ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙO

12, rue Alcide De Gasperi

1615 Luxembourg

LUXEMBOURG

Τηλ +352 4398-1

E-mail: eca-info@eca.europa.eu

Internet: http://eca.europa.eu

Twitter: @EUAuditorsECA

YouTube: EUAuditorsECA

Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται από το διαδίκτυο (http://europa.eu).

Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2016

Print | ISBN 978-92-872-4227-3 | ISSN 1831-0826 | doi:10.2865/902062 | QJ-AB-16-003-EL-C
PDF | ISBN 978-92-872-4244-0 | ISSN 1977-5660 | doi:10.2865/83133 | QJ-AB-16-003-EL-N
EPUB | ISBN 978-92-872-4268-6 | ISSN 1977-5660 | doi:10.2865/100740 | QJ-AB-16-003-EL-E

© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2016

Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά της πηγής.

Για οποιαδήποτε χρήση ή αναπαραγωγή της εικόνας στο πλαίσιο 1, στη σελίδα 10, πρέπει να ζητηθεί άδεια απευθείας από τον δικαιούχο των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

ΠΩΣ ΘΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΕΙΤΕ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΕ

Δωρεάν εκδόσεις:

•ένα αντίτυπο:
από το EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).

•περισσότερα από ένα αντίτυπα ή αφίσες/χάρτες:
από τις αντιπροσωπείες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (http://ec.europa.eu/represent_el.htm),
από τα γραφεία εκπροσώπησης στις εκτός ΕΕ χώρες (http://eeas.europa.eu/delegations/index_el.htm),
επικοινωνώντας με την υπηρεσία Άμεση Ευρώπη (http://europa.eu/europedirect/index_el.htm) ή
καλώντας τον αριθμό 00 800 6 7 8 9 10 11 (δωρεάν τηλεφωνικός αριθμός από όλη την Ένωση) (*).

(*)Οι πληροφορίες παρέχονται δωρεάν, και οι κλήσεις είναι γενικώς δωρεάν (ενδέχεται όμως κάποιες κλήσεις που πραγματοποιούνται μέσω ορισμένων τηλεπικοινωνιακών φορέων ή από τηλεφωνικούς θαλάμους ή ξενοδοχεία να χρεώνονται).

Εκδόσεις επί πληρωμή:

•από το EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).

EL
2016

αριθ. 04

Ειδική έκθεση

Για να επιτύχει τον
αναμενόμενο αντίκτυπο,
το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο
Καινοτομίας και Τεχνολογίας
πρέπει να τροποποιήσει τους
μηχανισμούς εξασφάλισης
του αντίκτυπου αυτού καθώς
και ορισμένα στοιχεία
του σχεδιασμού του

(υποβαλλόμενη δυνάμει του άρθρου 287, παράγραφος 4, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ)

Κλιμάκιο ελέγχου

Οι ειδικές εκθέσεις του ΕΕΣ παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των ελέγχων επιδόσεων και των ελέγχων συμμόρφωσης που αυτό διενεργεί επί συγκεκριμένων τομέων του προϋπολογισμού της ΕΕ ή επί συγκεκριμένων διαχειριστικών ζητημάτων. Το ΕΕΣ επιλέγει και σχεδιάζει τα εν λόγω ελεγκτικά καθήκοντα κατά τρόπον ώστε αυτά να αποφέρουν τον μέγιστο αντίκτυπο, λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων για τις επιδόσεις ή για τη συμμόρφωση, του επιπέδου των σχετικών εσόδων ή δαπανών, των επικείμενων εξελίξεων και του πολιτικού και δημόσιου συμφέροντος.

Ο εν προκειμένω έλεγχος επιδόσεων διενεργήθηκε από το Τμήμα Ελέγχου IV, του οποίου προεδρεύει ο Milan Martin Cvikl, Μέλος του ΕΕΣ, και το οποίο ειδικεύεται στον έλεγχο στους τομείς των εσόδων, της έρευνας και των εσωτερικών πολιτικών, της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής διακυβέρνησης, καθώς και των θεσμικών οργάνων και οργανισμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επικεφαλής του ελέγχου ήταν ο Alex Brenninkmeijer, Μέλος του ΕΕΣ, συνεπικουρούμενος από τους Antonius Moonen, προϊστάμενο του ιδιαίτερου γραφείου του, Raphael Debets, σύμβουλο του ιδιαίτερου γραφείου του και Michael Schuppan, ασκούμενο, Paul Stafford, ανώτερο διοικητικό στέλεχος, Maria Echanove, υπεύθυνη ελεγκτικού έργου, Alexandre Hugé, Eddy Struyvelt και Juan Vazquez Rivera, ελεγκτές.

Από αριστερά: R. Debets, A. Hugé, M. Schuppan, A. Brenninkmeijer, P. Stafford, M. Echanove, A. Moonen.

Περιεχόμενα

Γλωσσάριο και συντομογραφίες

Σύνοψη

Εισαγωγή

Η Ευρώπη υστερεί στον τομέα της καινοτομίας

Μετατόπιση της εστίασης της πολιτικής της ΕΕ προς την καινοτομία

Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας

Αποστολή και σκοπός του ΕΙΤ

Πώς λειτουργεί;

Εμβέλεια και προσέγγιση του ελέγχου

Παρατηρήσεις

Το σκεπτικό για τη σύσταση του ΕΙΤ είναι βάσιμο

Ορισμένα βασικά στοιχεία δεν είναι κατάλληλα σχεδιασμένα

Η ολοκλήρωση του τριγώνου της γνώσης δεν διασφαλίζεται επαρκώς στο επίπεδο της Επιτροπής

Η χρηματοδότηση του ΕΙΤ βασίζεται στην ασαφή έννοια των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων

Το μοχλευτικό αποτέλεσμα που επικαλείται το ΕΙΤ μένει αναπόδεικτο και δεν είναι πειστικό

Είναι αμφίβολη η οικονομική βιωσιμότητα των ΚΓΚ στο μέλλον

Το Ίδρυμα του ΕΙΤ (EITF) δεν κατάφερε να προσελκύσει πρόσθετους πόρους

Η διαδικασία σύναψης ετήσιων συμφωνιών επιχορήγησης δεν ενθαρρύνει αρκετά την υλοποίηση δραστηριοτήτων καινοτομίας από τις ΚΓΚ

Οι υφιστάμενοι βασικοί δείκτες επιδόσεων δεν ενδείκνυνται για αποτελεσματική παρακολούθηση

Η συμμετοχή των επιχειρήσεων θα μπορούσε να βελτιωθεί

Το μοντέλο του ΕΙΤ δεν καθορίζει επαρκώς στόχους για την υποστήριξη των υφιστάμενων ΜΜΕ

Υπάρχει έλλειμμα συγκεκριμένων συνεργειών και συμπληρωματικότητα

Ορισμένα στοιχεία του ΕΙΤ χαίρουν μεγάλης εκτίμησης: εστίαση στην αγορά, μακροπρόθεσμη προοπτική, αυτονομία των ΚΓΚ και κέντρα συστέγασης

Η εφαρμογή του μοντέλου του ΕΙΤ πρέπει να βελτιωθεί

Το ΕΙΤ δεν έχει ακόμα καταστεί εντελώς αυτόνομο

Το EIT δεν έχει εκπληρώσει τον ρόλο του ως επενδυτή με αντίκτυπο

Ο μηχανισμός ανταγωνιστικής χρηματοδότησης υπονομεύει τις επιδόσεις

Οι εταίροι των ΚΓΚ αναλαμβάνουν σημαντικά διοικητικά και ελεγκτικά βάρη

Το ΕΙΤ πάσχει από έλλειψη πόρων ενώ η διαχείρισή του υπήρξε κατά το παρελθόν ανεπαρκής

Η χρηματοδοτική στήριξη του ΕΙΤ συγκεντρώνεται σε περιορισμένο αριθμό εταίρων

Στο επίπεδο των ΚΓΚ δεν υπάρχει επαρκής διαφάνεια

Οι ΚΓΚ έχουν ενθαρρύνει τη δημιουργία ενός δικτύου καινοτομίας και έχουν τονώσει το επιχειρηματικό πνεύμα, αλλά, προς το παρόν, τα στοιχεία που αποδεικνύουν την ύπαρξη απτών αποτελεσμάτων ή την επίτευξη αντίκτυπου είναι ελάχιστα

Το μέλλον

Εισαγωγή αρχών οικονομικής βιωσιμότητας

Ο ορισμός των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων των ΚΓΚ αναθεωρήθηκε

Θα αναπτυχθούν συναφέστεροι βασικοί δείκτες επιδόσεων

Το ΕΙΤ προσπαθεί να εξασφαλίσει τη συμμετοχή περισσότερων χωρών

Βρίσκονται υπό συζήτηση νέες συμφωνίες-πλαίσια εταιρικής σχέσης

Συμπεράσματα και συστάσεις

Σκεπτικό σύστασης του ΕΙΤ

Σχεδιασμός

Υλοποίηση και αντίκτυπος

Παράρτημα I | — | Περιφερειακά κέντρα συστέγασης στην Ευρώπη
Παράρτημα II | — | Στόχοι του EIT

Απάντηση της Επιτροπής

Γλωσσάριο και συντομογραφίες

7ο ΠΠ: Το έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης ήταν το κυρίαρχο μέσο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη στήριξη των τομέων της έρευνας και της καινοτομίας κατά την περίοδο 2007-2013. Το EIT δεν συμπεριλαμβανόταν στο 7ο ΠΠ.

Αντίκτυπος: Μακροπρόθεσμες κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις που παρατηρούνται έπειτα από ορισμένο χρονικό διάστημα από την ολοκλήρωση μιας παρέμβασης, οι οποίες μπορεί να επηρεάσουν είτε τους άμεσους αποδέκτες της παρέμβασης είτε έμμεσους αποδέκτες που δεν εμπίπτουν στα όρια της παρέμβασης.

Αποτελέσματα: Άμεσες αλλαγές που επηρεάζουν τους άμεσους αποδέκτες μετά την ολοκλήρωση της συμμετοχής τους σε μια παρέμβαση.

Βασική έρευνα: Η βασική έρευνα συνίσταται σε πειραματικές ή θεωρητικές εργασίες που διεξάγονται κυρίως με σκοπό την απόκτηση νέων γνώσεων σχετικά με τις βασικές αρχές των φαινομένων, οι οποίες δεν στρέφονται κατά κύριο λόγο προς έναν ειδικό πρακτικό σκοπό ή στόχο.

Βασικοί δείκτες επιδόσεων: Οι βασικοί δείκτες επιδόσεων χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση των παραγόντων που είναι κρίσιμοι για την επιτυχία ενός οργανισμού.

ΓΔ Εκπαίδευσης και Πολιτισμού: Η Γενική Διεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι το εκτελεστικό σκέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης που είναι αρμόδιο για την πολιτική εκπαίδευσης, πολιτισμού, νεολαίας, γλωσσών και αθλητισμού. Η ΓΔ Εκπαίδευσης και Πολιτισμού είναι ο εποπτικός φορέας του ΕΙΤ.

ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας: Η ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι αρμόδια για την πολιτική έρευνας και καινοτομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και για τον συντονισμό των συναφών δραστηριοτήτων. Χρηματοδοτεί καινοτόμες δραστηριότητες μέσω των προγραμμάτων-πλαισίων· το τρέχον πρόγραμμα-πλαίσιο είναι το «Ορίζοντας 2020».

ΓΔ Εσωτερικής Αγοράς, Βιομηχανίας, Επιχειρηματικότητας και ΜΜΕ: Αποστολή της Γενικής Διεύθυνσης Εσωτερικής Αγοράς, Βιομηχανίας, Επιχειρηματικότητας και ΜΜΕ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι η προώθηση ενός φιλικού προς την ανάπτυξη πλαισίου για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Η ΓΔ Εσωτερικής Αγοράς, Βιομηχανίας, Επιχειρηματικότητας και ΜΜΕ είναι αρμόδια για την υλοποίηση διαφόρων δράσεων για τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, ιδίως για τις ΜΜΕ, καθώς και για την υποστήριξη της ανάπτυξης μιας ισχυρής και βιώσιμης βιομηχανικής βάσης που είναι ανταγωνιστική σε παγκόσμιο επίπεδο.

ΕΕΣ: Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

ΕΙΤ: Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας.

Εκκολαπτήριο επιχειρήσεων: Τα εκκολαπτήρια επιχειρήσεων είναι οργανισμοί που έχουν σχεδιαστεί με σκοπό την υποστήριξη της επιτυχούς σύστασης και περαιτέρω ανάπτυξης επιχειρήσεων. Συχνά παρέχουν πρόσβαση σε υλικές επιχειρηματικές υποδομές, υπηρεσίες εξατομικευμένης επιχειρηματικής υποστήριξης, καθώς και ευκαιρίες δικτύωσης.

Ευρώπη 2020: Η «Ευρώπη 2020» είναι η αναπτυξιακή στρατηγική της ΕΕ για τα επόμενα έτη και επιδιώκει να καταστήσει την ΕΕ μια έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς οικονομία.

ΚΓΚ: Μια Κοινότητα Γνώσης και Καινοτομίας είναι μια σύμπραξη κορυφαίων ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ερευνητικών οργανισμών, εταιρειών και άλλων ενδιαφερόμενων μερών της διαδικασίας καινοτομίας με υψηλό επίπεδο αυτονομίας, η οποία αντιμετωπίζει τις προκλήσεις της κοινωνίας μέσω της ανάπτυξης προϊόντων, υπηρεσιών και διαδικασιών και της στήριξης καινοτόμων επιχειρηματιών.

Κέντρο συστέγασης: Τα κέντρα συστέγασης ιδρύονται και τελούν υπό τη διαχείριση της κοινότητας γνώσης και καινοτομίας και αποτελούν γεωγραφικούς κόμβους για την ολοκλήρωση του τριγώνου γνώσης στην πράξη. Τα κέντρα συστέγασης παρέχουν χώρους γραφείων όπου μπορούν να συναντώνται οι φορείς καινοτομίας και να συνεργάζονται στον ίδιο χώρο.

Ορίζοντας 2020: Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» διαδέχθηκε το 7ο ΠΠ. Έχει αρχικό προϋπολογισμό 77 δισεκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο 2014-2020 και κύριος στόχος του είναι να διασφαλίσει ότι η Ευρώπη παράγει επιστήμη και τεχνολογία παγκοσμίου επιπέδου, εξαλείφει τα εμπόδια για την καινοτομία και διευκολύνει τη συνεργασία μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για τη δημιουργία καινοτομίας. Το ΕΙΤ εντάσσεται στο πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020».

Τρίγωνο της γνώσης: Η συμβολή της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στη δημιουργία θέσεων εργασίας και στην ανάπτυξη μπορεί να ενισχυθεί μέσω της δημιουργίας στενών, αποτελεσματικών σχέσεων μεταξύ της εκπαίδευσης, της έρευνας και της καινοτομίας, που είναι οι τρεις πλευρές του τριγώνου της γνώσης.

Σύνοψη

I

Η ασθενής σύνδεση μεταξύ της εκπαίδευσης, της επιστήμης και των επιχειρήσεων αναφέρεται συχνά ως ένας από τους κύριους λόγους στους οποίους οφείλεται η υστέρηση της Ευρώπης όσον αφορά τις επιδόσεις της στην καινοτομία έναντι των ανταγωνιστών της. Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΤ) ιδρύθηκε το 2008 με τον φιλόδοξο στόχο να υπερβεί αυτό το εμπόδιο. Αποστολή του ΕΙΤ είναι η ενίσχυση της ικανότητας καινοτομίας της ΕΕ «επιδιώκοντας την προώθηση συνεργειών και του συντονισμού […] της ανώτατης εκπαίδευσης, της καινοτομίας και της έρευνας με τα υψηλότερα δυνατά πρότυπα, συμπεριλαμβανομένης της προώθησης της επιχειρηματικότητας».

II

Με αρχικό προϋπολογισμό 3 δισεκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο 2008-2020, το ΕΙΤ διαδραματίζει κυρίαρχο ρόλο στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» για την έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη. Το ΕΙΤ καλύπτει ολόκληρο τον κύκλο καινοτομίας σε επίπεδο ΕΕ, από την εργαστηριακή έρευνα μέχρι την αγορά, και αποσκοπεί στην ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ των πλέον δημιουργικών και καινοτόμων εταίρων από τον ακαδημαϊκό, τον ερευνητικό και τον επιχειρηματικό τομέα για την αντιμετώπιση σημαντικών προκλήσεων της κοινωνίας, όπως η κλιματική αλλαγή, η ενεργειακή απόδοση, η ψηφιακή καινοτομία, η υγεία και οι πρώτες ύλες.

III

Το ΕΙΤ δεν είναι ερευνητικό κέντρο και δεν συνεισφέρει απευθείας στη χρηματοδότηση μεμονωμένων έργων. Αντ’ αυτού, παρέχει επιχορηγήσεις στις κοινότητες γνώσης και καινοτομίας (ΚΓΚ). Οι ΚΓΚ είναι αυτόνομες συμπράξεις μεταξύ υφιστάμενων επιχειρήσεων, ερευνητικών ιδρυμάτων και πανεπιστημίων, οι οποίες επιλέγονται με ανταγωνιστικά κριτήρια. Υλοποιούν κατά κύριο λόγο τις εξής δραστηριότητες: 1) δραστηριότητες εκπαίδευσης και κατάρτισης, 2) συνεργατικές ερευνητικές δραστηριότητες με άξονα την καινοτομία και 3) δημιουργία και ανάπτυξη καινοτόμων επιχειρήσεων.

IV

Εξετάσαμε αν το ΕΙΤ συνιστά αποτελεσματικό εργαλείο για την ενίσχυση της καινοτομίας στην ΕΕ. Ειδικότερα, εξετάσαμε κατά πόσο οι λόγοι σύστασης και ο σχεδιασμός του ΕΙΤ ανταποκρίνονται στις ανάγκες των κοινοτήτων καινοτομίας και αξιολογήσαμε την υλοποίηση και την παρακολούθηση των δραστηριοτήτων του. Καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι, μολονότι το σκεπτικό για τη σύσταση του ΕΙΤ είναι βάσιμο, το πολύπλοκο επιχειρησιακό του πλαίσιο, καθώς και κάποια προβλήματα διαχείρισης παρακωλύουν τη συνολική αποτελεσματικότητά του.

V

Οι κύριοι λόγοι στους οποίους θεμελιώνεται η ίδρυση του ΕΙΤ είναι βάσιμοι και γενικά χαίρουν της υποστήριξης των ενδιαφερόμενων μερών του: η ασθενής σύνδεση μεταξύ των επιχειρήσεων, των ερευνητικών ιδρυμάτων και της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, η ανεπιτυχής εμπορευματοποίηση των ερευνητικών αποτελεσμάτων και η έλλειψη επιχειρηματικού πνεύματος ήταν κάποια από τα επιχειρήματα υπέρ της δημιουργίας του με σκοπό την αντιμετώπιση των συγκεκριμένων ζητημάτων. Χάρη στο ΕΙΤ, οι τρεις ΚΓΚ που δημιουργήθηκαν το 2010 έχουν συγκεντρώσει στους κόλπους τους περισσότερους από 500 εταίρους από διάφορους κλάδους, χώρες και τομείς. Η αυτονομία των ΚΓΚ, που συνιστά χαρακτηριστικό γνώρισμα του ΕΙΤ, εκτιμάται ιδιαίτερα από τους εταίρους των ΚΓΚ. Μέσω του ΕΙΤ, οι ΚΓΚ έχουν προσφέρει νέες δυνατότητες για τη διεξαγωγή καινοτόμων δραστηριοτήτων και έχουν προαγάγει το επιχειρηματικό πνεύμα.

VI

Εντούτοις, στο πλαίσιο του ελέγχου διαπιστώθηκαν διάφορες αδυναμίες σε σημαντικές έννοιες και επιχειρησιακές διαδικασίες:

α)Το μοντέλο χρηματοδότησης του ΕΙΤ περιλαμβάνει την έννοια «συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ», οι οποίες δεν χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ. Ο εν λόγω όρος χρηματοδότησης έχει ελάχιστη ή μηδενική προστιθέμενη αξία και περιπλέκει άνευ λόγου την παρακολούθηση της χρηματοδοτικής συνεισφοράς του ΕΙΤ, καθώς και τη σχετική υποβολή εκθέσεων.

β)Οι πρακτικές ρυθμίσεις μεταξύ του ΕΙΤ και των ΚΓΚ, όπως οι όροι που διέπουν τις επιχορηγήσεις του ΕΙΤ προς τις ΚΓΚ, δεν ενδείκνυνται για το είδος των δραστηριοτήτων καινοτομίας που αποσκοπεί να στηρίζει το ΕΙΤ.

γ)Η οικονομική βιωσιμότητα των ΚΓΚ είναι αμφίβολη. Οι επιχειρήσεις δεν συμμετέχουν αρκετά στις δραστηριότητες των ΚΓΚ μολονότι η συμμετοχή τους αποτελούσε προϋπόθεση για την επιτυχία του ΕΙΤ. Η χρηματοδότηση του ΕΙΤ συγκεντρώνεται σε λίγες μόνο χώρες και σε περιορισμένο αριθμό εταίρων των ΚΓΚ.

δ)Οι δείκτες επιδόσεων και οι διαδικασίες παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων δεν παρέχουν επαρκείς πληροφορίες σχετικά με τα αποτελέσματα και τον αντίκτυπο.

VII

Μολονότι έχουν παρέλθει επτά έτη από τη σύσταση του ΕΙΤ, η λειτουργία του δεν είναι ακόμα απόλυτα ανεξάρτητη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το γεγονός αυτό έχει επιβαρύνει τη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Το ΕΙΤ δεν έχει καταστεί το ινστιτούτο με γνώμονα τον αντίκτυπο που προοριζόταν να γίνει. Οι επιδόσεις των ΚΓΚ δεν συνεκτιμώνται επαρκώς κατά τη διαδικασία τελικής πληρωμής των επιχορηγήσεων. Μάλιστα, έως το 2015, το ΕΙΤ σπανίως είχε απορρίψει δαπάνες με την αιτιολογία της έλλειψης επιδόσεων.

VIII

Ο αντίκτυπος των διορθωτικών μέτρων που ελήφθησαν από την Επιτροπή και το ΕΙΤ το 2015 δεν έχει γίνει ακόμα αισθητός. Τα συμπεράσματα και οι συστάσεις που ακολουθούν είναι σημαντικά και πρέπει να ληφθούν υπόψη.

IX

Εάν το ΕΙΤ επιθυμεί να καταστεί ένα πρωτοποριακό και καινοτόμο ινστιτούτο, σύμφωνα με τον αρχικό σκοπό δημιουργίας του, απαιτούνται σημαντικές νομοθετικές και λειτουργικές προσαρμογές προκειμένου να είναι σε θέση να ενισχύσει αποτελεσματικότερα το δυναμικό καινοτομίας της ΕΕ. Οι συστάσεις μας είναι οι εξής:

1)Η Επιτροπή πρέπει να υποβάλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο πρόταση τροποποίησης της νομικής βάσης του ΕΙΤ, η οποία θα περιλαμβάνει ένα αναθεωρημένο μοντέλο χρηματοδότησης του Ινστιτούτου.

2)Οι συμφωνίες επιχορήγησης του ΕΙΤ πρέπει α) να έχουν διάρκεια μεγαλύτερη από ένα ημερολογιακό έτος και β) να υπογράφονται πριν από την έναρξη των δραστηριοτήτων.

3)Το ΕΙΤ πρέπει να επαναπροσδιορίσει την προσέγγισή του όσον αφορά την επίτευξη αντίκτυπου. Για τον σκοπό αυτό, πρέπει να επιδιώξει περισσότερη αυτονομία και να αξιοποιήσει την ευελιξία της νομικής βάσης του προγράμματος «Ορίζοντας 2020». Συγκεκριμένα, πρέπει να καθορίσει ειδικούς κανόνες, προσαρμοσμένους στις ανάγκες των εταίρων των ΚΓΚ. Το ΕΙΤ πρέπει να επιλύσει τα προβλήματα στελέχωσής του προκειμένου να μπορεί να παρακολουθεί τις επιδόσεις των ΚΓΚ σε μόνιμη βάση.

4)Το ΕΙΤ πρέπει να εκπονεί αναλύσεις βάσει αντίκτυπου. Πρέπει επίσης να εξορθολογίσει τις διαδικασίες παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων που εφαρμόζει.

Εισαγωγή

Η Ευρώπη υστερεί στον τομέα της καινοτομίας

01

Από τις έρευνες της Επιτροπής έχει διαπιστωθεί ότι η ΕΕ δεν έχει καλλιεργήσει ένα πνεύμα καινοτομίας, το οποίο θα διευκόλυνε την αξιοποίηση αξιόλογων ιδεών για την παραγωγή νέων προϊόντων και υπηρεσιών. Δεν έχει καταφέρει να μεταφράσει την αριστεία της στη βασική έρευνα σε καινοτομία προσανατολισμένη στην αγορά. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του «ευρωπαϊκού παράδοξου»¹ απεικονίζεται στο πλαίσιο 1.

Πλαίσιο 1

Το ευρωπαϊκό παράδοξο — το παράδειγμα του γραφενίου

Το γραφένιο είναι ένα δομικό υλικό με βάση τον άνθρακα που ανακαλύφθηκε το 2004 από τον Andre Geim, καθηγητή φυσικής στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ. Λόγω των πολλών εξαιρετικών ιδιοτήτων του (είναι ελαφρύτερο από τον χάλυβα αλλά ανθεκτικότερο και έχει υψηλή ικανότητα μετάδοσης της θερμότητας και του ηλεκτρισμού), το γραφένιο έχει τεράστιες δυνατότητες χρήσης σε μια ευρεία κλίμακα εφαρμογών, από τις ηλεκτρονικές συσκευές υψηλής απόδοσης έως την αποθήκευση ενέργειας.

Πηγή: www.sketchport.com, © Magicalhobo, 2014. Αδειοδοτημένη με CC-BY

Από την ανακάλυψή του έχουν κατατεθεί ανά τον κόσμο περισσότερα από 11 000 διπλώματα ευρεσιτεχνίας και αιτήσεις διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας σχετικά με το γραφένιο. Ωστόσο, το ποσοστό των αιτήσεων και διπλωμάτων που προέρχονται από το Ηνωμένο Βασίλειο είναι μικρότερο από 1 %, ενώ περίπου τα δύο τρίτα προέρχονται από οργανισμούς στην Ασία, σύμφωνα με την εταιρεία τεχνολογικής στρατηγικής Cambridge IP με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο.

Πηγή: Sarah Gordon «Red tape and cost lie behind Europe’s poor patent performance», Financial times, Δεκέμβριος 2014.

02

Για την αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού, η ΕΕ καταβάλλει έντονες προσπάθειες προκειμένου να καταστεί μια οικονομία που θα βασίζεται στη γνώση, έχοντας ως επίκεντρο ένα φιλόδοξο πρόγραμμα έρευνας και καινοτομίας. Η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνίσταται στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος που ευνοεί την καινοτομία και διευκολύνει τη μετατροπή των ιδεών σε προϊόντα και υπηρεσίες που θα οδηγήσουν στην οικονομική ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας². Η καινοτομία συνιστά πράγματι καίριο μοχλό της οικονομικής ανάπτυξης και της δημιουργίας θέσεων εργασίας και στο πλαίσιο 2 παρατίθεται ένας ορισμός της.

Πλαίσιο 2

Ορισμός της καινοτομίας

Ως καινοτομία νοείται η υλοποίηση ενός νέου ή σημαντικά βελτιωμένου προϊόντος (αγαθού ή υπηρεσίας), μιας διαδικασίας, μιας νέας μεθόδου μάρκετινγκ ή μιας νέας οργανωτικής μεθόδου στις επιχειρηματικές πρακτικές, στην οργάνωση του χώρου εργασίας ή στις εξωτερικές σχέσεις. Η ελάχιστη προϋπόθεση προκειμένου το προϊόν, η διαδικασία, η μέθοδος μάρκετινγκ ή η οργανωτική μέθοδος να θεωρηθεί καινοτόμος είναι να είναι νέα (ή σημαντικά βελτιωμένη) για την επιχείρηση.

Ως δραστηριότητες καινοτομίας νοούνται όλες οι επιστημονικές, τεχνολογικές, οργανωτικές, οικονομικές και εμπορικές ενέργειες που οδηγούν ή προορίζονται να οδηγήσουν στην υλοποίηση καινοτομιών. Στις δραστηριότητες καινοτομίας συμπεριλαμβάνονται και οι δραστηριότητες Ε&Α που δεν σχετίζονται άμεσα με την ανάπτυξη μιας συγκεκριμένης καινοτομίας.

Πηγή: ΟΟΣΑ/Ευρωπαϊκές Κοινότητες, «Oslo manual — guidelines for collecting and interpreting innovation data» (Εγχειρίδιο του Όσλο — Οδηγίες για τη συλλογή και την ερμηνεία στοιχείων σχετικά με την καινοτομία), 2005.

Μετατόπιση της εστίασης της πολιτικής της ΕΕ προς την καινοτομία

03

Λαμβάνοντας υπόψη την αδυναμία της Ευρώπης να μετατρέψει τις εφευρέσεις σε εμπορεύσιμα αγαθά και υπηρεσίες, η ΕΕ επανεξέτασε τις πολιτικές της σχετικά με την έρευνα. Οι δημόσιες πολιτικές της ΕΕ επικεντρώνονταν παραδοσιακά στη βασική έρευνα³, της οποίας κινητήριος δύναμη είναι περισσότερο η περιέργεια παρά το ενδεχόμενο εφαρμογής της στην αγορά. Το σκεπτικό ήταν ότι η βασική έρευνα θα έδινε το έναυσμα για την εφαρμοσμένη έρευνα, η οποία με τη σειρά της θα οδηγούσε στην καινοτομία και την εμπορευματοποίηση. Εντούτοις, αυτές οι πολιτικές συχνά παρέβλεπαν την ικανότητα απορρόφησης της αγοράς και την ανάγκη υποστήριξης της καινοτομίας του ιδιωτικού τομέα.

04

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δώσει μεγαλύτερη έμφαση στο άλλο άκρο του κύκλου καινοτομίας με στόχο την εμπορευματοποίηση των αποτελεσμάτων των ερευνών. Σε αντίθεση με τα προγενέστερα προγράμματα, το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» (το τρέχον πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία) προβλέπει ρητά τη χρηματοδότηση της καινοτομίας. Νέα δημόσια μέσα έχουν δημιουργηθεί σε επίπεδο ΕΕ, όπως οι συμπράξεις μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (π.χ. οι ΚΤΠ⁴), οι μηχανισμοί δανείων και εγγυήσεων (π.χ. ο RSFF⁵) και τα επιχειρηματικά κεφάλαια (π.χ. ο GIF⁶), με στόχο την ενίσχυση της καινοτομίας στην Ευρώπη και την περαιτέρω ενθάρρυνση της συμμετοχής των επιχειρήσεων σε δραστηριότητες καινοτομίας⁷.

05

Εντούτοις, ελάχιστα έλαβαν υπόψη οι εν λόγω καινοτόμες πρωτοβουλίες της ΕΕ τις σχέσεις μεταξύ των κύριων ενδιαφερόμενων που συμμετέχουν στο «τρίγωνο της γνώσης», ήτοι την αλληλεπίδραση μεταξύ της έρευνας, της εκπαίδευσης και της καινοτομίας (βλέπε γράφημα 1). Η οικονομική ανάπτυξη στηρίζεται σε ένα ευρύτερο και λειτουργικό σύστημα γνώσεων και καινοτομίας, στο οποίο η παραγωγική αλληλεπίδραση μεταξύ όλων των φορέων καινοτομίας είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η βελτιωμένη κατανόηση των εν λόγω σχέσεων του τριγώνου της γνώσης οδήγησε στην ανάπτυξη ενός νέου δημόσιου μηχανισμού για την υποστήριξη ολόκληρου του οικοσυστήματος καινοτομίας.

Γράφημα 1

Το τρίγωνο της γνώσης

Πηγή: ΕΕΣ.

06

Η Επιτροπή παρουσίασε μια στρατηγική καινοτομίας ευρείας βάσης για την ΕΕ, στόχος της οποίας είναι η μετατροπή των επενδύσεων σε γνώση σε προϊόντα και υπηρεσίες και πρότεινε τη δημιουργία ενός ειδικού φορέα που θα ενεργεί ως «πόλος προσέλκυσης των καλύτερων «εγκεφάλων», των καλύτερων ιδεών και των σημαντικότερων εταιρειών του πλανήτη»⁸. Έτσι, ιδρύθηκε το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΤ) το 2008.

Αρχικός λογότυπος του ΕΙΤ

Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας

Αποστολή και σκοπός του ΕΙΤ

07

Σκοπός του ΕΙΤ είναι να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ των πανεπιστημίων, που επικεντρώνονται στην έρευνα, και των εταιρειών, που είναι προσανατολισμένες στην αγορά. Η ιδέα που υποστηρίζει το ΕΙΤ σχετικά με μια ολοκληρωμένη προσέγγιση του τριγώνου της γνώσης είναι μια μοναδική μέθοδος προώθησης της καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας που το ξεχωρίζει από άλλους δημόσιους μηχανισμούς της ΕΕ. Επιπλέον, ρητός στόχος του ΕΙΤ είναι να εστιάζει στην επίτευξη απτών αποτελεσμάτων και συγκεκριμένων πλεονεκτημάτων για την κοινωνία μετατρέποντας «τα αποτελέσματα της έρευνας σε προϊόντα και υπηρεσίες υψηλής ποιότητας»⁹.

08

Με προϋπολογισμό άνω των 300 εκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο 2008-2013 και 2,7 δισεκατομμυρίων ευρώ βάσει του αρχικού σχεδιασμού για την περίοδο 2014-2020, το ΕΙΤ μπορεί να διαδραματίσει πρωταρχικό ρόλο στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» για «να συμβάλει στη βιώσιμη ανάπτυξη της ευρωπαϊκής οικονομίας και της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης, ενισχύοντας την ικανότητα των κρατών μελών και της Ένωσης για καινοτομία, προκειμένου να ανταποκριθούν στις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή κοινωνία. Για να επιτύχει τον στόχο του αυτό το ΕΙΤ θα επιδιώξει την προώθηση συνεργειών και του συντονισμού, και την ολοκλήρωση της ανώτατης εκπαίδευσης, της καινοτομίας και της έρευνας με τα υψηλότερα δυνατά πρότυπα, συμπεριλαμβανομένης της προώθησης της επιχειρηματικότητας»¹⁰. Το EIT έχει πλέον ενσωματωθεί στο τρέχον πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία «Ορίζοντας 2020»¹¹.

Πώς λειτουργεί;

09

Το ΕΙΤ λειτουργεί ως αποκεντρωμένος οργανισμός της ΕΕ υπό την εποπτεία της ΓΔ Εκπαίδευσης και Πολιτισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η κεντρική διοίκηση του ΕΙΤ βρίσκεται στη Βουδαπέστη. Το ΕΙΤ δεν είναι ερευνητικό κέντρο και δεν συνεισφέρει απευθείας στη χρηματοδότηση μεμονωμένων έργων. Αντ’ αυτού, παρέχει επιχορηγήσεις στις κοινότητες γνώσης και καινοτομίας (ΚΓΚ), οι οποίες είναι οργανωμένες συμπράξεις μεταξύ υφιστάμενων επιχειρήσεων, ερευνητικών ιδρυμάτων και πανεπιστημίων (οι εταίροι των ΚΓΚ). Οι ΚΓΚ αποτελούν τον πυρήνα των δραστηριοτήτων του ΕΙΤ και το κύριο όχημα μέσω του οποίου επιδιώκει το ΕΙΤ να επιτύχει τους στόχους του (βλέπε γράφημα 2 για μια επισκόπηση του μοντέλου του ΕΙΤ).

Γράφημα 2

Επισκόπηση του μοντέλου του ΕΙΤ

Πηγή: ΕΕΣ.

10

Οι ΚΓΚ μεριμνούν ώστε το όραμα και οι πολιτικές του ΕΙΤ να μετουσιώνονται σε αποτελεσματικές δράσεις. Επιλέγονται μέσω προσκλήσεων υποβολής προτάσεων επί θεματικών προτεραιότητας που έχουν υψηλό αντίκτυπο στην κοινωνία. Το ΕΙΤ έχει επιλέξει πέντε ΚΓΚ για χρηματοδοτική στήριξη —βλέπε γράφημα 3. Κάθε ΚΓΚ εκπροσωπείται από έναν αυτόνομο οργανισμό, τη νομική οντότητα της ΚΓΚ, που συνάπτει συμφωνίες με το ΕΙΤ.

Γράφημα 3

Οι πέντε ΚΓΚ που επιλέχθηκαν και χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ

Πηγή: ΕΕΣ/ΕΙΤ.

11

Στη συμφωνία επιχορήγησης του ΕΙΤ ορίζεται η μέγιστη ετήσια χρηματοδοτική συνεισφορά και προσδιορίζεται το χαρτοφυλάκιο δραστηριοτήτων που πρόκειται να υλοποιήσει η ΚΓΚ κατά το ημερολογιακό έτος υπογραφής της συμφωνίας. Το χαρτοφυλάκιο όλων των σχεδιαζόμενων δραστηριοτήτων της ΚΓΚ πρέπει να περιλαμβάνεται σε ένα επιχειρηματικό σχέδιο, το οποίο προσαρτάται στη συμφωνία επιχορήγησης. Οι δραστηριότητες της ΚΓΚ αφορούν τέσσερις κύριους άξονες δράσης:

i)εκπαίδευση·

ii)έργα καινοτομίας·

iii)επιχειρηματικότητα· και

iv)δαπάνες διαχείρισης και άλλες λειτουργικές δαπάνες της ΚΓΚ.

12

Στο πλαίσιο του άξονα δράσης για την εκπαίδευση, το ΕΙΤ χρηματοδοτεί δραστηριότητες εκπαίδευσης και κατάρτισης σε μεταπτυχιακό και διδακτορικό επίπεδο, οι οποίες εστιάζουν στην ανάπτυξη δεξιοτήτων επιχειρηματικότητας και καινοτομίας. Στο πλαίσιο του δεύτερου άξονα δράσης, μια κοινοπραξία εταίρων της ΚΓΚ υλοποιεί έργα με άξονα την καινοτομία που επιλέγονται μέσω εσωτερικής διαδικασίας υποβολής προτάσεων, η οποία διοργανώνεται και τελεί υπό τη διαχείριση του νομικού προσώπου της ΚΓΚ. Στόχος είναι η γεφύρωση του χάσματος καινοτομίας μεταξύ του ερευνητικού κλάδου και της αγοράς, μέσω της χρηματοδότησης έργων που σχετίζονται με δραστηριότητες επιχειρηματικής ανάπτυξης¹². Ο άξονας δράσης για την επιχειρηματικότητα στοχεύει στην ενθάρρυνση της δημιουργίας επιχειρήσεων μέσω εκκολαπτηρίων επιχειρήσεων και στην επιτάχυνση της επιχειρηματικής ανάπτυξης μέσω της παροχής χρηματοδοτικής και τεχνικής υποστήριξης για την ανάπτυξη νεοφυών επιχειρήσεων. Ένας από τους κύριους στόχους είναι η σύντμηση του «χρόνου εισαγωγής στην αγορά» των νέων επιχειρήσεων μέσω δράσεων επίδειξης, εργαστηρίων εμπειρογνωσίας και μελετών της αγοράς.

13

Ο τέταρτος άξονας δράσης αφορά τις δαπάνες που σχετίζονται με τη διαχείριση της ΚΓΚ και των κέντρων συστέγασής της. Κάθε ΚΓΚ διαθέτει περιφερειακά κέντρα συστέγασης σε διάφορες χώρες της Ευρώπης (βλέπε παράρτημα Ι). Πρόκειται για φυσικούς χώρους συνάντησης και συνεργασίας, που αποσκοπούν στη δημιουργία καινοτομίας σε τοπικό επίπεδο.

1Θεωρία που αναπτύχθηκε στην Πράσινη Βίβλο για την καινοτομία, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 1995.

2Ένωση Καινοτομίας, μια πρωτοβουλία της στρατηγικής Ευρώπη 2020 (http://ec.europa.eu/research/innovation-union/index_en.cfm).

3Οι κύριοι δικαιούχοι των προηγούμενων ευρωπαϊκών προγραμμάτων-πλαισίων Ε&Α ήταν ερευνητές εκτός του επιχειρηματικού τομέα (Ενδιάμεση αξιολόγηση του έβδομου προγράμματος πλαισίου - έκθεση της ομάδας εμπειρογνωμόνων της 12ης Νοεμβρίου 2012).

4Οι κοινές τεχνολογικές πρωτοβουλίες δημιουργήθηκαν για την καλύτερη αντιμετώπιση των αναγκών της βιομηχανίας σε συγκεκριμένους ερευνητικούς κλάδους. Είναι ανεξάρτητοι φορείς της ΕΕ στις οποίες συμμετέχει η βιομηχανία και σε ορισμένες περιπτώσεις και τα κράτη μέλη.

5Ο μηχανισμός χρηματοδότησης με επιμερισμό των κινδύνων (Risk Sharing Finance Facility, RSFF) δημιουργήθηκε με γνώμονα τη βελτίωση της πρόσβασης των ερευνητών σε χρηματοδότηση με δανειακά κεφάλαια, ειδικά για επενδύσεις υψηλού κινδύνου στην έρευνα, την τεχνολογική ανάπτυξη και την καινοτομία.

6Ο μηχανισμός υπέρ των καινοτόμων ΜΜΕ και των ΜΜΕ με ισχυρή ανάπτυξη βάσει του προγράμματος-πλαισίου για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία παρέχει κεφάλαια κινδύνου σε καινοτόμες ΜΜΕ και σε ΜΜΕ υψηλού αναπτυξιακού δυναμικού.

7Οι χαμηλές επενδύσεις των επιχειρήσεων σε δραστηριότητες Ε&Α θεωρούνται συχνά ένας από τους λόγους για την υστέρηση της ΕΕ σε επιδόσεις. Σύμφωνα με την Eurostat, οι δραστηριότητες Ε&Α του επιχειρηματικού τομέα αντιστοιχούσαν στο 1,30 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ των 28 το 2012, έναντι ποσοστού 2,49 % στην Ιαπωνία (στοιχεία του 2010) και 1,83 % στις Ηνωμένες Πολιτείες (στοιχεία του 2011).

8COM(2005) 24 τελικό της 2ας Φεβρουαρίου 2005 «Συνεργασία για την οικονομική μεγέθυνση και την απασχόληση: Νέο ξεκίνημα για τη στρατηγική της Λισαβόνας».

9Απόφαση αριθ. 1312/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2013, σχετικά με το στρατηγικό θεματολόγιο καινοτομίας του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΤ): η συνεισφορά του EIT σε μια πιο καινοτόμο Ευρώπη (ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 892).

10Άρθρο 3 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1292/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2013, σχετικά με την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 294/2008 για την ίδρυση του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 174).

11Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» θεσπίστηκε με τον κανονισμό αριθ. 1291/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2013 (ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 104). Πρόκειται για το διάδοχο πρόγραμμα του 7ου ΠΠ και θα υλοποιηθεί από το 2014 έως το 2020 με προϋπολογισμό 77 δισεκατομμυρίων ευρώ.

12Η εστίαση στις επιχειρηματικές εφαρμογές είναι η βασική διαφορά με τα παραδοσιακά έργα συνεργατικής έρευνας, όπως αυτά που προτείνονταν μέσω των προσκλήσεων του 7ου ΠΠ.

Εμβέλεια και προσέγγιση του ελέγχου

14

Στόχος του ελέγχου του Συνεδρίου ήταν να αξιολογηθεί αν το ΕΙΤ συνιστά αποτελεσματικό μέσο για την ενίσχυση της καινοτομίας στην ΕΕ. Ειδικότερα, εξετάστηκαν οι λόγοι σύστασης, ο σχεδιασμός και η υλοποίηση του ΕΙΤ, προκειμένου να αξιολογηθεί αν αυτό το νέο εργαλείο βρίσκεται στη σωστή κατεύθυνση για την επίτευξη του γενικού στόχου του, ο οποίος είναι η ενίσχυση της καινοτομίας στην ΕΕ μέσω της ολοκλήρωσης του τριγώνου της γνώσης.

15

Οι εργασίες του ελέγχου πραγματοποιήθηκαν μεταξύ Δεκεμβρίου 2014 και Ιουνίου 2015 και κάλυψαν δραστηριότητες των ΚΓΚ και του ΕΙΤ από το 2010 έως το 2014. Το 2015 το ΕΙΤ ανέλαβε διάφορες πρωτοβουλίες οι οποίες περιγράφονται στα σημεία 96 έως 103. Πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις με εκπροσώπους των κατωτέρω φορέων:

οτης ΓΔ Εκπαίδευσης και Πολιτισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής·

οτης κεντρικής διοίκησης του ΕΙΤ·

οτων νομικών οντοτήτων των τριών ΚΓΚ·

οεπτά εταίρων των ΚΓΚ· και

οπέντε κέντρων συστέγασης¹³.

16

Οι εταίροι των ΚΓΚ επιλέχθηκαν με βάση το ύψος της χρηματοδότησης που έχουν λάβει από το ΕΙΤ. Χρησιμοποιήθηκε ένα δεύτερο κριτήριο για να διασφαλιστεί ότι οι εταίροι των ΚΓΚ του δείγματος καλύπτουν όλες τις ΚΓΚ που δημιουργήθηκαν το 2010, καθώς και όλα τα είδη οργανισμών που αντιπροσωπεύουν τις τρεις πλευρές του τριγώνου της γνώσης (ήτοι πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα και επιχειρήσεις). Αξιολογήθηκε επίσης ένα δείγμα δραστηριοτήτων των ΚΓΚ που χρηματοδοτήθηκαν από το ΕΙΤ.

17

Στο πλαίσιο της προσέγγισης του ελέγχου πραγματοποιήθηκαν συμπληρωματικά:

οέρευνα βάσει διαδικτύου για τη συλλογή των απόψεων των εταίρων των ΚΓΚ¹⁴·

οποσοτική ανάλυση των δαπανών που αναφέρθηκαν από τις ΚΓΚ για την περίοδο 2010-2014·

οεπισκόπηση της ακαδημαϊκής βιβλιογραφίας για την καινοτομία και το ΕΙΤ· και

οανάλυση των πρωτοβουλιών που ελήφθησαν από το ΕΙΤ και την Επιτροπή στη διάρκεια και μετά το πέρας του ελέγχου.

18

Πριν από την έναρξη του ελέγχου συγκροτήθηκε μια επιτροπή των βασικών ενδιαφερόμενων μερών με σκοπό την καλύτερη κατανόηση των κυριότερων προκλήσεων που αντιμετωπίζει το ΕΙΤ. Πηγή πληροφοριών αποτέλεσαν επίσης τα δεδομένα και τα συμπεράσματα του ετήσιου ελέγχου του Συνεδρίου επί των χρηματοοικονομικών λογαριασμών του ΕΙΤ.

13Στη Γκρενόμπλ (ΚΓΚ InnoEnergy), στο Λονδίνο (ΚΓΚ Climate και EIT Digital) και στη Στοκχόλμη (EIT Digital και ΚΓΚ InnoEnergy).

14Οι ΚΓΚ παρείχαν έγκυρες διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου μόνο για 298 εταίρους των ΚΓΚ (από σύνολο 546 εταίρων), εκ των οποίων οι 113 απάντησαν σε όλες τις ερωτήσεις της έρευνας. Ως εκ τούτου, το ποσοστό απάντησης είναι 38 %.

Παρατηρήσεις

Το σκεπτικό για τη σύσταση του ΕΙΤ είναι βάσιμο

19

Τα ενδιαφερόμενα μέρη και η πλειονότητα των εταίρων των ΚΓΚ που συμμετείχαν στην έρευνα θεωρούν ότι οι κυριότεροι φραγμοί στην καινοτομία είναι, κατά σειρά σπουδαιότητας για τους ερωτηθέντες της έρευνας, οι εξής (βλέπε γράφημα 4):

Γράφημα 4

Κυριότεροι φραγμοί στην καινοτομία σύμφωνα με τους ερωτηθέντες

Πηγή: ΕΕΣ.

20

Ως φραγμοί στην καινοτομία εντός της ΕΕ αναφέρθηκαν επίσης οι υπερβολικά πολλοί και διαφορετικοί μηχανισμοί δημόσιας χρηματοδότησης με διαφορετικούς κανόνες, που υποβαθμίζουν τη συνολική αποδοτικότητα των δημόσιων μηχανισμών στήριξης, ο υπερβολικός κατακερματισμός της ερευνητικής προσπάθειας στις διάφορες χώρες της ΕΕ που οδηγεί στη δαπανηρή αλληλεπικάλυψη των ερευνών, η έλλειψη κοινών στρατηγικών ή/και συνεργειών στα προγράμματα της ΕΕ με άλλα ευρωπαϊκά, εθνικά και τοπικά προγράμματα που στηρίζουν την καινοτομία, η ύπαρξη διαφορετικών νομικών συστημάτων σε εθνικό επίπεδο που αποτελεί εμπόδιο για τη διασυνοριακή καινοτομία και η έλλειψη αποτελεσματικής εσωτερικής αγοράς της ΕΕ, η οποία δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο την εμπορευματοποίηση νέων προϊόντων/υπηρεσιών σε άλλες χώρες της ΕΕ.

21

Σχεδόν το 80 % των συμμετεχόντων στην έρευνα συμφώνησαν ότι οι δημόσιοι μηχανισμοί για τη στήριξη της καινοτομίας δεν είναι επαρκώς προσανατολισμένοι σε εφαρμογές στην αγορά. Αυτή η άποψη επιβεβαιώθηκε στη διάρκεια των συνεντεύξεων. Σύμφωνα με το 66 % των συμμετεχόντων στην έρευνα, οι στόχοι του ΕΙΤ είναι κατάλληλοι για την αντιμετώπιση των κύριων φραγμών στην καινοτομία στην Ευρώπη (για τους στόχους του ΕΙΤ βλέπε παράρτημα ΙΙ). Όλοι οι συμμετέχοντες προσυπέγραψαν τους λόγους για τους οποίους θεωρήθηκε επιτακτική η δημιουργία ενός νέου μέσου της ΕΕ (ΕΙΤ), το οποίο διέφερε από τα ήδη υπάρχοντα.

22

Οι αδυναμίες της αγοράς που επιδιώκει να αντιμετωπίσει το ΕΙΤ (βλέπε γράφημα 5) είναι οι διαρθρωτικές αδυναμίες που επιβραδύνουν την καινοτομία και, κατά συνέπεια, παρεμποδίζουν την οικονομική ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Το επιχειρηματικό πνεύμα δεν είναι επαρκώς ανεπτυγμένο. Η μη εμπορευματοποίηση των αποτελεσμάτων και το χαμηλό επίπεδο συνεργασίας μεταξύ των πανεπιστημίων, που επικεντρώνονται στην έρευνα, και των εταιρειών, που είναι προσανατολισμένες στην αγορά, αναφέρονται συχνά ως οι κύριοι λόγοι για την υστέρηση της ΕΕ σε επιδόσεις καινοτομίας. Η τριτοβάθμια εκπαίδευση δεν εστιάζει επαρκώς στην προώθηση των φορέων καινοτομίας και των επιχειρηματιών και πρέπει να ενσωματώσει τις δεξιότητες καινοτομίας και τις επιχειρηματικές δεξιότητες στα εκπαιδευτικά προγράμματα.

Γράφημα 5

Οι αδυναμίες της αγοράς που επιδιώκει να αντιμετωπίσει το ΕΙΤ

Πηγή: ΕΕΣ.

23

Επομένως, στόχος του ΕΙΤ είναι να δώσει προτεραιότητα στη μεταφορά των δραστηριοτήτων του στους τομείς της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, της έρευνας και της καινοτομίας στο επιχειρηματικό περιβάλλον, καθώς και στην εμπορική εφαρμογή τους. Εντούτοις, παρόλο που η δημιουργία του ΕΙΤ κρίνεται δικαιολογημένη, δεν έχει επιτύχει ακόμα το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Ορισμένα βασικά στοιχεία δεν είναι κατάλληλα σχεδιασμένα

24

Το ΕΙΤ σχεδιάστηκε αρχικά ως ένας καινοτόμος δημόσιος μηχανισμός. Το μοντέλο του ΕΙΤ περιλαμβάνει κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που δεν χαρακτηρίζουν κανένα άλλο μέσο της ΕΕ για την ενίσχυση της καινοτομίας. Για παράδειγμα, η ικανότητά του να παρέχει στήριξη σε ολόκληρο το οικοσύστημα καινοτομίας, από την εκπαίδευση έως την ίδρυση νεοφυών επιχειρήσεων και την υλοποίηση έργων με άξονα την καινοτομία από πολλαπλούς εταίρους των ΚΓΚ είναι μοναδική. Η αυτονομία των ΚΓΚ είναι ένα ακόμα χαρακτηριστικό γνώρισμα του μοντέλου του ΕΙΤ που εκτιμάται ιδιαίτερα από τους εταίρους του. Εντούτοις, κάποια βασικά στοιχεία του μοντέλου του ΕΙΤ δεν έχουν σχεδιαστεί καταλλήλως ώστε να διασφαλίζουν ότι πρόκειται πράγματι για έναν αποτελεσματικό και πρωτοπόρο δημόσιο μηχανισμό.

Η ολοκλήρωση του τριγώνου της γνώσης δεν διασφαλίζεται επαρκώς στο επίπεδο της Επιτροπής

25

Το αρχικό έναυσμα για τη σύσταση του ΕΙΤ ήταν η παραδοχή ότι ο πλέον αδύναμος σύνδεσμος στην ολοκλήρωση του τριγώνου της γνώσης ήταν μεταξύ της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και της επιχειρηματικής κοινότητας. Ως εκ τούτου, το ΕΙΤ υπήχθη στη ΓΔ Εκπαίδευσης και Πολιτισμού, η οποία έχει πολυετή πείρα σε εκπαιδευτικά προγράμματα. Η ΓΔ Εκπαίδευσης και Πολιτισμού έχει επομένως αναλάβει τα ηνία του ΕΙΤ εντός της Επιτροπής, ενεργώντας για παράδειγμα ως παρατηρητής, εκπροσωπών την Επιτροπή, στο διοικητικό συμβούλιο του ΕΙΤ.

26

Οι άξονες δράσης για την καινοτομία και την επιχειρηματικότητα που απορροφούν επί του παρόντος το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης του ΕΙΤ πρέπει να έχουν άμεση πρόσβαση σε εμπειρογνωσία¹⁵. Προς τούτο, το ΕΙΤ πρέπει να έχει τακτική πρόσβαση στην εμπειρογνωσία της ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας και της ΓΔ Εσωτερικής Αγοράς, Βιομηχανίας, Επιχειρηματικότητας και ΜΜΕ. Η ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας έχει πολύτιμη πείρα στη διαχείριση έργων στους τομείς της έρευνας και καινοτομίας και η ΓΔ Εσωτερικής Αγοράς, Βιομηχανίας, Επιχειρηματικότητας και ΜΜΕ έχει εμπειρία στη δημιουργία νέων επιχειρήσεων. Εντούτοις, οι εν λόγω ΓΔ δεν διαθέτουν κάποια μονάδα αρμόδια να επιλαμβάνεται ζητημάτων που αφορούν το ΕΙΤ, ενώ το Συνέδριο εντόπισε ελάχιστα στοιχεία που να αποδεικνύουν την ενεργό συμμετοχή τους.

Η χρηματοδότηση του ΕΙΤ βασίζεται στην ασαφή έννοια των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων

27

Οι δραστηριότητες καινοτομίας που υλοποιούν οι εταίροι των ΚΓΚ υποδιαιρούνται σε δύο κατηγορίες:

α)δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται κατά έως και 100 % από το ΕΙΤ· και

β)συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ που δεν χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ.

Η διάκριση μεταξύ των ανωτέρω δύο ειδών δραστηριοτήτων είναι θεμελιώδης για το μοντέλο χρηματοδότησης του ΕΙΤ, καθώς καθορίζει το ανώτατο όριο χρηματοδοτικής συνεισφοράς του. Η χρηματοδότηση του ΕΙΤ μπορεί να καλύψει κατά μέγιστο το 25 % των συνολικών δαπανών μιας ΚΓΚ (ήτοι του αθροίσματος των δαπανών των δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ και αυτών που δεν χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ· το πολύπλοκο αυτό μοντέλο αναλύεται στο γράφημα 6).

Γράφημα 6

Μοντέλο χρηματοδότησης

Πηγή: ΕΕΣ.

28

Κατά την περίοδο 2010-2014, το ΕΙΤ συνεισέφερε 460 εκατομμύρια ευρώ στις τρεις ΚΓΚ. Με τον τρόπο αυτό συμμετείχε στη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων καινοτομίας ύψους 540 εκατομμυρίων ευρώ. Δηλώθηκαν συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ ποσού συνολικού ύψους 2 043 εκατομμυρίων ευρώ (εκ των οποίων το 10 % χρηματοδοτήθηκε από άλλα προγράμματα της ΕΕ και όχι από το ΕΙΤ, όπως από συνεργατικά έργα του 7ου ΠΠ, από μηχανισμούς χρηματοδότησης του ΕΣΕ, έργα ΚΤΠ κ.λπ., και το 23 % από άλλους δημόσιους εθνικούς ή περιφερειακούς μηχανισμούς) —βλέπε γράφημα 7.

Γράφημα 7

Συνεισφορά του ΕΙΤ στις δραστηριότητες των ΚΓΚ κατά την περίοδο 2010-2014

Πηγή: EIT.

29

Ο ορισμός των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων των ΚΓΚ ήταν ανεπαρκής. Αυτή η έλλειψη σαφούς ορισμού προκάλεσε λειτουργικές δυσκολίες στους εταίρους των ΚΓΚ, καθώς η αντίληψή τους σχετικά με το ποιες δραστηριότητες μπορούσαν να αναφερθούν ως συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ καθώς και το πώς θα τις ανέφεραν στις σχετικές εκθέσεις διέφερε από εκείνη του ΕΙΤ. Αυτό το ζήτημα τέθηκε επί τάπητος στην έκθεση επιδόσεων μίας ΚΓΚ για το 2012: η απουσία σαφούς ορισμού της συμπληρωματικής χρηματοδότησης προκαλεί προβλήματα στην πλήρη συμμετοχή ορισμένων εταίρων, καθώς και στην πλήρη δήλωση των συμπληρωματικών πόρων που χρησιμοποιούν.

30

Οι συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ απέκτησαν για πρώτη φορά νομικό ορισμό με την υπογραφή των συμφωνιών επιχορήγησης του 2014 μεταξύ των ΚΓΚ και του ΕΙΤ στην αρχή του τέταρτου έτους λειτουργίας των ΚΓΚ. Εντούτοις, ακόμα κι αυτός ο ορισμός βοήθησε ελάχιστα, καθώς οι συμπληρωματικές δραστηριότητες περιγράφονται απλώς ως δραστηριότητες που διεξάγονται από τους εταίρους των ΚΓΚ και εστιάζουν κυρίως σε δραστηριότητες που οφείλει να διεξαγάγει η ΚΓΚ για την εκτέλεση της αποστολής της. Στο έγγραφο καθοδήγησης του ΕΙΤ του 2014 με τίτλο «Principles for financing, monitoring and evaluating KIC activities» (Αρχές χρηματοδότησης, παρακολούθησης και αξιολόγησης των δραστηριοτήτων των ΚΓΚ) αναφέρεται ότι οι εν λόγω δραστηριότητες πρέπει να συνδέονται σαφώς με τουλάχιστον μία δραστηριότητα που χρηματοδοτείται από το ΕΙΤ και δεν πρέπει να χρηματοδοτούνται από τη συνεισφορά του ΕΙΤ. Αναφέρεται επίσης ότι το κόστος των εν λόγω δραστηριοτήτων πρέπει να είναι ανάλογο με το κόστος της δραστηριότητας που χρηματοδοτείται από το ΕΙΤ ή/και με τον αναμενόμενο αντίκτυπο για την προώθηση της αποστολής του ΚΓΚ.

31

Το ΕΙΤ εισήγαγε το 2014 την αρχή της αναλογικότητας για να αντιμετωπίσει και να αποτρέψει το φαινόμενο του υπερβολικού αριθμού συμπληρωματικών δραστηριοτήτων των ΚΓΚ. Εντούτοις, η αξιολόγηση της συμμόρφωσης μιας οποιασδήποτε μεμονωμένης συμπληρωματικής δραστηριότητας των ΚΓΚ με το κριτήριο της «αναλογικότητας» εξακολουθεί να είναι δύσκολη, καθώς δεν έχουν εκδοθεί πρόσθετα έγγραφα καθοδήγησης και το ΕΙΤ δεν έχει θεσπίσει ειδικό μηχανισμό για τον συστηματικό έλεγχο της αναλογικότητας. Συνεπώς, κατά την επανεξέταση των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων των ΚΓΚ για την περίοδο 2010-2014, το ΕΙΤ δεν απέρριψε καμία δαπάνη με τη αιτιολογία της έλλειψης αναλογικότητας.

32

Μέχρι την έναρξη του κύκλου κατάρτισης των επιχειρηματικών σχεδίων για το 2016, τα κριτήρια περί ύπαρξης «σαφούς σύνδεσης» και «αναλογικότητας» ερμηνεύονταν με ποικίλους τρόπους. Το γεγονός αυτό έχει κάνει τους εταίρους των ΚΓΚ, το ΕΙΤ και τους υπεύθυνους για τον έλεγχο των δηλώσεων δαπανών¹⁶ να αμφιταλαντεύονται για το αν οι συναφείς δαπάνες πρέπει να περιλαμβάνονται στον υπολογισμό της μέγιστης συνεισφοράς του ΕΙΤ (βλέπε το παράδειγμα στο πλαίσιο 3). Κάτι τέτοιο ζημιώνει τους εταίρους των ΚΓΚ καθώς η απόρριψη των δαπανών οδηγεί στη μείωση της χρηματοδοτικής συνεισφοράς του ΕΙΤ.

Πλαίσιο 3

Παράδειγμα συμπληρωματικής δραστηριότητας ΚΓΚ που δεν έχει ιδιαίτερα «σαφή σύνδεση» με δραστηριότητα που χρηματοδοτείται από το ΕΙΤ

Το 2013 ένας εταίρος ΚΓΚ δήλωσε μια συμπληρωματική δραστηριότητα ΚΓΚ ύψους 188 εκατομμυρίων ευρώ. Σύμφωνα με τα χρηματοοικονομικά στοιχεία, αυτή η δραστηριότητα σχετιζόταν με ένα έργο καινοτομίας ύψους 4,5 εκατομμυρίων ευρώ που χρηματοδοτήθηκε από το ΕΙΤ —η σχέση κόστους σε αυτήν την περίπτωση είναι 42:1. Το ποσό αυτής της συμπληρωματικής δραστηριότητας ΚΓΚ θα ήταν αρκετό από μόνο του να καλύψει το σύνολο της συνεισφοράς του ΕΙΤ στην εν λόγω ΚΓΚ για το 2013. Προς αιτιολόγηση της σύνδεσης υποβλήθηκε ένα σύντομο έγγραφο που εξηγούσε ότι ο εταίρος συμμετέχει σε πολλές δραστηριότητες της ΚΓΚ, συμπεριλαμβανομένων εκπαιδευτικών προγραμμάτων και προγραμμάτων δημιουργίας επιχειρήσεων.

Εντούτοις, δεν υφίστανται πειστικά αποδεικτικά στοιχεία για την ύπαρξη «σαφούς σύνδεσης» μεταξύ του σκοπού για τον οποίο δαπανήθηκαν 188 εκατομμύρια ευρώ και του έργου καινοτομίας ύψους 4,5 εκατομμυρίων ευρώ που υλοποιήθηκε από άλλους εταίρους της ΚΓΚ.

33

Η καταμέτρηση των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων των ΚΓΚ και η υποβολή σχετικών εκθέσεων δεν είναι απαραίτητες για την επίτευξη των στόχων του ΕΙΤ: μόνον οι δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ είναι αυτές που προσδίδουν στις ΚΓΚ τον ιδιαίτερο χαρακτήρα τους¹⁷. Σκοπός της επιχορήγησης είναι η στήριξη δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ, όχι του 25 % των γενικών δαπανών της ΚΓΚ. Με την κατάργηση της προϋπόθεσης χρηματοδότησης που αφορά τις συμπληρωματικές δραστηριότητες το αποτέλεσμα θα παρέμενε αμετάβλητο: οι ΚΓΚ θα εξακολουθούσαν να υλοποιούν τις δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ.

Το μοχλευτικό αποτέλεσμα που επικαλείται το ΕΙΤ μένει αναπόδεικτο και δεν είναι πειστικό

34

Σκοπός της συμπερίληψης των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων των ΚΓΚ στο μοντέλο χρηματοδότησης του ΕΙΤ είναι να καταδεικνύεται το μοχλευτικό αποτέλεσμα του Ινστιτούτου. Στο πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» αναφέρεται ότι «η προσέγγιση του ΕΙΚΤ θα βασίζεται σταθερά σε ένα ισχυρό μοχλευτικό αποτέλεσμα […]». Η ετήσια έκθεση του ΕΙΤ για το 2013 αναφέρει δείκτη μόχλευσης 4, που σημαίνει ότι περισσότερο από το 80 % του συνολικού προϋπολογισμού των ΚΓΚ προέρχεται από εξωτερικές πηγές και για κάθε ευρώ που επενδύεται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ μοχλεύεται μεγαλύτερη επένδυση από άλλη πηγή. Το 2013, η Επιτροπή ανέφερε ως δείκτη επιδόσεων το ενισχυμένο μοχλευτικό αποτέλεσμα του ΕΙΤ σε ιδιωτικές και άλλες δημόσιες πηγές χρηματοδότησης.

35

Ο επικαλούμενος δείκτης 4 του μοχλευτικού αποτελέσματος του ΕΙΤ βασίζεται στην παραδοχή ότι όλες οι συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ που δηλώνονται από τους εταίρους τους είναι επιπρόσθετες, ήτοι υλοποιούνται λόγω της παρέμβασης του ΕΙΤ. Αυτή η υπόθεση δεν είναι ρεαλιστική, δεδομένου ότι το ΕΙΤ έχει επιτρέψει στις ΚΓΚ να δηλώνουν αναδρομικά τις συμπληρωματικές δραστηριότητές τους: οι δαπάνες μιας παρελθούσας συμπληρωματικής δραστηριότητας μιας ΚΓΚ μπορούν να δηλωθούν στο τρέχον έτος υποβολής εκθέσεων της συναφούς δραστηριότητας που χρηματοδοτείται από το ΕΙΤ.

36

Οι εν λόγω αναδρομικές συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ δεν είναι επιπρόσθετες, καθώς υλοποιήθηκαν από εταίρους των ΚΓΚ χωρίς τη στήριξη του ΕΙΤ (βλέπε παράδειγμα στο πλαίσιο 4). Οι αναδρομικές συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ ανέρχονται σε 450 εκατομμύρια ευρώ, ήτοι στο 22 % των συνολικών συμπληρωματικών δραστηριοτήτων των ΚΓΚ που δηλώθηκαν κατά την περίοδο 2010-2014.

Πλαίσιο 4

Το μοχλευτικό χρηματοδοτικό αποτέλεσμα δεν μπορεί να προέρχεται από αναδρομική δραστηριότητα

Εταίρος μιας ΚΓΚ μπορεί να δηλώνει ως συμπληρωματική δραστηριότητα της ΚΓΚ συνδεόμενη με δραστηριότητα που χρηματοδοτήθηκε από το ΕΙΤ και έλαβε χώρα το 2014 δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο προηγούμενου συνεργατικού έργου της ΕΕ που υλοποιήθηκε από το 2010 έως το 2013. Ωστόσο, η απόφαση υλοποίησης του έργου στο πλαίσιο του 7ου ΠΠ το 2010 ήταν ανεξάρτητη από την έγκριση της χρηματοδότησης της συναφούς δραστηριότητας που χορηγήθηκε από το ΕΙΤ το 2014· ως εκ τούτου, στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν υφίσταται μοχλευτικό αποτέλεσμα.

37

Επιπλέον, οι εταίροι των ΚΓΚ συνεισφέρουν στους προϋπολογισμούς των ΚΓΚ κατά κύριο λόγο «σε είδος» και όχι σε χρήμα: ως εκ τούτου υπάρχει υψηλός εγγενής κίνδυνος οι εταίροι των ΚΓΚ να υλοποιούν δραστηριότητες που θα υλοποιούσαν ούτως ή άλλως (φαινόμενο μη αποδοτικής δαπάνης) και να δηλώνουν τις δαπάνες στο ΕΙΤ ως συνεισφορά σε συμπληρωματική δραστηριότητα μιας ΚΓΚ. Οι εταίροι των ΚΓΚ και οι τρεις νομικές οντότητες των ΚΓΚ που συμμετείχαν σε συνεντεύξεις στο πλαίσιο του συγκεκριμένου ελέγχου επιβεβαίωσαν ότι η πλειονότητα των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων των ΚΓΚ δεν είναι επιπρόσθετες: θα είχαν υλοποιηθεί ούτως ή άλλως ακόμη και χωρίς την ύπαρξη του ΕΙΤ. Το Συνέδριο επαλήθευσε τη διαπίστωση αυτή αφού αξιολόγησε όλες τις συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ με κόστος άνω των δύο εκατομμυρίων ευρώ.

Πλαίσιο 5

Παράδειγμα συμπληρωματικής δραστηριότητας μιας ΚΓΚ που δεν μπορεί να θεωρηθεί επιπρόσθετη

Ορισμένοι εταίροι μιας ΚΓΚ δήλωσαν ως συμπληρωματική δραστηριότητα της ΚΓΚ το κόστος παρακολούθησης μαθημάτων από φοιτητές που δεν συμμετέχουν στο ΕΙΤ, στα οποία μαθήματα συμμετέχουν και φοιτητές του ΕΙΤ. Το εν λόγω κόστος δεν είναι επιπρόσθετο, γιατί τα μαθήματα περιλαμβάνονται στο κανονικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα του πανεπιστημίου.

Είναι αμφίβολη η οικονομική βιωσιμότητα των ΚΓΚ στο μέλλον

38

Οι ΚΓΚ πρέπει να αναπτύσσουν στρατηγικές για την επίτευξη οικονομικής βιωσιμότητας¹⁸. Εντούτοις, αυτός ο στόχος δεν συνάδει σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα με την αναμενόμενη διάρκεια ζωής μιας ΚΓΚ (επτά έως δεκαπέντε έτη), όπως περιγράφεται στον ιδρυτικό κανονισμό του ΕΙΤ¹⁹. Λόγω αυτής της νομοθετικής ασυνέπειας, γίνεται ευρέως δεκτό²⁰ ότι, κατ’ αρχήν, η χρηματοδοτική συνεισφορά του ΕΙΤ πρέπει να παύει έπειτα από μέγιστο διάστημα δεκαπέντε ετών, αλλά οι ΚΓΚ θα εξακολουθούν να λειτουργούν.

39

Οι εταίροι των ΚΓΚ και οι τρεις νομικές οντότητες των ΚΓΚ που συμμετείχαν στις συνεντεύξεις δήλωσαν ότι είναι απίθανο οι ΚΓΚ να εξασφαλίσουν οικονομική ανεξαρτησία σε δεκαπέντε έτη. Κατά την περίοδο 2010-2014, μόνο μία ΚΓΚ δήλωσε εισόδημα (400 000 ευρώ) παρότι το ΕΙΤ έχει διοχετεύσει στις ΚΓΚ περισσότερα από 460 εκατομμύρια ευρώ. Τα δύο τρίτα των συμμετεχόντων στην έρευνα του ΕΕΣ δεν πιστεύουν ότι οι ΚΓΚ είναι πιθανό να εξασφαλίσουν οικονομική ανεξαρτησία σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα.

Το Ίδρυμα του ΕΙΤ (EITF) δεν κατάφερε να προσελκύσει πρόσθετους πόρους

40

Στην ετήσια έκθεση του ΕΙΤ για το 2010 ανακοινώθηκε η δημιουργία του EITF, το οποίο θα λειτουργούσε ως εργαλείο προσέλκυσης και διοχέτευσης χρηματοδότησης σε δραστηριότητες του ΕΙΤ που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της συνήθους χρηματοδότησής του. Με αυτό τον τρόπο, το Ίδρυμα θα διαδραμάτιζε κρίσιμο ρόλο στη διαφύλαξη της οικονομικής βιωσιμότητας και αυτονομίας του ΕΙΤ, ενώ παράλληλα θα ενίσχυε την απήχησή του στην κοινωνία. Το Ίδρυμα δεν προσέλκυσε ποτέ σημαντικούς πόρους και η λειτουργία του διακόπηκε το 2014.

Η διαδικασία σύναψης ετήσιων συμφωνιών επιχορήγησης δεν ενθαρρύνει αρκετά την υλοποίηση δραστηριοτήτων καινοτομίας από τις ΚΓΚ

41

Το επιχειρηματικό σχέδιο της ΚΓΚ που προσαρτάται στη συμφωνία επιχορήγησης είναι ένα λεπτομερές έγγραφο στο οποίο αναλύονται η επιλογή, η περιγραφή και η διαχείριση του χαρτοφυλακίου σχεδιαζόμενων δραστηριοτήτων της ΚΓΚ για το συναφές ημερολογιακό έτος. Το ΕΙΤ εκδίδει κατευθυντήριες οδηγίες για την αποσαφήνιση των απαιτήσεων του επιχειρηματικού σχεδίου όσον αφορά τη δομή, το περιεχόμενο και το επίπεδο λεπτομέρειάς του.

42

Το επιχειρηματικό σχέδιο μιας ΚΓΚ προσιδιάζει περισσότερο σε ετήσιο πρόγραμμα εργασίας που δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον βραχυπρόθεσμο ορίζοντα. Τα σχέδια επιχειρηματικών σχεδίων για το επόμενο έτος πρέπει να υποβάλλονται στο ΕΙΤ το αργότερο μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου του έτους Ν-1 —βλέπε γράφημα 8 για το χρονοδιάγραμμα της συμφωνίας επιχορήγησης και του συναφούς επιχειρηματικού σχεδίου. Προκειμένου η ΚΓΚ να μπορεί να συμμορφωθεί με αυτήν την προθεσμία, οι εταίροι της ΚΓΚ πρέπει να προσδιορίζουν και να κοστολογούν όλες τις δραστηριότητες καινοτομίας που επιθυμούν να υλοποιήσουν το προσεχές έτος μέχρι το τέλος του δευτέρου τριμήνου. Ως εκ τούτου, οι εταίροι της ΚΓΚ πρέπει να γνωρίζουν τουλάχιστον 6 μήνες νωρίτερα τις ακριβείς δραστηριότητες καινοτομίας που θα υλοποιήσουν το προσεχές ημερολογιακό έτος. Στον άξονα δράσης για τα έργα καινοτομίας, απαιτείται πρόσθετο διάστημα τριών μηνών για την προκήρυξη πρόσκλησης υποβολής προτάσεων έργων. Παρ’ όλα αυτά, οι ΚΓΠ δύνανται να τροποποιούν τα επιχειρηματικά σχέδιά τους κατά τη διάρκεια του έτους προκειμένου να περιλάβουν νέα έργα καινοτομίας, τροποποίηση η οποία περιβάλλεται τον επίσημο τύπο ως τμήμα της ετήσιας συμφωνίας επιχορήγησης.

Γράφημα 8

Η πορεία από το επιχειρηματικό σχέδιο της ΚΓΚ έως τη συμφωνία επιχορήγησης και την αξιολόγηση της έκθεσης επιδόσεων της ΚΓΚ

Πηγή: EIT, «Principles for financing, monitoring and evaluating KIC activities» (Αρχές χρηματοδότησης, παρακολούθησης και αξιολόγησης των δραστηριοτήτων των ΚΓΚ).

43

Η στρατηγική μιας ΚΓΚ πρέπει να βασίζεται «σε κοινό μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό καινοτομίας για την επίτευξη των εγχειρημάτων του ΕΙΤ […]»²¹. Εντούτοις, η συμφωνία επιχορήγησης που υπογράφεται μεταξύ του ΕΙΤ και της νομικής οντότητας της ΚΓΚ προσδιορίζει μόνο τη χρηματοδοτική συνεισφορά του ΕΙΤ για ένα ημερολογιακό έτος. Ως εκ τούτου, η χρηματοδότηση του ΕΙΤ είναι εξασφαλισμένη μόνο για τις δαπάνες που δηλώνονται σε ετήσια βάση. Η μελλοντική χρηματοδότηση εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα του προϋπολογισμού του ΕΙΤ, που εξαρτάται από τον αντίκτυπο της εισαγωγής του ΕΤΣΕ —βλέπε πλαίσιο 6, καθώς και από τα αποτελέσματα της ανταγωνιστικής χρηματοδότησης μεταξύ των ΚΓΚ²².

44

Το Συνέδριο στηρίζει κατ’ αρχήν την ανταγωνιστική χρηματοδότηση, δεν παύει όμως να υπάρχει πρόβλημα χρονικού συντονισμού. Δεδομένου ότι η χορήγηση της ανταγωνιστικής χρηματοδότησης αποφασίζεται από το διοικητικό συμβούλιο του ΕΙΤ κατά τη συνεδρίαση του Δεκεμβρίου, τα αποτελέσματα δεν ανακοινώνονται πριν από το τέλος του έτους. Έτσι, οι εταίροι των ΚΓΚ βρίσκονται σε μια κατάσταση αβεβαιότητας, καθώς ορισμένα έργα αναστέλλονται μέχρι να επιβεβαιωθεί ότι υπάρχουν διαθέσιμοι χρηματοδοτικοί πόροι.

Πλαίσιο 6

Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων (ΕΤΣΕ)²³ και ο αντίκτυπός του στον προϋπολογισμό του ΕΙΤ

Τον Νοέμβριο του 2014, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ένα επενδυτικό σχέδιο για την Ευρώπη με στόχο την τόνωση της ανάπτυξης και των επενδύσεων στην ΕΕ. Πρότεινε τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Στρατηγικών Επενδύσεων (ΕΤΣΕ) εντός της ΕΤΕπ και τη χρηματοδότησή του από κοινού από την ΕΕ και την ΕΤΕπ.

Στον κανονισμό για το ΕΤΣΕ η συνεισφορά της ΕΕ προς το ΕΙΤ μειώθηκε κατά 12 %, από 2 711 σε 2 383 εκατομμύρια ευρώ για την επταετή περίοδο 2014-2020. Ο προϋπολογισμός του ΕΙΤ για το 2016 θα μειωθεί από 336 εκατομμύρια (που προβλέπονταν αρχικά στο πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020») σε μόλις 285 εκατομμύρια ευρώ (– 15 %). Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα να μειωθεί ο αριθμός των χρηματοδοτούμενων από το ΕΙΤ δραστηριοτήτων καινοτομίας. Σε συνδυασμό με την ανταγωνιστική χρηματοδότηση, το γεγονός αυτό αυξάνει την αβεβαιότητα για τις ΚΓΚ, οι οποίες πρέπει να επιλέξουν έργα και να καταρτίσουν τα επιχειρηματικά τους σχέδια χωρίς να έχουν κάποια σαφή εικόνα της χρηματοδότησης που θα είναι διαθέσιμη κατά τα επόμενα έτη.

Οι ΚΓΚ ενδέχεται να επωφελούνται εμμέσως από τη χρηματοδότηση του ΕΤΣΕ, γεγονός που αντισταθμίζει ως έναν βαθμό τη μείωση του προϋπολογισμού του ΕΙΤ.

45

Αυτή η βραχυπρόθεσμη οπτική όσον αφορά τον επιχειρησιακό και οικονομικό σχεδιασμό έρχεται σε αντίθεση με τον χρονικό ορίζοντα των δραστηριοτήτων καινοτομίας που υλοποιούν οι ΚΓΚ. Όλοι οι εταίροι των ΚΓΚ που επισκέφθηκε το ΕΕΣ αναφέρθηκαν στην αρχή του ενιαυσίου ως σοβαρή τροχοπέδη για την ενίσχυση της καινοτομίας σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα.

46

Ο άξονας δράσης για την εκπαίδευση απαρτίζεται κατά κύριο λόγο από προγράμματα μεταπτυχιακών και διδακτορικών σπουδών. Η προβλεπόμενη διάρκεια των εν λόγω εκπαιδευτικών προγραμμάτων είναι δύο και τέσσερα έτη αντίστοιχα. Η υπογραφή πολυετών συμβάσεων μεταξύ των εταίρων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης των ΚΓΚ και των φοιτητών του ΕΙΤ είναι, επομένως, επισφαλής λόγω της ανασφάλειας δικαίου όσον αφορά τη χρηματοδότηση που θα λάβουν στο μέλλον. Αυτό το πρόβλημα πλήττει ιδιαίτερα τους δημόσιους οργανισμούς (κυρίως πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα) που υποχρεούνται να εφαρμόζουν αυστηρούς δημοσιονομικούς κανόνες δυνάμει της σχετικής εθνικής νομοθεσίας.

47

Η διαδικασία της ετήσιας επιχορήγησης συνιστά επίσης σημαντικό εμπόδιο για τον σχεδιασμό και τον συντονισμό πολυετών έργων καινοτομίας στο πλαίσιο των αξόνων δράσης για την καινοτομία. Ορισμένες ΚΓΚ έχουν δημιουργήσει ειδικές δραστηριότητες για μακροπρόθεσμα έργα, η χρηματοδότηση των οποίων είναι κατ’ αρχήν εγγυημένη καθ’ όλη τη διάρκειά τους (προβλέπεται παράλληλα μια διαδικασία ενδιάμεσης αξιολόγησης προκειμένου να επιβεβαιωθεί ότι το χρηματοδοτούμενο έργο είναι βιώσιμο και ότι είναι πιθανό να δημιουργήσει εμπορικό αντίκτυπο —εάν η ενδιάμεση αξιολόγηση είναι αρνητική, η χρηματοδότηση του εγχειρήματος διακόπτεται). Εντούτοις, επειδή η χρηματοδοτική συνεισφορά του ΕΙΤ ορίζεται μόνο για ένα έτος, οι χρηματοοικονομικοί κίνδυνοι που σχετίζονται με τα προσεχή έτη επιβαρύνουν τους εταίρους των ΚΓΚ: ενδέχεται ορισμένα έργα των ΚΓΚ να χρειαστεί να διακοπούν ή να εγκαταλειφθούν λόγω έλλειψης χρηματοδότησης.

48

Αντιθέτως, οι επιχορηγήσεις της ΕΕ για έργα συνεργατικής έρευνας καλύπτουν περισσότερα έτη. Για παράδειγμα, οι επιχορηγήσεις στο πλαίσιο του προγράμματος Marie Sklodowska-Curie παρέχουν εξασφαλισμένη χρηματοδότηση στους ερευνητές για διαστήματα μεγαλύτερα των δώδεκα μηνών.

49

Κατά την περίοδο 2011-2014, οι συμφωνίες επιχορήγησης υπογράφονταν, κατά μέσο όρο, τρεις μήνες μετά την έναρξη του ημερολογιακού έτους. Η υπογραφή των συμφωνιών επιχορήγησης του 2015 καθυστέρησε μέχρι τον Ιούνιο του 2015. Οι δραστηριότητες που υλοποιούνται από τις ΚΓΚ μετά την 1η Ιανουαρίου δεν καλύπτονται από κάποια νομικά δεσμευτική σύμβαση μέχρι την υπογραφή της νέας ετήσιας συμφωνίας επιχορήγησης. Οι καθυστερήσεις στην υπογραφή έχουν ως επακόλουθο τη διακοπή της διαδικασίας καινοτομίας, καθώς ορισμένοι εταίροι των ΚΓΚ δεν προτίθενται να αναλάβουν τους νομικούς και χρηματοοικονομικούς κινδύνους που συνεπάγεται η δέσμευση πόρων προτού υπογραφεί η συμφωνία επιχορήγησης.

50

Η καθυστερημένη υπογραφή των ετήσιων συμφωνιών επιχορήγησης οδηγεί επίσης σε καθυστερημένη καταβολή της προχρηματοδότησης των ΚΓΚ από το ΕΙΤ, η οποία πρέπει να πραγματοποιείται εντός 30 ημερών από την έναρξη ισχύος της συμφωνίας επιχορήγησης. Μόνο τότε μπορούν οι ΚΓΚ να κατανείμουν τα χρήματα στους εταίρους τους. Κατά συνέπεια, όλες οι δαπάνες που πραγματοποιούνται πριν από αυτήν την ημερομηνία πρέπει να καλύπτονται από τους ίδιους τους εταίρους. Όσον αφορά τις δαπάνες που υπερβαίνουν το ποσό της προχρηματοδότησης (έως το 50 %) το ΕΙΤ τις επιστρέφει μέσω της τελικής πληρωμής που καταβάλλεται στη διάρκεια του δευτέρου εξαμήνου του επόμενου έτους.

Οι υφιστάμενοι βασικοί δείκτες επιδόσεων δεν ενδείκνυνται για αποτελεσματική παρακολούθηση

51

Σύμφωνα με το Στρατηγικό Θεματολόγιο Καινοτομίας (ΣΘΚ)²⁴, το ΕΙΤ πρέπει να «δημιουργήσει σε συνεργασία με την Επιτροπή και τις ΚΓΚ, συνεκτικό σύστημα για την παρακολούθηση: της συμβολής του ΕΙΤ στο «Ορίζων 2020»· του αντίκτυπου του ΕΙΤ μέσω των δικών του δραστηριοτήτων και των δραστηριοτήτων των ΚΓΚ· και των αποτελεσμάτων των ΚΓΚ». Το εν λόγω σύστημα δεν έχει εφαρμοστεί ακόμα.

52

Οι κύριοι βασικοί δείκτες επιδόσεων του ΕΙΤ (βλέπε πλαίσιο 7) δεν έχουν οριστεί σαφώς ούτε έχουν παραμείνει σταθεροί με την πάροδο του χρόνου (ορισμός των αποφοίτων, η έννοια της μεταφοράς τεχνολογίας και της υιοθέτησης των γνώσεων, η έννοια της ανάπτυξης ιδεών σε εκκολαπτήρια κ.λπ.). Στο πλαίσιο 8 παρέχεται ένα παράδειγμα ασαφούς ορισμού των βασικών δεικτών επιδόσεων. Το γεγονός αυτό περιπλέκει την υποβολή εκθέσεων επιδόσεων, ιδίως όταν οι ορισμοί των βασικών δεικτών επιδόσεων αλλάζουν εν μέσω του ημερολογιακού έτους, με αποτέλεσμα να απαιτείται η αναδρομική προσαρμογή τους.

Πλαίσιο 7

Βασικοί δείκτες επιδόσεων

Υπάρχουν τρία είδη βασικών δεικτών επιδόσεων:

1.Κύριοι βασικοί δείκτες επιδόσεων του ΕΙΤ: Υπάρχουν έξι κύριοι βασικοί δείκτες επιδόσεων του ΕΙΤ: ελκυστικότητα των εκπαιδευτικών προγραμμάτων· αριθμός νέων αποφοίτων· αριθμός επιχειρηματικών ιδεών που αναπτύχθηκαν στα εκκολαπτήρια· αριθμός νεοφυών επιχειρήσεων ή τεχνοβλαστών που δημιουργήθηκαν· μεταφορά/υιοθέτηση γνώσεων· είσοδος νέων ή βελτιωμένων προϊόντων/υπηρεσιών/διαδικασιών στην αγορά. Η πρόοδος που επιτυγχάνεται μετράται βάσει των εν λόγω δεικτών επιδόσεων για τους σκοπούς της ανταγωνιστικής χρηματοδότησης.

2.Οι βασικοί δείκτες επιδόσεων που αφορούν ειδικά το ΕΙΤ χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση των δραστηριοτήτων του ΕΙΤ και παρακολουθούν τις λειτουργικές επιδόσεις του μέσω δεικτών όπως οι προθεσμίες σύναψης των συμφωνιών επιχορήγησης, η έγκριση των εκθέσεων και η εκτέλεση των πληρωμών, το ποσοστό τυποποιημένων διαδικασιών και το επίπεδο ικανοποίησης από το ΕΙΤ.

3.Οι βασικοί δείκτες επιδόσεων που αφορούν ειδικά τις ΚΓΚ αναπτύσσονται από τις ίδιες τις ΚΓΚ.

Πλαίσιο 8

Ασαφής ορισμός του βασικού δείκτη επιδόσεων που αφορά τη δημιουργία νεοφυών επιχειρήσεων

Προκειμένου μια επιχείρηση να αναγνωριστεί ως νεοφυής, η ΚΓΚ πρέπει να παράσχει στοιχεία (π.χ. επιστολή δήλωσης προθέσεων ή δελτίο παραγγελίας/τιμολόγιο) που να αποδεικνύουν ότι η εν λόγω νεοφυής επιχείρηση έχει εξασφαλίσει τον πρώτο πελάτη της ή την ύπαρξη δυνητικού πρώτου πελάτη ή κάποιο άλλο έγγραφο που να αποδεικνύει ότι η νεοφυής επιχείρηση έχει ξεκινήσει την εμπορική λειτουργία της. Λόγω της ασάφειας των κριτηρίων (τι σημαίνει «δυνητικός πρώτος πελάτης»;), οι ΚΓΚ ερμηνεύουν αυτόν τον κανόνα με διάφορους τρόπους.

53

Είναι δύσκολο να συγκριθούν οι τρεις ΚΓΚ βάσει των κύριων βασικών δεικτών επιδόσεων, καθώς οι δείκτες αυτοί δεν λαμβάνουν υπόψη παράγοντες όπως το μέγεθος της νεοφυούς επιχείρησης, η διάρκεια του εκπαιδευτικού προγράμματος κ.λπ. Επιπλέον, οι ΚΓΚ δραστηριοποιούνται σε διαφορετικούς τομείς με διαφορετικά επίπεδα ωριμότητας που δυσχεραίνουν σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό τη δημιουργία νεοφυών επιχειρήσεων, την ανάπτυξη επιχειρηματικών ιδεών σε εκκολαπτήρια κ.λπ. Η απλή ποσοτική ανάλυση δεν λαμβάνει υπόψη τα διαφορετικά περιβάλλοντα στα οποία δραστηριοποιούνται οι τρεις ΚΓΚ. Η πρόοδος που έχει σημειωθεί ως προς την ανάπτυξη ειδικών βασικών δεικτών επιδόσεων για τις ΚΓΚ είναι ελάχιστη.

54

Οι αδυναμίες που προσδιορίστηκαν βάσει της εξωτερικής αξιολόγησης που διενεργήθηκε το 2011 δεν έχουν ακόμα αντιμετωπιστεί: οι κύριοι δείκτες εξακολουθούν να εστιάζουν στις εισροές ή τις εκροές αντί για τα αποτελέσματα ή τον αντίκτυπο, και σε απόλυτες τιμές αντί για την αύξηση των δραστηριοτήτων ως αποτέλεσμα των ΚΓΚ²⁵ (βλέπε επίσης σημείο 99).

Η συμμετοχή των επιχειρήσεων θα μπορούσε να βελτιωθεί

55

Η επιχειρηματική κοινότητα πρέπει να συμμετέχει ενεργά σε στρατηγικό και επιχειρησιακό επίπεδο προκειμένου το ΕΙΤ να επιτύχει τον σκοπό του. Με αυτόν τον τρόπο θα διασφαλιστεί ότι οι δραστηριότητες των ΚΓΚ ανταποκρίνονται στις ανάγκες της αγοράς και προσανατολίζονται σε κατευθύνσεις χρήσιμες για την οικονομία και την κοινωνία²⁶. Το 2006 ο επίτροπος Εκπαίδευσης, Κατάρτισης και Πολιτισμού υπογράμμισε τη σημασία της επιχειρηματικής κοινότητας στην εξής πρόταση: «Οι επιχειρήσεις θα αποτελούν βασικούς εταίρους του Ινστιτούτου σε στρατηγικό και επιχειρησιακό επίπεδο. Θα συμμετέχουν άμεσα στις δραστηριότητες έρευνας και εκπαίδευσης, συμβάλλοντας έτσι στη διαμόρφωση επιχειρηματικής νοοτροπίας μεταξύ των αποφοίτων και των ερευνητών»²⁷. Ως εκ τούτου οι επιχειρήσεις καλούνται να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ έρευνας και καινοτομίας.

56

Παρά τον σημαντικό ρόλο τους, οι επιχειρηματικές οργανώσεις έχουν λάβει μόνο το 24 % της χρηματοδοτικής στήριξης του ΕΙΤ (βλέπε γράφημα 9), μολονότι αντιπροσωπεύουν το 56 % των εταίρων των ΚΓΚ. Παρότι, βέβαια, το επίπεδο της χρηματοδοτικής εισφοράς δεν συνιστά τον μόνο δείκτη συμμετοχής²⁸, η συμμετοχή της επιχειρηματικής κοινότητας στο ΕΙΤ και στις ΚΓΚ θα μπορούσε να βελτιωθεί. Κατά την περίοδο 2010-2014, μόνο δύο από τους 40 κυριότερους δικαιούχους χρηματοδότησης του ΕΙΤ είναι επιχειρήσεις.

Γράφημα 9

Δικαιούχοι ανά είδος οργανισμού κατά την περίοδο 2010-2014

Πηγή: EIT.

57

Τα ενδιαφερόμενα μέρη από τον επιχειρηματικό κλάδο έχουν εκφράσει τις ανησυχίες του για το γεγονός ότι το θεματολόγιο των ΚΓΚ διαμορφώνεται κυρίως με βάση τις ανάγκες της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ενώ τα πανεπιστήμια που συμμετείχαν στις συνεντεύξεις που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του ελέγχου αποδοκιμάζουν το γεγονός ότι η επιχειρηματική κοινότητα δεν εμπλέκεται σε ικανοποιητικό βαθμό στην ανάπτυξη των εκπαιδευτικών μαθημάτων. Τα τρία πρώτα χρόνια, αναλήφθηκαν από τις ΚΓΚ συνεργατικά έργα τα οποία είτε εγκαταλείφθηκαν είτε δεν οδήγησαν σε απτά αποτελέσματα επειδή δεν εστίαζαν επαρκώς στην εφαρμογή τους στην αγορά. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο ότι για τα έργα που θα χρηματοδοτούνταν από το ΕΙΤ επελέγησαν θεματικές που καθοδηγούνταν σε μεγάλο βαθμό από τις ανάγκες της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης παρά από την επιχειρηματική κοινότητα. Έκτοτε, οι ΚΓΚ έχουν διορθώσει την κατάσταση διασφαλίζοντας ότι ένα έργο που πρόκειται να χρηματοδοτηθεί από το ΕΙΤ θα έχει πιθανότητες για εφαρμογή στην αγορά και για επακόλουθη παραγωγή εσόδων.

Το μοντέλο του ΕΙΤ δεν καθορίζει επαρκώς στόχους για την υποστήριξη των υφιστάμενων ΜΜΕ

58

Οι ΜΜΕ είναι κατά κανόνα πιο ευέλικτες και αποτελεσματικές στην ανάπτυξη και εφαρμογή νέων τεχνολογιών από τους μεγάλους οργανισμούς. Πολλές πολιτικές της ΕΕ αναγνωρίζουν τον σημαντικό ρόλο των ΜΜΕ. Μολονότι το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» έχει ειδικό στόχο να διαθέτει τουλάχιστον το 20 % του προϋπολογισμού του σε ΜΜΕ, το ΕΙΤ δεν έχει θέσει κάποιον σχετικό στόχο.

59

Μολονότι, σύμφωνα με τους συμμετέχοντες στην έρευνα, η «προώθηση και υποστήριξη της συμμετοχής των ΜΜΕ σε δραστηριότητες καινοτομίας» είναι ο τρίτος σημαντικότερος στόχος που πρέπει να επιτύχει το ΕΙΤ για την ενίσχυση της καινοτομίας στην Ευρώπη, το ΕΙΤ δεν υλοποίησε συγκεκριμένα μέτρα πέραν εκείνων που προβλέπονταν σε άλλα καθεστώτα της ΕΕ για την καλύτερη στήριξη υφιστάμενων ΜΜΕ. Ενώ οι νεοφυείς και νεοσύστατες επιχειρήσεις λαμβάνουν την υποστήριξη των εκκολαπτηρίων επιχειρήσεων των ΚΓΚ, οι υφιστάμενες ΜΜΕ που παρουσιάζουν υψηλό δυναμικό ανάπτυξης δυσκολεύονται περισσότερο να αξιοποιήσουν στο έπακρο την υποστήριξη που τους παρέχει το ΕΙΤ. Συγκεκριμένα, η συμμετοχή των ΜΜΕ στα έργα του άξονα για την καινοτομία είναι πολύ περιορισμένη.

60

Επιπλέον, οι εταίροι των ΚΓΚ που συμμετείχαν σε συνεντεύξεις δήλωσαν ότι ο κύκλος πληρωμών των επιχορηγήσεων αποτελεί ένα εμπόδιο, γιατί δεν καλύπτει τις χρηματοδοτικές ανάγκες των ΜΜΕ. Ο κύκλος πληρωμών των ΚΓΚ αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για τους οικονομικά ασθενέστερους εταίρους, όπως οι ΜΜΕ που δεν διαθέτουν την οικονομική δυνατότητα να καλύψουν το χρηματοδοτικό κενό (βλέπε σημείο 50).

61

Τα δεδομένα που συλλέγει το ΕΙΤ είναι αποσπασματικά, καθώς η υποβολή εκθέσεων για τις ΜΜΕ δεν είναι υποχρεωτική. Στην πραγματικότητα, κατά την περίοδο 2010-2014, οι ΜΜΕ έλαβαν λιγότερο από το 5 % της χρηματοδοτικής στήριξης του ΕΙΤ²⁹.

62

Δεδομένου ότι οι ΜΜΕ είναι έμμεσοι αποδέκτες και δεν υπάρχουν διαθέσιμα συγκεκριμένα στοιχεία που να τις αφορούν, ενδεχομένως η γενική εικόνα να μην είναι τόσο απογοητευτική. Οι αποκρινόμενοι στην έρευνα δήλωσαν ότι οι συμπράξεις του ΕΙΤ έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο μπορούν να αναπτυχθούν νεοφυείς επιχειρήσεις, τεχνοβλαστοί και ΜΜΕ. Οι ΚΓΚ παρέχουν πράγματι στήριξη σε νεοφυείς επιχειρήσεις/ΜΜΕ, ιδίως μέσω των εκκολαπτηρίων επιχειρήσεων. Παρ’ όλα αυτά, η βελτίωση των συνθηκών προς όφελος των ΜΜΕ μέσω της θέσπισης σαφών στρατηγικών και στόχων θα αύξανε τη συμμετοχή τους στις ΚΓΚ —βλέπε πλαίσιο 9 για παραδείγματα κριτικής που ασκήθηκε όσον αφορά την έλλειψη αποτελεσματικής στήριξης του ΕΙΤ προς τις ΜΜΕ.

Πλαίσιο 9

Παραδείγματα κριτικής σχετικά με τη συμμετοχή των ΜΜΕ

«[…] το ΕΙΤ δεν είχε ποτέ σαφή στάση έναντι των ΜΜΕ […]»

«Οι ΜΜΕ διαδραματίζουν μείζονα ρόλο στην καινοτομία στην ΕΕ και θα έπρεπε να τους δίνεται ενεργότερος ρόλος, αλλά επί του παρόντος η προσοχή στρέφεται στις νεοφυείς επιχειρήσεις και μόνο οι μεγάλες εταιρείες μπορούν να αντεπεξέλθουν στην επαχθή γραφειοκρατία και την αναποτελεσματική επικοινωνία.»

«Οι ΜΜΕ δεν εκπροσωπούνται επαρκώς στη διοίκηση των ΚΓΚ, με αποτέλεσμα να μην λαμβάνονται υπόψη τα προβλήματα και τα συμφέροντά τους.»

(Πηγή: Έρευνα στο πλαίσιο του ελέγχου)

Υπάρχει έλλειμμα συγκεκριμένων συνεργειών και συμπληρωματικότητας

63

Για το διάστημα πριν από την κατάρτιση των επιχειρηματικών σχεδίων του 2016, τα κίνητρα που ωθούσαν ουσιαστικά μια ΚΓΚ να επιδιώξει συνέργειες με άλλες ΚΓΚ ήταν ελάχιστα. Η ανταγωνιστική χρηματοδότηση μεταξύ των ΚΓΚ είναι ένα κίνητρο για τη βελτίωση των επιδόσεών τους. Εντούτοις, αποθαρρύνει τη συνεργασία μεταξύ τους, καθώς τα όποια οφέλη θα έπρεπε να επιμερίζονται μεταξύ ανταγωνιστών ως προς τη χρηματοδότηση. Μολονότι ορισμένα επιστημονικά θέματα ενδέχεται να είναι κοινά σε διαφορετικές ΚΓΚ, ιδίως μεταξύ της ΚΓΚ για την αειφόρο ενέργεια (ΚΓΚ InnoEnergy) και της ΚΓΚ για την κλιματική αλλαγή (KΓΚ Climate), δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν την ύπαρξη συγκεκριμένων εκροών από τη συνεργασία μεταξύ των ΚΓΚ κατά την υπό αξιολόγηση περίοδο (2010-2014).

64

Ο μεγάλος αριθμός προγραμμάτων έρευνας και καινοτομίας στην ΕΕ δυσχεραίνει ακόμα περισσότερο τη δημιουργία συνεργειών μεταξύ τους. Η αλληλεπίδραση μεταξύ των ΚΓΚ και άλλων πρωτοβουλιών της ΕΕ αυξάνεται, αλλά πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω.

Ορισμένα στοιχεία του ΕΙΤ χαίρουν μεγάλης εκτίμησης: εστίαση στην αγορά, μακροπρόθεσμη προοπτική, αυτονομία των ΚΓΚ και κέντρα συστέγασης

65

Μια σημαντική διαφορά του ΕΙΤ από άλλους υφιστάμενους δημόσιους μηχανισμούς έρευνας και καινοτομίας είναι ότι έχει ως κύριο στόχο του την εστίαση στην αγορά. Ο κύριος στόχος του ΕΙΤ, που είναι η μεταφορά των γνώσεων που παράγονται από την τριτοβάθμια εκπαίδευση, την έρευνα και την καινοτομία στο επιχειρηματικό περιβάλλον και η εμπορική εφαρμογή τους, αξιολογήθηκε από τους συμμετέχοντες στην έρευνα ως ο σημαντικότερος στόχος που πρέπει να επιδιώξει το ΕΙΤ.

66

Η μακροπρόθεσμη προοπτική της χρηματοδοτικής στήριξης του ΕΙΤ προς τις συμπράξεις των ΚΓΚ είναι ένα μοναδικό χαρακτηριστικό που εκτιμάται ιδιαίτερα από τους δικαιούχους. Το ΕΙΤ επιτρέπει κατ’ αρχήν τον μεσοπρόθεσμο έως και μακροπρόθεσμο προγραμματισμό των δραστηριοτήτων καινοτομίας, κάτι που δεν μπορεί να προσφέρει κανένας άλλος δημόσιος μηχανισμός. Εντούτοις, η πρακτική της παροχής ετήσιων επιχορηγήσεων από το ΕΙΤ δεν επιτρέπει στους εταίρους των ΚΓΚ να επωφεληθούν από το πλεονέκτημα αυτό (βλέπε επίσης σημεία 42 έως 45).

67

Όπως ορίζεται στη νομική βάση του ΕΙΤ, οι ΚΓΚ «διαθέτουν σημαντική και καθολική αυτονομία όσον αφορά τον καθορισμό της εσωτερικής οργάνωσης και σύνθεσής τους, καθώς και του ακριβούς προγράμματος και των μεθόδων εργασίας τους». Οι εταίροι των ΚΓΚ εκτιμούν αυτό το επίπεδο αυτονομίας. Έχει ενθαρρύνει την υιοθέτηση μιας προσέγγισης «από κάτω προς τα πάνω», που αποτελεί τον στόχο της κοινότητας καινοτομίας. Σε αντίθεση με τους παραδοσιακούς δημόσιους μηχανισμούς, στους οποίους τα θέματα έρευνας και καινοτομίας αναπτύσσονται μέσω μιας προσέγγισης «από πάνω προς τα κάτω» που υπαγορεύεται βάσει των αναγκών του προϋπολογισμού, οι ΚΓΚ παρέχουν περισσότερη ευελιξία ως προς την επιλογή των δραστηριοτήτων, ένα χαρακτηριστικό που αντιμετωπίζεται πολύ θετικά από τους εταίρους.

68

Τα κέντρα συστέγασης (βλέπε παράρτημα I) είναι ένα ακόμα χαρακτηριστικό γνώρισμα του μοντέλου του ΕΙΤ που εκτιμούν οι εταίροι των ΚΓΚ. Πρόκειται για χώρους όπου μπορεί να επιτευχθεί στην πράξη η ολοκλήρωση του τριγώνου καινοτομίας. Είναι διαρθρωμένα γύρω από θεματικούς ή περιφερειακούς τομείς και αναλαμβάνουν τη διαχείριση των έργων, αναπτύσσουν ιδέες, συγκεντρώνουν τους περιφερειακούς εταίρους και σχεδιάζουν στρατηγικές. Συντονίζουν και εκτελούν τα διοικητικά καθήκοντα των εταίρων που σχετίζονται με την ΚΓΚ και αποτελούν έναν κοινό χώρο όπου μπορούν οι εταίροι να συζητούν τις ανησυχίες τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, παρέχουν χώρους εργασίας για νεοφυείς επιχειρήσεις.

Η εφαρμογή του μοντέλου του ΕΙΤ πρέπει να βελτιωθεί

Το ΕΙΤ δεν έχει ακόμα καταστεί εντελώς αυτόνομο

69

Το ΕΙΤ δεν έχει εξασφαλίσει ακόμα την πλήρη αυτονομία του. Μάλιστα, έχει καθυστερήσει περισσότερο από το σύνηθες: άλλοι φορείς της ΕΕ, όπως οι ΚΤΠ (που δημιουργήθηκαν επίσης το 2008) χρειάστηκαν μόλις τρία έτη για να εξασφαλίσουν πλήρη οικονομική αυτονομία. Σύμφωνα με τη ΓΔ Εκπαίδευσης και Πολιτισμού, η καθυστέρηση οφειλόταν στις περιορισμένες ηγετικές και διοικητικές ικανότητες της διοίκησης του ΕΙΤ³⁰. Η κατάσταση αυτή οφείλεται επίσης στη συχνή εναλλαγή των ανώτερων διοικητικών στελεχών (βλέπε σημείο 84).

Το EIT δεν έχει εκπληρώσει τον ρόλο του ως επενδυτή με αντίκτυπο

70

Το ΕΙΤ παρουσιάζεται συχνά ως επενδυτικό ινστιτούτο καινοτομίας με γνώμονα τον αντίκτυπο και άξονα την επιχειρηματικότητα. Στη νομική βάση του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» αναφέρεται ότι «το ΕΙΚΤ […] ακολουθεί μια προσέγγιση προσανατολισμένη στα αποτελέσματα». Στο τριετές πρόγραμμα εργασίας του για την περίοδο 2012-2014, το ΕΙΤ υπογράμμισε ότι έχει ως στόχο να καταστεί ένας δραστήριος επενδυτής με αντίκτυπο.

71

Μολονότι το ΕΙΤ δημιουργήθηκε και παρουσιάζεται ως ινστιτούτο προσανατολισμένο στην επίτευξη αντίκτυπου, εστιάζει περισσότερο στη συμμόρφωση με τους κανόνες και την απορρόφηση του προϋπολογισμού του. Τον Σεπτέμβριο του 2014, αρκετά μέλη του διοικητικού συμβουλίου του ΕΙΤ υπογράμμισαν την ανάγκη επαναπροσανατολισμού του ΕΙΤ ώστε να λειτουργεί με κινητήριο δύναμη τον αντίκτυπο. Έως το 2015, ήταν σπάνιες οι φορές που το ΕΙΤ απέρριψε δαπάνες με αιτιολογία την έλλειψη επιδόσεων.

72

Μέχρι το 2015, η αξιολόγηση των ετήσιων επιδόσεων των ΚΓΚ από το ΕΙΤ είχε ελάχιστο ή μηδενικό αντίκτυπο στο ύψος της τελικής πληρωμής των επιχορηγήσεων. Στις ετήσιες αξιολογήσεις αναφέρεται συχνά ότι διάφοροι στόχοι που είχαν οριστεί στο στάδιο του σχεδιασμού δεν επιτεύχθηκαν ή επιτεύχθηκαν μόνον εν μέρει, αλλά ότι παρ’ όλα αυτά το τελικό ποσό της επιχορήγησης καταβλήθηκε ούτως ή άλλως (βλέπε πλαίσιο 10).

Πλαίσιο 10

Παράδειγμα ελλιπών επιδόσεων μιας ΚΓΚ

Στην αξιολόγηση του επιχειρηματικού σχεδίου μιας ΚΓΚ το 2013, η οποία διενεργήθηκε από τους υπεύθυνους έργου του ΕΙΤ με τη βοήθεια εξωτερικών εμπειρογνωμόνων, αναφέρεται ότι η ΚΓΚ Climate σημείωσε μέτρια πρόοδο όσον αφορά τα κύρια σημεία που επισημαίνονταν στο επιχειρηματικό σχέδιο του 2013. Όσον αφορά τους 18 στρατηγικούς στόχους που προσδιορίστηκαν στο επιχειρηματικό σχέδιο του 2013, η ΚΓΚ Climate κατάφερε να υλοποιήσει πλήρως 8 εξ αυτών, ενώ άλλοι 7 υλοποιήθηκαν μόνον εν μέρει και 3 δεν έχουν υλοποιηθεί καθόλου μέχρι στιγμής.

Ο μηχανισμός ανταγωνιστικής χρηματοδότησης υπονομεύει τις επιδόσεις

73

Η ανταγωνιστική χρηματοδότηση πρέπει να στοχεύει στην ανταμοιβή των επιδόσεων. Το 40 % της συνολικής επιχορήγησης προς τις ΚΓΚ για το 2015 διατέθηκε μέσω ανταγωνιστικής διαδικασίας βάσει της αξιολόγησης τριών πυλώνων, οι οποίοι είναι οι εξής: 1) το παρελθόν: επιδόσεις το 2013· 2) το μέλλον: το επιχειρηματικό σχέδιο του 2015· και 3) υλοποίηση της πολυετούς στρατηγικής της ΚΓΚ, μέσω ακροαματικής διαδικασίας ενώπιον του διοικητικού συμβουλίου του ΕΙΤ. Οι τρεις πυλώνες είχαν τον ίδιο συντελεστή στάθμισης. Δεδομένου ότι ο τρίτος πυλώνας αφορά τόσο το παρελθόν όσο και το μέλλον, οι προηγούμενες επιδόσεις και τα μελλοντικά σχέδια έχουν ουσιαστικά τον ίδιο συντελεστή στάθμισης. Συνεπώς, η ανταγωνιστική χρηματοδότηση του ΕΙΤ ανταμείβει μόνον εν μέρει τις επιδόσεις.

Οι εταίροι των ΚΓΚ αναλαμβάνουν σημαντικά διοικητικά και ελεγκτικά βάρη

74

Το ΕΙΤ αντέγραψε σε μεγάλο βαθμό το επιχειρησιακό πλαίσιο και τις διαδικασίες του από παραδοσιακά ερευνητικά προγράμματα της ΕΕ, μολονότι δεν δεσμευόταν βάσει νόμου να το πράξει. Τα περισσότερα προγράμματα της ΕΕ χρηματοδοτούν μεμονωμένα έργα, ενώ το ΕΙΤ χρηματοδοτεί ένα χαρτοφυλάκιο δραστηριοτήτων μέσω των ΚΓΚ. Εντούτοις, οι συναφείς διαδικασίες δεν έχουν προσαρμοστεί προκειμένου να λαμβάνεται υπόψη αυτή η θεμελιώδης διαφορά. Για παράδειγμα, με το να εφαρμόζεται το ίδιο όριο των 325 000 ευρώ, ενδέχεται να αυξηθεί ο αριθμός των πιστοποιητικών που θα πρέπει να εκδίδονται λόγω της συχνής υπέρβασής του από την αξία των δραστηριοτήτων, σε αντίθεση με μεμονωμένα έργα (βλέπε σημείο 79).

75

Οι δαπάνες που δηλώνονται από τους εταίρους των ΚΓΚ υπόκεινται σε πολλούς οικονομικούς ελέγχους δυνάμει του εν λόγω επιχειρησιακού πλαισίου. Πολλοί εταίροι των ΚΓΚ που συμμετείχαν σε συνεντεύξεις ή στην έρευνα του Συνεδρίου διαμαρτυρήθηκαν ότι κάποιες φορές αναγκάζονται να παρέχουν τις ίδιες πληροφορίες περισσότερες φορές.

76

Η υποχρέωση ετήσιας κατάρτισης εκθέσεων σχετικά με τις συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ, οι οποίες περιλαμβάνονται τόσο στα επιχειρηματικά σχέδια όσο και στις οικονομικές εκθέσεις που υποβάλλουν οι ΚΓΚ, αφορά ειδικά το ΕΙΤ και συνεπάγεται σημαντική πρόσθετη επιβάρυνση, ενώ έχει περιορισμένη προστιθέμενη αξία (βλέπε σημείο 33). Οι ετήσιες δηλώσεις που υποβάλλουν οι ΚΓΚ περιλαμβάνουν λεπτομερή ανάλυση των δαπανών για τις συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ. Τα πιστοποιητικά ελέγχου που χορηγήθηκαν για τις συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ το 2015 κάλυπταν την περίοδο 2010-2014.

77

Οι έλεγχοι των δαπανών που αναφέρουν οι εταίροι των ΚΓΚ είναι υποχρεωτικοί βάσει του νομοθετικού πλαισίου που εφαρμόζεται σε όλους τους φορείς της ΕΕ (οργανισμούς και κοινές επιχειρήσεις) που παρέχουν επιχορηγήσεις. Οι εν λόγω έλεγχοι διενεργούνται τόσο πριν (προληπτικοί) όσο και μετά (κατασταλτικοί) την είσπραξη της τελικής πληρωμής των επιχορηγήσεων του ΕΙΤ από τις ΚΓΚ.

78

Στους προληπτικούς ελέγχους περιλαμβάνεται η πιστοποίηση των δηλώσεων δαπανών από ανεξάρτητο ελεγκτή που προσλαμβάνεται από τον εταίρο της ΚΓΚ, καθώς και ορισμένοι έλεγχοι βάσει εγγράφων που διενεργούνται από τους δημοσιονομικούς διαχειριστές του ΕΙΤ. Οι κατασταλτικοί έλεγχοι διενεργούνται από ιδιωτική εταιρεία ελέγχου που προσλαμβάνεται από το ΕΙΤ, η οποία ελέγχει επιτόπου δείγμα των εταίρων των ΚΓΚ. Το Συνέδριο διενεργεί ετήσιους ελέγχους βάσει των οποίων εκδίδει γνώμη σχετικά με την αξιοπιστία των ετήσιων λογαριασμών του ΕΙΤ και τη νομιμότητα και κανονικότητα των πράξεων στις οποίες βασίζονται οι εν λόγω λογαριασμοί. Εξέδωσε γνώμες με επιφύλαξη για τις πράξεις στις οποίες βασίζονται οι λογαριασμοί του ΕΙΤ για το 2012 και το 2013 λόγω σημαντικού επιπέδου σφάλματος. Για τους λογαριασμούς του 2014 εξέδωσε γνώμη χωρίς επιφύλαξη.

79

Τόσο οι νομικές διατάξεις όσο και το σημαντικό επίπεδο σφάλματος που διαπιστώθηκαν από το Συνέδριο επιβεβαιώνουν την ανάγκη διενέργειας αποτελεσματικών οικονομικών ελέγχων. Εντούτοις, υπάρχουν διάφορες επιλογές για την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των απαιτήσεων ελέγχου και υποβολής εκθέσεων, όπως:

οη χρήση απλούστερου μοντέλου χρηματοδότησης μέσω της μεγαλύτερης χρήσης εφάπαξ πληρωμών και σταθερών συντελεστών·

οη υποχρέωση έκδοσης οικονομικού πιστοποιητικού από ανεξάρτητο ελεγκτή για επιλεγμένες δαπάνες ανά μεμονωμένο εταίρο ΚΓΚ, βάσει ενδεδειγμένου ορίου για κάθε δραστηριότητα (βλέπε σημείο 74)· και

οη αύξηση του ανώτατου ορίου, που επί του παρόντος είναι 325 000 ευρώ, πέραν του οποίου θα απαιτείται η πιστοποίηση των δηλώσεων δαπανών.

Το ΕΙΤ πάσχει από έλλειψη πόρων, ενώ η διαχείρισή του υπήρξε κατά το παρελθόν ανεπαρκής

80

Κατά το διάστημα 2011-2014, η κεντρική διοίκηση του ΕΙΤ απασχολούσε από 40 έως 50 υπαλλήλους. Ο αριθμός των υπεύθυνων έργου σε σύγκριση με τον προϋπολογισμό των επιχορηγήσεων είναι πολύ χαμηλότερος από ό,τι για την πλειονότητα των άλλων προγραμμάτων επιχορηγήσεων για έρευνα της ΕΕ (ο προϋπολογισμός που διαχειριζόταν κάθε υπάλληλος στο πλαίσιο του 7ου ΠΠ στους τομείς ΤΠΕ, Ενέργειας και Περιβάλλοντος³¹ κυμαινόταν από 12,5 έως 20,4 εκατομμύρια ευρώ³²). Το ΕΙΤ απασχολεί έναν υπεύθυνο έργου για κάθε ΚΓΚ, ο ετήσιος προϋπολογισμός του οποίου μπορεί να ανέρχεται σε έως και 400 εκατομμύρια ευρώ. Επιπλέον, τρεις υπάλληλοι εργάζονται για περισσότερες της μίας ΚΓΚ και είναι υπεύθυνοι για τους άξονες δράσης για την εκπαίδευση, την καινοτομία και την επιχειρηματικότητα.

81

Επειδή δεν διαθέτει πάντοτε επαρκείς τεχνικές γνώσεις στους συναφείς τομείς, το ΕΙΤ αναθέτει μέρος της αξιολόγησης των έργων σε εξωτερικούς εμπειρογνώμονες. Για την αξιολόγηση των εκθέσεων επιδόσεων για το 2013, το ΕΙΤ δεν διέθετε ανώτερο υπάλληλο για θέματα καινοτομίας. Ως εκ τούτου, είναι περιορισμένο το προσωπικό που διαθέτει το ΕΙΤ προκειμένου να αξιολογεί τις λειτουργικές επιδόσεις των ΚΓΚ.

82

Παρά τη σημαντική αύξηση του προϋπολογισμού του από 309 εκατομμύρια ευρώ (2008-2013) σε 2,7 δισεκατομμύρια ευρώ (2014-2020) και το γεγονός ότι ο αριθμός των ΚΓΚ αυξήθηκε από τρεις σε πέντε στο τέλος του 2014, δεν προβλέπεται σημαντική αύξηση του αριθμού των θέσεων εργασίας. Είναι επομένως πιθανό το ΕΙΤ να μην διαθέτει επαρκή ικανότητα ώστε να αντεπεξέλθει στον αυξημένο φόρτο εργασίας.

83

Η συχνή εναλλαγή των υπαλλήλων και ο μεγάλος αριθμός κενών θέσεων εργασίας στο ΕΙΤ δημιούργησαν προβλήματα: οι 25 από τους 40 υπαλλήλους που απασχολούνταν στο ΕΙΤ στο τέλος του 2011 αποχώρησαν εντός τριών ετών και στα τέλη του 2013 το 30 % των θέσεων ήταν κενές (βλέπε γράφημα 10). Το ποσοστό αυτό μειώθηκε σε 16 % το 2015. Εντούτοις, η εναλλαγή του προσωπικού παραμένει υψηλή για το 2015 στο 17 %. Η μονάδα που είναι αρμόδια για την τεχνική και οικονομική αξιολόγηση των εκθέσεων των ΚΓΚ έχει αρκετές κενές θέσεις. Οι μισθοί που μπορεί να προσφέρει το ΕΙΤ είναι χαμηλότεροι από αυτούς που παρέχουν οι περισσότεροι φορείς της ΕΕ, γεγονός που συντελεί στη συχνή εναλλαγή των υπαλλήλων και στον μεγάλο αριθμό κενών θέσεων³³.

Γράφημα 10

Πραγματικό έναντι προβλεπόμενου προσωπικού του ΕΙΤ

Πηγή: EIT.

84

Από την ίδρυσή του, το ΕΙΤ είχε πέντε διαφορετικούς εκτελεστικούς διευθυντές/ασκούντες καθήκοντα διευθυντή (βλέπε πίνακα 1). Δύο εξ αυτών αποχώρησαν έπειτα από λιγότερο από ένα έτος υπηρεσίας. Τρεις ανώτατοι υπάλληλοι του ΕΙΤ απολύθηκαν το 2013. Την 1η Ιανουαρίου 2015 μια θέση προϊσταμένου μονάδας ήταν κενή και άλλη μία καλυπτόταν προσωρινά από το 2013. Η ταχεία εναλλαγή των ανώτερων διοικητικών στελεχών είναι αποδιοργανωτική και ζημιώνει την ηγεσία και τη στρατηγική συνέχεια του Ινστιτούτου.

Πίνακας 1

Εκτελεστικός διευθυντής του ΕΙΤ

Εκτελεστικός διευθυντής | Έναρξη θητείας | Λήξη θητείας | Διάρκεια θητείας
1ος διευθυντής πόρων της ΓΔ Εκπαίδευσης και Πολιτισμού εκτελών χρέη διευθυντή | Απρίλιος 2008 | Οκτώβριος 2009 | 1,5 έτη
2ος διευθυντής | 1.11.2009 | 31.8.2010 | 10 μήνες
3ος διευθυντής | 1.9.2010 | 30.6.2011 | 10 μήνες
4ος διευθυντής | 1.7.2011 | 31.7.2014 | 3 έτη
5ος ασκών καθήκοντα διευθυντού | 1.8.2014 | Σε εξέλιξη | Σε εξέλιξη

Πηγή: EIT.

Η χρηματοδοτική στήριξη του ΕΙΤ συγκεντρώνεται σε περιορισμένο αριθμό εταίρων

85

Σε κάθε ΚΓΚ, το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδοτικής συνεισφοράς του ΕΙΤ συγκεντρώνεται σε έναν μικρό αριθμό βασικών εταίρων: οι 10 εταίροι με την υψηλότερη χρηματοδότηση έλαβαν από 49 % έως 65 % της χρηματοδοτικής στήριξης του ΕΙΤ σε κάθε ΚΓΚ (βλέπε πίνακα 2). Στην ΚΓΚ InnoEnergy, οι 10 εταίροι με την υψηλότερη χρηματοδότηση απορρόφησαν σχεδόν τα δύο τρίτα της συνεισφοράς του ΕΙΤ, ενώ το ένα τρίτο κατανεμήθηκε μεταξύ των υπόλοιπων 220 εταίρων της ΚΓΚ. Πέραν από τον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζουν τα πανεπιστήμια σε όλους τους άξονες δράσης, αυτό το φαινόμενο μπορεί να εξηγηθεί λαμβανομένου υπόψη του κυρίαρχου ρόλου των βασικών εταίρων των ΚΓΚ που είχαν ενεργό συμμετοχή σε αυτές από τη δημιουργία τους. Στο άλλο άκρο βρίσκεται η πλειονότητα των εταίρων των ΚΓΚ, οι οποίοι έλαβαν λιγότερα από 500 000 ευρώ κατά την περίοδο 2010-2014, ενώ 20 % έως 58 % των εν λόγω εταίρων έλαβαν λιγότερα από 100 000 ευρώ στη διάρκεια της ίδιας περιόδου.

Πίνακας 2

Κατανομή της χρηματοδοτικής συνεισφοράς του ΕΙΤ μεταξύ των εταίρων των ΚΓΚ

2010-2014 | ΚΓΚ Climate | ΚΓΚ InnoEnergy | EIT Digital
Ποσοστό της συνολικής χρηματοδότησης του ΕΙΤ που έλαβαν οι 10 πρώτοι σε εισπραχθέντα ποσά δικαιούχοι | 55 % | 65 % | 49 %
Αριθμός εταίρων ΚΓΚ που εκτελούν δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ | 205 | 230 | 114
Αριθμός ενεργών εταίρων ΚΓΚ που λαμβάνουν λιγότερα από 500 000 ευρώ σε % | 76 % | 85 % | 52 %
Αριθμός ενεργών εταίρων ΚΓΚ που λαμβάνουν λιγότερα από 100 000 ευρώ | 83 | 133 | 23
Αριθμός ενεργών εταίρων ΚΓΚ που λαμβάνουν λιγότερα από 100 000 ευρώ σε % | 40 % | 58 % | 20 %

Πηγή: EIT.

86

Το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδοτικής συνεισφοράς του ΕΙΤ συγκεντρώνεται σε πέντε χώρες (73 %), ενώ μόνο δύο από τις 12 χώρες της πέμπτης διεύρυνσης³⁴ έχουν λάβει χρηματοδοτική στήριξη από το ΕΙΤ (6 %) (βλέπε πίνακα 3). Το γεγονός ότι οι επενδύσεις του ΕΙΤ διοχετεύονται σε χώρες με ανεπτυγμένες υποδομές έρευνας εγκυμονεί τον κίνδυνο επιδείνωσης του φαινομένου της Ευρώπης των δύο ταχυτήτων (βλέπε επίσης σημείο 102).

Πίνακας 3

Χρηματοδοτική συνεισφορά του ΕΙΤ για κάθε ΚΓΚ ανά χώρα (2010-2014)

ως % της συνολικής συνεισφοράς του ΕΙΤ | ΚΓΚ Climate | ΚΓΚ InnoEnergy | EIT Digital | Σύνολο ΕΙΤ¹
Πέντε χώρες με την υψηλότερη χρηματοδότηση | 88 % | 85 % | 79 % | 73 %²
12 χώρες της πέμπτης διεύρυνσης | 4 % | 10 % | 2 % | 6 %³
Άλλες | 8 % | 5 % | 19 % | 21 %

1Οι 5 χώρες με την υψηλότερη χρηματοδότηση διαφέρουν ανάλογα με την ΚΓΚ, γεγονός που εξηγεί γιατί το άθροισμα των 5 χωρών με την υψηλότερη χρηματοδότηση είναι μικρότερο από το ποσοστό κάθε ΚΓΚ.

2Οι 5 χώρες που λαμβάνουν την υψηλότερη στήριξη από το ΕΙΤ είναι οι Κάτω Χώρες (24 %), η Γερμανία (15 %), η Γαλλία (13 %), η Σουηδία (12 %) και το Ηνωμένο Βασίλειο (9 %).

3Η Πολωνία (4 %) και η Ουγγαρία (2 %) είναι οι δύο από τις 12 χώρες της πέμπτης διεύρυνσης της ΕΕ που λαμβάνουν τη χρηματοδοτική στήριξη του ΕΙΤ.

Πηγή: EIT.

Στο επίπεδο των ΚΓΚ δεν υπάρχει επαρκής διαφάνεια

87

Η συγκέντρωση της χρηματοδοτικής στήριξης του ΕΙΤ σε περιορισμένο αριθμό εταίρων χρήζει παρακολούθησης προκειμένου να διασφαλιστεί ότι δεν οφείλεται στην άδικη κατανομή της δημόσιας χρηματοδότησης εντός μιας ΚΓΚ (βλέπε πλαίσιο 11). Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι εταίροι είναι παράλληλα και μέλη της επιτροπής που αξιολογεί τις προτάσεις και επιλέγει τα έργα. Αυτό ενέχει τον κίνδυνο σύγκρουσης συμφερόντων και ελλείμματος εμπιστοσύνης στην ΚΓΚ. Επιπλέον, μολονότι κατά γενικό κανόνα η διαδικασία επιλογής βασίζεται σε ικανοποιητική τεκμηρίωση, οι εταίροι που υποβάλλουν προτάσεις δεν μαθαίνουν πάντοτε σε ποιους φορείς χορηγούνται τελικά οι επιχορηγήσεις. Σχεδόν το ήμισυ των συμμετεχόντων στην έρευνα δεν πιστεύουν ότι η επιλογή των δραστηριοτήτων που λαμβάνουν χρηματοδότηση από το ΕΙΤ εντός μιας ΚΓΚ είναι δίκαιη και διαφανής.

88

Παρά τους πολλούς διαύλους επικοινωνίας, ορισμένοι εταίροι των ΚΓΚ ενημερώνονται ελάχιστα σχετικά με την πρόοδο και τα συγκεκριμένα αποτελέσματα έργων στα οποία δεν είχαν αναλάβει τη διαχείριση. Σε ορισμένα κοινά έργα, κάθε εταίρος εκτελεί το δικό του μέρος, αλλά δεν γνωρίζει την περαιτέρω εξέλιξή τους. Αυτή η έλλειψη ενημέρωσης μπορεί να παρεμποδίσει τη διάδοση της γνώσης.

Πλαίσιο 11

Ανησυχίες σχετικά με τη συγκέντρωση της χρηματοδοτικής στήριξης του ΕΙΤ σε περιορισμένο αριθμό εταίρων και την έλλειψη διαφάνειας

Ορισμένοι εταίροι των ΚΓΚ εξέφρασαν την ανησυχία τους λέγοντας ότι: «υπάρχουν μερικοί εταίροι με μεγάλη επιρροή που κατανέμουν τους πόρους μεταξύ τους. Οι διαδικασίες επιλογής προτάσεων δραστηριοτήτων είναι ιδιαίτερα [αδιαφανείς]» και «στη θεωρία το ΕΙΤ είναι μια καλή ιδέα, αλλά στην πράξη χρηματοδοτεί ουσιαστικά μόνο τους αρχικούς […] εταίρους που είναι κατά κύριο λόγο μεγάλοι οργανισμοί. […] Επίσης, η αξιολόγηση των έργων πραγματοποιείται από τους ίδιους τους εταίρους, κάτι που συνιστά σύγκρουση συμφερόντων. […]»

Οι ΚΓΚ έχουν ενθαρρύνει τη δημιουργία ενός δικτύου καινοτομίας και έχουν τονώσει το επιχειρηματικό πνεύμα, αλλά, προς το παρόν, τα στοιχεία που αποδεικνύουν την ύπαρξη απτών αποτελεσμάτων ή την επίτευξη αντίκτυπου είναι ελάχιστα

89

Μέσω του ΕΙΤ, οι ΚΓΚ έχουν συγκεντρώσει στους κόλπους τους περισσότερους από 500 εταίρους από διάφορους κλάδους, χώρες και τομείς. Ο αριθμός των εταίρων των τριών πρώτων ΚΓΚ που δημιουργήθηκαν το 2010 έχει αυξηθεί σημαντικά: Η ΚΓΚ Climate ξεκίνησε με 24 εταίρους το 2010 και έφτασε τους 209 ενεργούς εταίρους στο τέλος του 2014, ενώ οι εταίροι της EIT Digital αυξήθηκαν από 31 σε 115 και της ΚΓΚ InnoEnergy από 27 σε 242³⁵. Στους εταίρους τους συγκαταλέγονται διάφορες κορυφαίες ευρωπαϊκές εταιρείες, καθώς και κορυφαία πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα. Οι επιχειρήσεις αντιπροσωπεύουν το 56 % όλων των εταίρων ΚΓΚ, τα πανεπιστήμια το 19 % και τα ερευνητικά ιδρύματα το 13 % (βλέπε γράφημα 9).

90

Οι συμπράξεις των ΚΓΚ έχουν προσφέρει νέες ευκαιρίες για την ανάπτυξη καινοτομίας (όπως δήλωσε το 86 % των συμμετεχόντων στην έρευνα). Έχουν εξασφαλίσει τη συμμετοχή μερικών από τα μεγαλύτερα ονόματα του επιχειρηματικού κλάδου, που συνεργάζονται με ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και ερευνητικά κέντρα αναγνωρισμένου κύρους, καθώς και με δήμους, περιφέρειες και μη κυβερνητικές οργανώσεις. Αυτό συμβάλλει στη μείωση του κατακερματισμού του ευρωπαϊκού περιβάλλοντος καινοτομίας στους τομείς δραστηριότητας των ΚΓΚ. Κανένα άλλο πρόγραμμα δεν διαθέτει τέτοιο πανευρωπαϊκό δίκτυο.

91

Σε γενικές γραμμές, οι εταίροι των ΚΓΚ συμφωνούν ότι μέσω του ΕΙΤ έχουν δρομολογηθεί αρκετές επιτυχημένες εκπαιδευτικές δραστηριότητες: περίπου το 75 % των συμμετεχόντων στην έρευνα επιβεβαίωσαν ότι η σύμπραξη της ΚΓΚ έχει οδηγήσει στην ανάπτυξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων που δημιουργούν νέα προφίλ επιχειρηματικών ταλέντων και δεξιοτήτων (βλέπε πλαίσιο 12).

Πλαίσιο 12

Το μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Master School» του EIT Digital

Το μεταπτυχιακό πρόγραμμα του EIT Digital (Master School) περιλαμβάνει οκτώ ειδικεύσεις σε τεχνικούς τομείς και μια δευτερεύουσα κατάρτιση στην καινοτομία και την επιχειρηματικότητα. Είκοσι κορυφαία πανεπιστήμια της Ευρώπης, αναγνωρισμένοι ερευνητές και πρωτοπόρες επιχειρήσεις συνεργάζονται για την παροχή αριστείας στον τομέα της ΤΠΕ αιχμής σε συνδυασμό με κατάρτιση στην καινοτομία και την επιχειρηματικότητα, που οδηγούν στην απονομή διπλού πτυχίου και ενός πιστοποιητικού που φέρει τη σφραγίδα του ΕΙΤ.

92

Όλα τα πρόσωπα με τα οποία συνομίλησε το κλιμάκιο ελέγχου και σχεδόν το 80 % των συμμετεχόντων στην έρευνα συμφώνησαν ότι οι συμπράξεις των ΚΓΚ έχουν προαγάγει ένα πνεύμα επιχειρηματικότητας και δημιουργικής σκέψης. Εντούτοις, δεν έχει μέχρι στιγμής αξιολογηθεί ο αντίκτυπος του ΕΙΤ στη δημιουργία επιχειρήσεων ούτε το αν έχει σημειωθεί ουσιαστική αύξηση του επιπέδου αποδοχής επικινδυνότητας στην Ευρώπη. Ο δείκτης «αριθμός νεοφυών επιχειρήσεων ή νέων επιχειρήσεων που δημιουργήθηκαν» δεν είναι διαφωτιστικός χωρίς ένα γενικότερο πλαίσιο ή σημεία αναφοράς.

93

Χρησιμοποιώντας τους κύριους βασικούς δείκτες επιδόσεων του ΕΙΤ, οι τρεις ΚΓΚ ανέφεραν συνολικά για το 2014 τη δημιουργία 90 νεοφυών επιχειρήσεων, την ανάπτυξη πάνω από 400 επιχειρηματικών ιδεών σε εκκολαπτήρια, την ανάπτυξη 52 νέων και 19 βελτιωμένων προϊόντων, υπηρεσιών ή διαδικασιών, καθώς και 126 περιπτώσεις μεταφοράς γνώσεων και 159 περιπτώσεις υιοθέτησης γνώσεων. Πρόκειται για δείκτες με βάση τις εκροές (βλέπε σημείο 54). Για παράδειγμα, στην έκθεση αξιολόγησης του ΕΙΤ για την EIT Digital επισημαίνεται ότι οι δραστηριότητες καινοτομίας έχουν παραγάγει ελάχιστα απτά αποτελέσματα υπό τη μορφή προϊόντων που ανταποκρίνονται στις ανάγκες της αγοράς.

94

Τα αποτελέσματα του 2014 στον τομέα της εκπαίδευσης είναι ανάμεικτα. Ο αριθμός φοιτητών μεταπτυχιακού και διδακτορικού επιπέδου που εγγράφηκαν σε προγράμματα που φέρουν το σήμα του ΕΙΤ το 2014-2015 προσέγγισε τα χίλια άτομα, αλλά οι εγγραφές στα μεταπτυχιακά και διδακτορικά προγράμματα που διοργάνωσαν δύο από τις τρεις ΚΓΚ είναι λιγότερες από τις αναμενόμενες. Βάσει στοιχείων, το ποσοστό των φοιτητών που δεν εγγράφηκαν τελικά στα προγράμματα που είχαν γίνει δεκτοί είναι ιδιαίτερα υψηλό. Επιπλέον, χωρίς την κατάλληλη παρακολούθηση, ο χαμηλός αριθμός ευρωπαίων φοιτητών που εγγράφονται στα μεταπτυχιακά και διδακτορικά προγράμματα των ΚΓΚ εγείρει επιπλέον ερωτήματα σχετικά με την ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία του ΕΙΤ³⁶, καθώς είναι άγνωστο εάν οι φοιτητές από χώρες εκτός της ΕΕ θα παραμείνουν στην ΕΕ ή θα εργαστούν για οργανισμό της ΕΕ.

95

Σύμφωνα με την αξιολόγηση των εκθέσεων των ΚΓΚ για το 2014 από το ΕΙΤ, η EIT Digital και η ΚΓΚ InnoEnergy έχουν σημειώσει μέτρια πρόοδο στην ολοκλήρωση των πλευρών του τριγώνου της γνώσης κατά τη διάρκεια των πέντε ετών από τη δημιουργία τους.

Το μέλλον

Νέος λογότυπος (2015)

96

Στη διάρκεια του 2015, το ΕΙΤ έλαβε διάφορα μέτρα για την αντιμετώπιση πολλών από τις ελλείψεις που επισημαίνονται στην παρούσα έκθεση. Ο αντίκτυπος των εν λόγω μέτρων δεν έχει γίνει ακόμα αισθητός.

Εισαγωγή αρχών οικονομικής βιωσιμότητας

97

Το 2015 το ΕΙΤ ενέκρινε τις αρχές οικονομικής βιωσιμότητας³⁷. Το εν λόγω έγγραφο περιλαμβάνει ορισμούς, αρχές χρηματοδότησης και κίνητρα για την επίτευξη οικονομικής βιωσιμότητας από τις ΚΓΚ.

98

Η μέγιστη συνεισφορά του ΕΙΤ προς μια ΚΓΚ μετά τα πρώτα 10 έτη λειτουργίας της μειώνεται σταδιακά από ποσοστό έως και 100 % των δαπανών για δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ σε μέγιστο ποσοστό 10 % το 15ο έτος. Μετά το 15ο έτος μπορεί να οριστεί ένα προκαθορισμένο ελάχιστο επίπεδο χρηματοδότησης του ΕΙΤ προς μια ΚΓΚ (βλέπε γράφημα 11). Στις αρχές βιωσιμότητας δεν διευκρινίζεται πώς θα αντικαθιστούν οι ΚΓΚ τη χρηματοδότηση του ΕΙΤ. Η ανάπτυξη και εφαρμογή των στρατηγικών βιωσιμότητας θεωρείται αρμοδιότητα των ΚΓΚ. Δεν έχουν αναπτυχθεί ακόμα λεπτομερείς στρατηγικές. Έως το 2015, οι ΚΓΚ είχαν σημειώσει ελάχιστη πρόοδο σε αυτόν τον τομέα και το ΕΙΤ εξακολουθούσε να χρηματοδοτεί περίπου το 90 % των δαπανών για δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ.

Γράφημα 11

Σταδιακή μείωση του ποσοστού της συγχρηματοδότησης του ΕΙΤ

Πηγή: ΕΕΣ.

Ο ορισμός των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων των ΚΓΚ αναθεωρήθηκε

99

Το 2015 το ΕΙΤ τροποποίησε τον ορισμό των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων των ΚΓΚ και παρέσχε επιπλέον καθοδήγηση στις ΚΓΚ. Επιπλέον, πραγματοποίησε για πρώτη φορά έλεγχο των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων των ΚΓΚ κατά την περίοδο 2010-2014. Ο έλεγχος είχε περιορισμένη εμβέλεια και αποτελείτο από δύο μέρη: πιστοποίηση των δαπανών για τις συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ που αναφέρθηκαν στις οικονομικές καταστάσεις από ανεξάρτητους ελεγκτές και έλεγχος της αναλογικότητας και της ύπαρξης σαφούς σύνδεσης μεταξύ των δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ και των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων των ΚΓΚ από υπεύθυνους έργου του ΕΙΤ.

100

Το ΕΙΤ συνέταξε επίσης ένα νέο έγγραφο καθοδήγησης για την κατάρτιση επιχειρηματικών σχεδίων. Ξεκινώντας από τις συμφωνίες επιχορήγησης του 2016, οι συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ θα ελέγχονται στο στάδιο της αξιολόγησης του επιχειρηματικού σχεδίου, προκειμένου να διασφαλιστεί η ύπαρξη σαφούς σύνδεσης μεταξύ των σχεδιαζόμενων δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ και των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων των ΚΓΚ.

Θα αναπτυχθούν συναφέστεροι βασικοί δείκτες επιδόσεων

101

Στο τριετές πρόγραμμα εργασίας του για την περίοδο 2015-2017, το ΕΙΤ δήλωσε ότι πρόκειται να τεθεί σε λειτουργία ένα αναλυτικό σύστημα παρακολούθησης με στόχο την επίτευξη αποτελεσμάτων και αντίκτυπου. Το 2015 εξέδωσε πρόσκληση υποβολής προσφορών για τον σχεδιασμό βασικών δεικτών επιδόσεων βάσει του αντίκτυπου και δημιούργησε μια ομάδα εργασίας για αυτόν ακριβώς τον σκοπό. Επιπλέον, σκοπεύει να καταρτίσει έναν ειδικό βασικό δείκτη επιδόσεων για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της ολοκλήρωσης του τριγώνου της γνώσης.

Το ΕΙΤ προσπαθεί να εξασφαλίσει τη συμμετοχή περισσότερων χωρών

102

Μέχρι στιγμής, η κατευθυντήρια αρχή του ΕΙΤ ήταν η επίτευξη τεχνικής αριστείας, με αποτέλεσμα να ευνοούνται οι εταίροι σε κράτη μέλη με προηγμένες υποδομές έρευνας και καινοτομίας. Το ΕΙΤ αντιλήφθηκε ότι αυτό έχει οδηγήσει στην υψηλή γεωγραφική συγκέντρωση των εταίρων των ΚΓΚ σε περιορισμένο αριθμό κρατών μελών της ΕΕ (βλέπε σημείο 86) και δημιούργησε το σχέδιο περιφερειακής καινοτομίας, έναν μηχανισμό για την καλύτερη προώθηση της καινοτομίας σε συγκεκριμένες περιφέρειες, με στόχο την ευρύτερη εξάπλωση της στήριξής του. Προκειμένου να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, από το 2016, το 10 % της ετήσιας ανταγωνιστικής συνεισφοράς του ΕΙΤ προς τις ΚΓΚ θα διατίθεται για την υποστήριξη και τον εξορθολογισμό του σχεδίου περιφερειακής καινοτομίας.

Βρίσκονται υπό συζήτηση νέες συμφωνίες-πλαίσια εταιρικής σχέσης

103

Προκειμένου να ευθυγραμμίσει το πλαίσιό του με αυτό του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», το ΕΙΤ ζήτησε από τους εταίρους των ΚΓΚ να υπογράψουν νέες συμφωνίες-πλαίσια εταιρικής σχέσης το 2015. Σοβαρές αντιδράσεις προκάλεσαν το ζήτημα των αρχών διακυβέρνησης που πρέπει να κατοχυρωθούν δυνάμει ενός κώδικα δεοντολογίας, καθώς και οι κανόνες που προτάθηκαν για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Ως εκ τούτου, η υπογραφή των νέων συμφωνιών-πλαισίων εταιρικής σχέσης αναβλήθηκε.

15Κατά την περίοδο 2010-2014, ο άξονας δράσης για τα έργα καινοτομίας απορρόφησε το 42 % του κόστους των δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ, η επιχειρηματικότητα το 22 %, η εκπαίδευση το 14 % και οι λοιπές δαπάνες το 22 % (βλέπε σημεία 11 έως 13). Αξίζει να σημειωθεί ότι υπάρχουν σημαντικές αποκλίσεις στις μεθοδολογίες των ΚΓΚ όσον αφορά τη μέτρηση των λοιπών δαπανών, που συνίστανται κατά κύριο λόγο σε διοικητικά και γενικά έξοδα.

16Οι οικονομικοί και άλλοι έλεγχοι διενεργούνται από το ΕΙΤ, εξωτερικούς ελεγκτές του ιδιωτικού τομέα και το ΕΕΣ.

17«FAQ about KICs» (Συχνές ερωτήσεις για τις ΚΓΚ) — EIT (2010).

18Το άρθρο 6, παράγραφος 2, του τροποποιημένου ιδρυτικού κανονισμού του ΕΙΤ αναφέρει: «Οι ΚΓΚ διαθέτουν σημαντική και καθολική αυτονομία όσον αφορά τον καθορισμό της εσωτερικής οργάνωσης και σύνθεσής τους, καθώς και του ακριβούς προγράμματος και των μεθόδων εργασίας τους. Ειδικότερα, οι ΚΓΚ […] αναπτύσσουν στρατηγικές για οικονομική βιωσιμότητα.»

19Το άρθρο 7β του τροποποιημένου ιδρυτικού κανονισμού του ΕΙΤ αναφέρει: «[…] η χρονική διάρκεια μιας ΚΓΚ κυμαίνεται συνήθως από επτά έως δεκαπέντε έτη.»

20Η διαπίστωση αυτή γνωστοποιήθηκε από το ΕΙΤ στις ΚΓΚ το 2015.

21Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 294/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαρτίου 2008, για την ίδρυση του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΕ L 97 της 9.4.2008, σ. 1).

22Ένα μέρος της ετήσιας επιχορήγησης αποφασίζεται βάσει ανταγωνιστικής διαδικασίας μεταξύ των ΚΓΚ. Το 40 % της συνολικής συνεισφοράς του ΕΙΤ στις ΚΓΚ για το 2015 χορηγήθηκε με αυτήν τη μέθοδο. Το ποσοστό αυτό αναμένεται να αυξηθεί με την πάροδο του χρόνου.

23Γνώμη αριθ. 4/2015 σχετικά με την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων και την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1291/2013 και (ΕΕ) αριθ. 1316/2013 2013 (http://eca.europa.eu).

24Απόφαση αριθ. 1312/2013.

25Παράγραφος 6.31 Monitoring progress and outcomes, External evaluation of the European Institute of Innovation and Technology-Framework Contract on evaluation and related services (EAC 03/06) (Παρακολούθηση της προόδου και των συνεπειών — Εξωτερική αξιολόγηση του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας — Σύμβαση-πλαίσιο για την αξιολόγηση και τις σχετικές υπηρεσίες), Μάιος 2011.

26COM(2006) 77 τελικό, της 22ας Φεβρουαρίου 2006, «Για την εφαρμογή της ανανεωμένης σύμπραξης για τη μεγέθυνση και την απασχόληση — Σχεδιάζοντας τη ναυαρχίδα της γνώσης: το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Τεχνολογίας».

27«Η Επιτροπή αναλύει το σχέδιό της για το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Τεχνολογίας», Δελτίο τύπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (IP/06/751), 8 Ιουνίου 2006.

28Υπάρχουν και λόγοι μη οικονομικής φύσεως που ωθούν επιχειρήσεις να συμμετάσχουν στις ΚΓΚ, όπως για να έχουν πρόσβαση σε ταλαντούχους απόφοιτους εκπαιδευτικών προγραμμάτων που φέρουν το σήμα του ΕΙΤ.

29Στοιχεία για τις ΜΜΕ διατίθενται μόνο για μία ΚΓΚ.

30Ετήσια έκθεση δραστηριοτήτων της ΓΔ Εκπαίδευσης και Πολιτισμού για το 2013.

31Οι τρεις τομείς που σχετίζονται με τις τρεις πρώτες ΚΓΚ που συστάθηκαν από το ΕΙΤ.

32Ειδική έκθεση αριθ. 2/2013 «Είναι αποδοτική η εκ μέρους της Επιτροπής εφαρμογή του έβδομου προγράμματος-πλαισίου για την έρευνα;» (http://eca.europa.eu).

33Οι αποδοχές των υπαλλήλων των θεσμικών οργάνων και οργανισμών και άλλων φορέων της ΕΕ πολλαπλασιάζεται επί έναν διορθωτικό συντελεστή, ανάλογα με το κόστος ζωής στον τόπο απασχόλησης. Στην Ουγγαρία αυτός ο συντελεστής ήταν 71,4 % για το διάστημα 2014-2015, γεγονός που σημαίνει ότι οι υπάλληλοι που απασχολούνται στο ΕΙΤ αμείβονται κατά περίπου 30 % λιγότερο σε σύγκριση με τους συναδέλφους τους που εργάζονται στις Βρυξέλλες.

34Ως χώρες της πέμπτης διεύρυνσης νοούνται οι 12 χώρες που προσχώρησαν στην ΕΕ το 2004 και το 2007.

35Οι αριθμοί αντιστοιχούν στους εταίρους των ΚΓΚ που δήλωσαν δαπάνες για δραστηριότητες των ΚΓΚ κατά την περίοδο 2010-2014.

36Η ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία είναι η προστιθέμενη αξία που δημιουργεί το ΕΙΤ για την ΕΕ ή για τα κράτη μέλη της. Είναι προστιθέμενη και έχει ευρωπαϊκή διάσταση, γιατί δεν θα μπορούσε να δημιουργηθεί από το κάθε κράτος μέλος χωριστά.

37Απόφαση 4/2015 του διοικητικού συμβουλίου του EIT με τίτλο «Principles on KIC’s financial sustainability» (Αρχές για την οικονομική βιωσιμότητα των ΚΓΚ).

Συμπεράσματα και συστάσεις

104

Kαταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι, μολονότι το σκεπτικό για τη σύσταση του ΕΙΤ είναι βάσιμο, το πολύπλοκο επιχειρησιακό του πλαίσιο, καθώς και προβλήματα διαχείρισης παρακωλύουν τη συνολική αποτελεσματικότητά του. Ο αντίκτυπος των μέτρων που ελήφθησαν από την Επιτροπή και το ΕΙΤ το 2015 (βλέπε σημεία 96 έως 103) δεν έχει γίνει ακόμα αισθητός. Τα συμπεράσματα και οι συστάσεις που ακολουθούν είναι σημαντικά και πρέπει να ληφθούν υπόψη.

Σκεπτικό σύστασης του ΕΙΤ

105

Η ίδρυση του ΕΙΤ το 2008 βασίστηκε σε μια φιλόδοξη και πρωτοποριακή ιδέα: προώθηση της καινοτομίας μέσω της ολοκλήρωσης των τριών πλευρών του τριγώνου της γνώσης. Οι λόγοι για τη δημιουργία αυτού του μηχανισμού ήταν βάσιμοι: η ασθενής σύνδεση μεταξύ της εκπαίδευσης, της επιστήμης και των επιχειρήσεων, η ανεπιτυχής εμπορευματοποίηση των ερευνητικών αποτελεσμάτων και η έλλειψη επιχειρηματικού πνεύματος (βλέπε σημεία 19 έως 23). Το EIT είναι η πρώτη πρωτοβουλία της ΕΕ που καλύπτει ολόκληρο τον κύκλο καινοτομίας σε επίπεδο ΕΕ, από την εργαστηριακή έρευνα μέχρι την αγορά, καθώς συγκεντρώνει στους κόλπους του περισσότερους από 500 εταίρους από διάφορους κλάδους του ακαδημαϊκού, του ερευνητικού και του επιχειρηματικού κλάδου και επιτρέπει τη δημιουργία της κρίσιμης μάζας που απαιτείται για την αντιμετώπιση των σημαντικότερων προκλήσεων της κοινωνίας (βλέπε σημεία 89 και 90).

Σχεδιασμός

106

Μολονότι κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ΕΙΤ σχεδιάστηκαν με επιτυχία (βλέπε σημεία 65 έως 68), ορισμένες βασικές έννοιες και στρατηγικά στοιχεία δεν εξετάστηκαν επαρκώς εξαρχής (βλέπε σημεία 24 έως 64). Το μοντέλο χρηματοδότησης είναι υπερβολικά πολύπλοκο, λόγω του ότι δραστηριότητες που δεν χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ περιλαμβάνονται στον υπολογισμό του προς καταβολή ποσού. Το «ισχυρό μοχλευτικό αποτέλεσμα» που επικαλείται το ΕΙΤ μένει ακόμη να αποδειχθεί.

Σύσταση 1 — Η Επιτροπή πρέπει να υποβάλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο πρόταση τροποποίησης της νομικής βάσης του ΕΙΤ, η οποία θα περιλαμβάνει ένα αναθεωρημένο μοντέλο χρηματοδότησης του Ινστιτούτου.

Οι δραστηριότητες των ΚΓΚ που δεν χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ δεν πρέπει να περιλαμβάνονται στη βάση υπολογισμού για τον καθορισμό της χρηματοδοτικής συνεισφοράς του ΕΙΤ προς τις ΚΓΚ, όπως ορίζεται στην αρχική νομική βάση του 2008 για την ίδρυση του ΕΙΤ. Η κατάργηση της προϋπόθεσης χρηματοδότησης του 25 % θα ελαφρύνει σε μεγάλο βαθμό τον επιχειρησιακό φόρτο και τις υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων των εταίρων των ΚΓΚ. Το μοχλευτικό αποτέλεσμα πρέπει να μετράται προκειμένου να αποδεικνύεται η επιτυχής συμβολή του ΕΙΤ στην προσέλκυση πρόσθετης χρηματοδότησης για την καινοτομία.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση: Το συντομότερο δυνατόν μετά την αξιολόγηση του 2017.

107

Ο σχεδιασμός των βασικών λειτουργικών διαδικασιών είναι προβληματικός. Οι όροι χορήγησης της χρηματοδοτικής στήριξης του ΕΙΤ δεν ενδείκνυνται για τις ανάγκες των εταίρων των ΚΓΚ: η ετήσια διάρκεια της επιχορήγησης και η συστηματική καθυστέρηση της υπογραφής των συμφωνιών δυσχεραίνουν την ομαλή υλοποίηση των δραστηριοτήτων καινοτομίας που επιθυμεί να προωθήσει το ΕΙΤ (βλέπε σημεία 41 έως 50). Ο κύκλος πληρωμών των επιχορηγήσεων του ΕΙΤ αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για τους οικονομικά ασθενέστερους εταίρους, όπως οι ΜΜΕ, που δεν διαθέτουν την οικονομική δυνατότητα να προχρηματοδοτήσουν τις δαπάνες τους (βλέπε σημείο 59).

Σύσταση 2 — Οι συμφωνίες επιχορήγησης του ΕΙΤ πρέπει α) να έχουν διάρκεια μεγαλύτερη από ένα ημερολογιακό έτος και β) να υπογράφονται πριν από την έναρξη των δραστηριοτήτων.

Η επιμήκυνση του χρονικού ορίζοντα θα εξασφαλίσει μεγαλύτερη νομική και οικονομική ασφάλεια για τους εταίρους των ΚΓΚ, ενώ παράλληλα θα συμβάλει στην ευθυγράμμιση των δραστηριοτήτων καινοτομίας με την πολυετή στρατηγική που θεσπίζουν οι ΚΓΚ. Επιπλέον, θα ελαφρύνει τις διοικητικές επιβαρύνσεις των εταίρων των ΚΓΚ μέσω της μείωσης των υποχρεώσεων ετήσιας υποβολής εκθέσεων και θα διευκολύνει την αξιολόγηση των επιδόσεων των ΚΓΚ για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Η έγκαιρη υπογραφή των συμφωνιών επιχορήγησης θα εξασφαλίσει τη νομική και οικονομική συνέχεια των δραστηριοτήτων καινοτομίας των ΚΓΚ, αποτρέποντας έτσι τη διακοπή και επανεκκίνηση των έργων.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση: Συμφωνίες επιχορήγησης από 1ης Ιανουαρίου 2017.

Υλοποίηση και αντίκτυπος

108

Μολονότι έχουν παρέλθει επτά έτη από τη σύσταση του ΕΙΤ, η λειτουργία του δεν είναι ακόμα απόλυτα ανεξάρτητη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το ΕΙΤ δεν κατέστη το ινστιτούτο με άξονα τον αντίκτυπο που προοριζόταν να γίνει, λειτουργώντας περισσότερο ως χρηματοδοτικός οργανισμός (βλέπε σημεία 70 και 71). Οι επιδόσεις των ΚΓΚ δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη κατά την καταβολή της τελικής πληρωμής της επιχορήγησης (βλέπε σημείο 72). Το ΕΙΤ είναι ένα μέσο μοναδικό σε σύγκριση με τις υπόλοιπες πρωτοβουλίες της ΕΕ, το οποίο τηρεί εντούτοις υπερβολικά αυστηρά το γενικό πλαίσιο της ΕΕ για την έρευνα και την καινοτομία (βλέπε σημείο 74). Το ΕΙΤ πάσχει από έλλειψη πόρων, ενώ η διαχείριση του υπήρξε κατά το παρελθόν ανεπαρκής (βλέπε σημεία 80 έως 84).

Σύσταση 3 — Το ΕΙΤ πρέπει να επαναπροσδιορίσει την προσέγγισή του όσον αφορά την επίτευξη αντίκτυπου. Για τον σκοπό αυτό, πρέπει να επιδιώξει μεγαλύτερη αυτονομία και να αξιοποιήσει την ευελιξία της νομικής βάσης του «Ορίζοντα 2020». Συγκεκριμένα, πρέπει να καθορίσει ειδικούς κανόνες, προσαρμοσμένους στις ανάγκες των εταίρων των ΚΓΚ. Το ΕΙΤ πρέπει να επιλύσει τα προβλήματα στελέχωσής του προκειμένου να μπορεί να παρακολουθεί τις επιδόσεις των ΚΓΚ σε μόνιμη βάση.

Το ΕΙΤ πρέπει να επιτύχει επειγόντως οικονομική αυτονομία, δεδομένου ότι η αρχική ημερομηνία-στόχος που είχε τεθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ήταν το 2010. Η παραχώρηση μεγαλύτερης αυτονομίας στο ΕΙΤ θα ενισχύσει οπωσδήποτε την ικανότητα ηγεσίας του, που αποτελεί προϋπόθεση για την επιτυχία αυτού του δημόσιου μηχανισμού. Επιπλέον, το ΕΙΤ πρέπει να εγκύψει περισσότερο στην αποστολή του και να καταστεί ένα ινστιτούτο με άξονα τον αντίκτυπο μέσω της προσαρμογής των κανόνων του. Η πλήρωση των κενών θέσεων και η σταθερότητα των ανώτερων διοικητικών στελεχών είναι ιδιαίτερα σημαντικά στοιχεία.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση: Στη διάρκεια του 2016.

109

Το ΕΙΤ έχει συνεισφέρει στην ολοκλήρωση του τριγώνου της γνώσης και έχει ενθαρρύνει τη δημιουργία επιχειρηματικού πνεύματος. Εντούτοις, οι επιδόσεις του από την έναρξη της λειτουργίας του το 2010 και έπειτα είναι δύσκολο να αξιολογηθούν. Δεν υπάρχουν αξιόπιστες και κατάλληλες διαδικασίες υποβολής εκθέσεων και παρακολούθησης και ο ορατός αντίκτυπος είναι ελάχιστος (βλέπε σημεία 51 έως 53). Η διαδικασία επιλογής δραστηριοτήτων για χρηματοδότηση από το ΕΙΤ που ακολουθούν οι ΚΓΚ είναι αδιαφανής (βλέπε σημεία 87 και 88).

Σύσταση 4 — Το ΕΙΤ πρέπει να εκπονεί αναλύσεις βάσει αντίκτυπου. Πρέπει επίσης να εξορθολογίσει τις διαδικασίες παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων που εφαρμόζει.

Το Συνέδριο επικροτεί την απόφαση του ΕΙΤ να αναθεωρήσει τους δείκτες του το 2015 μέσω της εφαρμογής νέου συστήματος διαχείρισης των βασικών δεικτών επιδόσεων. Το εν λόγω σύστημα πρέπει να αποσκοπεί στη μέτρηση του αντίκτυπου κάθε ΚΓΚ, καθώς οι υφιστάμενες διαδικασίες δεν επιτρέπουν τη λεπτομερή ανάλυση των επιτευγμάτων των δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ. Ειδικότερα, δεν έχει ακόμη αποδειχθεί ο αντίκτυπος των δραστηριοτήτων καινοτομίας. Επιπλέον, με γνώμονα την ενίσχυση της διαδικασίας παρακολούθησης και την περαιτέρω βελτίωση της οικονομικής ανάλυσης (ιδίως για τις ΜΜΕ και τις δαπάνες διαχείρισης των ΚΓΚ), το ΕΙΤ πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο τυποποίησης των διαδικασιών υποβολής οικονομικών εκθέσεων σε όλες τις ΚΓΚ.

Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση: Στη διάρκεια του 2016.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα IV, του οποίου προεδρεύει ο κ. Milan Martin CVIKL, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 3ης Φεβρουαρίου 2016.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
Πρόεδρος

Παραρτήματα

Παράρτημα I

Περιφερειακά κέντρα συστέγασης στην Ευρώπη

Πηγή: Βάσει της Eurostat.

Παράρτημα II

Στόχοι του ΕΙΤ

Ο γενικός στόχος του ΕΙΤ είναι «να συμβάλει στη βιώσιμη ανάπτυξη της ευρωπαϊκής οικονομίας και της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης, ενισχύοντας την ικανότητα των κρατών μελών και της Ένωσης για καινοτομία, προκειμένου να ανταποκριθούν στις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή κοινωνία. Για να επιτύχει το στόχο του αυτό το ΕΙΤ θα επιδιώξει την προώθηση συνεργειών και του συντονισμού, και την ολοκλήρωση της ανώτατης εκπαίδευσης, της καινοτομίας και της έρευνας με τα υψηλότερα δυνατά πρότυπα, συμπεριλαμβανομένης της προώθησης της επιχειρηματικότητας»¹.

Στη νομική βάση του προγράμματος «Ορίζοντας 2020»² ο ανωτέρω γενικός στόχος διευκρινίστηκε περαιτέρω υποδιαιρούμενος σε τέσσερις συγκεκριμένους στόχους για την περίοδο 2014-2020

οδημιουργία σχέσεων μέσω της συνένωσης της εκπαίδευσης και της επιχειρηματικότητας με την έρευνα και την καινοτομία·

ουιοθέτηση επιχειρηματικής λογικής και προσέγγισης προσανατολισμένης στα αποτελέσματα·

οαντιμετώπιση του κατακερματισμού με τη βοήθεια μακροπρόθεσμων ενοποιημένων συμπράξεων και

οαξιοποίηση του κύριου πλεονεκτήματος της Ευρώπης στην καινοτομία: του εξαιρετικά ταλαντούχου ανθρώπινου δυναμικού της.

Βλέπε το κατωτέρω γράφημα για μια επισκόπηση των στόχων του ΕΙΤ.

Επισκόπηση των στόχων του ΕΙΤ

Πηγή: ΕΕΣ.

Άλλοι επιμέρους στόχοι του ΕΙΤ είναι:

οη ανάπτυξη ενός σήματος ΕΙΤ για την προσέλκυση και τη διατήρηση των καλύτερων φορέων καινοτομίας του τριγώνου της γνώσης·

οη βιωσιμότητα των ΚΓΚ· και

οη προώθηση της συμμετοχής των ΜΜΕ.

Συνεπώς, σκοπός του ΕΙΤ είναι να συγκεντρώσει τα καλύτερα «μυαλά» και τις καλύτερες ιδέες από πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και ιδιωτικές εταιρείες για την επίτευξη μιας κρίσιμης μάζας που θα ενισχύσει «την ικανότητα καινοτομίας της Ένωσης και των κρατών μελών της» και θα δώσει «ώθηση στις ικανότητές τους να μετατρέπουν τα αποτελέσματα της έρευνας σε προϊόντα και υπηρεσίες υψηλής ποιότητας»³. Αυτή την «ώθηση» είναι που πρέπει να μπορεί να αποδείξει ότι προσφέρει το ΕΙΤ.

1Άρθρο 3 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1292/2013.

2«Ορίζοντας 2020», το πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία.

3Όπως ορίζεται στο τμήμα 1.1 της απόφασης 1312/2013/ΕΕ.

Απάντηση της Επιτροπής

Σύνοψη

IV

Το ΕΙΤ έχει εγκρίνει σειρά μέτρων για την αντιμετώπιση των ελλείψεων ως προς την αποτελεσματικότητα. Το ΕΙΤ αντιμετωπίζει τους παράγοντες που συντελούν στην πολυπλοκότητα του επιχειρησιακού πλαισίου μέσω της ειδικής ομάδας (Task Force) για την απλούστευση, μέσω της στρατηγικής παρακολούθησης του ΕΙΤ και τηρώντας τις αρχές της χρηστής διακυβέρνησης και της οικονομικής βιωσιμότητας. Τέλος, το ΕΙΤ έχει ενισχύσει τις εσωτερικές του δομές ηγεσίας, διαχείρισης και διακυβέρνησης.

VI α)

Οι συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ έχουν ουσιώδη σημασία για τη συγκέντρωση των δημόσιων και των ιδιωτικών προσπαθειών καινοτομίας. Επίσης, αποτελούν έναν τρόπο μέτρησης της οικοδόμησης ικανότητας για καινοτομία που έρχεται να προστεθεί στις υφιστάμενες δομές και ικανότητες.

Η Επιτροπή και το ΕΙΤ αναγνωρίζουν ότι η υποβολή εκθέσεων και η παρακολούθηση των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων των ΚΓΚ χρήζουν περαιτέρω εξέτασης και βελτίωσης. Προκειμένου να βελτιωθεί ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιούνται οι συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ στο πλαίσιο του μοντέλου χρηματοδότησης του ΕΙΤ, το ΕΙΤ πραγματοποίησε έλεγχο το 2015 ώστε να διασφαλιστεί ότι τα ποσά που εγκρίθηκαν κατά την περίοδο 2010-2014 ήταν αναλογικά και συνδέονταν δεόντως με τις δραστηριότητες των ΚΓΚ με προστιθέμενη αξία και ότι ο κανόνας της χρηματοδότησης του 25 % των συνολικών δαπανών των ΚΓΚ κατ’ ανώτατο όριο είχε τηρηθεί. Επιπλέον, το 2015 παρασχέθηκε πρόσθετη καθοδήγηση για την ενίσχυση της σύνδεσης μεταξύ συμπληρωματικών δραστηριοτήτων και δραστηριοτήτων με προστιθέμενη αξία των ΚΓΚ.

Οι δραστηριότητες των ΚΓΚ με προστιθέμενη αξία είναι δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ και διεξάγονται από οργανισμούς-εταίρους ή από νομικές οντότητες ΚΓΚ, αν έχει εφαρμογή, που συμβάλλουν στην ολοκλήρωση του τριγώνου της γνώσης το οποίο σχηματίζουν η ανώτατη εκπαίδευση, η έρευνα και η καινοτομία, συμπεριλαμβανομένων των δραστηριοτήτων συγκρότησης, διοίκησης και συντονισμού των ΚΓΚ, και εξυπηρετούν τους γενικότερους στόχους του ΕΙΤ.

VI β)

Οι μακροπρόθεσμες σχέσεις μεταξύ των ΚΓΚ και του ΕΙΤ διέπονται από τη ΣΠΕΣ και αναπτύσσονται συμβατικά μέσω των συμφωνιών επιχορήγησης που βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στο μοντέλο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020». Προκειμένου να καταστεί εφικτός ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός και η αξιολόγηση των στρατηγικών και των δραστηριοτήτων ΚΓΚ, προσαρτάται στη ΣΠΕΣ στρατηγικό θεματολόγιο της ΚΓΚ. Το έγγραφο παρουσιάζει τη στρατηγική της ΚΓΚ, τους στόχους της, τον αναμενόμενο αντίκτυπο και τις δραστηριότητες στο πλαίσιο της εταιρικής σχέσης, καθώς και ένα πολυετές επιχειρηματικό μοντέλο και ένα χρηματοοικονομικό σχέδιο για την επίτευξη στόχων της αγοράς και στρατηγικών ορόσημων. Το ΕΙΤ παρέχει ειδικές ετήσιες επιχορηγήσεις υπό την αιγίδα των ΣΠΕΣ. Το γεγονός ότι οι επιχορηγήσεις παρέχονται σε ετήσια βάση αντικατοπτρίζει την ανάγκη για ταχεία προσαρμογή στο μεταβαλλόμενο περιβάλλον εντός του οποίου λαμβάνει χώρα η καινοτομία.

Επιπλέον, η επιτυχία και τα αποτελέσματα πολλών δραστηριοτήτων του ΕΙΤ που οδήγησαν στην αύξηση των φοιτητών σε σπουδές επιχειρηματικού χαρακτήρα, στη δημιουργία νεοφυών επιχειρήσεων και στην ανάπτυξη επιχειρηματικών ιδεών καταδεικνύουν ότι το μοντέλο του ΕΙΤ είναι κατάλληλο για δραστηριότητες καινοτομίας. Η ειδική ομάδα για την απλούστευση εργάζεται για την περαιτέρω ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της υλοποίησης και έχει ήδη εγκρίνει σειρά ειδικών μέτρων ενώ σε εξέλιξη βρίσκεται και χάρτης πορείας για περαιτέρω απλουστεύσεις.

VI γ)

Η επίτευξη οικονομικής βιωσιμότητας αποτελεί μία από τις πτυχές της αποστολής του ΕΙΤ που παρουσιάζουν τις μεγαλύτερες προκλήσεις. Από την έγκριση των αρχών οικονομικής βιωσιμότητας από το ΕΙΤ τον Μάρτιο του 2015 έχει σημειωθεί πρόοδος ως προς την επίτευξη οικονομικής βιωσιμότητας. Οι δύο ΚΓΚ που ορίστηκαν το 2014 διαθέτουν σημαντική ίδια χρηματοδότηση: η μία από αυτές είναι σε θέση να χρηματοδοτήσει εξολοκλήρου το σύνολο των διαχειριστικών και γενικών δαπανών της νομικής οντότητας της ΚΓΚ κατά το πρώτο έτος λειτουργίας της. Βλέπε την απάντηση στο σημείο 38.

Το επίπεδο ενδιαφέροντος που επιδεικνύουν επιχειρήσεις για το μοντέλο καινοτομίας ΕΙΤ-ΚΓΚ είναι υψηλό, όπως καταδεικνύεται από το γεγονός ότι το 56 % του συνόλου των εταίρων των ΚΓΚ είναι επιχειρήσεις. Αυτό δημιουργεί ένα εξαιρετικό δυναμικό ενίσχυσης του επιπέδου συμμετοχής των επιχειρήσεων στις ΚΓΚ, όπως παρουσιάζεται αναλυτικά στις απαντήσεις στα σημεία 56-58.

Σύμφωνα με τον κανονισμό για την ίδρυση του ΕΙΤ, το ΕΙΤ θα πρέπει πρωταρχικά να λειτουργήσει μέσω αυτόνομων εταιρικών συμπράξεων με ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ερευνητικούς οργανισμούς, επιχειρήσεις και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς, κίνητρο των οποίων θα είναι η αριστεία. Η αρχή της αριστείας συνεπάγεται ένα ορισμένο επίπεδο συγκέντρωσης σε χώρες με υψηλή ικανότητα για καινοτομία. Ωστόσο, το ΕΙΤ έχει αναλάβει ισχυρές πρωτοβουλίες για την κατανομή της στήριξης του ΕΙΤ σε μεγαλύτερο αριθμό δικαιούχων χωρών μέσω του σχεδίου περιφερειακής καινοτομίας του ΕΙΤ (ΣΠΚ ΕΙΤ). Το νέο έγγραφο καθοδήγησης για το ΣΠΚ ΕΙΤ, το οποίο εκδόθηκε από το ΕΙΤ το 2015, εφαρμόζεται στα επιχειρηματικά σχέδια των ΚΓΚ για το 2016, εξασφαλίζοντας τη διεύρυνση της συμμετοχής. Τέλος, η αύξηση του αριθμού των εταίρων των ΚΓΚ σε άνω των 800 τους τελευταίους μήνες και η έναρξη λειτουργίας νέων κέντρων συστέγασης σε ολόκληρη την Ευρώπη από νέες ΚΓΚ καταδεικνύει ότι η χρηματοδότηση δεν συγκεντρώνεται πλέον σε λίγες χώρες ή εταίρους.

VI δ)

Το ΕΙΤ προβαίνει σε διεξοδικές αξιολογήσεις των επιδόσεων των ΚΓΚ. Το ΕΙΤ αναλύει σε ετήσια βάση την υλοποίηση του επιχειρηματικού σχεδίου της ΚΓΚ τόσο μέσω ποσοτικών δεικτών επιδόσεων όσο και μέσω ποιοτικών επανεξετάσεων που πραγματοποιούνται από εξωτερικούς εμπειρογνώμονες και από το προσωπικό του ΕΙΤ. Σε ευρύτερο πλαίσιο, το ΕΙΤ προβαίνει επίσης σε επιτόπια παρακολούθηση και τοπική επανεξέταση των δραστηριοτήτων των ΚΓΚ. Αυτά τα εργαλεία, από κοινού, παρέχουν μια άκρως ενημερωτική εικόνα των επιδόσεων των ΚΓΚ.

Το διοικητικό συμβούλιο του ΕΙΤ ενέκρινε ολοκληρωμένη στρατηγική παρακολούθησης στις 3 Δεκεμβρίου 2015, με την οποία θα μετρώνται αποτελέσματα και αντίκτυπος.

VII

Βάσει σχεδιασμού, το ΕΙΤ προσπαθεί να επιτύχει ισορροπία μεταξύ της λειτουργίας του αφενός ως ινστιτούτου με γνώμονα τον αντίκτυπο και αφετέρου ως υπεύθυνου παρόχου κοινοτικών πόρων. Το ΕΙΤ δεν μπορεί πλέον να χορηγεί κονδύλια χωρίς εξασφάλιση, ούτε να χρηματοδοτεί χαμηλότερες του αναμενόμενου επιδόσεις. Το ΕΙΤ βελτιώνει συνεχώς την επαλήθευση των επιδόσεων των ΚΓΚ. Πρόσφατα, το ΕΙΤ απέρριψε δαπάνες δραστηριότητας άνω του 1,5 εκατ. ευρώ από μία ΚΓΚ ως αποτέλεσμα της αξιολόγησης των επιδόσεων της εν λόγω ΚΓΚ που διενέργησε το ίδιο. Το ΕΙΤ προβαίνει σε περαιτέρω ενίσχυση της αξιολόγησης αντίκτυπού του: η τελευταία εαρινή επανεξέταση μεταξύ του διοικητικού συμβουλίου του ΕΙΤ και των ΚΓΚ εστίασε στον αντίκτυπο· η αναθεώρηση των βασικών δεικτών επιδόσεων στοχεύει στην αύξηση του αντίκτυπου· η έγκριση των αρχών οικονομικής βιωσιμότητας και η υπό εξέλιξη μελέτη σκοπιμότητας σχετικά με κονδύλιο για τον αντίκτυπο συνιστούν όλα στοιχεία που αποδεικνύουν τη συνεχιζόμενη εστίαση του ΕΙΤ στον αντίκτυπο και στις επιδόσεις των ΚΓΚ (βλέπε επίσης απαντήσεις στα σημεία 71-73).

VIII

Η Επιτροπή και το ΕΙΤ εκφράζουν τη βεβαιότητα ότι τα μέτρα που δρομολογήθηκαν το 2015, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που καλύπτονται στα σημεία 97-105, θα λύσουν τα κύρια προβλήματα που προσδιορίστηκαν από το Ελεγκτικό Συνέδριο.

IX (1)

Η Επιτροπή και το ΕΙΤ αποδέχονται τη σύσταση.

IX (2) α)

Η Επιτροπή και το ΕΙΤ αποδέχονται εν μέρει τη σύσταση και θα διερευνήσουν τον βαθμό στον οποίο είναι εφικτή η περαιτέρω επέκταση του πολυετούς χαρακτήρα.

IX (2) β)

Η Επιτροπή και το ΕΙΤ αποδέχονται τη σύσταση.

IX (3)

Το ΕΙΤ και η Επιτροπή αποδέχονται τη σύσταση.

IX (4)

Η Επιτροπή και το ΕΙΤ αποδέχονται τη σύσταση. Το ΕΙΤ θα συνεχίσει να εστιάζει στον αντίκτυπο, όπως έχει ήδη δρομολογηθεί κατά τη διάρκεια του 2015.

Εισαγωγή

Πλαίσιο 2 — Ορισμός της καινοτομίας

Το ΕΙΤ, από την ίδρυσή του το 2008 (κανονισμός (ΕΚ) 294/2008), λειτουργεί με γνώμονα έναν ορισμό της καινοτομίας που περιλαμβάνει τη δημιουργία νέων αγορών και αξίας για την κοινωνία. Ο ορισμός που χρησιμοποιείται εδώ έχει επικαιροποιηθεί από τον ΟΟΣΑ ώστε να αντικατοπτρίζεται αυτή η ευρύτερη έννοια της καινοτομίας στις στρατηγικές καινοτομίας του για το 2010 και το 2015¹.

Η αποστολή του ΕΙΤ και, κατ’ επέκταση, οι στόχοι του βασίζονται στον ορισμό της καινοτομίας που περιλαμβάνει κοινωνικούς στόχους.

Παρατηρήσεις

25

Η υπαγωγή του ΕΙΤ στη ΓΔ Εκπαίδευσης και Πολιτισμού (ΓΔ EAC) (που συμμετέχει επίσης πλήρως στο πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» μέσω των δράσεων «Marie Skłodowska Curie») αποτέλεσε όντως τρόπο να διασφαλιστεί ότι ο τομέας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης θα αντικατοπτρίζεται επαρκώς στην ολοκλήρωση του τριγώνου της γνώσης που έχει ουσιώδη σημασία για το ΕΙΤ. Ο βασικός μηχανισμός διασφάλισης του στοιχείου αυτού είναι το διοικητικό συμβούλιο του ΕΙΤ, στο πλαίσιο του οποίου εξασφαλιζόταν πάντα η ισορροπημένη συμμετοχή των διαφορετικών πλευρών του τριγώνου. Η Επιτροπή (ΓΔ EAC) λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα ώστε να διασφαλίζει τον άρτιο συντονισμό μεταξύ των συναφών υπηρεσιών της Επιτροπής.

26

Ο συντονισμός των διαφόρων υπηρεσιών της Επιτροπής διασφαλίζεται από τη ΓΔ EAC και έχει τη μορφή άμεσης αλληλεπίδρασης των ΚΓΚ και του ΕΙΤ με τις αντίστοιχες υπηρεσίες της Επιτροπής. Η ΓΔ EAC έχει αναπτύξει διάφορους τρόπους για τη διευκόλυνση της αλληλεπίδρασης αυτής από το επιχειρησιακό έως το στρατηγικό επίπεδο. Η ΓΔ EAC διοργανώνει σε ετήσια βάση ημερίδα με εργαστήρια στα οποία οι ΚΓΚ και το ΕΙΤ έρχονται σε επαφή με υπηρεσίες της Επιτροπής από διάφορες ΓΔ. Ανεπίσημες ad hoc συνεδριάσεις –του ΕΙΤ με υπηρεσίες της Επιτροπής ή των ΚΓΚ με υπηρεσίες της Επιτροπής– διοργανώνονται επίσης όποτε απαιτείται για τη διευκόλυνση της συνεργασίας. Η ΓΔ EAC συντονίζει επίσης τη διυπηρεσιακή διαβούλευση πριν από την έγκριση του τριετούς προγράμματος εργασίας στην οποία συμμετέχουν επισήμως όλες οι ΓΔ. Όλες οι εμπλεκόμενες υπηρεσίες της Επιτροπής συμμετέχουν στη διυπηρεσιακή διευθύνουσα ομάδα για την ενδιάμεση αξιολόγηση του ΕΙΤ.

Το ΕΙΤ αλληλεπιδρά επίσης τακτικά και άμεσα με τις υπηρεσίες της Επιτροπής, και κυρίως αλλά όχι αποκλειστικά με τη ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας (ΓΔ RTD) και τη ΓΔ Εσωτερικής Αγοράς, Βιομηχανίας, Επιχειρηματικότητας και ΜΜΕ (ΓΔ GROW). Για παράδειγμα, το ΕΙΤ βρίσκεται σε άμεση επαφή με τις υπηρεσίες της ΓΔ RTD σχετικά με την επόμενη πρόσκληση υποβολής προτάσεων για ΚΓΚ ή σχετικά με την πρόσβαση στα εργαλεία ΤΠ του προγράμματος «Ορίζοντας 2020». Στο πλαίσιο της ετήσιας συνεδρίασης, η ΓΔ EAC στηρίζει διμερείς συνεδριάσεις μεταξύ του ΕΙΤ και των υπηρεσιών της για τον συντονισμό των ετήσιων εργασιών σχετικά με ειδικές πρωτοβουλίες.

Κατά τη διάρκεια του 2015 πραγματοποιήθηκαν σημαντικές επαφές μεταξύ της ΓΔ EAC, του ΕΙΤ και της ΓΔ REGIO όσον αφορά τους κοινούς στόχους του περιφερειακού προγράμματος καινοτομίας του ΕΙΤ και των στρατηγικών έξυπνης εξειδίκευσης.

27

Η παρουσία και των δύο ειδών δραστηριοτήτων είναι ουσιώδης για το μοντέλο καινοτομίας του ΕΙΤ: αντικατοπτρίζει τον στόχο της ανάπτυξης καινοτομίας (δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ) που έρχεται να προστεθεί στις υφιστάμενες δομές και ικανότητες (συμπληρωματικές δραστηριότητες). Η Επιτροπή και το ΕΙΤ θεωρούν ότι οι δραστηριότητες των ΚΓΚ με προστιθέμενη αξία και οι συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ διαμορφώνουν ένα συνεκτικό σύνολο δραστηριοτήτων καινοτομίας.

29

Η έννοια των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων των ΚΓΚ δεν είχε οριστεί αρχικά με επαρκώς αναλυτικό τρόπο, αλλά ενισχύθηκε συν τω χρόνω (βλέπε επίσης σημεία 100 και 101).

Η αδυναμία σύνδεσης των δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται μέσω του ΕΙΤ με τις συμπληρωματικές δραστηριότητες, την οποία αναφέρει στο σημείο αυτό το Ελεγκτικό Συνέδριο, έχει αναγνωριστεί και το ΕΙΤ προέβη σε αλλαγές κατά το πρώτο εξάμηνο του 2015 οι οποίες θα ενισχύσουν την επαλήθευση αυτής της σύνδεσης κατά το στάδιο του επιχειρηματικού σχεδιασμού.

31

Το ΕΙΤ έχει ενισχύσει σε σημαντικό βαθμό τη σύνδεση μεταξύ των δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται μέσω του ΕΙΤ και των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων των ΚΓΚ. Το επιχειρηματικό σχέδιο και οι συμφωνίες επιχορήγησης του 2015 εισήγαγαν για πρώτη φορά την αρχή της αναλογικότητας μεταξύ αυτών των δύο ειδών δραστηριοτήτων. Από το 2016, η σύνδεση αυτή ενισχύθηκε περαιτέρω: οι συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ επανεξετάζονται πλέον από το ΕΙΤ στο στάδιο της αξιολόγησης του ετήσιου επιχειρηματικού σχεδίου των ΚΓΚ. Τα αποτελέσματα αυτών των αλλαγών θα γίνουν ορατά το 2016.

Το ΕΙΤ λαμβάνει επίσης υπόψη τα αποτελέσματα κάθε συγκεκριμένης συμπληρωματικής δραστηριότητας. Εάν επιτυγχάνεται ισχυρό αποτέλεσμα, μπορεί να γίνει αποδεκτό το σχετικά υψηλό κόστος μιας συμπληρωματικής δραστηριότητας ΚΓΚ. Το κόστος των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων των ΚΓΚ πρέπει να είναι αναλογικό προς το κόστος της χρηματοδοτούμενης από το ΕΙΤ δραστηριότητας και/ή προς τον αναμενόμενο αντίκτυπο· ως εκ τούτου, μια σχετικά δαπανηρή συμπληρωματική δραστηριότητα ΚΓΚ μπορεί να γίνει επίσης αποδεκτή εάν αυτή η δραστηριότητα έχει υψηλό αντίκτυπο στην προώθηση της αποστολής της ΚΓΚ.

32

Το ΕΙΤ ενισχύει την επαλήθευση των συνδέσεων μεταξύ των δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται από το ίδιο και των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων των ΚΓΚ κατά το στάδιο του προγραμματισμού, π.χ. κατά την αξιολόγηση των επιχειρηματικών σχεδίων, αρχής γενομένης από τον κύκλο επιχειρηματικών σχεδίων του 2016. Κατά συνέπεια, οι ΚΓΚ δεν θα μπορούν πλέον να αντικαθιστούν προγραμματισμένες συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ κατά το στάδιο της υποβολής εκθέσεων χωρίς την έγκριση του ΕΙΤ, και δεν θα υπάρχει πλέον αβεβαιότητα σχετικά με το αν οι δαπάνες των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων των ΚΓΚ θα γίνουν αποδεκτές στο στάδιο της υποβολής εκθέσεων.

Πλαίσιο 3 — Παράδειγμα συμπληρωματικής δραστηριότητας ΚΓΚ που δεν έχει ιδιαίτερα «σαφή σύνδεση» με δραστηριότητα που χρηματοδοτείται από το ΕΙΤ

Οι συμπληρωματικές δραστηριότητες συμβάλλουν με δύο τρόπους στην επίτευξη των στόχων της ΚΓΚ· είτε βασίζονται σε δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ, είτε διαμορφώνουν τη βάση από την οποία μπορεί το ΕΙΤ να χρηματοδοτήσει περαιτέρω την καινοτομία. Με τη χρήση των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων των ΚΓΚ αποκλειστικά ως μοχλού χρηματοδότησης, ακολουθείται μια υπερβολικά στενή προσέγγιση όσον αφορά την καινοτομία.

Επιπλέον, το ΕΙΤ παρείχε αναλυτικότερες κατευθύνσεις σχετικά με τις συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ στο πλαίσιο των κατευθυντήριων οδηγιών για το ετήσιο επιχειρηματικό σχέδιο.

33

Η καινοτομία δεν μπορεί να επιτευχθεί σε απομόνωση και απαιτεί συμπληρωματικές δραστηριότητες και οικοσυστήματα στα οποία να μπορούν να ενσωματώνονται οι δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ.

Ωστόσο, η Επιτροπή και το ΕΙΤ συμφωνούν ότι ο ορισμός των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων και ο τρόπος για την ακριβέστερη μέτρηση της μόχλευσης από τη χρηματοδότηση μέσω του ΕΙΤ χρήζει μεγαλύτερης προσοχής. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή και το ΕΙΤ επικροτούν τις προτάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Σε συνέχεια αυτών, το ΕΙΤ έχει προβεί ήδη σε ενέργειες προς αυτή την κατεύθυνση.

35

Οι συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ που παρέχουν τη βάση γνώσεων για νέες δραστηριότητες προστιθέμενης αξίας θα είναι λογικά πάντα «αναδρομικές», υπό την έννοια ότι οι εν λόγω συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ ολοκληρώνονται πριν από την έναρξη των δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ.

Ορισμένες συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ θα είναι, εξ ορισμού, μη επιπρόσθετες. Αντ᾽ αυτού, θα αποτελούν τη βάση στην οποία θα στηρίζονται οι δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ. Αυτές οι δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ μπορούν να έχουν ως αποτέλεσμα περαιτέρω μόχλευση σε μεταγενέστερο στάδιο της διαδικασίας, καθώς δημιουργούν προϊόντα, διαδικασίες ή υπηρεσίες που αποφέρουν έσοδα. Εάν δεν είχε αναληφθεί μια αρχική συμπληρωματική δραστηριότητα των ΚΓΚ, δεν θα ήταν δυνατό να προκύψουν ούτε τα αποτελέσματα μιας χρηματοδοτούμενης από το ΕΙΤ δραστηριότητας που θα βασιζόταν σε αυτήν. Για τον λόγο αυτό, το μοντέλο καινοτομίας του ΕΙΤ έχει ανάγκη από αναδρομικές συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ.

Ταυτόχρονα, η Επιτροπή και το ΕΙΤ αποδέχονται ότι τέτοιου είδους συμπληρωματικές δραστηριότητες των ΚΓΚ δεν μπορούν να λαμβάνονται απευθείας υπόψη κατά τον υπολογισμό του χρηματοδοτικού μοχλευτικού αποτελέσματος των δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ.

Όπως διευκρινίστηκε ανωτέρω, οι συμπληρωματικές δραστηριότητες έχουν ουσιώδη σημασία για την αποτελεσματική λειτουργία των συστημάτων καινοτομίας και είναι σύμφωνες με μια πολυετή προοπτική.

Πλαίσιο 4 — Το χρηματοδοτικό μοχλευτικό αποτέλεσμα δεν μπορεί να προέρχεται από αναδρομική δραστηριότητα

Οι συμπληρωματικές δραστηριότητες είναι αναγκαίες προκειμένου να παρασχεθεί η βάση για την εκτέλεση ή τη συμπλήρωση δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ. Δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι όλες οι συμπληρωματικές δραστηριότητες παρέχουν μόχλευση, και απαιτούνται βελτιωμένοι ορισμοί για τη μέτρηση του μοχλευτικού αποτελέσματος.

37

Οι συνεισφορές σε είδος ως συμπληρωματικές δραστηριότητες ή οι συνεισφορές σε χρήμα στις συμπληρωματικές δραστηριότητες είναι απαραίτητες για την ύπαρξη λειτουργικών συστημάτων καινοτομίας.

Πλαίσιο 5 — Παράδειγμα συμπληρωματικής δραστηριότητας μιας ΚΓΚ μη δυνάμενης να θεωρηθεί επιπρόσθετη

Η ένταξη νέων φοιτητών συνεπάγεται σε κάθε περίπτωση αυξημένο κόστος όσον αφορά τον χρόνο που δαπανούν οι καθηγητές για τη συμμετοχή τους σε μαθήματα κατάρτισης, τον εργαστηριακό εξοπλισμό (ιδίως σε μαθήματα με υψηλό βαθμό πρακτικής εφαρμογής), τη διαχείριση των περιόδων πρακτικής άσκησης σε εταιρείες (που απαιτούν ειδική προσοχή για κάθε επιμέρους περίπτωση) και τη χρήση των πανεπιστημιακών υπηρεσιών. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι δαπάνες για τους φοιτητές που δεν χρηματοδοτούνται από το ΕΙΤ μπορούν να δικαιολογηθούν ως διαφοροποιημένες δαπάνες συμπληρωματικών δραστηριοτήτων για τις ΚΓΚ για μάθημα που χρηματοδοτείται από το ΕΙΤ.

38

Η οικονομική βιωσιμότητα δεν θα πρέπει να ερμηνευθεί ως πλήρης διακοπή της χρηματοδότησης των ΚΓΚ από το ΕΙΤ, αλλά η χρηματοδότηση από το ΕΙΤ θα μειωθεί σε «προκαθορισμένο ελάχιστο επίπεδο», όπως ορίζεται στις «Αρχές οικονομικής βιωσιμότητας των ΚΓΚ» που εγκρίθηκαν από το διοικητικό συμβούλιο του ΕΙΤ στις 5 Μαρτίου 2015.

Μένει ακόμα να καταδειχθεί ότι 15 έτη δεν επαρκούν για την ανάπτυξη και την επιτυχημένη υλοποίηση μιας στρατηγικής που αποσκοπεί στην οικονομική βιωσιμότητα.

Το ίδρυμα του ΕΙΤ ιδρύθηκε για να λειτουργήσει σε διαφορετικό επίπεδο και με διαφορετικό σκοπό από τις ΚΓΚ. Οι ΚΓΚ συγκεντρώνουν και εξασφαλίζουν κεφάλαια αποσκοπώντας σε πιθανή απόδοση των επενδύσεων και μπορούν να παράγουν εισόδημα από τις δραστηριότητές τους, κάτι που δεν ίσχυε ποτέ για το ίδρυμα του ΕΙΤ.

39

Παρότι γίνεται αποδεκτό ότι η επίτευξη οικονομικής βιωσιμότητας θα αποτελέσει πρόκληση, είναι πολύ νωρίς για να διατυπωθούν κρίσεις. Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει στη στρατηγική καινοτομίας του για το 2015 ότι κατά τη μέτρηση της απόδοσης των επενδύσεων στην καινοτομία πρέπει να λαμβάνεται υπόψη μια μακροπρόθεσμη προοπτική. Ως εκ τούτου, τα δεδομένα από την πρώτη πενταετία λειτουργίας των ΚΓΚ δεν επαρκούν για την άντληση συμπερασμάτων σχετικά με τη μακροχρόνια οικονομική βιωσιμότητα.

Το ΕΙΤ ενισχύει τις προσπάθειές του στον τομέα αυτόν. Σύμφωνα με τις αρχές για την οικονομική βιωσιμότητα των ΚΓΚ, το ΕΙΤ καταρτίζει επί του παρόντος ένα υπόδειγμα για την υποβολή εκθέσεων σχετικά με την οικονομική βιωσιμότητα των ΚΓΚ που θα ενταχθεί στις κατευθυντήριες οδηγίες για την υποβολή εκθέσεων με σκοπό να διασφαλισθεί η δέουσα υποβολή στοιχείων σχετικά με το εισόδημα από τις ΚΓΚ. Τα επιχειρηματικά σχέδια του 2016 και οι αξιολογήσεις τους από τους εμπειρογνώμονες του ΕΙΤ καταδεικνύουν ήδη σημαντική πρόοδο. Όλες οι ΚΓΚ έχουν συμπεριλάβει το στοιχείο αυτό στους στόχους προτεραιότητάς τους και οι δραστηριότητες επανεξετάζονται με βάση αυτό ούτως ώστε να αποφέρουν έσοδα. Για παράδειγμα, μία από τις νέες ΚΓΚ χρηματοδοτεί τις διαχειριστικές και γενικές δαπάνες της εξολοκλήρου με δικούς της πόρους, στοιχείο που αποτελεί ισχυρό σημείο αφετηρίας για να καταστεί οικονομικά βιώσιμη.

Η πρόοδος που σημειώνουν οι ΚΓΚ προς την επίτευξη οικονομικής βιωσιμότητας θα αξιολογηθεί το 2016, μετά την παραλαβή των πρώτων εκθέσεων. Σύμφωνα με τις αρχές που διέπουν την οικονομική βιωσιμότητα, οι ΚΓΚ θα επανεξεταστούν από το ΕΙΤ διεξοδικότερα όσον αφορά την πρόοδο που σημειώνουν μετά την πάροδο 7 ετών. Το ΕΙΤ έχει συγκροτήσει επίσης ομάδα εργασίας, έχει προσλάβει έναν εμπειρογνώμονα και έχει δρομολογήσει σειρά πρωτοβουλιών για τη στήριξη των ΚΓΚ στην πορεία τους προς την οικονομική βιωσιμότητα.

Για όλους αυτούς τους λόγους, είναι πολύ νωρίς να εξαχθεί συμπέρασμα σχετικά με την οικονομική βιωσιμότητα των ΚΓΚ σε μια δεκαετία.

42

Η τροποποίηση των επιχειρηματικών σχεδίων κατά τη φάση της υλοποίησής τους αποτελεί συνήθη διαδικασία που παρέχει υψηλό βαθμό ευελιξίας για την ένταξη έργων καινοτομίας ακόμη και κατά τους τελευταίους μήνες της διάρκειας ισχύος των συμφωνιών επιχορήγησης. Αυτή η δυνατότητα χρησιμοποιήθηκε εκτενώς από τις ΚΓΚ κατά τη διάρκεια της περιόδου 2010-2014. Το 2014 εγκρίθηκαν από το ΕΙΤ πέντε τροποποιήσεις που περιλάμβαναν νέες δραστηριότητες ΚΓΚ.

Επιπλέον, με τις κατευθυντήριες οδηγίες του 2014 για την κατάρτιση των επιχειρηματικών σχεδίων των ΚΓΚ δόθηκε στις ΚΓΚ η δυνατότητα να συμπεριλαμβάνουν στο επιχειρηματικό σχέδιο δραστηριότητες των ΚΓΚ με προστιθέμενη αξία που δεν προσδιορίζονται πλήρως σε ποσοστό έως 15 % του προϋπολογισμού. Η προσέγγιση ακολουθείται με ανάλογο τρόπο το 2015, δηλ. τα επιχειρηματικά σχέδια περιλαμβάνουν περιγραφή της διαδικασίας επιλογής των νέων δραστηριοτήτων και ο ακριβής ορισμός των δραστηριοτήτων παρέχεται εφόσον υπάρχουν διαθέσιμες πληροφορίες.

Επίσης, οι ΚΓΚ έχουν τη δυνατότητα να μεταφέρουν ποσοστό έως 100 % του προϋπολογισμού τους μεταξύ δραστηριοτήτων που εντάσσονται στο ίδιο κονδύλιο του προϋπολογισμού και έως 20 % μεταξύ δραστηριοτήτων διαφορετικών κονδυλίων χωρίς προηγούμενη έγκριση από το ΕΙΤ. Η εν λόγω διάταξη είναι πολύ πιο ευέλικτη και επωφελής από ό,τι σε οποιοδήποτε άλλο πρόγραμμα της ΕΕ και καταδεικνύει επίσης ότι έχουν προβλεφθεί ειδικοί μηχανισμοί για τη στήριξη των αλλαγών που σημειώνονται σε ένα ταχέως εξελισσόμενο περιβάλλον, καλύπτοντας με τον τρόπο αυτό την ανάγκη για έργα καινοτομίας.

43

Ο ετήσιος προϋπολογισμός του ΕΙΤ εξαρτάται από το ποσό που ψηφίζεται στον ετήσιο προϋπολογισμό της ΕΕ, συνήθως τον Δεκέμβριο του έτους Ν-1. Οι δημοσιονομικές δεσμεύσεις του ΕΙΤ δεν μπορεί να είναι υψηλότερες από τα κεφάλαια που εγκρίνονται στον προϋπολογισμό της ΕΕ. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το ΕΙΤ συνάπτει σε ετήσια βάση συμφωνίες επιχορήγησης με τις ΚΓΚ. Ωστόσο, εξετάζονται πρόσθετα μέτρα προκειμένου να ληφθεί υπόψη η πολυετής διάσταση ορισμένων δραστηριοτήτων, ιδίως μέσω της ειδικής ομάδας για την απλούστευση.

44

Η προσέγγιση χορήγησης ανταγωνιστικής χρηματοδότησης που ακολουθεί το ΕΙΤ βασίζεται σε κατάρτιση του προϋπολογισμού βάσει επιδόσεων, η οποία συνεπάγεται μια εγγενή αβεβαιότητα και ανταμείβει την αριστεία και τον αντίκτυπο. Η παροχή μακροπρόθεσμης βεβαιότητας σχετικά με τη χρηματοδότηση μπορεί να αποβεί εις βάρος της προσέγγισης με γνώμονα τα αποτελέσματα και τον αντίκτυπο.

Επιπλέον, όπως αναφέρεται στις απαντήσεις στα σημεία 41 και 44, οι ΚΓΚ έχουν στη διάθεσή τους σειρά μέσων που παρέχουν εξασφάλιση έναντι των βραχυπρόθεσμων διακυμάνσεων της χρηματοδότησης. Σε αυτά περιλαμβάνονται γενικά μέσα των χρηματοπιστωτικών αγορών, καθώς και ευελιξία κατά τον σχεδιασμό του επιχειρηματικού σχεδίου.

Πλαίσιο 6 — Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων (ΕΤΣΕ)² και ο αντίκτυπός του στον προϋπολογισμό του ΕΙΤ

Δεύτερη παράγραφος: Παρότι η χρηματοδότηση για τις ΚΓΚ το 2016 έχει όντως μειωθεί, επαρκεί ωστόσο για να διατηρήσουν οι τρεις ώριμες ΚΓΚ σημαντικά επιχειρηματικά σχέδια και για να έχουν οι δύο νέες ΚΓΚ μια ταχεία πορεία ανάπτυξης. Το 2016 χορηγήθηκαν περισσότερα από 233 εκατ. ευρώ στις τρεις ώριμες ΚΓΚ, ενώ 41 εκατ. ευρώ διατέθηκαν στις δύο νέες ΚΓΚ το 2016.

45

Τα επιχειρήματα που παρουσιάζονται σχετικά με την ακαταλληλότητα των ετήσιων συμφωνιών επιχορήγησης αντισταθμίζονται εάν ληφθούν υπόψη οι πρωτοβουλίες που αναλαμβάνει το ΕΙΤ για τον συνδυασμό των ετήσιων με τις πολυετείς προοπτικές. Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι η πολυετής προοπτική λαμβάνεται υπόψη στο πλαίσιο της ετήσιας χορήγησης της ανταγωνιστικής χρηματοδότησης. Επιπλέον, πέραν της ανταγωνιστικής χρηματοδότησης, υπάρχει το στοιχείο της υποστηρικτικής χρηματοδότησης στην ετήσια χορήγηση χρηματοδότησης προς τις ΚΓΚ. Η υποστηρικτική χρηματοδότηση κατανέμεται ισότιμα μεταξύ των ΚΓΚ και παρέχει υψηλού επιπέδου ασφάλεια χρηματοδότησης. Επίσης, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η ΣΠΕΣ παρέχει τη νομική βάση και «δέσμευση» από το ΕΙΤ για τη στήριξη των ΚΓΚ σε βάθος χρόνου. Όπως προαναφέρθηκε, υπάρχει επίσης εγγενής ευελιξία στον ετήσιο κύκλο επιχορηγήσεων, η οποία επιτρέπει τη διακοπή και τη δρομολόγηση καινοτόμων έργων κατά τη διάρκεια του έτους, δηλ. ο ετήσιος κύκλος δεν εμποδίζει την ευελιξία για μεμονωμένες δραστηριότητες αλλά παρέχει ένα γενικότερο πλαίσιο προγραμματισμού.

46

Η εκπαίδευση αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες δραστηριότητας του ΕΙΤ. Το ΕΙΤ μεριμνά ιδίως για την επαρκή χρηματοδότηση των εκπαιδευτικών του προγραμμάτων. Η παροχή εγγυημένης υποστηρικτικής χρηματοδότησης σε κάθε ΚΓΚ για σημαντικό ποσοστό του προϋπολογισμού μειώνει την αβεβαιότητα για τις πολυετείς δραστηριότητες προτεραιότητας, όπως τα εκπαιδευτικά προγράμματα.

47

Η παροχή υποστηρικτικής χρηματοδότησης μειώνει τον κίνδυνο διακοπής για μεγάλο μέρος του προγράμματος.

Βλέπε απάντηση της Επιτροπής και του ΕΙΤ στα σημεία 41 και 44.

48

Το σημαντικό στοιχείο της υποστηρικτικής χρηματοδότησης του μοντέλου χρηματοδότησης του ΕΙΤ παρέχει έναν ορισμένο βαθμό μακροπρόθεσμης ασφάλειας προγραμματισμού.

Βλέπε απάντηση της Επιτροπής και του ΕΙΤ στα σημεία 41 και 44.

49

Λόγω της ετήσιας φύσης του προϋπολογισμού του ΕΙΤ και του γεγονότος ότι ο προϋπολογισμός της ΕΕ δεν εγκρίνεται συνήθως πριν από τα μέσα Δεκεμβρίου, οι συμφωνίες επιχορήγησης για ένα συγκεκριμένο έτος δεν μπορούν να υπογραφούν πριν από την 1η Ιανουαρίου του εν λόγω έτους. Στο ζήτημα αυτό αναφέρθηκε για πρώτη φορά το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο στην ειδική ετήσια έκθεσή του για το οικονομικό έτος 2011 και το ΕΙΤ υπέβαλε τις παρατηρήσεις του. Το ΕΙΤ δεσμεύτηκε να μειώσει το διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ της ημερομηνίας έναρξης της δράσης που περιγράφεται στα επιχειρηματικά σχέδια των ΚΓΚ και της ημερομηνίας υπογραφής των συμφωνιών επιχορήγησης. Ως αποτέλεσμα αυτής της προσπάθειας, οι συμφωνίες επιχορήγησης του 2013 και του 2014 υπεγράφησαν με τις τρεις ΚΓΚ τον Φεβρουάριο του 2013 και του 2014 αντίστοιχα.

Το έτος 2015 αποτέλεσε εξαίρεση, καθώς οι ΚΓΚ ζήτησαν παράταση για την εφαρμογή της νέας ΣΠΕΣ με σκοπό την περαιτέρω διευκρίνιση των συνεπειών ορισμένων ειδικών διατάξεων μεταξύ ΕΙΤ, ΚΓΚ και Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο της εναρμόνισης με τους κανόνες του προγράμματος «Ορίζοντας 2020». Επιπλέον, εξαιτίας των απαραίτητων νομικών διαβουλεύσεων, απαιτήθηκε περισσότερος χρόνος από ό,τι συνήθως για την εκ των προτέρων έγκριση των νέων συμφωνιών επιχορήγησης από την Επιτροπή. Το ΕΙΤ αναμένει την έγκαιρη υπογραφή των συμφωνιών επιχορήγησης και πάλι αρχής γενομένης από το 2016 όταν θα έχουν ήδη τεθεί σε ισχύ οι νέες ΣΠΕΣ, δηλ. η καθυστερημένη υπογραφή το 2015 αποτέλεσε μεμονωμένο γεγονός.

50

Παρότι αυτό αποτελούσε τη συνήθη πρακτική έως το 2015, οι ΚΓΚ μπορούσαν, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, όπως η ανάλωση των προηγούμενων προχρηματοδοτήσεων, και υπό την προϋπόθεση της τήρησης ορισμένων υποχρεώσεων υποβολής ενδιάμεσων εκθέσεων, να ζητήσουν πρόσθετες πληρωμές προχρηματοδότησης.

Αν και το ΕΙΤ θα ήθελε να παρέχει προχρηματοδότηση σε ποσοστό έως 70 % της παρεχόμενης επιχορήγησης προκειμένου να συνδράμει τις ΚΓΚ στη διαχείριση της ταμειακής τους κατάστασης, είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι το επίπεδο των προχρηματοδοτήσεων εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα πιστώσεων, στοιχείο που εκφεύγει του ελέγχου του ΕΙΤ. Η προχρηματοδότηση για τις ΣΕ του 2016 προβλέπεται ότι θα ανέλθει σε ποσοστό περίπου 60 %.

Οι ΚΓΚ, ως ισχυρά δίκτυα καινοτομίας, που περιλαμβάνουν ισχυρούς βιομηχανικούς εταίρους και πανεπιστήμια, είναι σε θέση να αποκαθιστούν τις ταμειακές ροές, π.χ. μέσω δανείων που λαμβάνουν από τράπεζα, όπως έχουν ήδη καταδείξει ορισμένες ΚΓΚ. Αυτό τους επιτρέπει να αυξάνουν τα ποσοστά προχρηματοδότησης προς τους εταίρους ή τους δικαιούχους τους (π.χ. φοιτητές ή νεοφυείς επιχειρήσεις), περιπτώσεις στις οποίες, διαφορετικά, οι ταμειακές ροές δημιουργούν πρόβλημα.

51

Το διοικητικό συμβούλιο του ΕΙΤ ενέκρινε τη στρατηγική παρακολούθησης του ΕΙΤ στις 3 Δεκεμβρίου 2015, στο πλαίσιο της οποίας θα μετρώνται τα δεδομένα για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020», για τον αντίκτυπο του ΕΙΤ μέσω των δικών του δραστηριοτήτων και των δραστηριοτήτων των ΚΓΚ και για τα αποτελέσματα των ΚΓΚ. Επιπλέον, το ΕΙΤ συμβάλλει ενεργά στην ετήσια έκθεση παρακολούθησης του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» για το 2014 και στην έκθεση θα περιλαμβάνεται ειδική ενότητα σχετικά με αυτό.

52

Οι παλαιότερες αλλαγές που πραγματοποιήθηκαν στους κύριους βασικούς δείκτες επιδόσεων αποσκοπούσαν στην περαιτέρω διευκρίνιση της έννοιας/του νοήματός τους ούτως ώστε να διασφαλίζουν ίσους όρους ανταγωνισμού μεταξύ των διαφόρων ΚΓΚ και να ανταποκρίνονται στην εξελισσόμενη φύση των ΚΓΚ. Οι αλλαγές πραγματοποιήθηκαν κατόπιν διαβουλεύσεων με τις ΚΓΚ με σκοπό να αντιμετωπιστούν, μεταξύ άλλων, οι διαφορές στους τομείς δραστηριοποίησης των ΚΓΚ και στο ευρύτερο περιβάλλον.

Ως εκ τούτου, οι αλλαγές στους κύριους βασικούς δείκτες επιδόσεων συν τω χρόνω αντιμετωπίζουν άμεσα τη διαπίστωση που αναφέρεται στο σημείο 52.

53

Το ΕΙΤ πραγματοποιεί ολοκληρωμένες αναλύσεις με σκοπό τη σύγκριση των ΚΓΚ βάσει διαφόρων παραγόντων, όχι μόνο βάσει των κύριων βασικών δεικτών επιδόσεων. Η υλοποίηση των επιχειρηματικών σχεδίων των ΚΓΚ αξιολογείται τόσο μέσω ποσοτικών δεικτών επιδόσεων όσο και μέσω ποιοτικών επανεξετάσεων που πραγματοποιούνται από εξωτερικούς εμπειρογνώμονες και από το προσωπικό του ΕΙΤ. Σε ευρύτερο πλαίσιο, το ΕΙΤ προβαίνει επίσης σε επιτόπια παρακολούθηση και τοπική επανεξέταση των δραστηριοτήτων των ΚΓΚ. Αυτά τα εργαλεία, από κοινού, παρέχουν μια πολύ ενημερωτική εικόνα των διαφορών μεταξύ των ΚΓΚ.

54

Το ΕΙΤ αναγνωρίζει ότι τα αποτελέσματα και ο αντίκτυπος μπορούν να μετρηθούν μόνο με συνδυασμό ποιοτικών και ποσοτικών δεικτών. Αυτό εξετάζεται με ολοκληρωμένο τρόπο στη στρατηγική παρακολούθησης του ΕΙΤ, η οποία εγκρίθηκε από το διοικητικό συμβούλιο του ΕΙΤ τον Δεκέμβριο του 2015, και μέσω της συνεχούς επανεξέτασης των κύριων βασικών δεικτών επιδόσεων, όπως αναφέρθηκε στο σημείο 102.

55

Η επιχειρηματική κοινότητα εκπροσωπείται σε μεγάλο βαθμό στη διακυβέρνηση των ΚΓΚ, διαδραματίζοντας ηγετικό ρόλο στη διαμόρφωση των στρατηγικών των ΚΓΚ. Ακολουθεί μη εξαντλητικός κατάλογος εκπροσώπων των αντίστοιχων βιομηχανικών κλάδων στα διοικητικά συμβούλια των ΚΓΚ:

—EIT Digital: Deutsche Telekom AG, Philips, Nokia, British Telecom, Alcatel-Lucent, Ericsson

—ΚΓΚ Climate: Bayer Technology Services GmbH, GDF Suez, South Pole Carbon, Velux A/S

—ΚΓΚ InnoEnergy: Total SA, Gas Natural Fenosa, Electricité de France, ABB AB, Areva SA

56

Το επίπεδο της χρηματοδότησης μέσω επιχορηγήσεων από το ΕΙΤ δεν αποτελεί επαρκή μονάδα μέτρησης του επιπέδου συμμετοχής στις ΚΓΚ. Για παράδειγμα, η χρηματοδότηση που χορηγείται στην τριτοβάθμια εκπαίδευση στοχεύει στην υποστήριξη περισσότερων προγραμμάτων σπουδών με επιχειρηματικό χαρακτήρα και μεγαλύτερο αριθμό φοιτητών που θα αποφοιτούν από το πανεπιστήμιο, στοιχείο που συνεπάγεται άμεσα οφέλη για τις επιχειρήσεις. Για τη μέτρηση του βαθμού συμμετοχής πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ο αριθμός των εταίρων, καθώς αποτελεί τη βασική μονάδα μέτρησης της ελκυστικότητας μιας ΚΓΚ, καθώς και η φύση των δραστηριοτήτων που λαμβάνουν στήριξη, και όχι το είδος του φορέα που την υλοποιεί.

57

Το ΕΙΤ και οι ΚΓΚ σχεδιάστηκαν με σκοπό να αντιμετωπιστεί το πανευρωπαϊκό πρόβλημα του χαμηλού βαθμού συνεργασίας μεταξύ πανεπιστημίων και επιχειρηματικού κόσμου. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η επιχειρηματική κοινότητα εκπροσωπείται σε μεγάλο βαθμό στη διακυβέρνηση των ΚΓΚ, διαδραματίζοντας κεντρικό ρόλο κατά τη διαμόρφωση των στρατηγικών των ΚΓΚ. Ήταν, ωστόσο, αναμενόμενο ότι θα υπήρχαν αρχικά προβλήματα όσον αφορά την επίτευξη του επιθυμητού επιπέδου συνεργασίας μεταξύ πανεπιστημίων και επιχειρήσεων. Προκειμένου να αντιμετωπιστούν αυτά, το ΕΙΤ έχει τροποποιήσει τις κατευθυντήριες οδηγίες του σχετικά με τα επιχειρηματικά σχέδια και παρέχει στρατηγικές προτάσεις στις ΚΓΚ. Οι ΚΓΚ προβαίνουν επίσης σε τροποποίηση των οικείων εσωτερικών κανόνων και διαδικασιών.

Η πρόοδος που σημειώνεται από το ΕΙΤ και τις ΚΓΚ στο συγκεκριμένο πεδίο δείχνει ότι το μοντέλο των ΚΓΚ είναι το κατάλληλο για την ανάπτυξη μιας μακροπρόθεσμης συνεργασίας μεταξύ πανεπιστημίων-ερευνητικών ιδρυμάτων-επιχειρηματικού κόσμου και είμαστε πεπεισμένοι ότι στο μέλλον τα αποτελέσματα θα συνεχίσουν να βελτιώνονται.

58

Παρότι το ΕΙΤ δεν έχει θέσει συγκεκριμένο στόχο όσον αφορά το μερίδιο του προϋπολογισμού που διατίθεται στις ΜΜΕ, διαθέτει ποσοτικοποιημένους στόχους όσον αφορά τη δημιουργία ΜΜΕ. Οι νεοφυείς ΜΜΕ που δημιουργούνται μέσω του ΕΙΤ αποτελούν έναν από τους βασικούς δείκτες επιδόσεων του ΕΙΤ και, ως εκ τούτου, παρέχονται πολλά κίνητρα για τη δημιουργία τους. Για το 2014, οι τρεις ΚΓΚ της πρώτης φάσης ανέφεραν ότι είχαν δημιουργηθεί 90 νέες νεοφυείς επιχειρήσεις· όλες αυτές οι επιχειρήσεις είναι ΜΜΕ σύμφωνα με τον ορισμό της σύστασης της Επιτροπής [C(2003) 1422]. Επιπλέον, πολλές άλλες υπάρχουσες μικρές επιχειρήσεις έλαβαν στήριξη μέσω κλιμακωτής επιχορήγησης ή μέσω της παροχής υπηρεσιών στους επιταχυντές των ΚΓΚ.

59

Το ΕΙΤ έχει σημειώσει εξαιρετικά αποτελέσματα όσον αφορά την προώθηση και τη στήριξη της συμμετοχής των ΜΜΕ σε δραστηριότητες καινοτομίας.

Πολλές δραστηριότητες του ΕΙΤ στοχεύουν ειδικά σε ΜΜΕ. Ως οικονομικό κίνητρο για τις ΜΜΕ, προβλεπόταν για το ΕΙΤ ειδική εξαίρεση από τον δημοσιονομικό κανονισμό της ΕΕ για την περίοδο 2010-2013, η οποία παρείχε τη δυνατότητα σε ΜΜΕ, ως εταίρους των ΚΓΚ, να ζητήσουν την κάλυψη έμμεσων δαπανών σε ποσοστό 40 % επιπλέον των άμεσων δαπανών τους, εν αντιθέσει με ποσοστό 20 % που επιτρεπόταν για τις επιχειρήσεις που δεν είναι ΜΜΕ.

Όσον αφορά τη στοχευμένη στήριξη προς τις υφιστάμενες ΜΜΕ, οι εταιρικές σχέσεις των ΚΓΚ παρέχουν ένα ισχυρό οικοσύστημα στο πλαίσιο του οποίου οι εν λόγω ΜΜΕ μπορούν να λάβουν στήριξη. Οι υφιστάμενες ΜΜΕ με εξαιρετικό δυναμικό καινοτομίας είναι συνεπώς στην ιδανική θέση να μετάσχουν σε μια εταιρική σχέση ΚΓΚ και να αξιοποιήσουν στο έπακρο τη στήριξη που παρέχεται από το ΕΙΤ. Ως εκ τούτου, όλο και περισσότερες ΜΜΕ συμμετέχουν τόσο ως εταίροι σε ΚΓΚ όσο και ως δικαιούχοι κλιμακωτών επιχορηγήσεων των ΚΓΚ και αποδέκτες υπηρεσιών δημιουργίας επιχειρήσεων και επιτάχυνσης.

60

Δεδομένου ότι στόχος των ΚΓΚ είναι να καταστούν οικονομικά βιώσιμες και να μπορούν να χρησιμοποιούν χρηματοπιστωτικά μέσα (π.χ. τραπεζικά δάνεια) και άλλες πηγές εισοδήματος πέραν της χρηματοδότησης από το ΕΙΤ, είναι σε θέση να διασφαλίζουν την έγκαιρη καταβολή των πληρωμών στις ΜΜΕ, ανεξαρτήτως του χρόνου λήψης της χρηματοδότησης από το ΕΙΤ. Το ΕΙΤ δεν είναι σε θέση να επιβάλλει όρους πληρωμών στις ΚΓΚ όσον αφορά τις συμβατικές σχέσεις που διατηρούν με τους εταίρους διότι οι ΚΓΚ είναι αυτόνομες από αυτή την άποψη. Ωστόσο, δεδομένου ότι οι υποστηρικτικές πληρωμές προς ΜΜΕ έχουν περιορισμένο μέγεθος σε σύγκριση με το πρόγραμμα στο σύνολό του, οι ΚΓΚ έχουν τη δυνατότητα να αυξάνουν τις προκαταβολές προς τις ΜΜΕ μέσω κατάλληλης διαχείρισης των ταμειακών ροών (στις απαντήσεις της Επιτροπής και του ΕΙΤ στα σημεία 41 και 44 παρέχονται περισσότερα παραδείγματα της ευελιξίας της χρηματοδότησης των ΚΓΚ).

61

Το ΕΙΤ συγκεντρώνει συστηματικά πληροφορίες σχετικά με την κατάσταση των νέων εταίρων των ΚΓΚ κατά την ένταξή τους σε αυτές. Ως εκ τούτου, το ΕΙΤ διαθέτει επικαιροποιημένες πληροφορίες σχετικά με τον αριθμό των εταίρων των ΚΓΚ που είναι ΜΜΕ.

Επιπλέον, οι μεγαλύτεροι οργανισμοί εντάσσονται στις ΚΓΚ στην πλειονότητά τους στα πρώτα χρόνια ζωής μιας ΚΓΚ, καθώς έχουν την ικανότητα να καταρτίζουν ισχυρό στρατηγικό θεματολόγιο και επιτυχημένη πρόταση ώστε να επιλέγονται ως ΚΓΚ εξαρχής. Οι ΜΜΕ εντάσσονται συνήθως στις ΚΓΚ σε μεταγενέστερο στάδιο, όταν η συμμετοχή τους μπορεί να προσθέσει αξία στις δραστηριότητες των εδραιωμένων εταιρικών σχέσεων.

Παραδείγματος χάριν, η ΚΓΚ InnoEnergy διέθετε 25 ΜΜΕ ως εταίρους ΚΓΚ κατά την περίοδο 2010-2013. Ωστόσο, 55 και 50 νέες ΜΜΕ εντάχθηκαν στην ΚΓΚ InnoEnergy το 2014 και το 2015, αντίστοιχα, αυξάνοντας έτσι τον αριθμό των εταίρων ΜΜΕ σε 130.

Πολλές ΜΜΕ συμμετέχουν στο πρόγραμμα ΕΙΤ-ΚΓΚ και αποτελούν τους τελικούς αποδέκτες των επιχορηγήσεων του ΕΙΤ, στο πλαίσιο συμφωνιών υπεργολαβίας ή κλιμακωτής επιχορήγησης με άλλους εταίρους ΚΓΚ, όπως πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα ή βιομηχανικές εταιρείες. Τα προγράμματα επιταχυντών και «φυτωρίων» των ΚΓΚ εστιάζουν κυρίως σε νεοφυείς ΜΜΕ και το ΕΙΤ διαθέτει έναν βασικό δείκτη επιδόσεων που παρακολουθεί την πορεία της ίδρυσης νέων ΜΜΕ. Ο αυξανόμενος αριθμός ΜΜΕ στις εταιρικές σχέσεις των ΚΓΚ καθώς και μέσω των επιχορηγήσεων του ΕΙΤ θα οδηγήσει όπως είναι φυσικό και σε απορρόφηση μεγαλύτερου μεριδίου των επιχορηγήσεων από τις ΜΜΕ.

62

Το ΕΙΤ στηρίζει ενεργά τις ΜΜΕ. Υπάρχουν σαφείς στόχοι όσον αφορά τη δημιουργία νεοφυών επιχειρήσεων και αυτή αποτελεί έναν από τους βασικούς δείκτες επιδόσεων του ΕΙΤ.

Βλέπε απάντηση της Επιτροπής και του ΕΙΤ στο σημείο 57.

64

Η προώθηση συνεργειών και συμπληρωματικοτήτων με άλλες πρωτοβουλίες της ΕΕ αποτελεί προτεραιότητα για το ΕΙΤ και για τη ΓΔ EAC. Ο στόχος περιλαμβάνεται στο στρατηγικό θεματολόγιο καινοτομίας και στον κανονισμό του ΕΙΤ.

Οι συνέργειες και οι συμπληρωματικότητες διευκολύνονται από τη ΓΔ EAC και το ΕΙΤ (π.χ. ετήσια συνεδρίαση μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής, του ΕΙΤ και των ΚΓΚ, καθώς και κριτήρια επιλογής για νέες ΚΓΚ) και εντάσσονται στο μοντέλο των ΚΓΚ, στοιχεία του οποίου αντικατοπτρίζουν τους στόχους και τα διδάγματα που αντλούνται από άλλα προγράμματα της ΕΕ (π.χ. η έννοια του τριγώνου της γνώσης απηχεί πτυχές του Erasmus+ και του διαλόγου πανεπιστημίων-επιχειρήσεων· η έννοια των κέντρων συστέγασης απηχεί πτυχές της περιφερειακής πολιτικής της ΕΕ· η προσέγγιση των κοινωνικών προκλήσεων είναι κοινή με την προσέγγιση του προγράμματος «Ορίζοντας 2020»· το μοντέλο χρηματοδότησης του ΕΙΤ βασίζεται στα διδάγματα που αντλήθηκαν από άλλα προγράμματα). Υπάρχουν συγκεκριμένα παραδείγματα συνεργειών στο πλαίσιο των θεματικών τομέων των ΚΓΚ, όπως το EIT Digital: Future Internet και Big Data PPPs, ΚΓΚ InnoEnergy: ευρωπαϊκό στρατηγικό σχέδιο ενεργειακών τεχνολογιών και ΚΓΚ Climate: συνεργασία με τη ΓΔ Δράσης για το Κλίμα (ΓΔ CLIMA) κατά την προετοιμασία της διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για την αλλαγή του κλίματος στο Παρίσι τον Δεκέμβριο του 2015.

Το ΕΙΤ εξακολουθεί να προάγει συνέργειες στο επίπεδο συγκεκριμένων έργων, με πιο πρόσφατη εκείνη με την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της επιστήμης και της τεχνολογίας (COST) και τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ΕΟΔ) στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Στρατηγικών Επενδύσεων (ΕΤΣΕ).

69

Το ΕΙΤ έχει ζητήσει ήδη τη δρομολόγηση της διαδικασίας προκειμένου να αποκτήσει πλήρη οικονομική αυτονομία. Η διαδικασία αυτή αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί πριν από τα τέλη του 2016.

71

Επιπλέον της εξασφάλισης συμμόρφωσης με τους κανόνες, το ΕΙΤ επιβραβεύει επίσης σε ολοένα μεγαλύτερο βαθμό τις επιδόσεις και παρέχει κίνητρα για την επίτευξη αντίκτυπου. Για παράδειγμα, οι κακές επιδόσεις θα έχουν αρνητικό αντίκτυπο στον προϋπολογισμό μιας ΚΓΚ. Ως μία από τις αρχές που διέπουν την οικονομική βιωσιμότητα των ΚΓΚ, ο προϋπολογισμός του ΕΙΤ για τις ΚΓΚ θα διαθέτει ολοένα μεγαλύτερο μερίδιο ανταγωνιστικής χρηματοδότησης. Καθώς αυτό το μερίδιο –το οποίο ανταμείβει την απόδοση– αυξάνεται συν τω χρόνω, μια ΚΓΚ με κακές επιδόσεις θα έχει ακόμη πιο ισχυρά οικονομικά κίνητρα για να παρουσιάσει βελτίωση.

72

Το ΕΙΤ ενίσχυσε, το 2015, τον άμεσο αντίκτυπο των χαμηλών επιδόσεων στα ποσά που καταβάλλονται —ορισμένα μέρη της δήλωσης δαπάνης μιας ΚΓΚ δεν θα γίνονται αποδεκτά από το ΕΙΤ εάν η υλοποίηση της δραστηριότητας είναι ανεπαρκής. Βλέπε απαντήσεις της Επιτροπής και του ΕΙΤ στο σημείο VII της σύνοψης.

Σε συνέχεια της παρέμβασης του Ελεγκτικού Συνεδρίου, το ΕΙΤ συνέχισε την ενίσχυση της επαλήθευσης των δαπανών στις ετήσιες εκθέσεις ελέγχου του. Το ΕΙΤ ανταμείβει ιδιαίτερα τις επιδόσεις ενώ ταυτόχρονα εξασφαλίζει υψηλό επίπεδο διασφάλισης της επιλεξιμότητας των δαπανών που πραγματοποιούνται.

74

Το ΕΙΤ και η Επιτροπή θεωρούν ότι το κατώτατο όριο σύμφωνα με το άρθρο 34 των κανόνων συμμετοχής του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» είναι κατάλληλο για τις επιχορηγήσεις του ΕΙΤ που καταβάλλονται σε ΚΓΚ. Θεωρούμε αναλογική την απαίτηση για πιστοποιητικό ελέγχου από δικαιούχο των κονδυλίων της ΕΕ / του ΕΙΤ, ο οποίος αιτείται ετήσια επιχορήγηση που υπερβαίνει το ποσό των 325 000 ευρώ. Σε κάθε περίπτωση, το ΕΙΤ θα χρειαστεί ειδική εξαίρεση από το άρθρο 34 των κανόνων συμμετοχής του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» για να κάνει χρήση διαφορετικού ή υψηλότερου ορίου από 325 000 ευρώ για επιχορηγήσεις που αξιώνονται από τους συμμετέχοντες.

Βλέπε επίσης απαντήσεις της Επιτροπής και του ΕΙΤ στα σημεία 79 και 80.

76

Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι οι «οικονομικές εκθέσεις» δεν καταρτίζονται πλέον ειδικά για το ΕΙΤ, δεδομένου ότι οι εκθέσεις δαπανών έχουν ευθυγραμμιστεί πλήρως με τα υποδείγματα του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», αρχής γενομένης από τις συμφωνίες επιχορήγησης του 2016.

79 Δεύτερη περίπτωση

H εν λόγω σύσταση απαιτεί ειδική εξαίρεση από τους κανόνες συμμετοχής του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» και από τον δημοσιονομικό κανονισμό³.

79 Τρίτη περίπτωση

H εν λόγω σύσταση εκφεύγει του ελέγχου του ΕΙΤ, καθώς απαιτεί ειδική εξαίρεση από τους κανόνες συμμετοχής του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» και από τον δημοσιονομικό κανονισμό⁴.

81

Η εξωτερική ανάθεση της τεχνικής αξιολόγησης των έργων αποτελεί κοινή πρακτική στα προγράμματα Ε&Α. Αυτό ισχύει ιδίως στην περίπτωση πολύ σύνθετων έργων που καλύπτουν και ενσωματώνουν αρκετά πεδία δραστηριοτήτων, όπως η εκπαίδευση, οι καινοτομίες και οι επιχειρήσεις.

83

Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι το ΕΙΤ έχει βελτιώσει την τάση που παρατηρείται όσον αφορά την εναλλαγή των υπαλλήλων από το 2013. Ο χαμηλός συντελεστής χώρας για την Ουγγαρία (69 % επί του παρόντος) αποτελεί σημαντικό παράγοντα που συμβάλλει στην εναλλαγή των υπαλλήλων. Ωστόσο, αυτό εκφεύγει του ελέγχου του ΕΙΤ.

84

Εν τω μεταξύ, σημειώθηκαν σημαντικές βελτιώσεις στην ικανότητα διαχείρισης του ΕΙΤ. Η μία κενή θέση προϊσταμένου μονάδας καλύφθηκε και η επιλογή του υποψηφίου για την άλλη θέση προϊσταμένου μονάδας βρίσκεται σε εξέλιξη. Επιπλέον, η επιλογή του διευθυντή του ΕΙΤ βρίσκεται επίσης σε εξέλιξη.

86

Φυσικό επακόλουθο της εστίασης του ΕΙΤ στην αριστεία είναι οι χώρες με περισσότερες ικανότητες καινοτομίας να εκπροσωπούνται σε μεγαλύτερο βαθμό στις ΚΓΚ. Παρότι αποτελεί σαφή στόχο για το ΕΙΤ η ενίσχυση των υφιστάμενων ικανοτήτων και κέντρων αριστείας στην Ευρώπη, το ΕΙΤ διασφαλίζει επίσης την παροχή οφελών σε περιοχές της Ένωσης που δεν συμμετέχουν άμεσα σε ΚΓΚ μέσω του σχεδίου περιφερειακής καινοτομίας του ΕΙΤ (ΣΠΚ ΕΙΤ).

Πλαίσιο 11 — Ανησυχίες σχετικά με τη συγκέντρωση της χρηματοδοτικής στήριξης του ΕΙΤ σε περιορισμένο αριθμό εταίρων και την έλλειψη διαφάνειας

Υπάρχει εύλογη ισορροπία μεταξύ των πλευρών του τριγώνου γνώσης τόσο ως προς την κατανομή των εταίρων όσο και ως προς τη χρηματοδότηση. Ισχύουν σαφείς διαδικασίες για την επιλογή των έργων από ΚΓΚ, οι οποίες διασφαλίζουν τον έλεγχο ποιότητας και τη διαφάνεια.

89

Έχουν αρχίσει να εμφανίζονται στοιχεία των αποτελεσμάτων του ΕΙΤ. Το ΕΙΤ οδήγησε σε περισσότερους από 1 000 αποφοίτους σε επιχειρηματικές σπουδές, στη δημιουργία πολυάριθμων νεοφυών επιχειρήσεων, σε μια σειρά από επιτυχημένα παραδείγματα και σε ένα ισχυρό πανευρωπαϊκό δίκτυο κέντρων συστέγασης και επιχειρηματικών επιταχυντών, καθώς και στην προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος.

92

Η επανεξέταση της δημιουργίας επιχειρήσεων που ολοκληρώθηκε τον Νοέμβριο του 2015 παρέχει ισχυρά αποδεικτικά στοιχεία της προστιθέμενης αξίας που παρέχουν τα προγράμματα επιτάχυνσης του ΕΙΤ/ΚΓΚ, ενώ οι όροι λειτουργίας υποστηριζόμενων εγχειρημάτων καταδεικνύουν την ύπαρξη σημαντικών αποτελεσμάτων της στήριξης που παρέχεται από το ΕΙΤ για τη δημιουργία επιχειρήσεων.

93

Οι βασικοί δείκτες επιδόσεων καταδεικνύουν ότι έχουν παρασχεθεί σημαντικές εκροές, πολλές από τις οποίες έχουν μεταφραστεί πλέον σε απτά αποτελέσματα (βλέπε τα παραδείγματα που αναφέρθηκαν στο σημείο 90).

94

Αξίζει να υπογραμμιστεί ότι και φοιτητές από τρίτες χώρες εντάσσονται σε ευρωπαϊκές εταιρείες ή ξεκινούν δικά τους εγχειρήματα μετά το πέρας των σπουδών τους, δημιουργώντας έτσι αντίκτυπο και προστιθέμενη αξία για την κοινωνία μας. Οι ΚΓΚ του ΕΙΤ έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο έχει μετριαστεί το χάσμα μεταξύ ακαδημαϊκού και επιχειρηματικού κόσμου και, ως εκ τούτου, οι φοιτητές αυτοί διαθέτουν ήδη περισσότερες δυνατότητες να εργαστούν για έναν επιχειρηματικό εταίρο των ΚΓΚ σε συνέχεια των σπουδών τους και να παραμείνουν έτσι στην Ευρώπη.

98

Σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο ε) του κανονισμού για την ίδρυση του ΕΙΤ, και οι τρεις ΚΓΚ της πρώτης φάσης έχουν αναπτύξει στρατηγικές για οικονομική βιωσιμότητα. Συνοπτική παρουσίαση αυτών των στρατηγικών περιλαμβάνεται στα επιχειρηματικά σχέδια των ΚΓΚ από το 2014. Για το επιχειρηματικό σχέδιο του 2016, εμπειρογνώμονας του ΕΙΤ εστίασε ειδικά σε ζητήματα που άπτονται της οικονομικής βιωσιμότητας και αξιολόγησε τα σχέδια για κάθε ΚΓΚ.

103

Οι νέες συμφωνίες-πλαίσια εταιρικής σχέσης πρόκειται να υπογραφούν στις αρχές του 2016.

Συμπεράσματα και συστάσεις

Σύσταση 1

Η Επιτροπή και το ΕΙΤ αποδέχονται τη σύσταση.

Κάθε πρόταση τροποποίησης των νομικών κανονισμών θα πρέπει να καταρτίζεται σύμφωνα με τις αρχές για τη βελτίωση της νομοθεσίας, ιδίως την αρχή «πρώτα αξιολόγηση». Σύμφωνα με τη νομική βάση του ΕΙΤ, η Επιτροπή πρέπει να προβεί σε αξιολόγηση του ΕΙΤ στα τέλη του 2017, ενώ επί του παρόντος διενεργείται αξιολόγηση με τη συμμετοχή όλων των συναφών υπηρεσιών της Επιτροπής.

Στην αξιολόγηση θα ληφθεί επίσης υπόψη η κρίσιμη γνωμοδότηση του ελέγχου και οι ανεξάρτητοι αξιολογητές θα έχουν πρόσβαση στον εν λόγω έλεγχο. Βάσει των αποτελεσμάτων της αξιολόγησης θα αποφασιστούν τυχόν μελλοντικές ενέργειες, σύμφωνα με τις αρχές για τη βελτίωση της νομοθεσίας.

Η Επιτροπή θα λάβει θέση σχετικά με τη μεταβολή της νομικής βάσης του ΕΙΤ σύμφωνα με τα πορίσματα της ανεξάρτητης αξιολόγησης από εμπειρογνώμονες και το αποτέλεσμα του εν λόγω ελέγχου.

107

Βλέπε απαντήσεις της Επιτροπής και του ΕΙΤ στα σημεία 40 έως 49 και 60, όπου συνοψίζεται η θέση τους όσον αφορά τα ζητήματα αυτά.

Σύσταση 2 α)

Η Επιτροπή και το ΕΙΤ αποδέχονται εν μέρει τη σύσταση και θα διερευνήσουν τον βαθμό στον οποίο είναι εφικτή η περαιτέρω επέκταση του πολυετούς χαρακτήρα.

Σύσταση 2 β)

Η Επιτροπή και το ΕΙΤ αποδέχονται τη σύσταση.

Για το στοιχείο α): ολοκλήρωση της επανεξέτασης έως την άνοιξη του 2017 και υλοποίηση (βάσει της επανεξέτασης αυτής) έως το 2018.

108

Βλέπε απαντήσεις της Επιτροπής και του ΕΙΤ στα σημεία αυτά, στις οποίες συνοψίζεται η θέση τους όσον αφορά τα ζητήματα αυτά.

Σύσταση 3

Το ΕΙΤ και η Επιτροπή αποδέχονται τη σύσταση.

109

Βλέπε απαντήσεις της Επιτροπής και του ΕΙΤ στα σημεία αυτά, στις οποίες συνοψίζεται η θέση τους όσον αφορά τα ζητήματα αυτά.

Σύσταση 4

Η Επιτροπή και το ΕΙΤ αποδέχονται τη σύσταση.

Το ΕΙΤ θα συνεχίσει να εστιάζει στον αντίκτυπο, όπως έχει ήδη δρομολογηθεί κατά τη διάρκεια του 2015.

1Στρατηγική καινοτομίας του ΟΟΣΑ για το 2015, σ. 15, http://www.oecd.org/sti/OECD-Innovation-Strategy-2015-CMIN2015-7.pdf: «Ένα πεδίο εφαρμογής που υπερβαίνει την επιστήμη και την τεχνολογία, συμπεριλαμβανομένων επενδύσεων σε ευρύ φάσμα στοιχείων ενεργητικού που βασίζονται στη γνώση και εκτείνονται πέραν της Ε&Α. Οι κοινωνικές και οργανωτικές καινοτομίες, συμπεριλαμβανομένων νέων επιχειρηματικών μοντέλων, αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία ως συμπληρωματικά στοιχεία της τεχνολογικής καινοτομίας».

Στρατηγική καινοτομίας του ΟΟΣΑ για το 2010, σ. 20, http://www.oecdbookshop.org/browse.asp?pid=title-detail&lang=en&ds=&ISB=9789264084704: «Η καινοτομία, βάσει του ορισμού αυτού, αποτελεί μια σαφώς ευρύτερη έννοια από την Ε&Α και επηρεάζεται από ευρύ φάσμα παραγόντων, ορισμένοι εκ των οποίων μπορούν να διαμορφώνονται από τις πολιτικές. Καινοτομία μπορεί να υπάρξει σε οποιονδήποτε τομέα της οικονομίας, συμπεριλαμβανομένων δημόσιων υπηρεσιών, όπως η υγεία ή η εκπαίδευση.»

Παραπομπή στο πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020»: https://ec.europa.eu/research/participants/portal/desktop/en/support/reference_terms.html

2Γνώμη αριθ. 4/2015 σχετικά με την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων και την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1291/2013 και (ΕΕ) αριθ. 1316/2013.

3https://myintracomm.ec.europa.eu/budgweb/EN/leg/finreg/Pages/leg-020-08_finreg2012.aspx#fr135

4https://myintracomm.ec.europa.eu/budgweb/EN/leg/finreg/Pages/leg-020-08_finreg2012.aspx#fr135

QJ-AB-16-003-EL-E    ISSN 1977-5660

Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΤ) έχει ως φιλόδοξο στόχο να ενισχύσει τη σύνδεση μεταξύ της εκπαίδευσης, της επιστήμης και των επιχειρήσεων και να αποτελέσει κινητήριο μοχλό της καινοτομίας εντός της ΕΕ. Το Συνέδριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, παρότι το σκεπτικό για τη σύσταση του ΕΙΤ είναι βάσιμο, το πολύπλοκο επιχειρησιακό του πλαίσιο, καθώς και κάποια προβλήματα διαχείρισης παρακωλύουν τη συνολική αποτελεσματικότητά του. Εντοπίσαμε αρκετές αδυναμίες στο μοντέλο χρηματοδότησης του ΕΙΤ, στις ρυθμίσεις υποβολής εκθέσεων μεταξύ του ΕΙΤ και των κοινοτήτων γνώσης και καινοτομίας (ΚΓΚ), καθώς και όσον αφορά την οικονομική βιωσιμότητα των τελευταίων. Μολονότι έχουν παρέλθει επτά έτη από τη σύσταση του ΕΙΤ, η λειτουργία του δεν είναι ακόμα απόλυτα ανεξάρτητη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με αποτέλεσμα να τίθενται εμπόδια στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι, προκειμένου το ΕΙΤ να καταστεί το πρωτοπόρο και καινοτόμο ινστιτούτο που προοριζόταν να γίνει, απαιτούνται νομοθετικές και λειτουργικές προσαρμογές με τις οποίες θα ενισχυθεί αποτελεσματικότερα το δυναμικό καινοτομίας της ΕΕ.