείχε ο ACER.

50

Στον έλεγχο που διενεργήθηκε εντοπίστηκαν τέσσερις λόγοι για τους οποίους καθυστέρησε η εν λόγω διαδικασία:

α)έλλειψη εμφανούς ανάγκης σε αγορές που λειτουργούν ήδη ικανοποιητικά. Οι συμφεροντούχοι στις εν λόγω αγορές δεν είναι πρόθυμοι να υιοθετήσουν νέο σύνολο τεχνικών κανόνων, και δεν δίνεται προτεραιότητα στα οφέλη από τη μεγαλύτερη ολοκλήρωση των ευρωπαϊκών αγορών. Παραδείγματος χάριν, ο ενδοημερήσιος μηχανισμός αγοράς ELBAS³⁵ του κοινού σκανδιναβικού και βαλτικού χρηματιστηρίου ηλεκτρικής ενέργειας δεν είναι, από τεχνικής πλευράς, εναρμονισμένος με τις ενδοημερήσιες πλατφόρμες εμπορίας της κεντρικής Ευρώπης. Τα κράτη μέλη της Σκανδιναβίας και της Βαλτικής δεν φάνηκαν διατεθειμένα να συμφωνήσουν σε μια κοινή ευρωπαϊκή λύση η οποία θα διέφερε από τον ELBAS. Η συζήτηση που έλαβε χώρα σχετικά με το σύστημα που πρέπει να χρησιμοποιηθεί σε ολόκληρη την Ευρώπη καθυστερεί τη σύζευξη των αγορών·

β)στην τρίτη δέσμη μέτρων για την ενέργεια παρατηρείται έλλειψη σαφούς χρονοδιαγράμματος ή αναφοράς προθεσμιών για την προετοιμασία, την έγκριση ή την εφαρμογή των κωδίκων δικτύου·

γ)η διαδικασία ανάπτυξης των κωδίκων μεταξύ των Ε∆∆ΣΜ και του ACER είναι περίπλοκη. Οι αποφάσεις σχετικά με την ανάπτυξη κωδίκων δικτύου λαμβάνονται με ψηφοφορία βάσει πλειοψηφίας των ∆ΣΜ στα Ε∆∆ΣΜ και των ΕΡΑ στον ACER. Αυτό δημιουργεί προβλήματα διότι, μολονότι τα Ε∆∆ΣΜ είναι ευρωπαϊκά όργανα τα οποία διαδραματίζουν ρόλο στην ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, εκπροσωπούν επίσης τα συμφέροντα των μεμονωμένων μελών τους. Αυτό σημαίνει ενδεχομένως συγκρούσεις συμφερόντων για τους συμμετέχοντες, και μπορεί να οδηγήσει στον κίνδυνο επίτευξης συμφωνίας βάσει «ελάχιστου κοινού παρονομαστή», οι οποίες δεν διευκολύνουν τη βέλτιστη σύζευξη των αγορών·

δ)ιδίως όσον αφορά την ηλεκτρική ενέργεια, η Επιτροπή δεν κίνησε ούτε κατηύθυνε εγκαίρως τη διαδικασία επιτροπολογίας.

51

Η έγκαιρη εφαρμογή των κωδίκων δικτύου υπήρξε περιορισμένη. Για την έγκαιρη εφαρμογή των δύο κωδίκων δικτύου, οι ∆ΣΜ και οι ΕΡΑ ορισμένων κρατών μελών ανέλαβαν περιφερειακές πρωτοβουλίες· από το 2012, επτά κράτη μέλη συνεργάζονται για την έγκαιρη υλοποίηση των μηχανισμών κατανομής χωρητικότητας για το φυσικό αέριο ³⁶·

Το επίπεδο ολοκλήρωσης και διαφάνειας παρουσιάζει διαφορές μεταξύ των μηχανισμών εμπορίας

52

Βάσει των αρχών της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, η εμπορία ενέργειας πρέπει να πραγματοποιείται σε διαφανείς αγορές που διέπονται από κανόνες. Όπως περιγράφεται ανωτέρω, διαφορετικοί μηχανισμοί εμπορίας χαρακτηρίζονται από διαφορετικό βαθμό διαφάνειας (βλέπε σημείο 44). Σε αυτό το πλαίσιο, εκδόθηκε το 2011 κανονισμός της ΕΕ³⁷ για την ακεραιότητα και τη διαφάνεια στη χονδρική αγορά ενέργειας (βλέπε πλαίσιο 4).

Πλαίσιο 4

Κανονισμός REMIT και ACER

Ο κανονισμός REMIT, που εφαρμόζεται από τον ACER, είναι ένα σύστημα παρακολούθησης των χονδρικών αγορών ενέργειας στην Ευρώπη και αποτελεί σημαντική νέα αρμοδιότητα του ACER, παράλληλα με εκείνες που έχει αναλάβει στο πλαίσιο της τρίτης δέσμης μέτρων για την ενέργεια. Ο ACER έχει ζητήσει νέες υποδομές ΤΠ, εργαλεία παρακολούθησης και ειδική εμπειρογνωμοσύνη.

οΤο στάδιο υλοποίησης ξεκίνησε με την έκδοση του κανονισμού και ολοκληρώθηκε με την έναρξη ισχύος των κανόνων σχετικά με τη συλλογή δεδομένων. Ο ACER όρισε τη μεθοδολογία, τις διαδικασίες και τα εργαλεία ΤΠ για την παρακολούθηση της χονδρικής αγοράς ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της ανταλλαγής δεδομένων με τις ΕΡΑ, καθώς και με άλλες αρχές σε εθνικό επίπεδο και σε επίπεδο ΕΕ.

οΣτο επιχειρησιακό στάδιο, ο ACER συλλέγει και αναλύει δεδομένα βάσει μιας προσέγγισης τεσσάρων βημάτων: εποπτεία, προκαταρκτική διερεύνηση μη φυσιολογικών συμβάντων, περιπτωσιολογική έρευνα και επιβολή. Ο ACER συλλέγει δεδομένα απευθείας από τους συμμετέχοντες στην αγορά και από τρίτους.

53

Ο ACER και οι ρυθμιστικές αρχές τεσσάρων εκ των έξι κρατών μελών που υποβλήθηκαν σε έλεγχο δήλωσαν ότι δεν είναι πλήρως προετοιμασμένοι για την εφαρμογή του κανονισμού REMIT. Η ΕΡΑ της Βουλγαρίας επεσήμανε ότι ο κανονισμός REMIT δεν εφαρμόζεται, διότι στη χώρα δεν υφίσταται επί του παρόντος χρηματιστήριο ενέργειας.

54

Τα χρηματιστήρια που λειτουργούν εύρυθμα διαθέτουν εσωτερικούς μηχανισμούς διαφάνειας που έχουν σχεδιαστεί με σκοπό να αποτρέπουν τη χειραγώγηση της αγοράς. Οι εν λόγω υπηρεσίες μπορούν να παρέχουν ενημέρωση στον ACER και τις ρυθμιστικές αρχές στο πλαίσιο του κανονισμού REMIT. Οι μηχανισμοί εμπορίας που χαρακτηρίζονται από μικρότερη διαφάνεια, όπως η εμπορία μεταξύ επιχειρήσεων και οι αγορές πλεοναζουσών ποσοτήτων, δεν διαθέτουν ακόμη λειτουργικούς μηχανισμούς εποπτείας. Συνεπώς, ακόμα και μετά την πλήρη θέση σε ισχύ του κανονισμού REMIT, ενδέχεται να εξακολουθήσουν να υφίστανται κίνδυνοι χειραγώγησης της αγοράς και παράτυπης ανταλλαγής πληροφοριών.

Μολονότι έχει σημειωθεί πρόοδος ως προς τη σύζευξη των ευρωπαϊκών αγορών, ακόμη δεν έχουν επέλθει πλήρως τα αποτελέσματα της εσωτερικής αγοράς ενέργειας ως προς τις τιμές

55

Η τρίτη δέσμη μέτρων για την ενέργεια προσεγγίζει με παρόμοιο τρόπο τις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Ομοίως, τα μοντέλα που έχουν αναπτυχθεί για τις δύο αγορές είναι παρόμοια, δεδομένου ότι προβλέπουν αφενός πρόσβαση σε ενέργεια από διάφορες πηγές και αφετέρου την ύπαρξη ανταγωνισμού στις τιμές σε κάθε τομέα της αγοράς (βλέπε σημείο 12).

56

Για τη σύγκριση των επιπέδων των τιμών ενέργειας μεταξύ κρατών μελών πρέπει να χρησιμοποιούνται οι τιμές χονδρικής πώλησης και όχι λιανικής, διότι στις τιμές λιανικής πώλησης περιλαμβάνονται φόροι, άλλες προσαυξήσεις και εκπτώσεις που ποικίλλουν μεταξύ των κρατών μελών. Η μέση τιμή που καταβάλλουν οι οικιακοί και βιομηχανικοί πελάτες παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές σε σχέση με τις τιμές χονδρικής πώλησης (βλέπε παράρτημα Ι).

57

Ένας από τους δείκτες εύρυθμης λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς ενέργειας είναι η σχετικά μικρή διαφορά στις τιμές χονδρικής πώλησης της ενέργειας μεταξύ γειτονικών χωρών και εντός περιφερειών. Η ύπαρξη σημαντικών διαφορών στις τιμές χονδρικής πώλησης υποδηλώνει ότι δεν εξασφαλίζονται τα οικονομικά κέρδη που θα μπορούσαν να αποφέρουν οι ανοικτές αγορές και οι δυνατότητες διασύνδεσης.

58

Σε ορισμένα κράτη μέλη, οι τιμές χονδρικής και λιανικής πώλησης της ενέργειας υπόκεινται σε ρύθμιση, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει το μέγεθος των διαφορών στις τιμές μεταξύ των κρατών μελών (βλέπε σημεία 45 και 46).

59

∆εν υπάρχει σύγκλιση των τιμών χονδρικής της ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των κρατών μελών. Όπως παρουσιάζεται στο γράφημα 3, οι τιμές χονδρικής της ηλεκτρικής ενέργειας παρουσιάζουν μεγάλες διαφορές εντός της ΕΕ. Η υψηλότερη τιμή χονδρικής πώλησης υπερβαίνει τη χαμηλότερη σε ποσοστό μεγαλύτερο του 85 % ³⁸. Ουσιαστικές διαφορές παρατηρούνται και μεταξύ ορισμένων γειτονικών κρατών μελών, παραδείγματος χάριν, μεταξύ της Εσθονίας και της Λετονίας ή μεταξύ της Τσεχικής ∆ημοκρατίας και της Πολωνίας.

Γράφημα 3

Σύγκριση των μέσων τιμών χονδρικής πώλησης του βασικού φορτίου για την ηλεκτρική ενέργεια το 2014 στα κράτη μέλη που διέθεταν χρηματιστήρια ενέργειας

Σημείωση: ∆εν υπάρχουν διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με τις τιμές στη Βουλγαρία, την Κροατία, την Κύπρο, το Λουξεμβούργο και τη Μάλτα.

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο βάσει στοιχείων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

60

Σε οικονομικούς όρους αγοράς, τρεις είναι οι απαραίτητες προϋποθέσεις για να επιτευχθεί σύγκλιση τιμών στην πράξη:

α)τα κράτη μέλη πρέπει να δεσμευτούν ότι θα εξασφαλίσουν την ανάπτυξη απελευθερωμένων και ανταγωνιστικών αγορών (βλέπε σημείο 39)·

β)οι μηχανισμοί εμπορίας που χρησιμοποιούν τα κράτη μέλη πρέπει να είναι συμβατοί σε διασυνοριακό επίπεδο. Εάν το ένα κράτος μέλος χρησιμοποιεί κάποιο διεπιχειρησιακό μοντέλο, ενώ το άλλο είναι μέλος περιφερειακού χρηματιστηρίου, καθίσταται αδύνατη η σύζευξη των αγορών (βλέπε σημείο 44)· και

γ)πρέπει να παρέχεται επαρκής χωρητικότητα των δικτύων μεταφοράς τόσο σε διασυνοριακό επίπεδο όσο και εντός των κρατών μελών.

61

Τα περισσότερα κράτη μέλη που χρησιμοποιούν ως μηχανισμό εμπορίας κάποια μορφή χρηματιστηρίου συμμετέχουν στη σύζευξη της αγοράς δυναμικότητας προηγούμενης ημέρας ³⁹. Το γεγονός αυτό, ωστόσο, δεν έχει οδηγήσει σε πλήρη σύγκλιση των τιμών χονδρικής πώλησης της ηλεκτρικής ενέργειας, διότι τα εν λόγω κράτη μέλη δεν χρησιμοποιούν απαραιτήτως τους ίδιους μηχανισμούς εμπορίας, ενώ οι διασυνδέσεις μεταξύ και εντός των κρατών μελών είναι περιορισμένες. Όπως καθίσταται σαφές από το γράφημα 3, εξακολουθούν να υφίστανται διαφορές στις τιμές μεταξύ των εν λόγω κρατών μελών.

62

Οι γραμμές διασύνδεσης διευκολύνουν τη σύζευξη των εθνικών αγορών ενέργειας, η οποία, θεωρητικά πρέπει να έχει αντίκτυπο στις τιμές της ενέργειας εφόσον επιτρέπει τις διασυνοριακές επιπτώσεις στην αγορά. Η ΕΕ έχει θέσει ως στόχο η χωρητικότητα των διασυνοριακών δικτύων διασύνδεσης της ηλεκτρικής ενέργειας να ανέρχεται τουλάχιστον στο 10 % της εγκατεστημένης ισχύος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας σε ένα συγκεκριμένο κράτος μέλος⁴⁰ (βλέπε σημείο 75). Ωστόσο, η επίτευξη ποσοστού διασύνδεσης της τάξης του 10 % δεν έχει οδηγήσει απαραιτήτως σε σύγκλιση τιμών.

63

Το ποσοστό διασύνδεσης που απαιτείται για την ουσιαστική επίτευξη σύγκλισης τιμών ποικίλλει ανάλογα με τις ανάγκες της αγοράς και τις ειδικές συνθήκες στα κράτη μέλη και τις παρακείμενες περιοχές. Η ικανότητα διασύνδεσης προκειμένου να επιτευχθεί σύγκλιση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας μπορεί να υπερβαίνει κατά πολύ το ποσοστό του 10 %, όμως σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, ιδίως μεταξύ μεγάλων αγορών, η αναγκαία ικανότητα διασύνδεσης μπορεί να είναι μικρότερη. Παραδείγματος χάριν, σύμφωνα με τον πίνακα 5, το ποσοστό διασύνδεσης της Πορτογαλίας είναι μικρότερο του 10 %, όμως, όπως φαίνεται στο γράφημα 3, δεν υφίσταται σημαντική διαφορά τιμών με τη γειτονική Ισπανία. Περισσότερα παραδείγματα της σχέσης μεταξύ σύγκλισης τιμών και του εν λόγω στόχου διασύνδεσης παρατίθενται στο πλαίσιο 5.

Πλαίσιο 5

Σύγκλιση τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και ο στόχος του 10 % για τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις

Η υφιστάμενη ικανότητα διασύνδεσης της Εσθονίας και της Λετονίας ανέρχεται περίπου στο 60 % της ικανότητας παραγωγής της Εσθονίας και στο 33 % της ικανότητας της Λετονίας. Συνεπώς, το ποσοστό διασύνδεσης υπερβαίνει κατά πολύ τον στόχο του 10 %, όμως οι διαφορές τιμών παραμένουν σημαντικές.

Η Πολωνία έχει επαρκή ικανότητα διασύνδεσης με τις γειτονικές χώρες. Εξαιρουμένων των διασυνδέσεων με τρίτες χώρες —τη Λευκορωσία και την Ουκρανία— η ικανότητα διασύνδεσης αντιστοιχεί στο 15 % της διαθέσιμης ικανότητας παραγωγής. Ωστόσο, οι υφιστάμενες διασυνοριακές γραμμές, συνολικής χωρητικότητας 5 GW, ως επί το πλείστον δεν διατίθενται προς εμπορία, λόγω περιορισμών που έχει θέσει ο ∆ΣΜ της Πολωνίας προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι απρογραμμάτιστες ροές ενέργειας από τη Γερμανία.

Αυτές οι απρογραμμάτιστες ροές οφείλονται σε μεγάλες ικανότητες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από αιολικά συστήματα στη βόρεια Γερμανία και σε περιορισμένη ικανότητα μεταφοράς στο εσωτερικό της Γερμανίας. Λόγω του ότι η ηλεκτρική ενέργεια δεν μπορεί να μεταφερθεί στο εσωτερικό της Γερμανίας, διατίθεται στα δίκτυα των γειτονικών χωρών, δημιουργώντας τις επονομαζόμενες «κυκλικές ροές». Προκειμένου ο ∆ΣΜ της Πολωνίας να αντιμετωπίσει αυτές τις δυνητικές ροές, αφήνει ανοικτή μια πολύ μικρή χωρητικότητα της διασύνδεσης με τη Γερμανία για εμπορία ηλεκτρικής ενέργειας.

Η μοναδική πλήρως λειτουργική διασύνδεση που επηρεάζει την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας στην Πολωνία είναι η σύνδεση SwePol με τη Σουηδία (600 MW), η οποία αντιστοιχεί περίπου στο 1,6 % της συνολικής διαθέσιμης εθνικής ικανότητας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην Πολωνία (βλέπε πλαίσιο 7).

64

Μολονότι ορισμένα κράτη μέλη έχουν δεσμευτεί για εφαρμογή μεταρρυθμίσεων σχετικών με την εσωτερική αγορά ενέργειας, εξακολουθούν να μην επιτρέπουν στη δυναμική της προσφοράς και της ζήτησης να καθορίσει τις τιμές της ενέργειας. Σε ένα από τα κράτη μέλη στα οποία διενεργήθηκε έλεγχος επιβλήθηκε ρύθμιση της τιμής χονδρικής πώλησης της ενέργειας, ενώ σε τέσσερα κράτη μέλη του δείγματος του ελέγχου χρησιμοποιήθηκαν διαφορετικές μορφές ρυθμίσεων για την τιμή λιανικής πώλησης.

Η πλήρης εφαρμογή του πρότυπου στόχου για το φυσικό αέριο ενδεχομένως να έχει περιορισμένο μόνο αντίκτυπο στις μέσες τιμές χονδρικής πώλησης του φυσικού αερίου

65

Στο πρότυπο-στόχο για το φυσικό αέριο ορίζεται η ανάγκη εμπορίας βάσει συναλλακτικών κόμβων (βλέπε σημείο 12). Μέχρι στιγμής, μόνο επτά κράτη μέλη εφαρμόζουν τιμολόγηση βάσει κόμβων ⁴¹. Σε άλλα κράτη μέλη, η εμπορία φυσικού αερίου πραγματοποιείται βάσει μοντέλων εμπορίας μεταξύ επιχειρήσεων, με αποκλειστικές συμβάσεις για τη χρήση της χωρητικότητας αγωγών, με τις οποίες οι παραγωγοί φυσικού αερίου δεσμεύονται να παραδίδουν συγκεκριμένες ποσότητες φυσικού αερίου έναντι σταθερής τιμής. Η εν λόγω σταθερή τιμή αποτελεί, στη συνέχεια, τη βάση για τον καθορισμό της τιμής χονδρικής πώλησης σε μια χώρα.

66

Οι μηχανισμοί εμπορικών συναλλαγών για το φυσικό αέριο τόσο βάσει κόμβου όσο και μεταξύ επιχειρήσεων μπορούν να λειτουργούν παράλληλα σε ένα κράτος μέλος. Στην Ιταλία, λόγου χάριν, υπάρχει κόμβος φυσικού αερίου και οι προμηθευτές του έχουν αναλάβει σχετική δέσμευση μέσω τεσσάρων διαφορετικών διεπιχειρησιακών συμβάσεων. Αντιθέτως, η Εσθονία και η Λετονία διαθέτουν έκαστη από μία πηγή φυσικού αερίου, με διεπιχειρησιακές συμβάσεις διά των οποίων καθορίζεται η τιμή ⁴².

67

Οι κόμβοι εξαρτώνται από την ύπαρξη περισσότερων της μιας πηγών εφοδιασμού με φυσικό αέριο, το οποίο παρέχεται είτε μέσω γραμμών διασύνδεσης αγωγών είτε από άλλες πηγές, όπως το ΥΦΑ. Η ανάπτυξη ανταγωνιστικών εμπορικών συναλλαγών βάσει κόμβων σε ολόκληρη την ΕΕ προϋποθέτει σημαντικές επενδύσεις σε υποδομές, προκειμένου να διευκολυνθεί η παροχή φυσικού αερίου από εναλλακτικές πηγές. Εάν σημαντικές δαπάνες αυτού του είδους αναμένεται να ανακτηθούν μέσω σταδιακών αυξήσεων στα τιμολόγια δικτύου, το οικονομικό όφελος από την ανάπτυξη εμπορικών συναλλαγών βάσει κόμβων σε ολόκληρη την ΕΕ ενδέχεται να είναι περιορισμένο, ιδίως λαμβάνοντας υπόψη ότι οι μέσες τιμές βάσει κόμβων είναι μόνο κατά 10 % χαμηλότερες σε σχέση με τις μέσες τιμές μεταξύ επιχειρήσεων ⁴³.

68

Επιπλέον, η ανταγωνιστική εμπορία βάσει κόμβου απαιτεί επαρκή εφοδιασμό από διαφορετικές πηγές φυσικού αερίου. Μολονότι η ύπαρξη πολλών προμηθευτών φυσικού αερίου από την ίδια εθνική πηγή μπορεί να δημιουργήσει ανταγωνισμό στα περιθώρια κέρδους, το γεγονός αυτό δεν εγγυάται απαραιτήτως την ασφάλεια του εφοδιασμού, διότι η διακοπή του εφοδιασμού από αυτήν τη μία εθνική πηγή μπορεί να επηρεάσει όλες τις οδούς εφοδιασμού που ξεκινούν από αυτήν.

69

Τα προαναφερθέντα πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη δεδομένης της σημαντικής αβεβαιότητας που περιβάλλει τη μελλοντική ζήτηση φυσικού αερίου στην ΕΕ. Όπως φαίνεται στο γράφημα 4, μεταξύ 2010 και 2013, η συνολική ζήτηση φυσικού αερίου στην ΕΕ μειώθηκε κατά 14 %, και ακόμα και στις προβλέψεις της Επιτροπής υποδεικνύεται ότι η ζήτηση φυσικού αερίου δεν προβλέπεται να αυξηθεί. Το γεγονός αυτό καθιστά τους δυνητικούς επενδυτές προσεκτικούς όσον αφορά την ανάληψη μελλοντικών επενδυτικών δεσμεύσεων.

70

Η Επιτροπή δεν διαθέτει δική της εσωτερική δυνατότητα κατάρτισης προβλέψεων σχετικά με τη ζήτηση φυσικού αερίου στην ΕΕ· αντιθέτως, χρησιμοποιεί προβλέψεις που καταρτίζονται από εξωτερικό ανάδοχο (βλέπε σημείο 83). Το γράφημα 4 καταδεικνύει επίσης ότι, κατά την εν λόγω περίοδο, η Επιτροπή προέβη σταθερά σε υπερεκτίμηση της ζήτησης φυσικού αερίου και ότι, ως εκ τούτου, πρέπει να αποκαταστήσει την αξιοπιστία των προβλέψεων που χρησιμοποιεί.

Γράφημα 4

Κατανάλωση φυσικού αερίου στην ΕΕ των 27 το διάστημα 2004-2013 παράλληλα με τις προβλέψεις της Επιτροπής έως το 2030

Σημείωση: Όλες οι προβλέψεις αφορούν την κατανάλωση στην ΕΕ των 27 ανά πενταετία (2005, 2010, 2015 κ.λπ.). Τα πλέον πρόσφατα στοιχεία που διαθέτει η Eurostat για την πραγματική κατανάλωση φυσικού αερίου αφορούν το 2013.

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, βάσει των διετών προβλέψεων της Eurostat και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ενέργεια που δημοσιεύτηκαν μεταξύ 2003 και 2013.

71

Υπάρχουν εναλλακτικοί τρόποι για αύξηση της ανταγωνιστικότητας των αγορών φυσικού αερίου, οι οποίοι θα καταστήσουν ασφαλέστερο τον ενεργειακό εφοδιασμό χωρίς, παράλληλα, οι αγορές να υστερούν σε πλήρως λειτουργική, ανταγωνιστική τιμολόγηση βάσει κόμβων. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω της παροχής μίας εναλλακτικής πηγής η οποία θα επηρέαζε την προσφερόμενη τιμή του έτερου παρόχου φυσικού αερίου. Ο τερματικός σταθμός ΥΦΑ της Λιθουανίας αποτελεί παράδειγμα για το πώς μπορεί να επιτευχθεί ένα τέτοιο αποτέλεσμα, διασφαλίζοντας παράλληλα τη διάθεση εναλλακτικής πηγής σε περίπτωση διακοπής του εφοδιασμού, η οποία θα επηρέαζε τους αγωγούς φυσικού αερίου στην περιοχή της Βαλτικής (βλέπε πλαίσιο 6).

Πλαίσιο 6

«Independence»: ο τερματικός σταθμός ΥΦΑ στην Klaipeda της Λιθουανίας

Ο πλωτός τερματικός σταθμός ΥΦΑ «Independence» εγκαταστάθηκε στον λιμένα της Klaipeda τον Νοέμβριο του 2014. Πρόκειται για ένα τερματικό σκάφος που μισθώθηκε από τη Λιθουανία για περίοδο 10 ετών, με επακόλουθο δικαίωμα αγοράς του από τη Λιθουανία. Ο τερματικός σταθμός, ικανός να παρέχει 3,8 δισεκατομμύρια m³ φυσικού αερίου ετησίως, έχει ενισχύσει σημαντικά την ασφάλεια του εφοδιασμού της Λιθουανίας σε φυσικό αέριο και τον ανταγωνισμό μεταξύ προμηθευτών φυσικού αερίου σε ολόκληρη την περιοχή.

Σύμφωνα με την ΕΡΑ της Λιθουανίας, μετά την ολοκλήρωση των βασικών εργασιών για τον τερματικό σταθμό ΥΦΑ το 2014, ο έτερος πάροχος φυσικού αερίου στη Λιθουανία προέβη σε μείωση της τιμής του εισαγόμενου φυσικού αερίου κατά 21 %, η οποία ανήλθε σε περίπου 28,6 ευρώ ανά MW/h, πριν ακόμα τεθεί σε πλήρη λειτουργία ο τερματικός σταθμός ΥΦΑ.

© ΥΦΑ Hoëgh

Φωτογραφία 1 — Άφιξη του πλωτού τερµατικού σταθµού ΥΦΑ «Independence» στον λιµένα της Klaipeda

Γενικά, οι υπάρχουσες ενεργειακές υποδομές της Ευρώπης δεν είναι σχεδιασμένες για πλήρως ολοκληρωμένες αγορές και, ως εκ τούτου, δεν εξασφαλίζουν επί του παρόντος αποτελεσματικά τον ενεργειακό εφοδιασμό

72

Οι κατάλληλες υποδομές είναι το ίδιο απαραίτητες για τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς ενέργειας όσο και οι δομές της αγοράς και οι αποτελεσματικές ρυθμίσεις. Στην παρούσα ενότητα της έκθεσης:

α)εκτιμάται κατά πόσον ο σχεδιασμός των ενεργειακών υποδομών στην ΕΕ ευνοεί την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς ενέργειας·

β)αξιολογείται κατά πόσον αναπτύσσονται υποδομές βάσει ολοκληρωμένης αξιολόγησης των αναγκών· και

γ)εξετάζεται η συνεργασία που απαιτείται για την υλοποίηση έργων υποδομών.

Οι υποδομές εντός και μεταξύ πολλών κρατών μελών δεν είναι ακόμη κατάλληλες για την εσωτερική αγορά ενέργειας

Οι ενεργειακές υποδομές ενός κράτους μέλος μπορούν να επηρεάσουν τις αγορές ενέργειας άλλων κρατών μελών

73

Τα χαρακτηριστικά των ενεργειακών υποδομών σε ένα κράτος μέλος μπορούν, στην πράξη, να οδηγήσουν σε περιορισμούς όσον αφορά τη ροή ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου μεταξύ γειτονικών και άλλων κρατών μελών. Τέτοιες περιπτώσεις παρατηρήθηκαν στη διάρκεια του ελέγχου με τις εξής μορφές:

α)ανεπαρκής ικανότητα απορρόφησης. Το πρόβλημα αυτό μπορεί να προκύψει όταν οι υποδομές ενός κράτους μέλους δεν διαθέτουν επαρκή ικανότητα για την πραγματοποίηση εισαγωγών και εξαγωγών μεταξύ γειτονικών εθνικών αγορών. Αυτό μπορεί να οφείλεται στην υπερφόρτωση των εθνικών δικτύων μεταφοράς ή στην έλλειψη επαρκών συχνοτήτων στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας ή στην έλλειψη διαθέσιμης παραγωγικής ικανότητας και/ή πίεσης στα συστήματα φυσικού αερίου. Βλέπε παραδείγματα στο πλαίσιο 7·

Πλαίσιο 7

Παραδείγματα εθνικών υποδομών μεταφοράς με ανεπαρκή ικανότητα απορρόφησης

Η γραμμή διασύνδεσης (καλώδιο συνεχούς ρεύματος SwePol) μεταξύ της Πολωνίας και της Σουηδίας, με εγκατεστημένη ισχύ 600 MW, της οποίας η κατασκευή ανατέθηκε το 2000, δεν αξιοποιείται πλήρως παρά τις σημαντικές διαφορές μεταξύ των τιμών χονδρικής πώλησης της ηλεκτρικής ενέργειας που παρατηρούνται στις αγορές των δύο αυτών κρατών μελών. Σύμφωνα με τον ∆ΣΜ της Πολωνίας, οι υποδομές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας στη βόρεια Πολωνία δεν διαθέτουν επαρκή ικανότητα ώστε να γίνουν δέκτες αυτής της ποσότητας ηλεκτρικής ενέργειας και να τη διανείμουν εντός του εθνικού δικτύου. Στη διάρκεια του 2014, η ικανότητα που διατίθετο στην αγορά κυμαινόταν από 273 MW έως 424 MW, η οποία είναι σημαντικά χαμηλότερη από τη μέγιστη ικανότητα της γραμμής διασύνδεσης.

Η Εσθονία διαθέτει γραμμές διασύνδεσης φυσικού αερίου προς τρίτες χώρες και προς τη Λετονία, και η πίεση στο πλαίσιο του συστήματός της εξασφαλίζεται από σταθμούς άντλησης στη Λετονία. Ένας νέος υποθαλάσσιος αγωγός φυσικού αερίου πρόκειται να κατασκευαστεί μεταξύ της Εσθονίας και της Φινλανδίας. Για να εξασφαλιστεί η ροή φυσικού αερίου σε αυτό τον αγωγό, θα έπρεπε να αυξηθεί η πίεση του φυσικού αερίου στο εσθονικό σύστημα, είτε μέσω της κατασκευής ενός σταθμού άντλησης στην Εσθονία είτε μέσω της αναβάθμισης του λετονικού σταθμού άντλησης.

β)ανεπαρκής ικανότητα διαμετακόμισης ενέργειας. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν εξελιχτεί ή πρόκειται να εξελιχτούν σε «διαδρόμους διαμετακόμισης ενέργειας». Οι εν λόγω διάδρομοι βρίσκονται ανάμεσα στα ενεργειακά πλούσια κράτη μέλη που θα μπορούσαν να εξάγουν φυσικό αέριο ή ηλεκτρική ενέργεια σε ανταγωνιστικές τιμές και στα κράτη μέλη που θα επωφελούνταν από αυτήν τη ροή. Για τη διαμετακόμιση ενέργειας μέσα σε ένα κράτος μέλος, απαιτείται ικανότητα που δεν αξιοποιείται πλήρως από την εγχώρια ζήτηση. Ορισμένες χώρες διαμετακόμισης δεν διαθέτουν τέτοια ικανότητα, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε συμφόρηση, βλέπε παραδείγματα στο πλαίσιο 8. Το αντίθετο πρόβλημα μπορεί να προκύψει στην περίπτωση των αγωγών αερίου που προορίζονται αποκλειστικά για μακροπρόθεσμες συμβάσεις διαμετακόμισης και δεν διατίθενται για εγχώρια χρήση (βλέπε σημείο 111).

Πλαίσιο 8

Προκλήσεις της διαμετακόμισης ενέργειας

Η Σουηδία αποτελεί χώρα διαμετακόμισης για τη νορβηγική ηλεκτρική ενέργεια που ρέει προς τη Φινλανδία, τη ∆ανία, τη Γερμανία και την Πολωνία. Προκειμένου να διευκολύνει τη ροή αυτή, η Σουηδία επένδυσε σε γραμμές διασύνδεσης. Ωστόσο, η εσωτερική συμφόρηση στη Σουηδία δεν επέτρεψε τη διατήρηση σταθερών εξαγωγών προς τη ∆ανία. Συνεπώς, το 2011, έπειτα από καταγγελία της ∆ανίας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Σουηδία προέβη στην αναδιάταξη της αγοράς της στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας σε τέσσερις ζώνες εμπορίας. Αυτό συνέβαλε στον εντοπισμό των περιοχών συμφόρησης και στη συνέχεια στην ενίσχυση του δικτύου.

Η Γαλλία θα έπρεπε να λειτουργεί ως χώρα διαμετακόμισης για να εξασφαλιστεί η ροή φυσικού αερίου μεταξύ της Ιβηρικής Χερσονήσου και της υπόλοιπης Ευρώπης. Ωστόσο, αυτό δεν είναι επί του παρόντος εφικτό λόγω των ισχυουσών συνθηκών της αγοράς, της συμφόρησης του δικτύου στη νότια Γαλλία και των προβλημάτων που σχετίζονται με τις ροές αερίου μεταξύ της βόρειας και της νότιας Γαλλίας.

Επίσης, στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, εκτός από την περιορισμένη διαθεσιμότητα φυσικών συνδέσεων μεταξύ της Ισπανίας και της Γαλλίας, ένα ακόμη σημαντικό εμπόδιο για την ένταξη της Ισπανίας και της Πορτογαλίας στην εσωτερική αγορά ενέργειας είναι η ανάγκη ενίσχυσης των εσωτερικών συστημάτων δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας τόσο στην Ισπανία όσο και στη Γαλλία, διαφορετικά η μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ της Ιβηρικής Χερσονήσου και της κεντρικής Ευρώπης δεν θα είναι δυνατή.

Οι διασυνοριακές υποδομές των κρατών μελών εξακολουθούν να παρουσιάζουν ελλείψεις

74

Τα προβλήματα σε επίπεδο διασυνοριακών γραμμών διασύνδεσης καθίστανται προφανή καθώς αυξάνεται η ζήτηση για εμπόριο ενέργειας μεταξύ των κρατών μελών. ∆εν έχει διενεργηθεί καμία ολοκληρωμένη ανάλυση για τις ελλείψεις που παρουσιάζουν οι διασυνοριακές υποδομές στην ΕΕ (βλέπε σημείο 82). Αν και δεν υφίσταται καμία τέτοια στρατηγική εκτίμηση των αναγκών, έχουν καθοριστεί σε επίπεδο ΕΕ στόχοι ηλεκτρικής διασύνδεσης και διασύνδεσης φυσικού αερίου.

75

Ο στόχος για 10 % ηλεκτρική διασύνδεση⁴⁴ τέθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το 2002 ⁴⁵. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν κράτη μέλη με ελάχιστες ή καθόλου διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας με τις γειτονικές χώρες ενώ, από τον Ιούνιο του 2015, 12 κράτη μέλη βρίσκονται κάτω από τον στόχο του 10 % της ηλεκτρικής διασύνδεσης, βλέπε πίνακα 5. Όπως επισημαίνεται στο σημείο 62, η επίτευξη του στόχου του 10 % διασύνδεσης δεν σημαίνει απαραίτητα ότι επιτυγχάνεται σύγκλιση των τιμών στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας των γειτονικών κρατών μελών.

Πίνακας 5

Ποσοστά διασύνδεσης ηλεκτρικής ενέργειας των κρατών μελών της ΕΕ το 2014

Ποσοστό διασύνδεσης ηλεκτρικής ενέργειας άνω του 10% |  | Ποσοστό διασύνδεσης ηλεκτρικής ενέργειας κάτω του 10%
Κράτος μέλος | % |  | Κράτος μέλος | %
Λουξεμβούργο | 245 |  | Ιρλανδία | 9
Κροατία | 69 |  | Ιταλία | 7
Σλοβενία | 65 |  | Πορτογαλία | 7
Σλοβακία | 61 |  | Ρουμανία | 7
Δανία | 44 |  | Ηνωμένο Βασίλειο | 6
Φινλανδία | 30 |  | Εσθονία | 4
Ουγγαρία | 29 |  | Λετονία | 4
Αυστρία | 29 |  | Λιθουανία | 4
Σουηδία | 26 |  | Ισπανία | 3
Κάτω Χώρες | 17 |  | Πολωνία | 2
Βέλγιο | 17 |  | Κύπρος | 0
Τσεχική Δημοκρατία | 17 |  | Μάλτα | 0
Βουλγαρία | 11 |  |  |
Ελλάδα | 11 |  |  |
Γερμανία | 10 |  |  |
Γαλλία | 10 |  |  |

Σημείωση: οι τρεις χώρες της Βαλτικής εκλαμβάνονται ως ενιαία περιφέρεια, μολονότι σε μεμονωμένο επίπεδο πληρούν τον στόχο του 10 %.

Πηγή: ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την επίτευξη του στόχου διασύνδεσης ηλεκτρικής ενέργειας της τάξης του 10 %.

76

Ορισμένα κράτη μέλη, όπως η Κύπρος, είναι πραγματικές νησίδες ηλεκτρικής ενέργειας που καθιστούν την ανάπτυξη διασυνδέσεων εξαιρετικά περίπλοκη. Ορισμένα κράτη μέλη εμφανίζουν χαμηλό ποσοστό διασύνδεσης λόγω του ότι περιορίζουν την ανάπτυξη ή τη χρήση γραμμών διασύνδεσης, βλέπε πλαίσιο 5.

77

Ο κανόνας του Ν-1 για το φυσικό αέριο ⁴⁶, που θεσπίστηκε το 2010 μέσω του κανονισμού για την ασφάλεια εφοδιασμού με αέριο, έχει ως στόχο να διασφαλίσει ότι υφίστανται εναλλακτικοί πάροχοι φυσικού αερίου σε κάθε αγορά. Η συμμόρφωση με τον εν λόγω κανόνα έπρεπε να είχε εξασφαλιστεί έως τον ∆εκέμβριο του 2014. Η αξιολόγηση της συμμόρφωσης ενός κράτους μέλους με τον κανόνα βασιζόταν σε έναν υπολογισμό που συνέκρινε τη σημασία του μεγαλύτερου σημείου εισόδου με τη σημασία όλων των άλλων σημείων εισόδου στο εν λόγω κράτος μέλος. Η εκπλήρωση του κανόνα Ν-1 είναι δυνατή σε περιφερειακό επίπεδο με τον όρο ότι τα οικεία κράτη μέλη προβαίνουν από κοινού σε εκτίμηση κινδύνου και καταρτίζουν κοινό προληπτικό σχέδιο δράσης και σχέδιο έκτακτης ανάγκης. Σύμφωνα με την Επιτροπή, με βάση τα στοιχεία που διαβιβάζουν τα κράτη μέλη, έως τον ∆εκέμβριο του 2014, έξι από τα 26 κράτη μέλη της ΕΕ που διέθεταν σημεία εισόδου φυσικού αερίου δεν είχαν συμμορφωθεί με τον κανόνα Ν-1 ⁴⁷.

78

Για την εκπλήρωση του κανόνα Ν-1, ορισμένοι υπάρχοντες αγωγοί φυσικού αερίου εξοπλίστηκαν με ικανότητα αντίστροφης ροής. Από τα έξι κράτη μέλη που περιλαμβάνονται στον έλεγχο, τα τέσσερα⁴⁸ διαθέτουν ικανότητα αντίστροφης ροής σε μία ή περισσότερες διασυνδέσεις, ούτως ώστε να εξασφαλίζεται η ροή φυσικού αερίου και στις δύο κατευθύνσεις. Ωστόσο, οι εν λόγω ικανότητες αντίστροφης ροής δεν είχαν καμία σχεδόν επίπτωση στη λειτουργία των αγορών αερίου καθώς προορίζονται να χρησιμοποιηθούν κυρίως σε περίπτωση διαταραχής του εφοδιασμού.

79

Όπως και στην περίπτωση του στόχου του 10 % για την ηλεκτρική ενέργεια, ο κανόνας Ν-1 χρησιμοποιείται σε περιορισμένο βαθμό κατά την ανάλυση των αναγκών σε υποδομές φυσικού αερίου, διότι όταν η τροφοδοσία μέσω εναλλακτικού σημείου εισόδου και η τροφοδοσία μέσω του μεγαλύτερου σημείου εισόδου έχουν την ίδια εθνική πηγή, δεν αυξάνεται απαραίτητα ο ανταγωνισμός, και η επίδραση στην ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού είναι μηδαμινή. Για παράδειγμα, η Φινλανδία και η Λετονία, μολονότι διαθέτουν πάνω από ένα σημείο εισόδου, στην πραγματικότητα παραμένουν εξαρτημένες από έναν και μόνο πάροχο φυσικού αερίου, διότι η συνολική ποσότητα αερίου που εισέρχεται μέσα από αυτά τα σημεία προέρχεται από την ίδια εθνική πηγή.

80

Καθώς η κατασκευή υποδομών φυσικού αερίου συνήθως απαιτεί σημαντικές επενδύσεις, δεν θεωρείται πάντοτε οικονομικά συμφέρουσα η κατασκευή αγωγών διασύνδεσης όπου προβλέπονται διάφοροι προμηθευτές (βλέπε επίσης σημεία 67 και 69). Στο πλαίσιο αυτό, ορισμένα κράτη μέλη συγκρίνουν τα πλεονεκτήματα των εναλλακτικών προσεγγίσεων ανάπτυξης των οικείων αγορών φυσικού αερίου, όπως η εγκατάσταση τερματικών σταθμών ΥΦΑ. Τερματικοί σταθμοί ΥΦΑ σχεδιάζονται ή οριστικοποιούνται μεταξύ άλλων στη Λιθουανία (βλέπε πλαίσιο 6), την Πολωνία, την Εσθονία, τη Φινλανδία, τη Σουηδία και την Κροατία.

81

Ωστόσο, ορισμένα κράτη μέλη συνεχίζουν να επεξεργάζονται φιλόδοξα σχέδια για τα οικεία συστήματα φυσικού αερίου, συμπεριλαμβανομένης της κατασκευής νέων υποδομών αερίου με σκοπό τη δημιουργία κόμβων αερίου. Για παράδειγμα, παρά τη μείωση της εγχώριας κατανάλωσης φυσικού αερίου ⁴⁹, τόσο η Βουλγαρία όσο και η Πολωνία προετοιμάζονται για τη δημιουργία κόμβων αερίου.

∆εν υφίσταται συνολική εκτίμηση των αναγκών σε επίπεδο ΕΕ που να αποτελεί τη βάση για την ιεράρχηση των επενδύσεων σε ενεργειακές υποδομές στην ΕΕ

∆εν υπάρχει πρόβλεψη για ολοκληρωμένη εκτίμηση των αναγκών σε υποδομές σε επίπεδο ΕΕ

82

Απαιτείται ολοκληρωμένη εκτίμηση των αναγκαίων υποδομών σε επίπεδο ΕΕ για την λήψη εμπεριστατωμένων αποφάσεων όσον αφορά την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς ενέργειας και την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού καθώς και τις λοιπές πολιτικές δεσμεύσεις της ΕΕ σε σχέση με τις οποίες ο ενεργειακός τομέας διαδραματίζει σημαντικό ρόλο, ιδίως στον τομέα της κλιματικής δράσης. Επιπλέον, δεδομένων των σημαντικών αναγκών σε επενδύσεις ενεργειακών υποδομών σε όλη την ΕΕ, η εν λόγω εκτίμηση αποτελεί καίριο εργαλείο και για τη λήψη επικαιροποιημένων αποφάσεων σχετικά με τη στόχευση των περιορισμένων ενωσιακών και λοιπών πόρων. Η Επιτροπή δεν έχει καταρτίσει κάποιο ολοκληρωμένο σχέδιο που θα μπορούσε να ενσωματώσει τα αποτελέσματα των πολιτικών της ΕΕ σε ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο ανάπτυξης υποδομών μεταφοράς.

83

Απαραίτητο στοιχείο για την επικαιροποίηση μιας τέτοιας ολοκληρωμένης εκτίμησης θα ήταν ένα εξελιγμένο μοντέλο ανάπτυξης της αγοράς ικανό να περιγράφει τις προβλέψεις των αναγκών σε υποδομές βάσει διαφόρων σεναρίων πολιτικής και αγοράς, στα οποία θα περιλαμβάνεται ευρύ φάσμα σεναρίων ζήτησης (βλέπε σημείο 70). Επί του παρόντος, η Επιτροπή δεν διαθέτει κάποιο εσωτερικό εργαλείο μοντελοποίησης, ούτε έχει πρόσβαση σε ένα τέτοιο εργαλείο μέσω του ACER. Μέχρι σήμερα, η Επιτροπή χρησιμοποιεί τη μοντελοποίηση της ενεργειακής αγοράς που έχει γίνει από εξωτερικό ανάδοχο, ενώ ο ACER χρησιμοποιεί τη μοντελοποίηση του Ε∆∆ΣΜ ηλεκτρισμού και του Ε∆∆ΣΜ αερίου.

84

Η μη ύπαρξη εκτίμησης των αναγκών ως βάση για τη στόχευση των πόρων της ΕΕ θα μπορούσε να οδηγήσει στη χρηματοδότηση έργων σε επίπεδο ΕΕ τα οποία δεν είναι απαραίτητα για την ικανοποίηση της προβλεπόμενης ενεργειακής ζήτησης, ή τα οποία έχουν περιορισμένες δυνατότητες να παραγάγουν τα οφέλη που συνεπάγεται η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού. Για παράδειγμα, μολονότι η ικανότητα του τερματικού σταθμού ΥΦΑ στην Klaipeda (βλέπε πλαίσιο 6) επαρκεί για να καλύψει τη μειούμενη ζήτηση των τριών χωρών της Βαλτικής για φυσικό αέριο ⁵⁰, ένας πρόσθετος περιφερειακός τερματικός σταθμός ΥΦΑ στην περιοχή γύρω από την ανατολική ακτή της Βαλτικής Θάλασσας, ο οποίος πρόκειται να κατασκευαστεί στη Φινλανδία ή την Εσθονία, περιλαμβάνεται στο σχέδιο BEMIP⁵¹ (βλέπε πλαίσιο 9) και συγκαταλέγεται στα έργα κοινού ενδιαφέροντος (βλέπε πλαίσιο 12).

Τα εργαλεία σχεδιασμού που χρησιμοποιούνται για την επικαιροποίηση του επενδυτικού σχεδιασμού έχουν περιορισμούς

85

Ελλείψει ολοκληρωμένης εκτίμησης, η Επιτροπή βασίστηκε σε διάφορα πιο εξειδικευμένα εργαλεία σχεδιασμού υποδομών όπως:

οκαταλόγους έργων κοινού ενδιαφέροντος (ΕΚΕ) (βλέπε ανάλυση στο σημείο 103)·

οδεκαετή προγράμματα ανάπτυξης δικτύων (∆ΠΑ∆).

86

Αν και παρέχουν επισκόπηση των επενδύσεων που σχεδιάζουν οι εθνικοί ∆ΣΜ ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, τα ∆ΠΑ∆ δεν δίνουν την πλήρη εικόνα των επενδύσεων, όσον αφορά τις ανάγκες σε επίπεδο ενωσιακών πολιτικών και ανάπτυξης της αγοράς, διότι:

οδεν στηρίζονται σε συνολική εκτίμηση ενωσιακού επιπέδου που θα εμπερικλείει μια σειρά στόχων πολιτικής της ΕΕ·

οδεν λαμβάνουν δεόντως υπόψη τις μελλοντικές επενδύσεις σε υποδομές που σχεδιάζουν οι ιδιωτικές οντότητες ούτε τη μελλοντική παραγωγή ενέργειας·

οοι εθνικές ρυθμιστικές αρχές δεν διαδραματίζουν ισχυρό ρόλο στην αξιολόγηση των προτάσεων για τα ∆ΠΑ∆·

οδεν συνάδουν πάντοτε με τα εθνικά επενδυτικά σχέδια στον τομέα των ενεργειακών υποδομών. Ο ACER έχει εντοπίσει 51 εθνικά έργα στο πλαίσιο του ∆ΠΑ∆ 2012 σχετικά με το Ε∆∆ΣΜ ηλεκτρισμού που δεν περιλαμβάνονταν στα εθνικά σχέδια ανάπτυξης⁵².

87

Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι κοινοποιήσεις των κρατών μελών προς την Επιτροπή σχετικά με την υφιστάμενη και την προγραμματισμένη ικανότητα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας συνήθως δεν συνάδουν με τα ∆ΠΑ∆. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να συναγάγει οριστικά συμπεράσματα και να προβεί σε επαρκή εκτίμηση των μελλοντικών χασμάτων μεταξύ των ενεργειακών υποδομών και των δυνατοτήτων τους να ανταποκρίνονται στη ζήτηση ⁵³. Ο ACER, ο οποίος παρακολουθεί την εφαρμογή τους, έχει επίσης εκφράσει την ανησυχία του για διάφορα πρακτικά ζητήματα που αφορούν τα ∆ΠΑ∆ ⁵⁴.

Για την ανάπτυξη διασυνοριακών υποδομών απαιτείται συνεργασία μεταξύ των γειτονικών κρατών μελών

88

Η εύρυθμη περιφερειακή συνεργασία και η αμοιβαία αντίληψη των αναπτυξιακών αναγκών αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για την υλοποίηση κάθε έργου διασυνοριακής υποδομής. Ωστόσο, στην πράξη, οι πρωτοβουλίες διασυνοριακών έργων μπορεί να προσκρούσουν σε διάφορες προκλήσεις, όπως η έλλειψη εμφανούς ανάγκης από τη μία ή και από τις δύο πλευρές, οι δυσκολίες εξασφάλισης όλων των αδειών σχεδιασμού, καθώς και η ισότιμη χρηματοδότηση των έργων ενεργειακών υποδομών και η κατανομή των υψηλών ως επί το πλείστον δαπανών μεταξύ των μερών. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένα παραδείγματα αποτελεσματικής συνεργασίας στην ΕΕ που έχουν προετοιμάσει το έδαφος για τη δημιουργία κοινών υποδομών καθώς και για την ανάπτυξη της αγοράς.

Αναπτύσσεται περιφερειακή συνεργασία στον τομέα της ενέργειας

89

Στον τομέα της ενέργειας, η περιφερειακή συνεργασία μεταξύ δύο ή περισσοτέρων κρατών μελών είναι το αποτέλεσμα είτε πολιτικών είτε τεχνικών πρωτοβουλιών.

90

Μεταξύ των πολιτικών πρωτοβουλιών, το σχέδιο διασύνδεσης των αγορών ενέργειας της περιοχής της Βαλτικής (BEMIP) αποτελεί αξιοσημείωτο επίκαιρο παράδειγμα, βλέπε πλαίσιο 9. Μια άλλη περιφερειακή πρωτοβουλία αρχίζει να διαμορφώνεται με τη μορφή ενός φόρουμ ενέργειας για τη νοτιοανατολική και την κεντρική Ευρώπη. Έχουν επίσης αναληφθεί κοινές πολιτικές δεσμεύσεις για την ανάπτυξη υποδομών συμπεριλαμβανομένης της δήλωσης της Μαδρίτης ⁵⁵, πρωτοβουλίες περιφερειακής συνεργασίας όπως το CORESO ⁵⁶, και ομάδες ασφάλειας ενεργειακού εφοδιασμού όπως η βαλτική και φινλανδική ομάδα συντονισμού για το φυσικό αέριο. Οι ομάδες αυτές, η δημιουργία των οποίων συχνά δρομολογείται από την Επιτροπή, επισημοποιούνται συνήθως σε υψηλό πολιτικό επίπεδο με τη σύναψη συμφωνιών μεταξύ των κρατών μελών. Ορισμένες φορές εστιάζουν σε συγκεκριμένες συμφωνίες έργων, όπως η σύνδεση των ηλεκτρικών δικτύων της Ισπανίας και της Γαλλίας που τέθηκε πρόσφατα σε λειτουργία (βλέπε πλαίσιο 10 και σημείο 93).

91

Οι πρωτοβουλίες τεχνικής συνεργασίας δρομολογούνται ως επί το πλείστον στο πλαίσιο του CEER⁵⁷ και του ACER, όπως οι ομάδες μελέτης για την ανάπτυξη κωδίκων δικτύου (βλέπε επίσης παράρτημα ΙΙΙ). Το έργο των εν λόγω ομάδων μπορεί επίσης να οδηγήσει στη δημιουργία νέων μορφών περιφερειακής συνεργασίας, όπως οι περιφερειακές πρωτοβουλίες για τον συντονισμό της ασφάλειας ⁵⁸.

Πλαίσιο 9

Τι είναι το σχέδιο διασύνδεσης των αγορών ενέργειας της περιοχής της Βαλτικής (BEMIP);

Το σχέδιο διασύνδεσης των αγορών ενέργειας της περιοχής της Βαλτικής (BEMIP) εγκρίθηκε στις 17 Ιουνίου 2009 από τους αρχηγούς κρατών της Λιθουανίας, της Πολωνίας, της Λετονίας, της ∆ανίας, της Εσθονίας, της Σουηδίας, της Φινλανδίας και της Γερμανίας καθώς και από τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Στόχος του σχεδίου BEMIP είναι η ένταξη της Εσθονίας, της Λετονίας και της Λιθουανίας στις ευρωπαϊκές αγορές ενέργειας, ούτως ώστε να πάψουν να αποτελούν ενεργειακές νησίδες και να εξασφαλισθεί η ελευθέρωση των ενεργειακών αγορών τους προκειμένου να προετοιμαστούν για την ένταξή τους στο κοινό χρηματιστήριο ηλεκτρικής ενέργειας. Το σχέδιο περιλαμβάνει επίσης διάφορα έργα υποδομών, από τα αιολικά πάρκα της ∆ανίας στη Βόρεια Θάλασσα έως την ανάπτυξη δικτύων φυσικού αερίου στην Εσθονία. Η γραμμή διασύνδεσης ηλεκτρικής ενέργειας EstLink2 μεταξύ Εσθονίας και Φινλανδίας, που περιλαμβανόταν στο BEMIP, κατασκευάστηκε με τη χρηματοδοτική στήριξη της ΕΕ και έχει ήδη αντίκτυπο στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της Εσθονίας (βλέπε πλαίσιο 13).

Το σχέδιο BEMIP εξακολουθεί να βρίσκεται στη φάση της υλοποίησης. Για παράδειγμα, στη Λιθουανία, οι τιμές λιανικής πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου εξακολουθούν να υπόκεινται σε ρυθμίσεις, ενώ ορισμένα σχέδια υποδομών δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί, όπως ο περιφερειακός τερματικός σταθμός ΥΦΑ στη Βαλτική που πρόκειται να κατασκευαστεί στη Φινλανδία ή την Εσθονία.

92

Η Επιτροπή προωθεί τη συνεργασία σε θέματα υποδομών μεταξύ των κρατών μελών, και επιδιώκει να διαδώσει και σε άλλες περιφέρειες, όπως στην κεντρική και νοτιοανατολική Ευρώπη και στην Ιβηρική Χερσόνησο, αυτό που θεωρεί ορθή πρακτική βάσει του BEMIP. Στην τελευταία αυτή περίπτωση, ανακοινώθηκε και συμφωνήθηκε πρόσφατα στο υψηλότερο πολιτικό επίπεδο η συνεργασία μεταξύ Γαλλίας, Πορτογαλίας και Ισπανίας στον τομέα της ενέργειας.

93

Επίσης, κατά την περίοδο 2007-2013, η Επιτροπή όρισε τέσσερις συντονιστές με σκοπό να διευκολύνει τη σύναψη συμφωνιών μεταξύ κρατών μελών για την κατασκευή συγκεκριμένων παραμέτρων των διασυνοριακών υποδομών ⁵⁹. Στο πλαίσιο των εργασιών του για την ενίσχυση της ενεργειακής διασύνδεσης μεταξύ Γαλλίας και Ισπανίας, ο συντονιστής έπρεπε να είναι σε επαφή τόσο με τους εθνικούς όσο και με τους τοπικούς πολιτικούς ιθύνοντες και τα ενδιαφερόμενα μέρη καθώς και να επισημαίνει την ανάγκη εξεύρεσης τεχνικών λύσεων. Αυτό συνέβαλε στη διαμόρφωση ενός σχεδίου διασύνδεσης των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας που υλοποιήθηκε στη συνέχεια με τη χρηματοδοτική στήριξη της ΕΕ⁶⁰ (βλέπε πλαίσιο 10).

Η διασυνοριακή κατανομή του κόστους αποτελεί σύνθετη διαδικασία

94

Τα διασυνοριακά έργα στον τομέα της ενέργειας αφορούν την κατασκευή υποδομών σε τουλάχιστον δύο κράτη μέλη. Η κατανομή του κόστους κατασκευής των εν λόγω έργων είναι σύνθετη διαδικασία, καθώς τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη επιδιώκουν να διασφαλίσουν ότι οι δαπάνες που πραγματοποιούν είναι ανάλογες των μελλοντικών οφελών που αναμένουν να αποκομίσουν. ∆υσκολίες προκύπτουν ιδίως όταν στα έργα εμπλέκονται περισσότερα από δύο κράτη μέλη και/ή όταν δεν είναι σαφές με ποιον τρόπο και ποιο μέρος θα αποκομίσει τα μελλοντικά οφέλη.

Πλαίσιο 10

Το έργο διασύνδεσης των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας Ισπανίας-Γαλλίας

Το έργο διασύνδεσης των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας Γαλλίας-Ισπανίας αφορούσε την κατασκευή μιας γραμμής διασύνδεσης συνεχούς ρεύματος υψηλής τάσης 2 000 MW μεταξύ των δύο χωρών. Η γραμμή διασύνδεσης συνολικού μήκους 64,5 χλμ. εκτείνεται σε 33,5 χλμ. στη Γαλλία και 31 χλμ. στην Ισπανία ενώ διασχίζει τα Πυρηναία μέσω σήραγγας μήκους 8,5 χλμ.

Η ανάγκη για την εν λόγω διασύνδεση προσδιορίστηκε το 1978 και από το 1998 έως το 2006 διενεργήθηκαν τεχνικές μελέτες. Η απόφαση σχετικά με τον σχεδιασμό του έργου, που διευκολύνθηκε από τον συντονιστή της ΕΕ το 2007 και το 2008, ελήφθη τον Ιούνιο του 2008 όταν οι κυβερνήσεις της Γαλλίας και της Ισπανίας σύναψαν συμφωνία. Οι δαπάνες του έργου κατανεμήθηκαν ισότιμα μεταξύ της Γαλλίας και της Ισπανίας, και χορηγήθηκε χρηματοδοτική συνεισφορά από την ΕΕ. Η κατασκευή ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2011 και η τεχνική παράδοση ολοκληρώθηκε τον ∆εκέμβριο του 2014. Η γραμμή διασύνδεσης έπρεπε να τεθεί σε λειτουργία τον Ιούνιο του 2015, όμως έως τις 30 Ιουνίου 2015 αυτό δεν είχε συμβεί ακόμα.

Το συνολικό κόστος του έργου ανήλθε σε 721 εκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων 225 εκατομμύρια ευρώ προήλθαν από το ΕΕΠΑ. Η υπόγεια διασύνδεση μέσω των Πυρηναίων αύξησε το κόστος κατά 10 φορές πάνω από το εκτιμώμενο κόστος ενός υπέργειου καλωδίου. Η εν λόγω διασύνδεση κρίθηκε αναγκαία κυρίως λόγω των ιδιαίτερων περιβαλλοντικών ζητημάτων και θεωρήθηκε ως έκτακτη λύση σε μια σειρά έκτακτων προβλημάτων που προέκυψαν στην τοποθεσία. Η σύνδεση έχει διπλασιάσει το ποσοστό ηλεκτρικής διασύνδεσης της Ισπανίας από 3 % σε 6 % και έχει αυξήσει το ποσοστό διασύνδεσης της Γαλλίας από 10 % σε 11 %.

© RTE, Philippe Grollier

Φωτογραφία 2 — Εγκατάσταση τµήµατος καλωδίου διασύνδεσης συνεχούς ρεύµατος υψηλής τάσης στη σήραγγα των Πυρηναίων

95

Η διασυνοριακή κατανομή του κόστους είναι σημαντική για την κατανομή των πόρων της ΕΕ από τη διευκόλυνση «Συνδέοντας την Ευρώπη» (∆ΣΕ). Στον κανονισμό ∆Ε∆-Ε ορίζεται ότι οι αποφάσεις που αφορούν τη διασυνοριακή κατανομή του κόστους πρέπει να λαμβάνονται από τις ΕΡΑ των ενδιαφερομένων κρατών μελών. Εάν ανάδοχοι έργων από τα κράτη μέλη επιθυμούν να υποβάλουν αίτηση για χρηματοδότηση από τη ∆ΣΕ, αλλά οι ΕΡΑ δεν συναινέσουν εντός διαστήματος έξι μηνών, η υπόθεση μπορεί να παραπεμφθεί στον ACER προκειμένου να εκδοθεί απόφαση για τη διευθέτηση του ζητήματος (βλέπε παράδειγμα στο πλαίσιο 11). Η διαδικασία αυτή έχει τα ακόλουθα μειονεκτήματα:

α)η επίτευξη συμφωνίας μεταξύ των ΕΡΑ και στη συνέχεια η εξασφάλιση απόφασης από τον ACER είναι χρονοβόρα διαδικασία, για την οποία μπορεί να χρειαστεί μέχρι και ένα έτος·

β)ορισμένα μέρη κατακρίνουν τη μεθοδολογία που χρησιμοποιείται.

Η απόκτηση αδειών μπορεί να βρίθει προβλημάτων και να οδηγήσει σε καθυστερήσεις

96

Τα διασυνοριακά έργα συνήθως προκαλούν την αντίδραση των τοπικών κοινωνιών καθώς μπορεί να θεωρηθούν φορείς αναστάτωσης στις τοπικές δραστηριότητες οι οποίοι προσφέρουν ελάχιστα ή καθόλου οφέλη στην τοπική κοινωνία. Στο πλαίσιο αυτό, η εξασφάλιση των τοπικών αδειών σχεδιασμού είναι συνήθως μακροχρόνια και σύνθετη διαδικασία, γεγονός που επισημάνθηκε στο πλαίσιο του ελέγχου από τους ∆ΣΜ και τις ρυθμιστικές αρχές ως σημαντική αιτία για τις καθυστερήσεις στην υλοποίηση των έργων υποδομής. Η Επιτροπή αναφέρει ότι οι σχετικές καθυστερήσεις αποτρέπουν σε ποσοστό περίπου 50 % την υλοποίηση εμπορικά βιώσιμων έργων ηλεκτρικής ενέργειας έως το 2020 ⁶¹.

Πλαίσιο 11

Κατανομή των δαπανών στο πλαίσιο του έργου διασυνοριακής διασύνδεσης LitPol

Το έργο Litpol αφορά την κατασκευή μιας γραμμής διασύνδεσης ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ της Πολωνίας και της Λιθουανίας προκειμένου να μειωθεί η απομόνωση των τριών χωρών της Βαλτικής από την ενεργειακή αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όσον αφορά τις εργασίες που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του έργου στο έδαφος της Λιθουανίας, η λιθουανική ΕΡΑ υποστήριξε ότι η Σουηδία έπρεπε να συνεισφέρει 47 εκατομμύρια ευρώ λόγω των οφελών που υποτίθεται ότι θα αποκόμιζε από το έργο. Ούτε η ΕΡΑ ούτε ο ∆ΣΜ της Σουηδίας συμφώνησαν με το αίτημα της ΕΡΑ της Λιθουανίας για συνεισφορά, αναφέροντας τους λόγους στον ACER όταν αυτός κλήθηκε να αποφασίσει επί του θέματος. Ο ACER συμφώνησε με τη Σουηδία και εξέδωσε απόφαση, για τους σκοπούς της χρηματοδότησης από τη ∆ΣΕ, σύμφωνα με την οποία η Λιθουανία ήταν η μόνη χώρα που θα επωφελείτο από το έργο και ότι η Σουηδία δεν χρειαζόταν να συνεισφέρει σε αυτό. Στη συνέχεια, η απόφαση αυτή έδωσε στον ∆ΣΜ της Λιθουανίας τη δυνατότητα να υποβάλει αίτηση για χρηματοδότηση από τη ∆ΣΕ (βλέπε πίνακα 6). Χρειάστηκε σχεδόν 1 χρόνος για να ολοκληρωθεί η διαδικασία λήψης της σχετικής απόφασης.

97

Ο κανονισμός ∆Ε∆-Ε του 2013 στόχευε στην αντιμετώπιση των εν λόγω προβλημάτων ορίζοντας:

α)τη θέσπιση συνολικής προθεσμίας 3,5 ετών για τις διαδικασίες αδειοδότησης·

β)την επιβολή υποχρέωσης στα κράτη μέλη για εξορθολογισμό των οικείων διαδικασιών περιβαλλοντικής άδειας·

γ)την επιβολή υποχρέωσης στα κράτη μέλη για συγκέντρωση των εξουσιών χορήγησης αδειών ή των διαδικασιών συντονισμού σε μία ενιαία αρχή, σε υπηρεσία μίας στάσης, έως τον Νοέμβριο του 2013. Τον Ιούνιο του 2015, όλα τα κράτη μέλη είχαν δημιουργήσει υπηρεσίες μίας στάσης και όλα εκτός από ένα είχαν δημοσιεύσει εγχειρίδια σχετικά με τη χορήγηση αδειών ⁶². Ωστόσο, οι υπηρεσίες μίας στάσης είναι πρόσφατες πρωτοβουλίες, και είναι ακόμη πολύ νωρίς για να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητά τους.

98

Ο συντονιστής της ΕΕ που εργάστηκε στο έργο διασύνδεσης Γαλλίας-Ισπανίας (βλέπε πλαίσιο 10) διαπίστωσε ότι η αντίθεση των τοπικών κοινοτήτων στα έργα υποδομών αντιμετωπίζονται καλύτερα με απευθείας ενημέρωση σε τοπικό επίπεδο για την ανάδειξη των οφελών που απορρέουν από τις πρόσθετες διασυνδέσεις, ιδίως για τους καταναλωτές. Γενικώς, η ενίσχυση των γνώσεων των καταναλωτών σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας των ενεργειακών αγορών θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει σε έξυπνες καταναλωτικές συμπεριφορές καθώς και σε μεγαλύτερη αποδοχή παρόμοιων έργων διασύνδεσης.

Η χρηματοδοτική στήριξη από τον προϋπολογισμό της ΕΕ στον τομέα των ενεργειακών υποδομών συνέβαλε σε περιορισμένο μόνο βαθμό στην εσωτερική αγορά ενέργειας και στην ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού

99

Η ΕΕ διέθεσε 3,7 δισεκατομμύρια ευρώ σε επενδύσεις ενεργειακών υποδομών με τη χρήση διαφόρων μέσων κατά την περίοδο 2007-2013, ενώ προβλέπεται η χορήγηση πρόσθετου ποσού ύψους 7,35 δισεκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο 2014-2020 ⁶³. Μολονότι πρόκειται για ένα σημαντικό ποσό χρηματοδότησης, το ποσό αυτό δεν καλύπτει παρά μόνο το 5 % περίπου των εκτιμώμενων επενδυτικών αναγκών σε υποδομές που έχουν προσδιοριστεί στα ∆ΠΑ∆ ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Συνεπώς, τα διαθέσιμα κονδύλια της ΕΕ πρέπει να χρησιμοποιούνται με στρατηγικό τρόπο, για τα πλέον σημαντικά έργα, βάσει στρατηγικής εκτίμησης των αναγκών (βλέπε σημείο 83).

Η ΕΕ διαθέτει διάφορα χρηματοδοτικά μέσα για την υποστήριξη έργων ενεργειακών υποδομών, αλλά κανένα δεν είχε ως κύριο στόχο την εσωτερική αγορά ενέργειας

Η ανεπαρκής ιεράρχηση των έργων έχει μειώσει την αποτελεσματικότητα της ενωσιακής χρηματοδότησης ενεργειακών υποδομών

100

∆εδομένου ότι οι πόροι της ΕΕ για τη χρηματοδότηση ενεργειακών υποδομών είναι περιορισμένοι, είναι σημαντικό να υπάρχει κάποιο μέσο ιεράρχησης των έργων. Μολονότι δεν υφίσταται εκτίμηση των αναγκών σε επίπεδο ΕΕ, η Επιτροπή βασίστηκε σε διάφορους καταλόγους συγκεκριμένων έργων, για την ιεράρχηση των επενδύσεων από τον προϋπολογισμό της ΕΕ και για τον προσδιορισμό των έργων που είναι επιλέξιμα για χρηματοδότηση:

οκατάλογος ΕΚΕ βάσει του κανονισμού ∆Ε∆-Ε·

οκατάλογος κρίσιμων έργων κοινού ενδιαφέροντος, που παρατίθεται στη στρατηγική του 2014 για την ενεργειακή ασφάλεια·

οκατάλογος έργων που είναι επιλέξιμα για στήριξη από το Ευρωπαϊκό Ενεργειακό Πρόγραμμα Ανάκαμψης (ΕΕΠΑ)·

οκατάλογος έργων που είναι επιλέξιμα για στήριξη από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων.

101

Ο κατάλογος ΕΚΕ βάσει του κανονισμού ∆Ε∆-Ε καταρτίστηκε σε δύο στάδια:

α)ο αρχικός κατάλογος ΕΚΕ καταρτίστηκε το 2006. Περιλάμβανε 550 έργα ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος σε όλα τα κράτη μέλη τη δεδομένη χρονική στιγμή, χωρίς να παρέχει σαφή καθοδήγηση σχετικά με τα έργα που έπρεπε να χρηματοδοτηθούν κατά προτεραιότητα από την ΕΕ (βλέπε πλαίσιο 12)·

Πλαίσιο 12

Πώς μπορεί ένα έργο ενεργειακής υποδομής να αποκτήσει καθεστώς ΕΚΕ;

Η έννοια των ΕΚΕ υφίσταται από την αρχή του προγράμματος διευρωπαϊκών δικτύων. Πρέπει να επιδιώκονται οφέλη για τα ΕΚΕ μέσα από ταχύτερες και αποδοτικότερες διαδικασίες χορήγησης αδειών και από τη βελτίωση της ρυθμιστικής μεταχείρισης.

Στον παρόντα κανονισμό ∆Ε∆-Ε, τα ΕΚΕ προσδιορίζονται στο πλαίσιο «διαδρόμων προτεραιότητας». Η διαδικασία επιλογής έργων που πρόκειται να συμπεριληφθούν στον κατάλογο ΕΚΕ στηρίζεται στα ∆ΠΑ∆ που καταρτίζουν το Ε∆∆ΣΜ ηλεκτρισμού και το Ε∆∆ΣΜ αερίου. Για να περιληφθεί σε έναν κατάλογο, ένα έργο πρέπει να παρουσιάζει σημαντικά οφέλη για τουλάχιστον δύο κράτη μέλη, να συμβάλλει στην ολοκλήρωση της αγοράς και στην ενίσχυση του ανταγωνισμού, να αυξάνει την ασφάλεια του εφοδιασμού και να μειώνει τις εκπομπές CO₂.

β)ο κανονισμός ∆Ε∆-Ε του 2013⁶⁴ θέσπισε ένα πλαίσιο ιεράρχησης των επενδύσεων σε ενεργειακές υποδομές μέσω του καθορισμού δώδεκα διαδρόμων προτεραιότητας ⁶⁵. Ο κανονισμός παρείχε επίσης καθοδήγηση σχετικά με τον προσδιορισμό και την υλοποίηση ΕΚΕ. Βάσει του εν λόγω κανονισμού, ο κατάλογος ΕΚΕ περιλάμβανε 248 έργα, εκ των οποίων 132 αφορούσαν υποδομές ηλεκτρικής ενέργειας και 107 υποδομές φυσικού αερίου ⁶⁶. Ο κατάλογος ΕΚΕ βάσει του εν λόγω κανονισμού περιλαμβάνει λιγότερα έργα σε σχέση με τον αντίστοιχο κατάλογο του 2006. Ωστόσο, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 4, του κανονισμού ∆Ε∆-Ε, η Επιτροπή δεν έχει δικαίωμα να προβεί σε κατάταξη των έργων στον εκάστοτε διάδρομο προτεραιότητας·

γ)ο κατάλογος ΕΚΕ επικαιροποιείται ανά δύο χρόνια, και η επόμενη επικαιροποίηση αναμένεται να πραγματοποιηθεί τον Νοέμβριο του 2015.

102

Το 2014 καταρτίστηκε μεταγενέστερος κατάλογος 33 έργων στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την ενεργειακή ασφάλεια⁶⁷ όπου τα εν λόγω έργα προσδιορίζονταν ως «κρίσιμα ΕΚΕ». Μεταξύ αυτών, 27 έργα φυσικού αερίου και μόνο 6 έργα ηλεκτρικής ενέργειας, με εκτιμώμενο κόστος της τάξεως των 17 δισεκατομμυρίων ευρώ. Η Επιτροπή χαρακτήρισε τα έργα αυτά ως ζωτικής σημασίας για τη βελτίωση της ασφάλειας του εφοδιασμού και για την καλύτερη σύνδεση των ενεργειακών αγορών βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα.

103

Όλοι αυτοί οι κατάλογοι καταρτίστηκαν χωρίς σαφή, υποκείμενη και αναλυτική αξιολόγηση με την οποία να καθορίζεται ποια έργα πρέπει να τεθούν σε προτεραιότητα ώστε να μπορέσει η ΕΕ να επιτύχει τους στόχους ενεργειακής πολιτικής της (βλέπε σημείο 82). Η χρήση των εν λόγω καταλόγων ως βάση για τη λήψη αποφάσεων σχετικά με τη χρηματοδότηση της ΕΕ συνεπάγεται διάφορους κινδύνους, και αν η Επιτροπή σκοπεύει να συνεχίσει να χρησιμοποιεί τους καταλόγους αυτούς για τον καθορισμό των επενδυτικών προτεραιοτήτων, οφείλει να λάβει τους κινδύνους αυτούς υπόψη:

α)ένας κατάλογος μπορεί να περιλαμβάνει τόσα πολλά έργα ώστε η έννοια του καταλόγου έργων προτεραιότητας να υπονομεύεται σοβαρά, καθώς ο κατάλογος αυτός δεν εστιάζει στον μικρό αριθμό έργων που αντιμετωπίζουν τις πλέον επιτακτικές ανάγκες της ΕΕ. Ο αρχικός κατάλογος ΕΚΕ του ∆Ε∆-Ε περιλάμβανε 550 έργα, και μετά τον εξορθολογισμό του το 2006, συνέχισε να περιλαμβάνει 248 έργα·

β)δεδομένου ότι οι κατάλογοι καταρτίζονται βάσει των προτάσεων των κρατών μελών, αντί να αποτελούν καταλόγους με έργα που αντιμετωπίζουν αποδεδειγμένα τις ανάγκες της ΕΕ, οι κατάλογοι αυτοί μπορεί στην πράξη να είναι απλώς μια συνένωση έργων τα οποία θέλουν να χρηματοδοτήσουν τα κράτη μέλη για τους δικούς τους εσωτερικούς λόγους· και

γ)ορισμένα έργα αυτών των καταλόγων μπορεί να υλοποιούνται ήδη, ή ακόμη και να έχουν ολοκληρωθεί με χρηματοδότηση από άλλες εθνικές ή ιδιωτικές πηγές ⁶⁸.

Το ΕΕΠΑ, η ∆ΣΕ και τα Ε∆ΕΤ δεν έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε να ενισχύουν πρωτίστως την εσωτερική ενεργειακή αγορά

104

Αρχικός στόχος του προγράμματος ΕΕΠΑ για την ενέργεια ήταν η χρηματοδότηση ώριμων έργων ενεργειακών υποδομών που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην οικονομική ανάπτυξη σε σύντομο χρονικό διάστημα. Συνεπώς, η ανάπτυξη της εσωτερικής ενεργειακής αγοράς και η παροχή οφελών μέσω του ασφαλούς ενεργειακού εφοδιασμού δεν ήταν οι πρωταρχικοί στόχοι του προγράμματος. Όλα τα κράτη μέλη έλαβαν κονδύλια για έργα ενεργειακής υποδομής. Το πρόγραμμα απέτυχε σε μεγάλο βαθμό να υλοποιήσει τον αρχικό του στόχο που αφορούσε την εξασφάλιση οικονομικής ανάπτυξης εντός σύντομου διαστήματος, καθώς:

α)ορισμένα από τα έργα στα οποία διατέθηκαν κονδύλια δεν ήταν επαρκώς ώριμα. Έργα αξίας 422 εκατομμυρίων ευρώ, ή 18,6 % των συνολικών επιχορηγήσεων ΕΕΠΑ, έχουν ολοκληρωθεί· σε αυτά περιλαμβάνονται ο αγωγός αερίου Nabucco, η διασύνδεση αερίου ITGI-Ποσειδών, οι αγωγοί GALSI και ο αγωγός αερίου αντίστροφης ροής της Ρουμανίας·

β)καθώς υπήρξαν σημαντικές καθυστερήσεις στην υλοποίηση των έργων, οι πληρωμές του ΕΕΠΑ που είχαν καταβληθεί έως τις 28 Φεβρουαρίου 2015 ανέρχονταν μόλις στο ποσό των 1,1 δισεκατομμυρίων ευρώ, δηλαδή στο 48 % του αρχικά διατιθέμενου ποσού.

105

Στόχος της διευκόλυνσης «Συνδέοντας την Ευρώπη» (∆ΣΕ) στον τομέα της ενέργειας είναι η παροχή στήριξης για την εφαρμογή των ΕΚΕ. Μόνον τα ΕΚΕ που δεν είναι εμπορικώς βιώσιμα βάσει του υφιστάμενου κανονιστικού πλαισίου και συμπληρώνονται με διασυνοριακές κατανομές κόστους, είναι επιλέξιμα για χρηματοδότηση από τη ∆ΣΕ. Η ∆ΣΕ παρέχει επιχορηγήσεις και χρηματοδότηση από άλλα μέσα για την εκτέλεση εργασιών και τη διενέργεια των απαραίτητων τεχνικών μελετών μέσω προσκλήσεων υποβολής προτάσεων.

106

Ορισμένες πτυχές του σχεδιασμού της ∆ΣΕ περιορίζουν τη δυνατότητά της να στηρίζει την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς ενέργειας:

α)η Επιτροπή μπορεί να χρηματοδοτήσει μόνο τα έργα που υποβάλλονται στις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων. Αυτό σημαίνει ότι η Επιτροπή έχει ελάχιστες μόνο δυνατότητες να στοχεύσει συγκεκριμένα ΕΚΕ·

β)καθώς η ωριμότητα αποτελεί σημαντικό κριτήριο για την παροχή της επιχορήγησης, όσο ωριμότερη είμαι μια δράση τόσο πιθανότερο είναι να χρηματοδοτηθεί. Τα έργα αυτά δεν έχουν απαραίτητα τον μεγαλύτερο αντίκτυπο στην ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς ενέργειας·

γ)καθώς η πορεία της υλοποίησης της εσωτερικής αγοράς ενέργειας στα κράτη μέλη δεν συμπεριλαμβάνεται στα κριτήρια που λαμβάνονται υπόψη για την επιλογή των έργων, η Επιτροπή διαθέτει περιορισμένες μόνο δυνατότητες χρήσης του μέσου ∆ΣΕ για να προωθήσει μεταρρυθμίσεις στον τομέα της εσωτερικής αγοράς ενέργειας.

107

Μεταξύ του 2007 και του 2013 διατέθηκαν περίπου 1,3 δισεκατομμύρια ευρώ από τα Ευρωπαϊκά ∆ιαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία (Ε∆ΕΤ) για τη χρηματοδότηση υποδομών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Για το διάστημα 2014-2020, το ποσό αυτό αναμένεται να αυξηθεί σε περίπου 2 δισεκατομμύρια ευρώ. Έντεκα κράτη μέλη έλαβαν χρηματοδότηση από το 2007 έως το 2013. Μεταξύ αυτών, ο μεγαλύτερος αποδέκτης χρηματοδότησης ήταν η Πολωνία, η οποία έλαβε το 63 % όλων των κονδυλίων των Ε∆ΕΤ για ενεργειακές υποδομές.

108

Τα περισσότερα από αυτά τα κονδύλια έχουν χρησιμοποιηθεί για περιφερειακές διασυνδέσεις και για την αναβάθμιση των υφιστάμενων ενεργειακών υποδομών στα κράτη μέλη. Ορισμένα από τα κονδύλια χρησιμοποιήθηκαν επίσης για την κατασκευή διασυνοριακών διασυνδέσεων, τερματικών σταθμών ΥΦΑ και υπόγειων εγκαταστάσεων αποθήκευσης φυσικού αερίου. Για την περίοδο 2014-2020, έξι κράτη μέλη —Βουλγαρία, Τσεχική ∆ημοκρατία, Ελλάδα, Λιθουανία, Πολωνία και Ρουμανία— προτίθενται να χρησιμοποιήσουν τα κονδύλια των Ε∆ΕΤ για επενδύσεις σε ενεργειακές υποδομές.

109

Η επιλογή των έργων στο πλαίσιο των Ε∆ΕΤ εναπόκειται στα κράτη μέλη. Η Επιτροπή εγκρίνει μόνο τα μεγάλα έργα ⁶⁹. Κατά τη διαπραγμάτευση των συμφωνιών εταιρικής σχέσης και των επιχειρησιακών προγραμμάτων των κρατών μελών για την περίοδο χρηματοδότησης 2014-2020, η Επιτροπή είχε την ευκαιρία να επιδιώξει τη θέσπιση δεικτών απόδοσης σχετικά με την ανάπτυξη της εσωτερικής ενεργειακής αγοράς, όμως τελικά δεν το έκανε. Οι επενδύσεις σε υποδομές στον τομέα της ενέργειας δεν αποτελούν προτεραιότητα για τα Ε∆ΕΤ. Αντιπροσωπεύουν περίπου το 0,5 % των συνολικών κονδυλίων του ΕΤΠΑ, του Ταμείου Συνοχής και του ΕΚΤ τόσο κατά την περίοδο 2007-2013 όσο και κατά την περίοδο 2014-2020.

Πολλές ενεργειακές υποδομές που συγχρηματοδότησε η ΕΕ δεν επέδρασαν ακόμη στην εσωτερική αγορά ενέργειας

110

Στο πλαίσιο του ελέγχου, εξετάστηκαν 15 έργα ενεργειακών υποδομών που συγχρηματοδοτήθηκαν από την ΕΕ. Από αυτά, τα 10 αφορούσαν το φυσικό αέριο και τα 5 την ηλεκτρική ενέργεια (βλέπε πίνακα 6). Αναλύθηκε ο δυνητικός αντίκτυπος των έργων στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς ενέργειας.

111

Από τα παραπάνω έργα, τον Ιούλιο του 2015:

α)ένα έργο είχε σημαντικό αντίκτυπο στην εσωτερική ενεργειακή αγορά —η γραμμή διασύνδεσης ηλεκτρικής ενέργειας EstLink 2 μεταξύ Φινλανδίας και Εσθονίας, που ολοκληρώθηκε και τέθηκε σε πλήρη λειτουργία (βλέπε πλαίσιο 13)·

β)ένα άλλο σημαντικό έργο ολοκληρώθηκε και διατέθηκε πρόσφατα για χρήση, και συγκεκριμένα η γραμμή διασύνδεσης των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας Γαλλίας-Ισπανίας (βλέπε επίσης πλαίσιο 10).

Πλαίσιο 13

Το έργο EstLink 2 άλλαξε την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της περιοχής

Το έργο EstLink 2 έλαβε 100 εκατομμύρια ευρώ από το ΕΕΠΑ. Στόχος του έργου ήταν η κατασκευή μιας δεύτερης γραμμής διασύνδεσης ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ της Φινλανδίας και της Εσθονίας με ικανότητα μεταφοράς 650 MW. Το εν λόγω έργο απεδείχθη επιτυχές διότι κατάφερε να αντιμετωπίσει τις τεχνικές και λοιπές προκλήσεις που συνεπαγόταν η ολοκλήρωσή του και η έναρξη της λειτουργίας του. Έχει θετικό αντίκτυπο στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, ιδίως στην Εσθονία, όπου οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας είναι πλέον λιγότερο ασταθείς και συγκλίνουν με εκείνες της Φινλανδίας.

© Elering

Πίνακας 6

Κατάλογος έργων που εξετάστηκαν στο πλαίσιο του ελέγχου

Έργο
Κατάσταση
(τον Ιούνιο του 2015)
Κράτη μέλη
Κόστος του έργου
(σε εκατομμύρια ευρώ)
Συγχρηματοδότηση από την ΕΕ
(σε εκατομμύρια ευρώ)
Χρηματοδοτικό μέσο της ΕΕ

Φυσικό αέριο
Γραμμή διασύνδεσης Βουλγαρίας-Ελλάδας
Αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2018
Βουλγαρία, Ελλάδα
220
45
ΕΕΠΑ

Γραμμή διασύνδεσης Βουλγαρίας-Ρουμανίας
Αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2015
Βουλγαρία, Ρουμανία
24
9
ΕΕΠΑ

Αγωγός Nabucco
Ολοκληρώθηκε
Αυστρία, Βουλγαρία, Ουγγαρία, Γερμανία, Ρουμανία
7 900 (προγραμματισμένο)
200 (διατέθηκαν)
ΕΕΠΑ

Γραμμή διασύνδεσης Λετονίας-Λιθουανίας
Ολοκληρώθηκε το 2013
Λιθουανία, Λετονία
33
13
ΕΕΠΑ

Αγωγός Jurbarkas-Klaipeda
Ολοκληρώθηκε το 2013
Λιθουανία
46
21
Ε∆ΕΤ

Ενίσχυση ικανότητας αγωγού Klaipeda-Kiemenai
Σε εξέλιξη
Λιθουανία
64
28
∆ΣΕ

Τερματικός σταθμός ΥΦΑ Swinuojscie
Αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2015
Πολωνία
657
55
ΕΕΠΑ

199
Ε∆ΕΤ

Αγωγός Gustorzyn-Odolanow
Ολοκληρώθηκε το 2014
Πολωνία
102
49
Ε∆ΕΤ

Γραμμή διασύνδεσης GIPL
Σε εξέλιξη
Πολωνία, Λιθουανία
558
306
∆ΣΕ

Γραμμή διασύνδεσης Γαλλίας-Ισπανίας
Ολοκληρώθηκε το 2012
Γαλλία, Ισπανία
617
45
ΕΕΠΑ

Υποσύνολο
2 321
970

Ηλεκτρική ενέργεια
Γραμμή διασύνδεσης
Γαλλίας-Ισπανίας
Τέθηκε σε λειτουργία τον Ιούνιο 2015
Γαλλία, Ισπανία
721
225
ΕΕΠΑ

Ενίσχυση Πορτογαλίας-Ισπανίας
Ολοκληρώθηκε το 2011
Πορτογαλία, Ισπανία
136
46
ΕΕΠΑ

Γραμμή διασύνδεσης EstLink 2
Τέθηκε σε λειτουργία το 2014
Εσθονία, Φινλανδία
320
100
ΕΕΠΑ

Γραμμή διασύνδεσης Nordbalt
Αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2015
Σουηδία, Λιθουανία
366
175
ΕΕΠΑ

Γραμμή διασύνδεσης LitPol
Αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2015
Πολωνία
528
207
Ε∆ΕΤ

2
∆Ε∆-Ε

Λιθουανία
132
2
∆Ε∆-Ε

58
∆ΣΕ (εφαρμογή)

Υποσύνολο
1 543
815

Σύνολο
3 864
1 785

112

Τα υπόλοιπα έργα δεν έχουν ακόμη επηρεάσει την εσωτερική αγορά ενέργειας στον ίδιο βαθμό, καθώς,

α)από τα δέκα έργα φυσικού αερίου, ένα ανοίγει νέες προοπτικές στη σχετική αγορά, και συγκεκριμένα το έργο GIPL μεταξύ Πολωνίας και Λιθουανίας το οποίο θα επιτρέψει τις συναλλαγές αερίου μεταξύ χωρών που επί του παρόντος δεν διαθέτουν καμία διασύνδεση. Τα υπόλοιπα εννέα έργα εστίαζαν κυρίως στην αύξηση των υφιστάμενων ικανοτήτων ή στην άμεση αντιμετώπιση των αναγκών ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού·

β)πέντε από τα 15 έργα έχουν ολοκληρωθεί. Όσο πιο σύντομα ολοκληρώνονται και τίθενται σε λειτουργία τα έργα, τόσο μεγαλύτερος θα είναι ο αντίκτυπός τους στην εσωτερική αγορά. Ωστόσο, τα έργα που δεν είναι πλήρως ώριμα κατά τη λήψη των αποφάσεων χρηματοδότησης, μπορεί να χρειαστούν περισσότερο χρόνο για να ολοκληρωθούν σε σχέση με τον αρχικό προγραμματισμό. Παρόλα αυτά, τα μεγάλης κλίμακας έργα υποδομής είναι τεχνικώς σύνθετα και οι προγραμματισμένες εργασίες είναι συνήθως περισσότερο χρονοβόρες από το αναμενόμενο, εν μέρει λόγω απρόβλεπτων περιστάσεων (βλέπε παράδειγμα στο πλαίσιο 14).

Πλαίσιο 14

Έργο NordBalt

Το έργο NordBalt αφορά την κατασκευή μιας γραμμής διασύνδεσης ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ της Σουηδίας και της Λιθουανίας. Το έργο έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει σημαντικά τη λειτουργία της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στα κράτη μέλη που συνεργάζονται στο πλαίσιο του BEMIP, διότι μπορεί να αυξήσει τις συναλλαγές στο κοινό, σκανδιναβικό και βαλτικό, χρηματιστήριο ενέργειας. Ωστόσο, η τοποθέτηση ενός καλωδίου που θα διέρχεται από το βυθό της Βαλτικής Θάλασσας αποδείχτηκε περίπλοκη διαδικασία και το έργο αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί μόλις τον Ιούνιο του 2016, ήτοι εξήμισι χρόνια αφότου εντάχθηκε στον κατάλογο των έργων για χρηματοδότηση από το ΕΕΠΑ.

© Litgrid

Φωτογραφία 3 — Επίγειος σταθµός NordBalt στην Klaipeda της Λιθουανίας

γ)η δυνατότητα των γραμμών διασύνδεσης να διευκολύνουν τη ροή ενέργειας μεταξύ γειτονικών αγορών εξαρτάται από την ικανότητα των συστημάτων μεταφοράς ενέργειας των κρατών μελών (βλέπε σημείο 73). Το πρόβλημα αυτό παρατηρήθηκε σε δύο από τα έργα που εξετάστηκαν στο πλαίσιο του ελέγχου (βλέπε πλαίσιο 15)·

δ)η απόδοση δύο εκ των έργων διασύνδεσης φυσικού αερίου πιθανόν να αποδειχθεί περιορισμένη καθώς απαιτούν τη δημιουργία νέας ικανότητας μεταφοράς παράλληλα με την υφιστάμενη ικανότητα, βλέπε παραδείγματα στο πλαίσιο 16.

Πλαίσιο 15

Παραδείγματα γραμμών διασύνδεσης που δεν υποστηρίζονταν από τα εγχώρια δίκτυα

Το έργο LitPol αφορά την κατασκευή μιας γραμμής διασύνδεσης ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ της Πολωνίας και της Λιθουανίας με στόχο τη μείωση της απομόνωσης των τριών χωρών της Βαλτικής από την ενεργειακή αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, η δυνητική του χρήση για εισαγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από τη Λιθουανία στην Πολωνία είναι περιορισμένη εξαιτίας της έλλειψης ικανότητας παραγωγής στην Πολωνία πλησίον των συνόρων με τη Λιθουανία, και της ανεπαρκούς διασύνδεσης με άλλες περιοχές της Πολωνίας που διαθέτουν μεγαλύτερη ικανότητα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Η αμφίδρομη ροή ισχύος θα είναι δυνατή μόνον εάν ενισχυθεί το πολωνικό δίκτυο, ωστόσο αυτό δεν προβλέπεται να γίνει πριν από το 2020.

Η γραμμή διασύνδεσης φυσικού αερίου Βουλγαρίας-Ρουμανίας επιτρέπει την παροχή 1,3 εκατ. κ.μ. φυσικού αερίου/ημέρα από τη Ρουμανία προς τη Βουλγαρία. Ωστόσο, υπό τις τρέχουσες συνθήκες, η χαμηλή πίεση του συστήματος φυσικού αερίου της Ρουμανίας είναι ικανή να εμποδίσει αυτόν τον όγκο διασυνοριακών ροών προς τη Βουλγαρία. Τυχόν ροές φυσικού αερίου προς και από την Ουγγαρία θα αντιμετώπιζαν επί του παρόντος τους ίδιους περιορισμούς. Απαιτούνται πρόσθετες επενδύσεις στο δίκτυο μεταφοράς αερίου της Ρουμανίας ώστε το εσωτερικό σύστημα μεταφοράς να συνδεθεί με τον διαμετακομιστικό αγωγό που διασχίζει τη Ρουμανία. Η Ρουμανία θα χρειαστεί επίσης να καταργήσει έναν εγχώριο νόμο που απαγορεύει τέτοιου τύπου εξαγωγές φυσικού αερίου.

Πλαίσιο 16

Κατασκευή νέων αγωγών παράλληλα με τους υφιστάμενους αγωγούς

Τα έργα διασύνδεσης φυσικού αερίου μεταξύ Ρουμανίας, Βουλγαρίας και Ελλάδας αφορούν την κατασκευή νέων αγωγών αερίου επιπλέον των υφιστάμενων αγωγών. Ο λόγος είναι ότι η ικανότητα του υφιστάμενου δικτύου μεταφοράς μέσω της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας προς την Ελλάδα έχει δεσμευτεί από προμηθευτή τρίτης χώρας βάσει μακροπρόθεσμης σύμβασης.

24Για την ηλεκτρική ενέργεια, άρθρο 49, παράγραφος 1, της οδηγίας 2009/72/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και για την κατάργηση της οδηγίας 2003/54/ΕΚ (ΕΕ L 211 της 14.8.2009, σ. 55). Για το φυσικό αέριο, άρθρο 54, παράγραφος 1, της οδηγίας 2009/73/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την κατάργηση της οδηγίας 2003/55/ΕΚ (ΕΕ L 211 της 14.8.2009, σ. 94).

25Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 714/2009 σχετικά με τους όρους πρόσβασης στο δίκτυο για τις διασυνοριακές ανταλλαγές ηλεκτρικής ενεργείας και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1228/2003. Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 715/2009 σχετικά με τους όρους πρόσβασης στα δίκτυα μεταφοράς φυσικού αερίου και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1775/2005. Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 713/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, για την ίδρυση Οργανισμού Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενεργείας.

26Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 4ης Φεβρουαρίου 2011.

27Συμπεράσματα του Συμβουλίου, σύνοδος του Συμβουλίου «Μεταφορές, Τηλεπικοινωνίες και Ενέργεια», Βρυξέλλες, 9 ∆εκεμβρίου 2014.

28Η αξιολόγηση της Επιτροπής βασίζεται σε επίσημα έγγραφα προερχόμενα από τα κράτη μέλη, σε εκθέσεις αναδόχων, στοιχεία εθνικών υπηρεσιών, παρακολούθηση της αγοράς μέσω διαύλων ενημέρωσης, καθώς και σε συγκεκριμένα αιτήματα προς τρίτους.

29Σύμφωνα με τα αριθμητικά δεδομένα που δημοσιεύτηκαν το 2014 στην εθνική έκθεση της Ρυθμιστικής Υπηρεσίας Ενέργειας της Πολωνίας, ο επίσημος πάροχος φυσικού αερίου ελέγχει περίπου το 95 % της αγοράς χονδρικής πώλησης φυσικού αερίου της χώρας.

30Από την 1η Ιουνίου 2015, η Επιτροπή έχει εκδώσει 109 γνωμοδοτήσεις. Υπάρχουν επτά ∆ΣΜ φυσικού αερίου και τρεις ∆ΣΜ ηλεκτρικής ενέργειας που ακόμα δεν έχουν λάβει πιστοποίηση: ∆ΣΜ φυσικού αερίου για την Εσθονία, τη Λετονία, τη Φινλανδία, την Ιταλία, την Ουγγαρία, το Βέλγιο (ανανέωση πιστοποίησης) και το Ηνωμένο Βασίλειο (ανανέωση πιστοποίησης)· ∆ΣΜ ηλεκτρικής ενέργειας για την Ουγγαρία, το βαλτικό καλώδιο μεταξύ Σουηδίας και Γερμανίας, την Ιταλία (ανανέωση πιστοποίησης).

31COM(2015) 80 τελικό της 25ης Φεβρουαρίου 2015, «Στρατηγική-πλαίσιο για μια ανθεκτική Ενεργειακή Ένωση με μακρόπνοη πολιτική για την κλιματική αλλαγή».

32Κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στους τομείς του περιβάλλοντος και της ενέργειας (2014-2020)· (2014/C 200/01).

33Τα κριτήρια που πρέπει να πληρούνται ώστε η ρύθμιση των τιμών να είναι σύμφωνη με τη νομοθεσία της ΕΕ επιβεβαιώθηκαν πρόσφατα σε απόφαση του ∆ικαστηρίου της ΕΕ, εκδοθείσα στις 10 Σεπτεμβρίου 2015, η οποία αφορούσε διαδικασία επί παραβάσει κατά της Πολωνίας σχετικά με τις ρυθμιζόμενες τιμές του φυσικού αερίου για μη οικιακούς πελάτες (C-36/14).

34Ανακοίνωση της Επιτροπής «Τιμές και κόστος ενέργειας στην Ευρώπη» SWD(2014) 19 final και SWD(2014) 20 final.

35Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον ELBAS, βλέπε: http://www.nordpoolspot.com/TAS/Intraday-market-Elbas/

36Τσεχική ∆ημοκρατία, Ισπανία, Γαλλία, Ουγγαρία, Πολωνία, Πορτογαλία και Ρουμανία.

37Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1227/2011 που συμπληρώθηκε στα μέσα ∆εκεμβρίου 2014 από τις εκτελεστικές πράξεις του κανονισμού για την ακεραιότητα και τη διαφάνεια στη χονδρική αγορά ενέργειας (κανονισμός REMIT).

38Παρόμοια σχέση μεταξύ των υψηλότερων και των χαμηλότερων τιμών χονδρικής της ηλεκτρικής ενέργειας κατεγράφη το 2013 και κατά το πρώτο τρίμηνο του 2015.

39Εξαιρούνται η Ελλάδα, η Ιρλανδία και η Πολωνία.

40Ο στόχος του 10 % όσον αφορά τη διασύνδεση τέθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελώνης του 2002. Απαιτεί από όλα τα κράτη μέλη την ανάπτυξη, έως το 2020, ικανοτήτων διασύνδεσης οι οποίες να αντιστοιχούν τουλάχιστον στο 10 % της οικείας εγκατεστημένης ισχύος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτό σημαίνει ότι κάθε κράτος μέλος πρέπει να εγκαταστήσει καλώδια ηλεκτρικής ενέργειας τα οποία να επιτρέπουν τη διασυνοριακή μεταφορά σε γειτονικές χώρες τουλάχιστον του 10 % της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από τις μονάδες παραγωγής ενέργειας του συγκεκριμένου κράτους μέλους.

41Η διασυνοριακή εμπορία φυσικού αερίου μεταξύ κόμβων είναι επί του παρόντος εφικτή μεταξύ Βελγίου, Γερμανίας, Γαλλίας, Ιταλίας, Κάτω Χωρών, Αυστρίας και Ηνωμένου Βασιλείου.

42Ορισμένες χώρες εφαρμόζουν συγκεκριμένα υβριδικά συστήματα. Για παράδειγμα, η Πολωνία ρύθμισε τις τιμές χονδρικής και λιανικής πώλησης για το φυσικό αέριο, όμως στη συνέχεια μέρος των εισαγωγών και συγκεκριμένες αναξιοποίητες ικανότητες πωλούνται στο χρηματιστήριο. Κατά το τέταρτο τρίμηνο του 2014, η τιμή του φυσικού αερίου στο χρηματιστήριο ήταν 26,2 ευρώ ανά MW/h, ενώ η ρυθμισμένη τιμή ήταν 36 ευρώ ανά MW/h. Το 2013 μόνο το τρία τοις εκατό των συνολικών εμπορικών συναλλαγών φυσικού αερίου πραγματοποιήθηκε μέσω χρηματιστηρίου.

43Βάσει πληροφοριών που παρέχει ο ACER, η μέση τιμή κόμβου το 2014 στα επτά κράτη μέλη στα οποία υπήρχαν κόμβοι ήταν 24,8 ευρώ ανά MW/h, ενώ η μέση τιμή εισαγωγής σε συμβάσεις μεταξύ επιχειρήσεων το 2014 ήταν 27,0 ευρώ (βλέπε παράρτημα II). Η κλίμακα τιμών που καθορίζεται από την υψηλότερη και τη χαμηλότερη σύμβαση μεταξύ επιχειρήσεων κυμαίνεται μεταξύ 22,1 και 32,0 ευρώ ανά MW/h και μεταξύ 23,4 και 27,8 ευρώ ανά MW/h για τους κόμβους. Ο μέσος υπολογισμός της τιμής μεταξύ επιχειρήσεων λαμβάνει υπόψη την αναδρομική έκπτωση ύψους 21 % που εξασφάλισε η Λιθουανία, όπως περιγράφεται στο πλαίσιο 6.

44Το ποσοστό διασύνδεσης υπολογίζεται μέσω της σύγκρισης της εγκατεστημένης ικανότητας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με τη συνολική ικανότητα των διασυνδέσεων ηλεκτρικής ενέργειας ενός κράτους μέλους. Οι ερμηνείες διίστανται σχετικά με το εάν η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας πρέπει να υπολογίζεται σύμφωνα με την εγκατεστημένη ικανότητα ή την ικανότητα που πράγματι χρησιμοποιείται.

45Συμπεράσματα της Προεδρίας: Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελώνης, 15 και 16 Μαρτίου 2002, SN 100/1/02 REV 1.

46Το κριτήριο Ν-1 θεσπίστηκε τον Οκτώβριο του 2010 με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 994/2010 για την ασφάλεια εφοδιασμού με αέριο. Ο εν λόγω κανόνας —με βάση το παράδειγμα του τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας— υποχρεώνει τα κράτη μέλη που εξαρτώνται από έναν και μόνο αγωγό εισαγωγής, υπόγεια εγκατάσταση αποθήκευσης ή άλλη βασική υποδομή, να εξασφαλίσουν ότι η ζήτηση τις πολύ κρύες μέρες μπορεί να καλυφθεί ακόμη και αν η βασική υποδομή εισαγωγής σταματήσει να λειτουργεί.

47SWD(2014) 325 final της 16ης Οκτωβρίου 2014, έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής με θέμα «Έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 994/2010 και τη συμβολή του στην αλληλεγγύη και την ετοιμότητα σε πιθανή διαταραχή του εφοδιασμού με αέριο στην ΕΕ». Τα έξι αυτά κράτη μέλη ήταν η Σουηδία, η Λιθουανία, η Βουλγαρία, η Ελλάδα, η Σλοβενία και το Λουξεμβούργο. Τρία εξ αυτών, ήτοι το Λουξεμβούργο, η Σλοβενία και η Σουηδία, εξαιρέθηκαν σύμφωνα με το άρθρο 6, παράγραφος 10, του προαναφερόμενου κανονισμού.

48Εξαιρουμένων της Εσθονίας και της Σουηδίας.

49Σύμφωνα με τη στατιστική υπηρεσία της Βουλγαρίας, η κατανάλωση φυσικού αερίου μειώθηκε από 3 218 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (κ.μ.) το 2011 σε 2 840 δισ. κ.μ. το 2014.

50Σύμφωνα με τα στοιχεία της EUROSTAT, η συνολική ζήτηση φυσικού αερίου στην Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία έχει μειωθεί από 5,6 δισ. κ.μ. ετησίως το 2010 σε 4,6 δισ. κ.μ. το 2014.

51Η συμφωνία που επιτεύχθηκε τον Νοέμβριο του 2014 μεταξύ των πρωθυπουργών της Φινλανδίας και της Εσθονίας προβλέπει την κατασκευή ενός μεγαλύτερου περιφερειακού σταθμού ΥΦΑ στη Φινλανδία και ενός μικρότερου, για τοπική χρήση, στην Εσθονία. Εάν το φινλανδικό έργο δεν προχωρήσει σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, η Εσθονία διατηρεί την επιλογή της κατασκευής του περιφερειακού σταθμού.

52Γνωμοδότηση 8/2014 του ACER.

53Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής σχετικά με επενδυτικά σχέδια ενεργειακών υποδομών, που συνοδεύει το έγγραφο «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή Περιφερειών: Η πρόοδος προς την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας» (SWD(2014) 313 final της 13.10.2014, σ. 4).

54Στη γνωμοδότηση αριθ. 16/2004, ο ACER εκφράζει τις ανησυχίες του σχετικά με τα ∆ΠΑ∆, ιδίως όσον αφορά την περιορισμένη διαθεσιμότητα στοιχείων, την παρουσίαση των ικανοτήτων μεταφοράς των δικτύων, τη χρήση ανάλυσης κόστους-ωφέλειας για όλες τις επενδύσεις μεταφοράς και την έλλειψη σαφήνειας σε ορισμένες περιγραφές επενδύσεων.

55Κοινή δήλωση που υπεγράφη στις 4 Μαρτίου 2015 από τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Jean-Claude Juncker, τον πρόεδρο της Γαλλίας François Hollande, τον πρωθυπουργό της Ισπανίας Mariano Rajoy και τον πρωθυπουργό της Πορτογαλίας Pedro Passos Coelho, για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με τους τρόπους ενίσχυσης των συνδέσεων μεταξύ της Ιβηρικής Χερσονήσου και των υπόλοιπων ενεργειακών αγορών της ΕΕ.

56Το CORESO (Coordination of Electricity System Operators — Συντονισμός των διαχειριστών συστημάτων ηλεκτρικής ενέργειας) είναι το πρώτο περιφερειακό κέντρο τεχνικού συντονισμού για την ηλεκτρική ενέργεια στο οποίο συμμετέχουν διάφοροι ∆ΣΜ από τη Γαλλία, το Βέλγιο, τη Γερμανία, την Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

57CEER (Council of European Energy Regulators — Συμβούλιο Ευρωπαϊκών Ρυθμιστικών Αρχών Ενεργείας): ΜΚΟ με έδρα τις Βρυξέλλες που έχει ως στόχο την εκπροσώπηση των συμφερόντων των ΕΡΑ στη διαδικασία ανάπτυξης της εσωτερικής ενεργειακής αγοράς.

58Η συμμετοχή των οργανισμών των κρατών μελών στις πρωτοβουλίες περιφερειακής συνεργασίας ποικίλλει σημαντικά. Για παράδειγμα, η σουηδική ΕΡΑ συμμετείχε σε όλες τις ομάδες εργασίας και τις πρωτοβουλίες έγκαιρης υιοθέτησης του ACER. Επίσης, ο σουηδικός ∆ΣΜ ηλεκτρικής ενέργειας συμμετέχει σε διάφορες πρωτοβουλίες περιφερειακής συνεργασίας καθώς και στις ομάδες έγκαιρης υιοθέτησης των κωδίκων δικτύου. Αντιθέτως, κατά τον χρόνο του ελέγχου, οι δύο ∆ΣΜ της Βουλγαρίας δεν συμμετείχαν σε καμία ομάδα περιφερειακής συνεργασίας ούτε σε ομάδα έγκαιρης υλοποίησης.

59Τα υπόλοιπα έργα στα οποία διορίστηκαν οι συντονιστές ήταν τα εξής: «Σύνδεση Πολωνίας-Λιθουανίας», «Nabucco» και «Σύνδεση της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας σε ∆ανία, Γερμανία και Πολωνία».

60Έκθεση του Ευρωπαίου Συντονιστή, Mario Monti, Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος EI 3, «Ηλεκτρική διασύνδεση Γαλλίας-Ισπανίας», Βρυξέλλες, Σεπτέμβριος 2008.

612020 COM(2010) 677

62Σύμφωνα με πληροφορίες που παρείχαν τα κράτη μέλη στην Επιτροπή.

63Από το ποσό αυτό αποκλείεται τυχόν μελλοντική στήριξη σε ενεργειακές υποδομές από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων, που προβλέπει τη χορήγηση εγγυήσεων ύψους 16 δισεκατομμυρίων ευρώ από τον προϋπολογισμό της ΕΕ.

64Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 347/2013.

65Ενεργειακές υποδομές: Προτεραιότητες για το 2020 και μετέπειτα, 2011, σελ. 14. Ηλεκτρική ενέργεια: υπεράκτιο δίκτυο των Βόρειων Θαλασσών, διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας Βορρά-Νότου στη δυτική Ευρώπη, διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας Βορρά-Νότου στην κεντροανατολική και νοτιοανατολική Ευρώπη, σχέδιο διασύνδεσης των αγορών ενέργειας της περιοχής της Βαλτικής, ανάπτυξη ευφυών δικτύων, μακροπρόθεσμες λεωφόροι ηλεκτρικής ενέργειας. Φυσικό αέριο: διασυνδέσεις αερίου Βορρά-Νότου στη δυτική Ευρώπη, διασυνδέσεις αερίου Βορρά-Νότου στην κεντροανατολική και νοτιοανατολική Ευρώπη, νότιος διάδρομος μεταφοράς φυσικού αερίου, σχέδιο διασύνδεσης των αγορών ενέργειας της περιοχής της Βαλτικής.

66Τα υπόλοιπα εννέα έργα αφορούσαν επτά έργα πετρελαίου και δύο έργα ευφυών δικτύων.

67COM(2014) 330 final, σ. 10.

68Τον Οκτώβριο του 2014, ολοκληρώθηκε η γραμμή μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας 400 kV μεταξύ των πόλεων Bescanó και Santa Llogaia της Ισπανίας, το οποίο αποτέλεσε ένα ακόμη βήμα προς την κατεύθυνση της νέας διασύνδεσης των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ Γαλλίας και Ισπανίας. Το εν λόγω έργο εξακολουθεί να περιλαμβάνεται στον κατάλογο των ΕΚΕ και του ΕΤΣΕ.

69Για επενδύσεις σε υποδομές στον τομέα της ενέργειας που εμπίπτουν στο θεματικό στόχο της προώθησης βιώσιμων μεταφορών και της εξάλειψης των σημείων συμφόρησης στις υποδομές των βασικών δικτύων, έργα συνολικής επιλέξιμης δαπάνης άνω των 75 εκατομμυρίων ευρώ. Για άλλες επενδύσεις σε υποδομές στον τομέα της ενέργειας στο πλαίσιο των Ε∆ΕΤ, οι οποίες ως επί το πλείστον δεν καλύπτονται από την παρούσα έκθεση, το όριο είναι τα 50 εκατομμύρια ευρώ.

Συμπεράσματα και συστάσεις

113

Ο στόχος της ΕΕ για ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας έως το 2014 δεν επιτεύχθηκε. Γενικά, οι ενεργειακές υποδομές της Ευρώπης δεν είναι σχεδιασμένες για πλήρως ολοκληρωμένες αγορές και, ως εκ τούτου, δεν εξασφαλίζουν επί του παρόντος αποτελεσματικά τον ενεργειακό εφοδιασμό. Η χρηματοδοτική στήριξη που παρέχεται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για τον τομέα των ενεργειακών υποδομών συνέβαλε σε περιορισμένο μόνο βαθμό στην ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας και την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού (βλέπε σημείο 27).

Ο στόχος για ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας έως το 2014 δεν επιτεύχθηκε

114

Από το 2007, η εσωτερική αγορά ενέργειας βρίσκεται στο επίκεντρο της ανάπτυξης της ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ. Η τρίτη δέσμη μέτρων για την ενέργεια, που εγκρίθηκε το 2009, απαιτούσε τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο των οδηγιών για το φυσικό αέριο και την ηλεκτρική ενέργεια έως τις 3 Μαρτίου 2011. Ωστόσο, ο στόχος αυτός δεν επιτεύχθηκε το έτος εκείνο. Το 2011 το Συμβούλιο επανέλαβε τη δέσμευσή του ως προς την εσωτερική αγορά ενέργειας, δηλώνοντας ότι αυτή πρέπει να έχει ολοκληρωθεί έως το 2014. Ωστόσο, λόγω διαφόρων προβλημάτων, δεν επιτεύχθηκε ούτε αυτός ο μεταγενέστερος στόχος (βλέπε σημείο 29).

115

Είναι μακρά η πορεία έως ότου η τρίτη δέσμη μέτρων για την ενέργεια να μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει εφαρμοστεί πλήρως. Η Επιτροπή συνεχίζει να παρακολουθεί την εφαρμογή των διατάξεων της εν λόγω δέσμης στα κράτη μέλη ακόμη και μετά τη λήξη της προθεσμίας του 2014 (βλέπε σημεία 30 έως 33).

Σύσταση 1
Ολοκλήρωση των ελέγχων μη συμμόρφωσης

∆εδομένου ότι η εσωτερική αγορά ενέργειας δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί, η Επιτροπή πρέπει να ολοκληρώσει τις εκτιμήσεις της και να κινήσει τις τυχόν αναγκαίες διαδικασίες επί παραβάσει κατά των κρατών μελών έως το τέλος του 2016.

116

Οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές (ΕΡΑ) σε όλη την ΕΕ συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν προκλήσεις σχετικά με την ανεξαρτησία τους και την ελευθερία τους να ενεργούν κατόπιν άσκησης επαγγελματικής κρίσης. ∆εν διαθέτουν όλες οι ΕΡΑ πόρους ανάλογους με τα καθήκοντα που πρέπει να εκπληρώσουν, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας τους σε δραστηριότητες σε επίπεδο ΕΕ, όπως εκείνες που πραγματοποιεί ο Οργανισμός Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER). Ο ACER δεν έχει εξουσία να υποχρεώνει τις ΕΡΑ των κρατών μελών να του παράσχουν στοιχεία σχετικά με την αγορά ενέργειας (σημεία 35 έως 36).

Σύσταση 2
ΕΡΑ και ACER

α)Τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίσουν ότι οι ΕΡΑ τους είναι ανεξάρτητες και δεν αντιμετωπίζουν περιορισμούς ως προς την εμβέλεια του ρόλου τους. Οι ΕΡΑ πρέπει να διαθέτουν επαρκείς πόρους για τις δραστηριότητές τους, που θα τους επιτρέπουν, μεταξύ άλλων, να συμμετέχουν πλήρως σε δραστηριότητες συνεργασίας σε επίπεδο ΕΕ.

β)Η Επιτροπή πρέπει να επιβεβαιώσει ότι ο ACER διαθέτει αναγκαίες εξουσίες ώστε να ζητά από τους αρμόδιους φορείς των κρατών μελών τις πληροφορίες που χρειάζεται για την εκτέλεση των καθηκόντων που του έχουν ανατεθεί.

117

Σημαντικές διαφορές στον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη οργανώνουν τις αγορές ενέργειάς τους συγκρατούν την περαιτέρω εξέλιξη της εσωτερικής αγοράς ενέργειας. Πράγματι, υπάρχουν 28 εθνικά νομικά πλαίσια που στην πράξη συνθέτουν ένα συνονθύλευμα τοπικών, εθνικών και περιφερειακών αγορών, αντί για μια εσωτερική αγορά ενέργειας. Ενώ ο στόχος της αποδεσμοποίησης και άλλων μέτρων ήταν η δημιουργία των ρυθμιστικών συνθηκών για μια εσωτερική αγορά ενέργειας, στις περισσότερες περιπτώσεις δεν έχει αναδυθεί μια απελευθερωμένη και ανταγωνιστική αγορά. Η περαιτέρω ανάπτυξη της εσωτερικής ενεργειακής αγοράς της ΕΕ, μέσω της εύρεσης πρακτικών λύσεων που θα επιτρέψουν στις εν λόγω αγορές να λειτουργούν παράλληλα, εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πρόκληση. Ο λόγος είναι ότι χρησιμοποιούνται πολλοί διαφορετικοί μηχανισμοί εμπορίας σε επίπεδο ΕΕ και ότι οι ενεργειακές αγορές επηρεάζονται από διάφορες παρεμβάσεις (σημεία 39 και 43 έως 46).

Σύσταση 3
∆ιαφάνεια των μηχανισμών εμπορίας

Η Επιτροπή πρέπει να προωθήσει την ευρεία ανάπτυξη μηχανισμών διαφανούς εμπορίας τόσο για το φυσικό αέριο όσο και για την ηλεκτρική ενέργεια. Στο πλαίσιο αυτό πρέπει, μεταξύ άλλων διευκολύνει και να υποστηρίζει την καθιέρωση χρηματιστηρίων ενέργειας στα κράτη μέλη στα οποία σήμερα δεν υπάρχουν ή όπου εφαρμόζονται κυρίως μηχανισμοί εμπορίας τύπου B2B.

118

Οι κώδικες δικτύου είναι τεχνικοί κανόνες που επιδιώκεται να αποτελέσουν τη βάση για την τεχνική διαλειτουργικότητα των συστημάτων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου στην ΕΕ. Οι κώδικες αυτοί ορίζουν κοινά τεχνικά πρότυπα που πρέπει να διασφαλίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία της ενέργειας σε διασυνοριακό επίπεδο. Μολονότι πρόσφατα σημειώθηκε πρόοδος ως προς την έγκριση των κωδίκων δικτύων φυσικού αερίου, κανένας από τους κώδικες για τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας δεν έχει ακόμα εγκριθεί οριστικά διά της οδού της επιτροπολογίας. Ορισμένοι κώδικες δικτύου υιοθετούνται από τα κράτη μέλη προτού εγκριθούν οριστικά, σε ένα πλαίσιο έγκαιρης υλοποίησης περιφερειακών πρωτοβουλιών (σημεία 47 έως 51).

Σύσταση 4
Έγκριση και υλοποίηση κωδίκων δικτύου

Η Επιτροπή πρέπει να επιταχύνει τη διαδικασία της επιτροπολογίας, με σκοπό τη διασφάλιση της έγκρισης των κωδίκων για τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας έως το τέλος του 2015. Πρέπει επίσης να ενθαρρύνει τον ACER και τα Ε∆∆ΣΜ να υποστηρίξουν την έγκαιρη υλοποίηση των κωδίκων δικτύου από τα κράτη μέλη στο πλαίσιο περιφερειακών πρωτοβουλιών συνεργασίας.

119

Μολονότι έχει σημειωθεί πρόοδος, οι πλήρεις επιδράσεις της εσωτερικής αγοράς ενέργειας στις τιμές δεν επήλθαν ακόμα, ενώ εξακολουθούν να παρατηρούνται σημαντικές διαφορές στις τιμές της ενέργειας μεταξύ των κρατών μελών.

120

Οι τιμές χονδρικής πώλησης της ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ δεν συγκλίνουν και παρατηρούνται σημαντικές και προφανείς διαφορές ακόμη και μεταξύ ορισμένων γειτονικών κρατών μελών. Για να τονώσει τη διασυνοριακή εμπορία ηλεκτρικής ενέργειας, η ΕΕ όρισε έναν στόχο σύμφωνα με τον οποίο οι διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας των κρατών μελών πρέπει να αντιστοιχούν σε τουλάχιστον 10 % της εγκατεστημένης παραγωγικής τους ικανότητας. Όμως, ο στόχος αυτός στερείται συνάφειας, διότι εστιάζει στην ανάπτυξη υποδομών αντί να βασίζεται στη δυναμική της ζήτησης προκειμένου να επιτύχει σύγκλιση των τιμών (σημεία 59 έως 64).

121

Ακόμη και αν εφαρμοζόταν το υφιστάμενο πρότυπο-στόχος για το φυσικό αέριο, βάσει συναλλακτικών κόμβων, μάλλον θα είχε περιορισμένο αντίκτυπο στις μέσες τιμές χονδρικής πώλησης του φυσικού αερίου. Η κατασκευή μεγάλων αγωγών φυσικού αερίου στην ΕΕ ως μέσο για την ανάπτυξη ανταγωνιστικών συναλλακτικών κόμβων σε όλη την Ευρώπη θα απαιτούσε σημαντικές επενδύσεις. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να μην συντρέχουν οικονομικοί λόγοι για ένα τέτοιο εγχείρημα. Υπάρχουν εναλλακτικοί τρόποι για την κινητοποίηση του ανταγωνισμού στις αγορές φυσικού αερίου, μεταξύ άλλων, μέσω της εγκατάστασης στρατηγικά τοποθετημένων τερματικών σταθμών ΥΦΑ για την εξυπηρέτηση μίας ή περισσότερων εθνικών αγορών (σημεία 65 έως 71).

Σύσταση 5
Μοντέλα ανάπτυξης της αγοράς και των υποδομών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου

Η Επιτροπή πρέπει:

α)να εξετάσει το ενδεχόμενο καθορισμού στόχων διασύνδεσης της ηλεκτρικής ενέργειας με βάση τις ανάγκες της αγοράς και όχι τις σταθερές εθνικές παραγωγικές ικανότητες·

β)να επανεκτιμήσει το δυνητικό κόστος και τα οφέλη του πρότυπου στόχου για το φυσικό αέριο, και να εξετάσει, υπό το πρίσμα της αβέβαιης ζήτησης, κατά πόσον υπάρχουν εναλλακτικές προτάσεις στην εκτεταμένη κατασκευή αγωγών φυσικού αερίου, όπως η εγκατάσταση στρατηγικά τοποθετημένων τερματικών σταθμών ΥΦΑ για την εξυπηρέτηση μίας ή περισσότερων εθνικών αγορών που χρησιμοποιούν λύσεις συμβατές με την εσωτερική αγορά ενέργειας. Τα παραπάνω πρέπει να βασίζονται σε μια ολοκληρωμένη εκτίμηση των αναγκών σε επίπεδο ΕΕ (βλέπε σύσταση 7).

Οι ενεργειακές υποδομές στην Ευρώπη δεν είναι ακόμη κατάλληλες για πλήρως ολοκληρωμένες αγορές και, ως εκ τούτου, δεν εγγυώνται αποτελεσματικά την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού

122

Οι ενεργειακές υποδομές εντός και μεταξύ κρατών μελών δεν είναι ακόμη κατάλληλες για την εσωτερική αγορά ενέργειας. Στην πράξη, η ανεπαρκής ικανότητα ενός κράτους μέλους σε επίπεδο υποδομών μπορεί να παρεμποδίσει τις πιθανές εισαγωγές και εξαγωγές και τον βαθμό στον οποίο ένα κράτος μέλος μπορεί να ενεργήσει ως χώρα διαμετακόμισης. Κενά παραμένουν επίσης στις διασυνοριακές υποδομές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου μεταξύ των κρατών μελών (σημεία 73 έως 81).

Σύσταση 6
Βέλτιστη χρήση των υφιστάμενων υποδομών

Η Επιτροπή πρέπει:

α)να εντοπίσει τις διασυνοριακές ενεργειακές υποδομές που δεν αξιοποιούνται πλήρως για την υποστήριξη της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, είτε επειδή είναι δεσμευμένες στο πλαίσιο μακροπρόθεσμων διμερών συμβάσεων που αποκλείουν την πρόσβαση τρίτων είτε επειδή δεν χρησιμοποιούνται οι τεχνικές τους ικανότητες, όπως η αντίστροφη ροή·

β)να συνεργαστεί με τα ενδιαφερόμενα μέρη στα κράτη μέλη με σκοπό τη βελτίωση του βαθμού διαρκούς χρησιμοποίησης αυτών των υποδομών προς όφελος της εσωτερικής αγοράς ενέργειας·

γ)να διερευνήσει τα οφέλη της συγκρότησης περιφερειακών ∆ΣΜ ως μέσο ενθάρρυνσης και αποδοτικής διαχείρισης των διασυνοριακών ενεργειακών ροών, αξιοποιώντας στο έπακρο τις υφιστάμενες υποδομές.

123

Η ολοκληρωμένη εκτίμηση των αναγκών σε υποδομές ενέργειας σε επίπεδο ΕΕ είναι αναγκαία για τη λήψη επικαιροποιημένων αποφάσεων σχετικά με την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς ενέργειας και την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού (σημείο 82). ∆εδομένου ότι απαιτούνται σημαντικές επενδύσεις σε ενεργειακές υποδομές σε όλη την ΕΕ, η εν λόγω ολοκληρωμένη ανάλυση αποτελεί καίριο εργαλείο για τη στόχευση των ενωσιακών και λοιπών πόρων στον τομέα (σημεία 82, 84 και 99). Σήμερα, τα εργαλεία σχεδιασμού που χρησιμοποιεί η Επιτροπή, κυρίως οι κατάλογοι έργων κοινού ενδιαφέροντος και τα δεκαετή προγράμματα ανάπτυξης δικτύων, παρουσιάζουν σημαντικούς περιορισμούς (σημεία 85 έως 87). Επιπλέον, η Επιτροπή δεν διαθέτει κάποιο προηγμένο μοντέλο ανάπτυξης της αγοράς προκειμένου να υποστηρίξει την απαραίτητη ανάλυση των αναγκών (σημείο 83).

Σύσταση 7
Ολοκληρωμένη εκτίμηση των αναγκών της ΕΕ σε ενεργειακές υποδομές

Η Επιτροπή πρέπει:

α)να προβεί σε ολοκληρωμένη εκτίμηση αναγκών όσον αφορά τις υποδομές ενέργειας σε επίπεδο ΕΕ, η οποία θα αποτελέσει τη βάση για την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς ενέργειας· αυτό θα μπορούσε να λειτουργήσει ως έγγραφο αναφοράς για την εκπόνηση άλλων εγγράφων όπως τα ∆ΠΑ∆·

β)προς υποστήριξη της εκτίμησης αναγκών, να συγκροτήσει ομάδα για την προτυποποίηση των αγορών ενέργειας, συμπεριλαμβανομένου ευρέος φάσματος προβολών της ζήτησης, είτε στο πλαίσιο των δικών της υπηρεσιών είτε στο πλαίσιο του ACER·

γ)να συνεργαστεί με το Ε∆∆ΣΜ ηλεκτρισμού και το Ε∆∆ΣΜ αερίου, ώστε η εκτίμηση αναγκών να συμβάλει στον σχεδιασμό των σχετικών με την εσωτερική αγορά ενέργειας υποδομών στην ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των δεκαετών προγραμμάτων ανάπτυξης δικτύων (∆ΠΑ∆).

124

Για την ανάπτυξη διασυνοριακών υποδομών ενέργειας είναι απαραίτητη η συνεργασία μεταξύ των γειτονικών κρατών μελών. Στο πλαίσιο αυτό μπορεί να τεθούν προκλήσεις σε σχέση με τη χρηματοδότηση έργων, την κατανομή του κόστους και την εξασφάλιση αδειών σχεδιασμού. Οι εμπειρίες που αποκομίζονται σε όλη την ΕΕ όσον αφορά την περιφερειακή συνεργασία στον τομέα της ενέργειας είναι θετικές και εμφανίζονται με τη μορφή όχι μόνο πολιτικών αλλά και τεχνικών πρωτοβουλιών. Σε ορισμένες από τις δραστηριότητες συντονισμού της Επιτροπής έχουν επιτευχθεί θετικά αποτελέσματα (βλέπε σημεία 88 έως 93).

Η χρηματοδοτική στήριξη από την Ευρωπαϊκή Ένωση στον τομέα των ενεργειακών υποδομών συνέβαλε σε περιορισμένο μόνο βαθμό στην εσωτερική αγορά ενέργειας και στην ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού

125

Η ανεπαρκής ιεράρχηση των έργων έχει μειώσει την αποτελεσματικότητα της ενωσιακής χρηματοδότησης σε ενεργειακές υποδομές. Η Επιτροπή χρησιμοποίησε διάφορους καταλόγους συγκεκριμένων έργων ως μέσο για την ιεράρχηση των επενδύσεων από τον προϋπολογισμό της ΕΕ και για τον προσδιορισμό έργων που είναι επιλέξιμα για χρηματοδότηση. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν επέλεξε τους εν λόγω καταλόγους βάσει ολοκληρωμένης εκτίμησης των αναγκών της ΕΕ για ανάπτυξη ενεργειακών υποδομών. Το γεγονός αυτό εγκυμονεί κινδύνους που υπονομεύουν τη χρησιμότητα αυτών των καταλόγων ως προς την ιεράρχηση κατά προτεραιότητα των επενδύσεων και τη στόχευση των πόρων της ΕΕ (σημεία 100 έως 103).

Σύσταση 8
Βελτίωση της χρήσης των καταλόγων ΕΚΕ

Η Επιτροπή πρέπει να επεξεργαστεί περαιτέρω τις διαδικασίες σχεδιασμού της και ιδίως την ιεράρχηση κατά προτεραιότητα και τη χρηματοδότηση έργων κοινού ενδιαφέροντος (ΕΚΕ) υπό το πρίσμα μιας ολοκληρωμένης εκτίμησης αναγκών όσον αφορά τις ενεργειακές υποδομές σε επίπεδο ΕΕ (βλέπε σύσταση 7).

126

Τα βασικά χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ για τη χρηματοδότηση έργων ενεργειακών υποδομών, δηλαδή το ΕΕΠΑ, η διευκόλυνση «Συνδέοντας την Ευρώπη» και τα Ευρωπαϊκά ∆ιαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία, δεν έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε να ενισχύουν πρωτίστως την εσωτερική ενεργειακή αγορά, και αυτό είναι εμφανές σε διάφορες πτυχές του τρόπου εφαρμογής τους. Η χρηματοδότηση που χορηγείται από τη ∆ΣΕ δεν συνδέεται με μεταρρυθμίσεις της αγοράς ενέργειας και οι όροι ανάπτυξης της αγοράς ενέργειας δεν περιλαμβάνονται στις συμφωνίες εταιρικής σχέσης των Ε∆ΕΤ για την περίοδο 2014-2020 (σημεία 105 έως 109).

Σύσταση 9
Η εύρυθμη και αδιάλειπτη λειτουργία της ΕΑΕ ως προϋπόθεση για τη χρηματοδότηση έργων υποδομών στον τομέα της ενέργειας στην ΕΕ

Η Επιτροπή πρέπει να διατυπώσει προτάσεις νομοθετικού περιεχομένου οι οποίες να ορίζουν ότι οι αποφάσεις περί της επιλογής προς χρηματοδότηση έργων που αφορούν ενεργειακές υποδομές εξαρτώνται από την εύρυθμη και αδιάλειπτη λειτουργία της αγοράς ενέργειας στα κράτη μέλη.

127

Υπάρχουν παραδείγματα χρηματοδοτούμενων από την ΕΕ έργων ενεργειακών υποδομών που είχαν θετικό αντίκτυπο στην εσωτερική αγορά ενέργειας και στην ασφάλεια του εφοδιασμού. Ωστόσο, μέχρι στιγμής ο αντίκτυπος πολλών άλλων έργων είναι περιορισμένος. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ορισμένα από αυτά δεν στόχευαν επαρκώς στις ανάγκες ανάπτυξης της εσωτερικής αγοράς· λίγα ολοκληρώθηκαν και τέθηκαν σε λειτουργία· σε ορισμένες περιπτώσεις, τα προβλήματα ικανότητας στα γειτονικά κράτη μέλη παρεμπόδισαν τη χρήση των έργων και, τέλος, η αποτελεσματικότητα ορισμένων έργων είναι περιορισμένη διότι επιδιώκεται να αναπτυχθούν πρόσθετες υποδομές παράλληλα με τις υφιστάμενες (σημεία 110 έως 112).

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα II, του οποίου προεδρεύει ο κ. Henri GRETHEN, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 21ης Οκτωβρίου 2015.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
Πρόεδρος

Παραρτήματα

Παράρτημα I

α) Μέση λιανική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας με φόρους για τους οικιακούς καταναλωτές: πρώτο τρίμηνο του 2015 σε λεπτά του ευρώ ανά 1 KWh

Σημείωση: Η οικονομική προσιτότητα των τιμών καταναλωτή αποτελεί χωριστό ζήτημα, που πρέπει να εξεταστεί σε συνδυασμό με το επίπεδο των διαθέσιμων καθαρών εισοδημάτων σε κάθε κράτος μέλος. Όπως αναφέρθηκε στο σημείο 23, ο έλεγχος αυτός δεν κάλυψε το ζήτημα της ενεργειακής ένδειας.

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

β) Μέση τιμή ηλεκτρικής ενέργειας χωρίς ΦΠΑ και μη ανακτήσιμοι φόροι για βιομηχανικούς καταναλωτές: πρώτο τρίμηνο του 2015, σε λεπτά του ευρώ ανά 1 kWh

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Παράρτημα II

Εκτιμώμενες τιμές παροχής από τους προμηθευτές φυσικού αερίου των κρατών μελών της ΕΕ: ετήσιος μέσος όρος για το 2014 (ευρώ ανά MWh)

Πηγή: ΕΕΣ βάσει στοιχείων που παρασχέθηκαν από τον ACER. Η Κύπρος και η Μάλτα δεν έχουν επί του παρόντος αγορές φυσικού αερίου και ως εκ τούτου δεν συμπεριλαμβάνονται.

Παράρτημα III

Συμμετοχή των κρατών μελών στις ομάδες εργασίας του ACER, από τον Ιανουάριο 2013 έως τον Μάιο 2015

| Ρυθμιστικό συμβούλιο | Ομάδα εργασίας για την ηλεκτρική ενέργεια | Ομάδα εργασίας για το φυσικό αέριο | Ομάδα εργασίας για την εφαρμογή, την παρακολούθηση και τη συγκριτική αξιολόγηση | Ομάδα εργασίας για την ακεραιότητα και τη διαφάνεια στην αγορά
Αριθμός συνεδριάσεων που διεξήχθησαν | 22 | 24 | 25 | 24 | 20
Αυστρία | 22 | 24 | 25 | 19 | 20
Γερμανία | 22 | 23 | 25 | 17 | 19
Ηνωμένο Βασίλειο | 22 | 24 | 24 | 15 | 20
Γαλλία | 20 | 23 | 24 | 17 | 20
Βέλγιο | 22 | 21 | 25 | 24 | 11
Ισπανία | 22 | 19 | 25 | 19 | 17
Σουηδία | 22 | 23 | 21 | 17 | 19
Πορτογαλία | 22 | 24 | 25 | 5 | 16
Ιταλία | 22 | 20 | 21 | 11 | 16
Κάτω Χώρες | 22 | 24 | 22 | 6 | 16
Πολωνία | 21 | 22 | 25 | 2 | 16
Ουγγαρία | 22 | 18 | 22 | 0 | 19
∆ανία | 22 | 21 | 16 | 6 | 11
Φινλανδία | 22 | 21 | 15 | 0 | 16
Τσεχική ∆ημοκρατία | 22 | 13 | 9 | 4 | 19
Ιρλανδία | 22 | 14 | 14 | 0 | 12
Λουξεμβούργο | 19 | 8 | 9 | 0 | 14
Σλοβενία | 18 | 0 | 8 | 0 | 7
Κροατία | 15 | 3 | 5 | 1 | 4
Ελλάδα | 20 | 1 | 5 | 0 | 2
Λιθουανία | 18 | 1 | 3 | 0 | 2
Λετονία | 16 | 0 | 6 | 0 | 1
Μάλτα | 22 | 0 | 0 | 0 | 0
Ρουμανία | 18 | 1 | 2 | 0 | 1
Εσθονία | 18 | 0 | 0 | 0 | 0
Κύπρος | 14 | 0 | 0 | 0 | 0
Βουλγαρία | 2 | 0 | 0 | 0 | 0
Σλοβακία | 1 | 0 | 0 | 0 | 0

Απάντηση της Επιτροπής

Σύνοψη

IV

Η Επιτροπή υπογραμμίζει τη σημασία της ομαλής λειτουργίας των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου για την ασφάλεια του εφοδιασμού.

V

Η ανακοίνωση «Η πρόοδος προς την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας» (COM(2014) 634 final) αναγνώρισε ότι η Ευρώπη κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση όσον αφορά την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας. Το διασυνοριακό εμπόριο αυξάνεται, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ) ενσωματώνονται επιτυχώς στο σύστημα και έχουν ξεκινήσει εργασίες για τη σταδιακή υλοποίηση έξυπνων δικτύων και τη διευκόλυνση της κατανεμημένης παραγωγής. Αλλά κατέστη επίσης σαφές ότι οι απαραίτητες εργασίες δεν έχουν ολοκληρωθεί ακόμη· υπάρχουν εμπόδια που δεν επιτρέπουν την ομαλή λειτουργία της αγοράς. Το έργο της Ενεργειακής Ένωσης αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των εμποδίων αυτών. Η Επιτροπή έχει λάβει συγκεκριμένα μέτρα προκειμένου να εξαλείψει τους εναπομείναντες φραγμούς που αποτρέπουν την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, κυρίως μέσω της πρωτοβουλίας της για τον σχεδιασμό της αγοράς.

Όσον αφορά τις ενεργειακές υποδομές, αξίζει να σημειωθεί ότι:

—Οι ενεργειακές υποδομές αναμένεται να χρηματοδοτούνται από την αγορά, δηλ. μέσω τιμολογίων χρηστών εγκεκριμένων από ανεξάρτητες ρυθμιστικές αρχές, οπότε η οικονομική στήριξη από τον προϋπολογισμό της ΕΕ θα πρέπει να αποτελεί την εξαίρεση και όχι τον κανόνα.

—Στις περιπτώσεις που έχει εγκριθεί η χορήγηση οικονομικής στήριξης, η ασφάλεια του εφοδιασμού έχει βελτιωθεί σημαντικά για ορισμένες περιοχές (βλ. λόγου χάρη τα παραδείγματα για το ΕΕΠΑ στην παρατήρηση του Ελεγκτικού Συνεδρίου στο σημείο 103 ή αρκετά από τα ελεγχθέντα έργα που συγχρηματοδοτούνται από τη ∆ΣΕ ή από τα Ε∆ΕΤ, τα οποία αναφέρονται στην παρατήρηση του Ελεγκτικού Συνεδρίου στα σημεία 109-111).

Σύσταση 1

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση.

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής έχουν ορίσει ως προτεραιότητα για το 2015 την εφαρμογή των κανόνων της τρίτης δέσμης μέτρων. Οι έλεγχοι συμμόρφωσης που αφορούν την υλοποίηση της τρίτης δέσμης μέτρων έχουν ολοκληρωθεί και στα 28 κράτη μέλη και επισημαίνονται στις αρχές των κρατών μελών όλα τα πιθανά ζητήματα ασυμβατότητας με τη νομοθεσία περί εσωτερικής αγοράς.

Σύσταση 2 α)

Η εν λόγω σύσταση απευθύνεται στα κράτη μέλη. Ωστόσο, η Επιτροπή συμφωνεί με τη σύσταση και θα διενεργήσει ενδελεχή έλεγχο ως προς την ανεξαρτησία των εθνικών ρυθμιστικών αρχών κατά την αξιολόγηση της συμμόρφωσης με τους κανόνες της τρίτης δέσμης μέτρων για την εσωτερική αγορά ενέργειας.

Σύσταση 2 β)

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση και διερευνά τις δυνατότητες ενίσχυσης των υφιστάμενων αρμοδιοτήτων του ACER, μεταξύ άλλων και έναντι των κρατών μελών, με σκοπό την προσαρμογή του στις πραγματικές συνθήκες της πιο ολοκληρωμένης εσωτερικής αγοράς.

Σύσταση 3

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση.

Προκειμένου να αντιμετωπίσει το πρόβλημα του μειωμένου εμπορίου μέσω χρηματιστηρίων, η Επιτροπή έχει θεσπίσει κανονισμούς στον τομέα του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας που θα καταστήσουν υποχρεωτική τη δημιουργία χρηματιστηρίων ενέργειας, π.χ. τον κανονισμό για μηχανισμούς κατανομής δυναμικότητας (CAM), τον κανονισμό για την εξισορρόπηση του φυσικού αερίου και τον κανονισμό για την κατανομή της δυναμικότητας και τη διαχείριση της συμφόρησης (CACM), οι οποίοι καθορίζουν τους κανόνες για την ενοποίηση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας σε ολόκληρη την ΕΕ. Επιπροσθέτως, είναι σε εξέλιξη η εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1227/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την ακεραιότητα και τη διαφάνεια στη χονδρική αγορά ενέργειας (κανονισμός REMIT).

Σύσταση 4

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση.

Ο επίτροπος αρμόδιος για τη ∆ράση για το Κλίμα και την Ενέργεια έχει ορίσει ως προτεραιότητα τη θέσπιση κωδίκων για τα δίκτυα. Η Επιτροπή καταβάλλει εντατικές προσπάθειες, σε συνεργασία με τις ρυθμιστικές αρχές, τους ∆ΣΜ και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς, για την αναδιατύπωση των προτεινόμενων κωδίκων για τα δίκτυα με τρόπο που θα εγγυάται την ουδετερότητά τους και θα διασφαλίζει την αποτελεσματική τους υλοποίηση. Οι 8 από τους 10 προταθέντες κώδικες για τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας αναμένεται να ψηφιστούν από την επιτροπή έως το τέλος του 2015.

Η Επιτροπή προωθεί ενεργά την έγκαιρη υλοποίηση των κωδίκων για τα δίκτυα στο πλαίσιο περιφερειακών πρωτοβουλιών συνεργασίας.

Σύσταση 5 α)

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση.

Μολονότι ο στόχος του 10 % για το έτος 2020 βασίζεται στην ικανότητα παραγωγής, θα ληφθούν υπόψη σχετικές με το κόστος πτυχές καθώς και η δυνατότητα εμπορικών συναλλαγών, στοιχεία που θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη μοντελοποίηση του στόχου διασύνδεσης για το έτος 2030 σε περιφερειακό ή εθνικό επίπεδο. Έτσι θα υπάρξει η απαραίτητη ευελιξία προκειμένου να προσαρμοστεί στις ανάγκες της αγοράς ο ελάχιστος στόχος του 15 % για τη διασύνδεση της ηλεκτρικής ενέργειας για το έτος 2030.

Σύσταση 5 β)

Η Επιτροπή αποδέχεται τη συγκεκριμένη σύσταση.

Το ∆ΠΑ∆ του 2015 για το φυσικό αέριο εξασφαλίζει ήδη επαρκή αξιολόγηση των αναγκών για υποδομές βάσει διάφορων σεναρίων σχετικά με τη μελλοντική ζήτηση, τις τιμές, την ανάπτυξη των υποδομών και άλλες πτυχές. Η ανάλυση καταδεικνύει σαφώς ότι δεν είναι απαραίτητα όλα τα προγραμματισμένα έργα. Η συνεχιζόμενη διαδικασία των ΕΚΕ βασίζεται στην εν λόγω αξιολόγηση. Επιπροσθέτως, προκειμένου να διασφαλιστεί η βελτιωμένη αξιολόγηση των αναγκών για την αγορά φυσικού αερίου της ΕΕ, έχουν ξεκινήσει προπαρασκευαστικές εργασίες για μια στρατηγική της ΕΕ για την αποθήκευση ΥΦΑ και φυσικού αερίου, και η Επιτροπή πρόκειται να δημοσιεύσει τη στρατηγική της για την αποθήκευση ΥΦΑ και φυσικού αερίου τον Ιανουάριο του 2016.

VII

Η Επιτροπή είναι της άποψης ότι οι διευρωπαϊκές υποδομές χρειάζονται βελτίωση προκειμένου να αξιοποιηθούν πλήρως σε σχέση με την εσωτερική αγορά ενέργειας. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι απαιτείται ολοκληρωμένη εκτίμηση των αναγκαίων υποδομών σε επίπεδο ΕΕ, αλλά επιθυμεί επίσης να τονίσει την έκταση στην οποία διενεργείται ήδη σχεδιασμός υποδομών σε μεγάλο βαθμό σε ενωσιακό επίπεδο, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο ο σχεδιασμός αυτός επηρεάζει την πολιτική της Επιτροπής. Μολονότι ίσως απαιτείται βελτιστοποίηση των διαδικασιών και των εργαλείων, διενεργείται ήδη ορθή αξιολόγηση των αναγκών σε ό,τι αφορά τις βασικές ευρωπαϊκές ενεργειακές υποδομές. Βλ. απάντηση της Επιτροπής της Επιτροπής στη σύσταση 7 και στο σημείο 82.

Σύσταση 6 α)

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση. Έχει ξεκινήσει ήδη την υλοποίηση δράσεων για τον σκοπό αυτό. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την ομάδα υψηλού επιπέδου για τη συνδεσιμότητα της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης όσον αφορά το φυσικό αέριο. Στόχος της ομάδας είναι ο συντονισμός των προσπαθειών για τη διευκόλυνση των διασυνοριακών και διευρωπαϊκών υποδομών που διαφοροποιούν τις προμήθειες φυσικού αερίου στην περιοχή, καθώς και η εφαρμογή εναρμονισμένων κανόνων.

Σύσταση 6 β)

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση. Η Επιτροπή έχει λάβει ήδη μέτρα προς την κατεύθυνση αυτή στο πλαίσιο των περιφερειακών πρωτοβουλιών: ένας από τους κυριότερους στόχους των περιφερειακών πρωτοβουλιών είναι η εστίαση στα σημεία συμφόρησης (σε φυσικό ή ρυθμιστικό επίπεδο) των διασυνοριακών υποδομών.

Σύσταση 6 γ)

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση.

Η συνεργασία των ∆ΣΜ έχει ήδη καταστεί υποχρεωτική σε πολλούς εκτελεστικούς κανόνες («κώδικες για τα δίκτυα») σε ό,τι αφορά τη λειτουργία των δικτύων και την εμπορία ενέργειας.

Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, διερευνά τις δυνατότητες βελτιωμένης συνεργασίας και κατανομής των ευθυνών μεταξύ των ∆ΣΜ, βάσει της έννοιας των περιφερειακών πρωτοβουλιών για τον συντονισμό της ασφάλειας, κυρίως σε στενά συνδεόμενες περιοχές, ως πρώτο βήμα για την αύξηση της ενοποίησης των ∆ΣΜ σε περιφερειακό επίπεδο.

Σύσταση 7 α)

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση.

Η Επιτροπή ενεργεί ήδη προς την κατεύθυνση αυτή. Εκτελούνται διαρκείς εργασίες για την ανάπτυξη των ∆ΠΑ∆ και (από το 2013) της συνοδευτικής ανάλυσης κόστους-οφέλους. Επιπλέον, το άρθρο 11 παράγραφος 8 του κανονισμού ∆Ε∆-Ε προβλέπει ένα μοντέλο (διασύνδεσης) δικτύου ηλεκτρισμού και αερίου που θα πρέπει να αναπτυχθεί από τα Ε∆∆ΣΜ και να υποβληθεί στην Επιτροπή και στον ACER έως την 31η ∆εκεμβρίου 2016. Η Επιτροπή θα διασφαλίσει ότι αυτό θα πραγματοποιηθεί εγκαίρως.

Σύσταση 7 β)

Η Επιτροπή αποδέχεται εν μέρει τη σύσταση.

Η δημιουργία ικανοτήτων ανάλυσης και μοντελοποίησης σε εσωτερικό επίπεδο θα μπορούσε να έχει σημαντικές επιπτώσεις από άποψη πόρων είτε για την Επιτροπή είτε για τον ACER. Η εξωτερική ανάθεση της ικανότητας αυτής στα Ε∆∆ΣΜ, υπό την εποπτεία και την επίβλεψη του ACER και της Επιτροπής, θα μπορούσε να θεωρηθεί σχετική εναλλακτική λύση.

Σύσταση 7 γ)

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση.

Η ανάλυση κόστους-οφέλους για ολόκληρο το σύστημα ενέργειας που υποστηρίζει την αξιολόγηση του σχεδιασμού και των αναγκών, καθώς και τα ∆ΠΑ∆, καταρτίζονται από τα Ε∆∆ΣΜ σε στενή συνεργασία με την Επιτροπή και τον ACER.

Σύσταση 8

Η Επιτροπή αποδέχεται εν μέρει τη σύσταση.

Όσον αφορά τον καθορισμό προτεραιοτήτων, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η βελτίωση των διαδικασιών σχεδιασμού αποτελεί μέρος του τακτικού μηχανισμού συνεργασίας με όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς.

Για παράδειγμα, η επιλογή των ΕΚΕ στοχεύει στον εντοπισμό εκείνων των έργων που συμβάλλουν τα μέγιστα στην επίτευξη των στόχων της ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ (οικονομική προσιτότητα, ασφάλεια του εφοδιασμού, βιωσιμότητα).

Έως το τέλος του 2016 θα εφαρμόζεται πιο εμπεριστατωμένη ανάλυση που θα συνδυάζει τις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Βλ. απάντηση της Επιτροπής στη σύσταση 7 στοιχείο α).

Όσον αφορά τη χρηματοδότηση, κατά την επιλογή δράσεων για οικονομική στήριξη, για τα έργα για τα οποία έχει διαπιστωθεί ότι απαιτείται δημόσια στήριξη, λαμβάνονται υπόψη ο βαθμός ωριμότητας και άλλα κριτήρια αξιολόγησης. Η Επιτροπή συνεργάζεται στενά με την ΕΤΕπ και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς για την αύξηση της τεχνικής βοήθειας που αποσκοπεί στη βελτίωση του διαύλου έργων στρατηγικού ενδιαφέροντος. Ως εκ τούτου, δεν προβλέπονται περαιτέρω δράσεις.

Σύσταση 9

Η Επιτροπή δεν αποδέχεται τη σύσταση.

Η Επιτροπή είναι απολύτως πεπεισμένη ότι απαιτείται η ίδια πρόοδος όσον αφορά τη ρύθμιση τόσο των υποδομών όσο και των αγορών προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα της εσωτερικής αγοράς ενέργειας. Ωστόσο, οι αυστηροί όροι θα μπορούσαν να αποδειχτούν τόσο περίπλοκοι ώστε να μην μπορούν να υλοποιηθούν με νομικώς δεσμευτικό τρόπο, οπότε οι κίνδυνοι θα απέβαιναν σε βάρος της ανάπτυξης των απαιτούμενων υποδομών.

Εισαγωγή

03

Η βασική ευθύνη για την εφαρμογή και την επιβολή της νομοθεσίας της ΕΕ εναπόκειται στα κράτη μέλη, και η προθυμία τους να εφαρμόσουν πλήρως και ορθώς τη νομοθεσία αποτελεί ζήτημα ζωτικής σημασίας. Οι εθνικές κυβερνήσεις είναι επί του παρόντος αρμόδιες για τη θέσπιση της νομοθεσίας και των πολιτικών για την ενέργεια που επηρεάζουν την εσωτερική αγορά. Επίσης, δεδομένου ότι κατέχουν τις εταιρείες εφοδιασμού και μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, εξακολουθούν να αποτελούν βασικούς παράγοντες στις αγορές ενέργειας της ΕΕ.

05

Η Επιτροπή θεωρεί ότι μια πραγματικά ανοιχτή, ανταγωνιστική και καλά συνδεδεμένη αγορά ενέργειας αποτελεί τον καλύτερο τρόπο προστασίας της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού και θα επιτρέψει στην Ευρώπη να υλοποιήσει την απαραίτητη μετάβαση σε έναν ενεργειακό τομέα με χαμηλές ανθρακούχες εκπομπές με τον πλέον οικονομικά αποδοτικό και ασφαλή τρόπο.

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή, με την έγκριση του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου, ανέπτυξε στρατηγική για μια Ενεργειακή Ένωση, και ένα βασικό τμήμα της στρατηγικής αυτής αφορά τη δέσμευση για την άρση των κυριότερων εμποδίων που αποτρέπουν τη περαιτέρω ολοκλήρωση των αγορών ενέργειας στην Ευρώπη.

Στο πλαίσιο της στρατηγικής αυτής, η Επιτροπή θα εντείνει τις προσπάθειές της προκειμένου να επιβάλει την πλήρη εφαρμογή της υφιστάμενης ενεργειακής, καθώς και άλλης σχετικής, νομοθεσίας. Η Επιτροπή έχει ξεκινήσει επίσης ενδελεχή εξέταση της υφιστάμενης ενεργειακής νομοθεσίας της ΕΕ, ιδίως δε στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας («πρωτοβουλία σχεδιασμού της αγοράς»), για την προσαρμογή των κανόνων της υφιστάμενης «τρίτης δέσμης μέτρων» στις περιπτώσεις που αυτό κρίνεται απαραίτητο για την προώθηση της ενοποίησης της αγοράς. Επιπροσθέτως, έχει ξεκινήσει μια διαδικασία ενδελεχούς αναθεώρησης της νομοθεσίας της που αφορά την ασφάλεια του εφοδιασμού.

13

Βλ. απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 5.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι, εφόσον τα κράτη μέλη υποχρεούνται να λαμβάνουν υπόψη τις επιπτώσεις των εθνικών αποφάσεών τους στις γειτονικές χώρες βάσει της νομοθεσίας της ΕΕ, η οργάνωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας απαιτεί στενή συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και των κρατών μελών/εθνικών κυβερνήσεων.

Κοινή απάντηση της Επιτροπής στα σημεία 14 έως 18

Στις ενεργειακές υποδομές, η διασυνδεσιμότητα των ευρωπαϊκών συστημάτων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου αυξάνεται, αλλά απαιτούνται ακόμη σημαντικές επενδύσεις σε υποδομές. Έως το τέλος του 2015, θα έχουν ολοκληρωθεί 13 έργα από τον αρχικό κατάλογο έργων κοινού ενδιαφέροντος (ΕΚΕ) της Ένωσης για το φυσικό αέριο και την ηλεκτρική ενέργεια. Κατά τι περισσότερα από 100 ΕΚΕ βρίσκονται στη φάση της αδειοδότησης και αναμένεται να εισέλθουν στη φάση της κατασκευής σύντομα. Μολονότι οι περισσότερες από τις επενδύσεις σε ενεργειακές υποδομές υλοποιούνται από τον ιδιωτικό τομέα, υπάρχει διαθέσιμη μια δέσμη ειδικών ενωσιακών εργαλείων που βοηθούν στην αντιμετώπιση περαιτέρω οικονομικών προκλήσεων. Από την έναρξη της διευκόλυνσης «Συνδέοντας την Ευρώπη» το 2014, έχουν πιστωθεί 796 εκατομμύρια ευρώ υπό τη μορφή χορηγήσεων για προτάσεις που αφορούν βασικά έργα ενεργειακών υποδομών σε ολόκληρη την Ευρώπη. Υπάρχει επίσης διαθέσιμη συμπληρωματική στήριξη από τα Ευρωπαϊκά ∆ιαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία (Ε∆ΕΤ). Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων θα παράσχει περαιτέρω στήριξη για ενεργειακά έργα στρατηγικής σημασίας.

Προκειμένου να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικότερα συγκεκριμένα προβλήματα υποδομών σε ορισμένες περιοχές της Ευρώπης, έχει ενταθεί η βελτιωμένη περιφερειακή συνεργασία μεταξύ των οικείων κρατών μελών. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ομάδων υψηλού επιπέδου για τη συνδεσιμότητα της Ιβηρικής Χερσονήσου και της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης όσον αφορά το φυσικό αέριο (CESEC), καθώς και τη μεταρρύθμιση της ομάδας υψηλού επιπέδου για την περιοχή της Βαλτικής (BEMIP). Οι ομάδες αυτές αναμένεται να προτείνουν συγκεκριμένες λύσεις για τα προβλήματα υποδομών και να διασφαλίσουν την υλοποίηση των οικείων προγραμμάτων.

Παρατηρήσεις

29 — Πρώτη περίπτωση

Τα κράτη μέλη διαδραματίζουν καίριο ρόλο όσον αφορά τη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς. Βλ. επίσης την απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 3. Η δράση τους καθορίζει το κατά πόσον θα αρθούν όντως οι φραγμοί που παρεμποδίζουν το διασυνοριακό εμπόριο ενέργειας και κατά πόσον θα υπάρξει συντονισμός της λειτουργίας του συστήματος με τα γειτονικά κράτη. Η Επιτροπή θα φέρει σε πέρας την προσπάθεια που καταβάλλει να δημιουργήσει την εσωτερική αγορά ενέργειας μόνο εάν τα κράτη μέλη δρουν προληπτικά για την άρση των φραγμών που παρεμποδίζουν το διασυνοριακό εμπόριο.

32 — Τρίτη περίπτωση

Τα ζητήματα που σχετίζονται με την προστασία των καταναλωτών στην τρίτη δέσμη μέτρων αποτελούν πρόσθετη σημαντική πτυχή την οποία επαληθεύει η Επιτροπή κατά τους ελέγχους που διενεργεί σχετικά με τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο και τη συμμόρφωσης.

35

Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι λύσεις για τα θέματα διασυνοριακών διαφορών μεταξύ κρατών μελών καθίστανται ολοένα και πιο σημαντικές. Όσο ενισχύεται η ολοκλήρωση των αγορών, τόσο αυξάνεται η ανάγκη για μια ανεξάρτητη αρχή που θα μεσολαβεί σε διαφορές μεταξύ των κρατών μελών σε σχέση με ρυθμιστικά ζητήματα και τελικά θα τις επιλύει.

Η Επιτροπή εξακολουθεί να παροτρύνει όλα τα κράτη μέλη να συμμετέχουν σε συναντήσεις ομάδων εργασίας. Προκειμένου να διασφαλιστεί η διαφάνεια των εργασιών τους, τα αποτελέσματα των συναντήσεων αυτών καθίστανται προσβάσιμα σε όλα τα κράτη μέλη.

40

Η πρωτοβουλία της Επιτροπής για τον σχεδιασμό της αγοράς που ξεκίνησε στις 15 Ιουλίου 2015 [COM (2015) 340] αποσκοπεί συγκεκριμένα στην ενίσχυση του νομικού πλαισίου συνεργασίας μεταξύ των ∆ΣΜ.

44

Η Επιτροπή θεωρεί επίσης ότι, στο τρέχον πλαίσιο, οι υφιστάμενοι μηχανισμοί είναι ετερογενείς. Για να αντιμετωπιστεί η κατάσταση αυτή, η Επιτροπή έχει εγκρίνει νομοθεσία για την εναρμόνιση των μηχανισμών εμπορίας φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας. Η εφαρμογή της εν λόγω νομοθεσίας είναι υπό εξέλιξη —κυρίως με την έκδοση των κατευθυντήριων γραμμών για την κατανομή της δυναμικότητας και τη διαχείριση της συμφόρησης (CACM) στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και με την έκδοση των κωδίκων δικτύου / κατευθυντήριων γραμμών για μηχανισμούς κατανομής δυναμικότητας (CAM) / διαδικασίες διαχείρισης της συμφόρησης (CMP) και την εξισορρόπηση του φυσικού αερίου— και θα μειώσει σημαντικά τις ανεπάρκειες του υφιστάμενου ρυθμιστικού πλαισίου για την εμπορία ενέργειας.

46

Η Επιτροπή θεωρεί ότι το ζήτημα της έλλειψης συντονισμού ως προς τις κρατικές παρεμβάσεις στις αγορές ενέργειας αποτελεί ένα από τα βασικότερα εμπόδια για τη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης αγοράς και, συνεπώς, είναι ζωτικής σημασίας για τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς ενέργειας και την ασφάλεια του εφοδιασμού. Η Επιτροπή παρουσίασε τα κύρια ζητήματα και τα προτεινόμενα μέτρα στην ανακοίνωσή της με τίτλο «Πραγμάτωση της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και πλήρης αξιοποίηση της δημόσιας παρέμβασης» [C(2013) 7243 final] και αποδίδει ιδιαίτερη έμφαση στην άρση των περιττών παρεμβάσεων στη συνεχιζόμενη πρωτοβουλία της για τον σχεδιασμό της αγοράς —βλ. ανακοίνωση με τίτλο «Έναρξη της διαδικασίας δημόσιας διαβούλευσης σχετικά με τον ανασχεδιασμό της αγοράς ενέργειας» [COM 2015 (340)].

50 α)

Η Επιτροπή σημειώνει ότι οι εθνικοί ∆ΣΜ, οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές και τα κράτη μέλη συχνά διστάζουν να συμφωνήσουν για την προσαρμογή των υφιστάμενων εθνικών ή περιφερειακών κανόνων προκειμένου να επιτευχθεί μια συμβιβαστική λύση που θα δημιουργούσε μια πιο ολοκληρωμένη/μεγαλύτερη αγορά σε περιφερειακό ή ενωσιακό επίπεδο. Η Επιτροπή προωθεί την περαιτέρω ολοκλήρωση της εσωτερικής αγορά ενέργειας ακόμη και για αγορές που λειτουργούν επαρκώς, προκειμένου να επιτευχθούν πλήρως τα πιθανά οφέλη από την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, όπως η ασφάλεια του εφοδιασμού μέσω ενίσχυσης του ανταγωνισμού και αύξησης της ρευστότητας.

50 β)

Η έγκριση ενωσιακής νομοθεσίας για τεχνικά ζητήματα απαιτεί αλλαγές στα ισχύοντα εθνικά συστήματα και, ως εκ τούτου, την επίτευξη συμβιβασμών μεταξύ των 28 κρατών μελών συνήθως για περίπλοκα ζητήματα που αφορούν τη λειτουργία των συστημάτων ή την εμπορία ενέργειας και τα οποία έχουν σημαντικές επιπτώσεις υπό όρους ανακατανομής. Αυτό περιορίζει τη δυνατότητα ακριβούς προγραμματισμού του χρόνου που απαιτείται για την εξεύρεση των απαραίτητων συμβιβασμών.

Η Επιτροπή έχει προβεί σε ενέργειες για τη διασφάλιση σαφούς και διαφανούς σχεδιασμού, δημοσιεύοντας σε τακτική βάση την αναμενόμενη διαδικασία έγκρισης.

50 γ)

Η Επιτροπή εξετάζει πιθανές βελτιώσεις για τη διαδικασία έγκρισης των κωδίκων για τα δίκτυα στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας σχεδιασμού της αγοράς.

50 δ)

Οι κώδικες δικτύου και οι κατευθυντήριες γραμμές είναι έγγραφα της Επιτροπής που αποσκοπούν στην άρση των εμπορικών φραγμών μέσω ευθυγράμμισης των κανόνων λειτουργίας των αγορών και των δικτύων.

Η Επιτροπή έχει καθήκον να διασφαλίσει ότι τα σχέδια κειμένων που προτείνουν το Ε∆∆ΣΜ ηλεκτρισμός και ο ACER συνάδουν με το ενωσιακό δίκαιο, είναι ουδέτερα ως προς όλους τους ενδιαφερομένους και δεν αρκούνται στην επιβεβαίωση του υφιστάμενου καθεστώτος, αλλά διασφαλίζουν πραγματική πρόοδο για την εσωτερική αγορά ενέργειας —βλ. απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 50 στοιχείο α).

Σε ό,τι αφορά τους προτεινόμενους κώδικες ηλεκτρικής ενέργειας, η Επιτροπή χρειάστηκε να εργαστεί εντατικά επί των προτεινόμενων κειμένων προτού μπορέσει να τα εγκρίνει ως ενωσιακό δίκαιο. Γι’ αυτό, η διαδικασία έγκρισης διήρκεσε περισσότερο από το αναμενόμενο, λόγω επίσης της αυξημένης οικονομικής σημασίας και των πιθανών διανεμητικών επιπτώσεων που θα έχουν οι υπό έγκριση κανόνες. Ορθώς δαπανήθηκε ο απαραίτητος χρόνος για την εκ νέου σύνταξη των κωδίκων και για τη διαπραγμάτευση με τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη ως προς την ανάγκη έγκρισης φιλόδοξης νομοθεσίας, εφόσον οι κώδικες που εγκρίθηκαν τελικά θα συμβάλουν ουσιωδώς στην πρόοδο της εναρμόνισης.

51

Η Επιτροπή σημειώνει ότι, κυρίως σε ό,τι αφορά τον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, οι ∆ΣΜ και οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές συμμετείχαν ενεργά στα έργα κωδίκων δικτύου που υλοποιήθηκαν πρώτα (βλ. λόγου χάρη τη διαδικασία εθελοντικής ενοποίησης των αγορών, τις πρωτοβουλίες εξισορρόπησης ή τις εργασίες σχετικά με τα περιφερειακά κέντρα για τον συντονισμό της ασφάλειας).

53

Η Επιτροπή συνεργάζεται εντατικά με τη Βουλγαρία για την επιτάχυνση της διαδικασίας δημιουργίας χρηματιστηρίου ενέργειας με σκοπό την πλήρη συμμετοχή στην εμπορία ενέργειας που καλύπτει ολόκληρη την ΕΕ («ενοποίηση αγορών»), συμπεριλαμβανομένων των χωρών της Ενεργειακής Κοινότητας (που αποτελούν όλες μαζί την «περιοχή των 8»).

54

Η Επιτροπή σημειώνει ότι το πλαίσιο παρακολούθησης REMIT που δημιουργήθηκε δυνάμει του κανονισμού REMIT [εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1348/2014] δεν έχει τεθεί ακόμη σε ισχύ όσον αφορά το «εμπόριο μεταξύ επιχειρήσεων» (τις λεγόμενες «μη τυποποιημένες συναλλαγές»). Ο εν λόγω κανονισμός καλύπτει επί του παρόντος μόνο τις λεγόμενες «τυποποιημένες συναλλαγές» (δηλ. τις συναλλαγές σε τόπους διαπραγμάτευσης). Οι διατάξεις που καλύπτουν τις «μη τυποποιημένες» συναλλαγές (δηλ. τις διμερείς συναλλαγές εκτός των τόπων διαπραγμάτευσης) θα τεθούν σε ισχύ τον Μάρτιο του 2016.

59

Η σύγκλιση των τιμών υπολείπεται των προσδοκιών, κυρίως λόγω των μεγάλων διαφορών στις κρατικές παρεμβάσεις, που ευνοούν εξαιρετικά διαφορετικές μορφές προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, οι πρωτοβουλίες για την εσωτερική αγορά, όπως η ενοποίηση των αγορών, έχουν αναμφισβήτητα ευθυγραμμίσει τις τιμές (βλ. την πρόσφατη εμπειρία με την ενοποίηση των αγορών με βάση τη ροή) και μπορούν να τις ευθυγραμμίσουν ακόμη περισσότερο, ιδίως όταν τα κράτη μέλη αποφασίσουν να αυξήσουν την ευθυγράμμιση των κρατικών τους παρεμβάσεων.

61

Ο κανονισμός CACM, που καθίσταται νομικώς δεσμευτικός για όλα τα κράτη μέλη τον Αύγουστο του 2015, έχει δημιουργήσει εναρμονισμένους μηχανισμούς εμπορίας. Η Επιτροπή συμφωνεί ότι η πλήρης σύγκλιση των τιμών εξακολουθεί να παρεμποδίζεται από άλλους παράγοντες (όπως η έλλειψη διασύνδεσης, η έλλειψη συντονισμού των κρατικών παρεμβάσεων στα διάφορα κράτη μέλη κ.λπ.).

64

Η Επιτροπή συμφωνεί ότι θα πρέπει να αποκλειστεί η ρύθμιση των τιμών που οδηγεί σε τιμές κάτω του κόστους και έχει εγείρει το ζήτημα αυτό σε συζητήσεις με τα κράτη μέλη, καθώς και στις διαδικασίες επί παραβάσει. Το Ευρωπαϊκό ∆ικαστήριο ενέκρινε πρόσφατα τα μέτρα επιβολής της Επιτροπής κατά των ρυθμιζόμενων τιμών (C-36/14).

70

Η Επιτροπή διαθέτει ένα τμήμα που εργάζεται για την παρακολούθηση των αγορών και την κατάρτιση προβλέψεων για την ενέργεια. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι δυνατότητες περίπλοκων αναλύσεων που διαθέτει είναι περιορισμένες εξαιτίας των περιορισμένων πόρων. Συνεπώς, η ενίσχυση των δυνατοτήτων της θα ήταν καλοδεχούμενη.

Σε κάθε περίπτωση, η Επιτροπή ίσως χρειαστεί να προσφύγει σε εξωτερικούς εμπειρογνώμονες.

75

Το βασικό εργαλείο που θα βοηθήσει τα κράτη μέλη να επιτύχουν τον στόχο του 10 % είναι ο προσδιορισμός και η στήριξη της υλοποίησης σχετικών έργων κοινού ενδιαφέροντος. Για παράδειγμα, σημαντικό τμήμα του σχεδίου δράσης της περιφερειακής πρωτοβουλίας στη νοτιοδυτική Ευρώπη αφορά συγκεκριμένα την αύξηση του ποσοστού διασύνδεσης μεταξύ των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας της Ιβηρικής χερσονήσου και της ηπειρωτικής Ευρώπης.

82

Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι απαιτείται ολοκληρωμένη εκτίμηση των αναγκαίων υποδομών σε επίπεδο ΕΕ, αλλά επιθυμεί επίσης να τονίσει την έκταση στην οποία διενεργείται ήδη σχεδιασμός υποδομών σε ενωσιακό επίπεδο, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο ο σχεδιασμός αυτός επηρεάζει την πολιτική της Επιτροπής.

Τα δεκαετή προγράμματα ανάπτυξης δικτύων (∆ΠΑ∆) που καταρτίζει το Ευρωπαϊκό ∆ίκτυο ∆ιαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς (Ε∆∆ΣΜ) βασίζονται σε ενδελεχή εκτίμηση των αναγκαίων υποδομών, η οποία λαμβάνει υπόψη και τη ζήτηση. Η συχνότητα επικαιροποίησης των προγραμμάτων αυτών, δηλ. ανά διετία, διασφαλίζει ότι η μεταβολή των προτύπων ζήτησης και παραγωγής θα αντανακλάται στο πρόγραμμα. Βάσει των προγραμμάτων αυτών και με τη χρήση της μεθοδολογίας από την ανάλυση κόστους-οφέλους για ολόκληρο το σύστημα ενέργειας, όπως περιγράφεται στον κανονισμό ∆Ε∆-Ε, τα έργα επιλέγονται στη συνέχεια για τον κατάλογο έργων κοινού ενδιαφέροντος (ΕΚΕ) της Ένωσης. Η πρόοδος ως προς την επιλογή των ΕΚΕ σημειώνεται με διαφανή και συγκεκριμένο τρόπο.

83

Λαμβάνοντας υπόψη του περιορισμούς που σχετίζονται με τα επίπεδα στελέχωσής της (και τους παρόμοιους περιορισμούς που ισχύουν για τον ACER), η Επιτροπή θεωρεί ότι η μοντελοποίηση των υποδομών, καθώς και η ανάπτυξη αρκετών σεναρίων θα μπορούσε να εκτελεστεί από τα Ε∆∆ΣΜ, υπό τη στενή επίβλεψη της Επιτροπής και του ACER.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η έκδοση του ∆ΠΑ∆ 2014 για την ηλεκτρική ενέργεια περιλαμβάνει ήδη τέσσερα σενάρια. Η μεθοδολογία και η κατάρτιση σεναρίων μπορεί να βελτιωθεί και να επικαιροποιηθεί, ενώ η Επιτροπή και ο ACER συνεργάζονται στενά με τα Ε∆∆ΣΜ στον τομέα αυτόν.

84

Η χρηματοδότηση δεν βασίζεται μόνο σε προκαθορισμένη ανάλυση των αναγκών (με κατεύθυνση από πάνω προς τα κάτω), αλλά πρέπει απαραιτήτως να αξιολογείται και να εκτιμάται σε συνάρτηση με συγκεκριμένες απαιτήσεις. Κατά την αξιολόγηση συγκεκριμένων έργων, ο βαθμός ωριμότητας είναι ένα από τα βασικά κριτήρια, παράλληλα με τα οφέλη που διασφαλίζει ένα έργο για την περιοχή στην οποία χωροθετείται. Αυτό ισχύει τόσο για τα χρηματοδοτικά μέσα όσο και για τις επιχορηγήσεις.

86 — Τέταρτη περίπτωση

Σκοπός των ∆ΠΑ∆ δεν είναι να αντιστοιχούν πλήρως στα εθνικά προγράμματα, εφόσον δεν προορίζονται να αποτελέσουν απλώς και μόνο κατάλογο όλων των εθνικών προγραμμάτων. Εστιάζονται στην ανάπτυξη διευρωπαϊκών υποδομών που εξυπηρετούν τους βασικούς στόχους της ολοκλήρωσης των αγορών, της ασφάλειας του εφοδιασμού και της βιωσιμότητας.

87

Ο προγραμματισμός πρέπει να βασίζεται σε σύνολα ολοκληρωμένων, αξιόπιστων και ορθών δεδομένων. Η απόκτηση των δεδομένων αυτών, ιδίως από τους φορείς που προωθούν τα έργα, αλλά και από τα κράτη μέλη, αποτελεί όντως μία από τις βασικές προκλήσεις για τον επόμενο γύρο των ∆ΠΑ∆.

90

Η Επιτροπή έχει ορίσει την περιφερειακή ολοκλήρωση της αγοράς ως βασικό εργαλείο για την επίτευξη προόδου όσον αφορά την εσωτερική αγορά ενέργειας. Θα εξακολουθήσει να στηρίζει ενεργά και να αναπτύσσει περαιτέρω περιφερειακές πρωτοβουλίες σε όλα τα πεδία της εσωτερικής αγοράς (π.χ. υποδομές, εμπορία ενέργειας, λειτουργία του συστήματος, επάρκεια παραγωγής, καθεστώτα στήριξης ΑΠΕ), χωρίς να εγκαταλείψει τον τελικό στόχο, που είναι η ολοκλήρωση της αγοράς σε ολόκληρη την ΕΕ.

100

Σε ό,τι αφορά τόσο το φυσικό αέριο όσο και την ηλεκτρική ενέργεια, η διαδικασία ανάπτυξης των δεκαετών προγραμμάτων ανάπτυξης δικτύων από τα αντίστοιχα Ε∆∆ΣΜ διασφαλίζει τον επαρκή εντοπισμό των σημείων όπου απαιτούνται επενδύσεις σε δίκτυα σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Τα σχετικά στοιχεία αξιοποιούνται για διαδικασίες όπως η κατάρτιση του καταλόγου ΕΚΕ. Ωστόσο, υπενθυμίζεται ότι η υλοποίηση των έργων προτεραιότητας ή στρατηγικής σημασίας δεν απαιτεί κατ’ ανάγκην ενωσιακή χρηματοδότηση. Υπάρχουν και άλλοι μη οικονομικοί φραγμοί (π.χ. αδειοδότηση) που είναι συχνά σημαντικότεροι. Η διαδικασία των ΕΚΕ έχει σκοπό να καταστήσει δυνατή την αντιμετώπιση των φραγμών αυτών. Εάν υπάρχουν συγκεκριμένοι φραγμοί που σχετίζονται με τη χρηματοδότηση, τότε εξετάζεται η χορήγηση στήριξης από τον προϋπολογισμό της ΕΕ (π.χ. μέσω της διευκόλυνσης «Συνδέοντας την Ευρώπη»). Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο γενικά οι κατάλογοι δεν καταρτίζονται με αποκλειστικό στόχο την ιεράρχηση επενδύσεων από τον ενωσιακό προϋπολογισμό.

103

Ο κατάλογος έργων κοινού ενδιαφέροντος βασίζεται σε ενδελεχή ανάλυση η οποία βελτιώνεται μέσω περαιτέρω διευκρίνισης διάφορων πτυχών της ανάλυσης κόστους-οφέλους (π.χ. του τρόπου αποτίμησης της ασφάλειας του εφοδιασμού). Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία για τη διευκόλυνση «Συνδέοντας την Ευρώπη», η ένταξη στον κατάλογο αποτελεί προϋπόθεση για την εξασφάλιση οικονομικής στήριξης. Ωστόσο, η απόφαση χορήγησης στήριξης λαμβάνεται, σύμφωνα με το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο, μετά την εξέταση της αίτησης βάσει μιας δέσμης κριτηρίων ανάθεσης που λαμβάνουν υπόψη στόχους πολιτικής, καθώς και οικονομοτεχνικές πτυχές.

104

Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι καθυστερήσεις στην υλοποίηση των έργων δεν έχουν επιτρέψει στο πρόγραμμα ΕΕΠΑ να επιτύχει ταχεία οικονομική ανάπτυξη.

Εντούτοις, τα μακροπρόθεσμα οφέλη τους είναι σημαντικά, ιδίως όσον αφορά την ασφάλεια του εφοδιασμού:

Έχουν ολοκληρωθεί όλα τα έργα αντίστροφης ροής και διασυνδέσεων στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη εκτός από ένα, βελτιώνοντας έτσι την ανθεκτικότητα του δικτύου φυσικού αερίου της ΕΕ σε περίπτωση διαταραχών παρόμοιων με εκείνες που ανέκυψαν στις αρχές του 2009.

Το έργο «Nordbalt 02» συνέβαλε στην ολοκλήρωση της απαραίτητης αναβάθμισης του δικτύου μεταφοράς της Λιθουανίας προκειμένου να διευκολύνει τη ροή ηλεκτρικής ενέργειας διαμέσου της διασύνδεσης. Το έργο «Estlink 2» συνέδεσε το δίκτυο της Εσθονίας/Βαλτικής με την αγορά ενέργειας των σκανδιναβικών χωρών μέσω ενός υποθαλάσσιου καλωδίου προς τη Φινλανδία.

Ένα νέο υποθαλάσσιο καλώδιο που συνδέει την Ιταλία με τη Μάλτα έθεσε τέλος στην απομόνωση του δικτύου της Μάλτας από την υπόλοιπη Ευρώπη.

109

Για τα επιχειρησιακά προγράμματα της περιόδου 2014-2020, μόνο έξι κράτη μέλη έχουν επιλέξει την επενδυτική προτεραιότητα του ΕΤΠΑ που συνδέεται, μεταξύ άλλων, με τη βελτίωση της ασφάλειας του εφοδιασμού μέσω της ανάπτυξης έξυπνων συστημάτων αποθήκευσης και μεταφοράς ενέργειας. Προβλέπονται συγκεκριμένοι εκ των προτέρων όροι σχετικά με την εν λόγω επενδυτική προτεραιότητα, προκειμένου να διασφαλιστεί η συνοχή με συναφή τμήματα της νομοθεσίας για την εσωτερική αγορά ενέργειας και το πλαίσιο των ΕΚΕ. Οι δείκτες αποτελεσμάτων ορίζονται στα οικεία επιχειρησιακά προγράμματα (αντί των συμφωνιών εταιρικής σχέσης) για τον καθένα από τους συγκεκριμένους συμφωνηθέντες στόχους και περιλαμβάνουν δείκτες αποτελεσμάτων σχετικούς με πτυχές της εσωτερικής αγοράς ενέργειας.

Η στήριξη της μετάβασης προς μια οικονομία με χαμηλές ανθρακούχες εκπομπές, συμπεριλαμβανομένων επενδύσεων για την ενεργειακή απόδοση, την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές και τα έξυπνα δίκτυα διανομής, αποτελεί προτεραιότητα για τα Ε∆ΕΤ κατά την περίοδο 2014-2020, ιδίως δε με τα υποχρεωτικά ελάχιστα κονδύλια για το ΕΤΠΑ. Οι επενδύσεις σε άλλες ενεργειακές υποδομές, όπως η εξάλειψη των σημείων συμφόρησης σε βασικές υποδομές δικτύων, είναι σημαντικές για συγκεκριμένα κράτη μέλη. Μάλιστα οι επενδύσεις αυτές αντιστοιχούν κατά μέσο όρο περίπου στο 0,5 % των συνολικών κονδυλίων του ΕΤΠΑ, του ΤΣ και του ΕΚΤ, τόσο για την περίοδο 2007-2013 όσο και για την περίοδο 2014-2020, αλλά το ποσοστό είναι μεγαλύτερο σε ορισμένα κράτη μέλη (περίπου 2 %), ανάλογα με τις ανάγκες και τις προτεραιότητες.

112 β)

Η υλοποίηση όλων των έργων που συγχρηματοδοτούνται από τον ενωσιακό προϋπολογισμό παρακολουθείται στενά, και τα αιτήματα που υποβάλλουν οι φορείς προώθησης των έργων για αναθεώρηση των αποφάσεων επιχορήγησης εξετάζονται προσεκτικά και απορρίπτονται εάν τα επιχειρήματα που προβάλλονται είναι ανεπαρκή.

Συμπεράσματα και συστάσεις

113

Αξίζει να σημειωθούν τα εξής:

—Οι ενεργειακές υποδομές αναμένεται να χρηματοδοτούνται από τα τιμολόγια των χρηστών και από την αγορά, οπότε η οικονομική στήριξη από τον ενωσιακό προϋπολογισμό θα πρέπει να αποτελεί την εξαίρεση και όχι τον κανόνα.

—Στις περιπτώσεις που έχει εγκριθεί η χορήγηση οικονομικής στήριξης, η ασφάλεια του εφοδιασμού έχει βελτιωθεί σημαντικά για ορισμένες περιοχές (βλ. λόγου χάρη τα παραδείγματα για το ΕΕΠΑ στην παρατήρηση του Ελεγκτικού Συνεδρίου στο σημείο 103 ή αρκετά από τα ελεγχθέντα έργα που συγχρηματοδοτούνται από τη ∆ΣΕ ή από τα Ε∆ΕΤ, τα οποία αναφέρονται στις παρατηρήσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου στα σημεία 109-111).

Σύσταση 1

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση.

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής έχουν ορίσει ως προτεραιότητα για το 2015 την εφαρμογή των κανόνων της τρίτης δέσμης μέτρων. Οι έλεγχοι συμμόρφωσης που αφορούν την υλοποίηση της τρίτης δέσμης μέτρων έχουν ολοκληρωθεί και στα 28 κράτη μέλη και επισημαίνονται στις αρχές των κρατών μελών όλα τα πιθανά ζητήματα ασυμβατότητας με τη νομοθεσία περί εσωτερικής αγοράς.

Σύσταση 2 α)

Η εν λόγω σύσταση απευθύνεται στα κράτη μέλη. Ωστόσο, η Επιτροπή συμφωνεί με τη σύσταση και θα διενεργήσει αυξημένο έλεγχο ως προς την ανεξαρτησία των εθνικών ρυθμιστικών αρχών κατά την αξιολόγηση της συμμόρφωσης με τους κανόνες της τρίτης δέσμης μέτρων για την εσωτερική αγορά ενέργειας.

Σύσταση 2 β)

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση και διερευνά τις δυνατότητες ενίσχυσης των υφιστάμενων αρμοδιοτήτων του ACER, μεταξύ άλλων και έναντι των κρατών μελών, με σκοπό την προσαρμογή στις πραγματικές συνθήκες της πιο ολοκληρωμένης εσωτερικής αγοράς.

Σύσταση 3

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση.

Προκειμένου να αντιμετωπίσει το πρόβλημα του μειωμένου εμπορίου μέσω χρηματιστηρίων, η Επιτροπή έχει θεσπίσει κανονισμούς στον τομέα του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας που θα καταστήσουν υποχρεωτική τη δημιουργία χρηματιστηρίων ενέργειας —π.χ. τον κανονισμό για μηχανισμούς κατανομής δυναμικότητας (CAM), τον κανονισμό για την εξισορρόπηση του φυσικού αερίου και τον κανονισμό για την κατανομή της δυναμικότητας και τη διαχείριση της συμφόρησης (CACM)— οι οποίοι καθορίζουν τους κανόνες για την ενοποίηση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας σε ολόκληρη την ΕΕ. Επιπροσθέτως, είναι σε εξέλιξη η εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1227/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την ακεραιότητα και τη διαφάνεια στη χονδρική αγορά ενέργειας (κανονισμός REMIT).

Σύσταση 4

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση.

Ο επίτροπος αρμόδιος για τη ∆ράση για το Κλίμα και την Ενέργεια έχει ορίσει ως προτεραιότητα τη θέσπιση κωδίκων για τα δίκτυα. Η Επιτροπή καταβάλλει εντατικές προσπάθειες, σε συνεργασία με τις ρυθμιστικές αρχές, τους ∆ΣΜ και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς, για την αναδιατύπωση των προτεινόμενων κωδίκων για τα δίκτυα με τρόπο που θα εγγυάται την ουδετερότητά τους και θα διασφαλίζει την αποτελεσματική τους υλοποίηση. Οι 8 από τους 10 προταθέντες κώδικες για τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας αναμένεται να ψηφιστούν από την επιτροπή έως το τέλος του 2015.

Η Επιτροπή προωθεί ενεργά την έγκαιρη υλοποίηση των κωδίκων για τα δίκτυα στο πλαίσιο περιφερειακών πρωτοβουλιών συνεργασίας.

120

Η σύγκλιση των τιμών υπολείπεται των προσδοκιών, κυρίως λόγω των μεγάλων διαφορών στις κρατικές παρεμβάσεις, που ευνοούν εξαιρετικά διαφορετικές μορφές προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, οι πρωτοβουλίες για την εσωτερική αγορά, όπως η ενοποίηση των αγορών, έχουν αναμφισβήτητα ευθυγραμμίσει τις τιμές (βλ. την πρόσφατη εμπειρία με την ενοποίηση των αγορών με βάση τη ροή) και μπορούν να τις ευθυγραμμίσουν ακόμη περισσότερο, ιδίως όταν τα κράτη μέλη αποφασίσουν να αυξήσουν την ευθυγράμμιση των κρατικών τους παρεμβάσεων.

Σύσταση 5 α)

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση.

Μολονότι ο στόχος του 10 % για το έτος 2020 βασίζεται στην ικανότητα παραγωγής, θα ληφθούν υπόψη σχετικές με το κόστος πτυχές καθώς και η δυνατότητα εμπορικών συναλλαγών, στοιχεία που θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη μοντελοποίηση του στόχου διασύνδεσης για το έτος 2030 σε περιφερειακό ή εθνικό επίπεδο. Έτσι θα υπάρξει η απαραίτητη ευελιξία προκειμένου να προσαρμοστεί στις ανάγκες της αγοράς ο ελάχιστος στόχος του 15 % για τη διασύνδεση της ηλεκτρικής ενέργειας για το έτος 2030.

Σύσταση 5 β)

Η Επιτροπή αποδέχεται τη συγκεκριμένη σύσταση.

Το ∆ΠΑ∆ του 2015 για το φυσικό αέριο εξασφαλίζει ήδη επαρκή αξιολόγηση των αναγκών για υποδομές βάσει διάφορων σεναρίων σχετικά με τη μελλοντική ζήτηση, τις τιμές, την ανάπτυξη των υποδομών και άλλες πτυχές. Η ανάλυση καταδεικνύει σαφώς ότι δεν είναι απαραίτητα όλα τα προγραμματισμένα έργα. Η συνεχιζόμενη διαδικασία των ΕΚΕ βασίζεται στην εν λόγω αξιολόγηση. Επιπροσθέτως, προκειμένου να διασφαλιστεί η βελτιωμένη αξιολόγηση των αναγκών για την αγορά φυσικού αερίου της ΕΕ, έχουν ξεκινήσει προπαρασκευαστικές εργασίες για μια στρατηγική της ΕΕ για την αποθήκευση ΥΦΑ και φυσικού αερίου, και η Επιτροπή πρόκειται να δημοσιεύσει τη στρατηγική της για την αποθήκευση ΥΦΑ και φυσικού αερίου τον Ιανουάριο του 2016.

Σύσταση 6 α)

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση.

Έχει ξεκινήσει ήδη την υλοποίηση δράσεων για τον σκοπό αυτό. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την ομάδα υψηλού επιπέδου για τη συνδεσιμότητα της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης όσον αφορά το φυσικό αέριο. Στόχος της ομάδας είναι ο συντονισμός των προσπαθειών για τη διευκόλυνση των διασυνοριακών και διευρωπαϊκών υποδομών που διαφοροποιούν τις προμήθειες φυσικού αερίου στην περιοχή, καθώς και η εφαρμογή εναρμονισμένων κανόνων.

Σύσταση 6 β)

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση.

Η Επιτροπή έχει λάβει ήδη μέτρα προς την κατεύθυνση αυτή στο πλαίσιο των περιφερειακών πρωτοβουλιών: ένας από τους κυριότερους στόχους των περιφερειακών πρωτοβουλιών είναι η εστίαση στα σημεία συμφόρησης (σε φυσικό ή ρυθμιστικό επίπεδο) των διασυνοριακών υποδομών.

Σύσταση 6 γ)

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση.

Η συνεργασία των ∆ΣΜ έχει ήδη καταστεί υποχρεωτική σε πολλούς εκτελεστικούς κανόνες («κώδικες για τα δίκτυα») σε ό,τι αφορά τη λειτουργία των δικτύων και την εμπορία ενέργειας.

Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, διερευνά τις δυνατότητες βελτιωμένης συνεργασίας και κατανομής των ευθυνών μεταξύ των ∆ΣΜ, βάσει της έννοιας των περιφερειακών πρωτοβουλιών για τον συντονισμό της ασφάλειας, κυρίως σε στενά συνδεόμενες περιοχές, ως πρώτο βήμα για την αύξηση της ενοποίησης των ∆ΣΜ σε περιφερειακό επίπεδο.

Σύσταση 7 α)

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση.

Η Επιτροπή ενεργεί ήδη προς την κατεύθυνση αυτή. Εκτελούνται διαρκείς εργασίες για την ανάπτυξη των ∆ΠΑ∆ και (από το 2013) της συνοδευτικής ανάλυσης κόστους-οφέλους. Επιπλέον, το άρθρο 11 παράγραφος 8 του κανονισμού ∆Ε∆-Ε προβλέπει ένα μοντέλο (διασύνδεσης) δικτύου ηλεκτρισμού και αερίου που θα πρέπει να αναπτυχθεί από τα Ε∆∆ΣΜ και να υποβληθεί στην Επιτροπή και στον ACER έως την 31η ∆εκεμβρίου 2016. Η Επιτροπή θα διασφαλίσει ότι αυτό θα πραγματοποιηθεί εγκαίρως.

Σύσταση 7 β)

Η Επιτροπή αποδέχεται εν μέρει τη σύσταση.

Η δημιουργία ικανοτήτων ανάλυσης και μοντελοποίησης σε εσωτερικό επίπεδο θα μπορούσε να έχει σημαντικές επιπτώσεις από άποψη πόρων είτε για την Επιτροπή είτε για τον ACER. Η εξωτερική ανάθεση της ικανότητας αυτής στα Ε∆∆ΣΜ, υπό την εποπτεία και την επίβλεψη του ACER και της Επιτροπής, θα μπορούσε να θεωρηθεί σχετική εναλλακτική λύση.

Σύσταση 7 γ)

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση.

Η ανάλυση κόστους-οφέλους για ολόκληρο το σύστημα ενέργειας που υποστηρίζει την αξιολόγηση του σχεδιασμού και των αναγκών, καθώς και τα ∆ΠΑ∆, καταρτίζονται από τα Ε∆∆ΣΜ σε στενή συνεργασία με την Επιτροπή και τον ACER.

125

Σε ό,τι αφορά τόσο το φυσικό αέριο όσο και την ηλεκτρική ενέργεια, η διαδικασία ανάπτυξης των δεκαετών προγραμμάτων ανάπτυξης δικτύων από τα αντίστοιχα Ε∆∆ΣΜ διασφαλίζει τον επαρκή εντοπισμό των σημείων όπου απαιτούνται επενδύσεις σε δίκτυα σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Τα σχετικά στοιχεία αξιοποιούνται για διαδικασίες όπως η κατάρτιση του καταλόγου ΕΚΕ. Ωστόσο, υπενθυμίζεται ότι η υλοποίηση των έργων προτεραιότητας ή στρατηγικής σημασίας δεν απαιτεί κατ’ ανάγκην ενωσιακή χρηματοδότηση. Υπάρχουν και άλλοι μη οικονομικοί φραγμοί (π.χ. αδειοδότηση) που είναι συχνά σημαντικότεροι. Η διαδικασία των ΕΚΕ έχει σκοπό να καταστήσει δυνατή την αντιμετώπιση των φραγμών αυτών. Εάν υπάρχουν συγκεκριμένοι φραγμοί που σχετίζονται με τη χρηματοδότηση, τότε εξετάζεται η χορήγηση στήριξης από τον προϋπολογισμό της ΕΕ (π.χ. μέσω της διευκόλυνσης «Συνδέοντας την Ευρώπη»). Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο γενικά οι κατάλογοι δεν καταρτίζονται με αποκλειστικό στόχο την ιεράρχηση επενδύσεων από τον ενωσιακό προϋπολογισμό.

Σύσταση 8

Η Επιτροπή αποδέχεται εν μέρει τη σύσταση.

Όσον αφορά τον καθορισμό προτεραιοτήτων, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η βελτίωση των διαδικασιών σχεδιασμού αποτελεί μέρος του τακτικού μηχανισμού συνεργασίας με όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς.

Για παράδειγμα, η επιλογή των ΕΚΕ στοχεύει στον εντοπισμό εκείνων των έργων που συμβάλλουν τα μέγιστα στην επίτευξη των στόχων της ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ (οικονομική προσιτότητα, ασφάλεια του εφοδιασμού, βιωσιμότητα).

Έως το τέλος του 2016 θα εφαρμόζεται πιο εμπεριστατωμένη ανάλυση που θα συνδυάζει τις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Βλ. απάντηση της Επιτροπής στη σύσταση 7 στοιχείο α).

Όσον αφορά τη χρηματοδότηση, κατά την επιλογή δράσεων για οικονομική στήριξη, για τα έργα για τα οποία έχει διαπιστωθεί ότι απαιτείται δημόσια στήριξη, λαμβάνονται υπόψη ο βαθμός ωριμότητας και άλλα κριτήρια αξιολόγησης. Η Επιτροπή συνεργάζεται στενά με την ΕΤΕπ και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς για την αύξηση της τεχνικής βοήθειας που αποσκοπεί στη βελτίωση του διαύλου έργων στρατηγικού ενδιαφέροντος. Ως εκ τούτου, δεν προβλέπονται περαιτέρω δράσεις.

126

Όσον αφορά τα Ε∆ΕΤ, το ΕΤΠΑ, στο πλαίσιο του θεματικού στόχου που αφορά την προώθηση των βιώσιμων μεταφορών και την εξάλειψη των σημείων συμφόρησης σε βασικές υποδομές δικτύων, αποσκοπεί στη βελτίωση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού τόσο για τις οικείες χώρες όσο και για τις χώρες της γειτονίας. Η ασφάλεια του εφοδιασμού αποτελεί έναν από τους στόχους της εσωτερικής αγοράς. Οι εκ των προτέρων όροι των Ε∆ΕΤ, που εισήχθησαν στο ρυθμιστικό πλαίσιο της περιόδου 2014-2020 για τη διασφάλιση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας των επενδύσεων των Ε∆ΕΤ, συμβάλλουν στην επίτευξη των μεταρρυθμίσεων της εσωτερικής αγοράς και στην προώθηση της καλύτερης υλοποίησης των έργων που χρηματοδοτούνται από τα Ε∆ΕΤ.

Για τη διευκόλυνση «Συνδέοντας την Ευρώπη» ισχύουν οι στόχοι της εσωτερικής αγοράς ενέργειας που ορίζονται στο άρθρο 4 του κανονισμού. Αυτό τονίζεται ως ένας από τους στόχους προτεραιότητας που θα πρέπει να επιτευχθούν από τα δύο πρώτα προγράμματα εργασίας του άρθρου 17 παράγραφος 6.

Εντούτοις, δεν είναι εφικτή η σύνδεση της χρηματοδότησης μέσω της διευκόλυνσης «Συνδέοντας την Ευρώπη» με την ύπαρξη/απουσία μεταρρυθμίσεων της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, όπως εξηγείται στην απάντηση της Επιτροπής στη σύσταση 9.

Σύσταση 9

Η Επιτροπή δεν αποδέχεται τη σύσταση.

Η Επιτροπή είναι απολύτως πεπεισμένη ότι απαιτείται η ίδια πρόοδος όσον αφορά τη ρύθμιση τόσο των υποδομών όσο και των αγορών προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα της εσωτερικής αγοράς ενέργειας. Ωστόσο, οι αυστηροί όροι θα μπορούσαν να αποδειχτούν τόσο περίπλοκοι ώστε να μην μπορούν να υλοποιηθούν με νομικώς δεσμευτικό τρόπο, οπότε οι κίνδυνοι θα απέβαιναν σε βάρος της ανάπτυξης των απαιτούμενων υποδομών.

QJ-AB-15-018-EL-E    ISSN 1977-5660

Σκοπός του ελέγχου ήταν να διαπιστωθεί κατά πόσον η εφαρμογή μέτρων πολιτικής για την εσωτερική αγορά ενέργειας και οι δαπάνες της ΕΕ για ενεργειακές υποδομές παρείχαν ουσιαστικά οφέλη στο πλαίσιο της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού. Ο στόχος της ΕΕ για ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας έως το 2014 δεν επιτεύχθηκε. Γενικά, οι υπάρχουσες ενεργειακές υποδομές της Ευρώπης δεν είναι σχεδιασμένες για πλήρως ολοκληρωμένες αγορές και, ως εκ τούτου, δεν εξασφαλίζουν επί του παρόντος αποτελεσματικά τον ενεργειακό εφοδιασμό. Η χρηματοδοτική στήριξη που παρέχεται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για τον τομέα των ενεργειακών υποδομών συνέβαλε σε περιορισμένο μόνο βαθμό στην ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας και την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού.