IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI

12, rue Alcide De Gasperi

1615 Luxembourg

LUXEMBOURG

Tel. +352 4398-1

Mistoqsijiet: eca.europa.eu/mt/Pages/ContactForm.aspx

Sit web: eca.europa.eu

Twitter: @EUAuditorsECA

Ħafna informazzjoni addizzjonali dwar l-Unjoni Ewropea hija disponibbli fuq l-Internet.

Jista’ jsir aċċess għaliha permezz tas-server Europa (http://europa.eu).

Il-Lussemburgu: L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, 2016

Print | ISBN 978-92-872-4630-1 | ISSN 1831-0907 | doi:10.2865/1293 | QJ-AB-16-008-MT-C
PDF | ISBN 978-92-872-4621-9 | ISSN 1977-5741 | doi:10.2865/807883 | QJ-AB-16-008-MT-N
EPUB | ISBN 978-92-872-4597-7 | ISSN 1977-5741 | doi:10.2865/707919 | QJ-AB-16-008-MT-E

© L-Unjoni Ewropea, 2016

Ir-riproduzzjoni hija awtorizzata kemm-il darba jissemma s-sors oriġinali.

Għal kwalunkwe użu minn jew riproduzzjoni tal-Figura 3, għandu jintalab il-permess direttament lid-dententur tad-drittijiet tal-awtur.

KIF GĦANDEK TAGĦMEL BIEX TIKSEB
IL-PUBBLIKAZZJONIJIET TAL-UE

Pubblikazzjonijiet bla ħlas:

•kopja waħda:
permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);

•iżjed minn kopja waħda jew posters/mapep:
mir-rappreżentanzi tal-Unjoni Ewropea (http://ec.europa.eu/represent_mt.htm),
mid-delegazzjonijiet f’pajjiżi li mhumiex fl-UE (http://eeas.europa.eu/delegations/index_mt.htm),
billi tikkuntatja s-servizz Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_mt.htm)
jew ċempel 00 800 6 7 8 9 10 11 (numru tat-telefown bla ħlas minn kullimkien fl-UE) (*).

(*)L-informazzjoni mogħtija hija b’xejn, kif ukoll it-telefonati ġeneralment huma b’xejn (għalkemm xi operaturi, kabini tat-telefown jew lukandi jistgħu jitolbu ħlas).

Pubblikazzjonijiet bi ħlas:

•permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).

MT
2016

Nru 08

Rapport Speċjali

It-trasport ferrovjarju
tal-merkanzija fl-UE: għadu
mhux fit-triq it-tajba

(skont l-Artikolu 287(4), it-tieni subparagrafu, TFUE)

Tim tal-awditjar

Ir-rapporti speċjali tal-QEA jagħtu r-riżultati tal-awditi tal-prestazzjoni u tal-konformità tagħha li jikkonċernaw oqsma baġitarji jew suġġetti ta’ ġestjoni speċifiċi. Il-QEA tagħżel u tfassal dawn il-kompiti tal-awditjar biex ikollhom impatt massimu billi tqis ir-riskji għall-prestazzjoni jew għall-konformità, il-livell ta’ introjtu jew ta’ nfiq involut, l-iżviluppi li jkunu għad iridu jseħħu u l-interess politiku u pubbliku.

Dan l-awditu tal-prestazzjoni ġie prodott mill-Awla II tal-Awditjar — immexxija minn Henri Grethen, Membru tal-QEA — li tispeċjalizza fl-oqsma ta’ nfiq ta’ politiki strutturali, trasport u enerġija. L-awditu tmexxa minn Ladislav Balko, Membru tal-QEA, b’appoġġ mill-Kap tal-kabinett tiegħu, Branislav Urbanic u Zuzana Frankova, Attaché; Pietro Puricella, Maniġer Prinċipali; Fernando Pascual Gil, Kap tal-Kompitu; Kurt Bungartz, Aleksandra Klis–Lemieszonek, Nils Odins, Jelena Magermane u Di Hai, awdituri.

Mix-xellug għal-lemin: B. Urbanic, D. Hai, N. Odins, L. Balko, F. Pascual Gil, A. Klis–Lemieszonek, P. Puricella, Z. Frankova.

Werrej

Glossarju

Sommarju eżekuttiv

Dwar dan l-awditu

X’sabet il-Qorti

X’tirrakkomanda l-Qorti

Introduzzjoni

Sfond

Partijiet interessati u forom ta’ trasport ferrovjarju tal-merkanzija

Interventi tal-UE fir-rigward tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija

Ambitu u approċċ tal-awditjar

Osservazzjonijiet

Il-prestazzjoni tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fl-UE tibqa’ insodisfaċenti b’mod ġenerali

It-triq tibqa’ l-mezz ewlieni ta’ trasport tal-merkanzija fl-UE

Madankollu xi Stati Membri rnexxielhom iżidu l-proporzjon ta’ merkanzija ttrasportata bil-ferrovija

Il-prestazzjoni baxxa tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija ma kinitx megħjuna mill-veloċità baxxa tal-ferroviji

Ħafna fatturi strateġiċi u regolatorji jipprevienu lit-trasport ferrovjarju tal-merkanzija milli jkun aktar kompetittiv

It-trasport ferrovjarju tal-merkanzija jrid isir ekonomikament attraenti sabiex l-objettivi tal-politika tat-trasport tal-UE jkunu jistgħu jintlaħqu

Il-Kummissjoni għamlet sforzi biex ittejjeb il-kundizzjonijiet qafas għat-trasport ferrovjarju ta’ merkanzija, iżda għad hemm triq twila biex tinkiseb żona ferrovjarja unika Ewropea

Il-liberalizzazzjoni tas-suq tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija kisbet progress mhux ugwali fl-Istati Membri u ċerti prattiki antikompetittivi għadhom prevalenti

Proċeduri ta’ ġestjoni tat-traffiku ma ġewx adattati għall-ħtiġijiet tas-settur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, anke fi ħdan il-kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija tal-UE

Restrizzjonijiet amministrattivi u tekniċi għadhom ixekklu l-kompetittività tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija

In-nuqqas ta’ trasparenza dwar il-prestazzjoni tas-settur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija ma stimulax titjib fis-servizz għall-klijenti

It-tariffi għall-aċċess għall-infrastruttura ferrovjarja huma sfavorevoli meta mqabbla ma’ dawk għall-aċċess għat-toroq

Il-ħtiġijiet tal-infrastruttura tas-settur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija għandhom jiġu mmirati aħjar mill-finanzjament mill-UE

B’mod ġenerali, ġew allokati aktar fondi tal-UE għat-toroq milli għall-infrastruttura ferrovjarja

Meta ġew allokati għas-settur ferrovjarju, il-fondi tal-UE ma mmirawx b’mod speċifiku l-ħtiġijiet tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija

Il-proġetti ta’ infrastruttura ferrovjarja eżaminati wasslu jew probabbilment se jwasslu l-outputs mistennija, iżda sa issa ma nkiseb l-ebda titjib ġenerali fil-prestazzjoni tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija

Il-manutenzjoni dgħajfa tan-netwerk ferrovjarju taffettwa s-sostenibbiltà u l-prestazzjoni tal-infrastruttura ffinanzjata mill-UE

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Anness I | — | Atti leġiżlattivi li jirregolaw il-pakketti ferrovjarji
Anness II | — | Allokazzjoni mill-UE għas-settur ferrovjarju għal kull Stat Membru għall-2007-2013
Anness III | — | Lista ta’ proġetti eżaminati mill-Qorti
Anness IV | — | It-trasport ferrovjarju tal-merkanzija bħala sehem tat-trasport intern totali tal-merkanzija
Anness V | — | Is-sehem modali tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija (trasport intern tal-merkanzija) fil-ħames Stati Membri miżjura (is-sena 2000 sal-2013)
Anness VI | — | Studju ta’ każ dwar is-sezzjoni transkonfinali bejn Spanja u Franza (il-kuritur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija Nru 6 L-Mediterran)

Risposta tal-Kummissjoni

Glossarju

Aġenzija Eżekuttiva għall-Innovazzjoni u n-Netwerks (INEA): L-Aġenzija Eżekuttiva għall-Innovazzjoni u n-Netwerks (INEA) hija s-suċċessur tal-Aġenzija Eżekuttiva tan-Netwerk Trans-Ewropew tat-Trasport (TEN-T EA), li nħolqot mill-Kummissjoni Ewropea fl-2006 biex timmaniġġja l-implimentazzjoni teknika u finanzjarja tal-programm TEN-T tagħha. L-INEA, bil-kwartieri ġenerali fi Brussell, bdiet l-attivitajiet tagħha uffiċjalment fl-1 ta’ Jannar 2014 sabiex timplimenta partijiet tal-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa (CEF), Orizzont 2020, u programmi oħra ta’ legat (TEN-T u Marco Polo 2007-2013).

Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa (CEF): Faċilità li mill-2014 ‘il hawn ipprovdiet għajnuna finanzjarja lil tliet setturi: l-enerġija, it-trasport u t-teknoloġija tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni (ICT). F’dawn it-tliet oqsma, is-CEF tidentifika prijoritajiet ta’ investiment li għandhom jiġu implimentati fid-deċennju li ġej, bħall-kurituri tal-elettriku u tal-gass, l-użu ta’ enerġija rinnovabbli, kurituri tat-trasport interkonnessi u mezzi ta’ trasport aktar nodfa, konnessjonijiet broadband b’veloċità għolja u netwerks diġitali.

Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR): Fond tal-UE li għandu l-għan li jirrinforza l-koeżjoni ekonomika u soċjali fi ħdan l-Unjoni Ewropea billi jirrimedja l-iżbilanċi reġjonali prinċipali permezz ta’ appoġġ finanzjarju għall-ħolqien ta’ infrastruttura u ta’ investiment produttiv għall-ħolqien ta’ impjiegi, prinċipalment għan-negozji.

Fond ta’ Koeżjoni: Fond li għandu l-għan li jsaħħaħ il-koeżjoni ekonomika u soċjali fi ħdan l-Unjoni Ewropea billi jiffinanzja proġetti għall-ambjent u t-trasport fl-Istati Membri li għandhom PNG per capita ta’ inqas minn 90 % tal-medja tal-UE.

Impriża ferrovjarja: Operatur ferrovjarju pubbliku jew privat liċenzjat skont il-leġiżlazzjoni applikabbli tal-UE, li n-negozju prinċipali tiegħu huwa li jipprovdi s-servizzi għat-trasport ferrovjarju ta’ merkanzija u/jew ta’ passiġġieri.

Interoperabbiltà: L-interoperabbiltà hija ddefinita bħala l-kapaċità ta’ operazzjoni fuq kwalunkwe medda tan-netwerk ferrovjarju mingħajr l-ebda differenza. Fi kliem ieħor, il-fokus qiegħed fuq li s-sistemi tekniċi differenti li hemm fuq il-linji ferrovjarji tal-UE, ikunu jistgħu jaħdmu flimkien.

Kilometru ta’ ferrovija: Unità ta’ kejl li tirrappreżenta l-moviment ta’ ferrovija fuq distanza ta’ kilometru.

Korp regolatorju: Il-kompitu ta’ korp regolatorju huwa li jiżgura li t-tariffi u l-arranġamenti għal aċċess stabbiliti mill-maniġer tal-infrastruttura jikkonformaw mal-leġiżlazzjoni applikabbli u ma jkunux diskriminatorji. Dan irid ikun indipendenti minn kull maniġer tal-infrastruttura, korp li jimponi tariffi, korp tal-allokazzjoni tal-mogħdijiet u kull impriża ferrovjarja. Kwalunkwe impriża ferrovjarja għandha d-dritt li tappella lill-korp regolatorju kontra deċiżjonijiet meħuda mill-maniġer tal-infrastruttura fir-rigward tad-dikjarazzjoni tan-netwerk, il-proċess tal-allokazzjoni u r-riżultat tiegħu, l-iskema tat-tariffi u l-arranġamenti għal aċċess skont il-leġiżlazzjoni applikabbli. Il-korp regolatorju huwa obbligat ukoll jimmonitorja s-sitwazzjoni kompetittiva fis-suq ferrovjarju fuq l-inizjattiva tiegħu stess u jista’ jieħu miżuri biex jikkoreġi d-diskriminazzjoni kontra applikanti, id-distorsjoni fis-suq u kwalunkwe żvilupp ieħor mhux mixtieq fis-suq ferrovjarju.

Kuritur tat-Trasport Ferrovjarju tal-Merkanzija (RFC): Disa’ kurituri ferrovjarji internazzjonali tal-merkanzija orjentati lejn is-suq, li jaqsmu l-Ewropa, stabbiliti bir-Regolament (UE) Nru 913/2010 bl-objettiv li jsaħħu u jiffaċilitaw it-trasport ferrovjarju tal-merkanzija.

Maniġer tal-infrastruttura: Korp jew impriża responsabbli b’mod partikolari għall-istabbiliment, l-immaniġġjar u ż-żamma tal-infrastruttura ferrovjarja.

Mogħdija: Il-kapaċità li ferrovija topera bejn żewġ postijiet f’perjodu speċifiku.

Netwerks Trans-Ewropej tat-Trasport (TEN-T): Sett ippjanat ta’ netwerks tat-trasport bit-triq, ferrovjarju, bl-ajru u fuq l-ilma fl-Ewropa. In-netwerks tat-TEN-T huma parti minn sistema usa’ ta’ Netwerks Trans-Ewropej (TENs), inklużi netwerk tat-telekomunikazzjonijiet (eTEN) u netwerk tal-enerġija (TEN-E) propost. L-iżvilupp tal-infrastruttura tat-TEN-T huwa marbut mill-qrib mal-implimentazzjoni u l-avvanz ulterjuri tal-politika tat-trasport tal-UE. Ir-Regolament il-ġdid dwar it-TEN-T, irrevedut fl-2013, jintroduċi approċċ ġdid għall-iżvilupp ta’ netwerk effiċjenti tal-infrastruttura, u ta’ appoġġ finanzjarju mmirat lejn proġetti li huma ta’ valur miżjud tal-UE.

Operatur stabbilit tat-trasport tal-merkanzija: L-operatur ferrovjarju b’pożizzjoni storikament dominanti fis-suq nazzjonali, li ġej minn kumpanija integrata unika li kienet responsabbli għall-ġestjoni tal-infrastruttura ferrovjarja u l-forniment ta’ servizzi tat-trasport.

Parteċipant ġdid: Kwalunkwe operatur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija (minbarra l-operatur stabbilit tat-trasport tal-merkanzija) liċenzjat skont ir-regoli applikabbli tal-UE u dawk nazzjonali, li jopera fis-suq kompetittiv.

Punt uniku ta’ servizz (OSS): Fil-kuntest ta’ dan ir-rapport, punt uniku ta’ kuntatt stabbilit għal kull Kuritur tat-Trasport Ferrovjarju tal-Merkanzija biex jittratta talbiet għal kapaċità internazzjonali.

RailNetEurope: Assoċjazzjoni mwaqqfa mill-maġġoranza tal-maniġers u l-korpi tal-allokazzjoni tal-infrastruttura ferrovjarja Ewropea, biex tippermetti aċċess veloċi u faċli għan-netwerks ferrovjarji Ewropej. L-għan tagħha huwa li tipprovdi appoġġ lill-impriżi ferrovjarji fl-attivitajiet internazzjonali tagħhom (kemm għat-trasport tal-merkanzija kif ukoll għall-passiġġieri) u li tiffaċilita s-simplifikazzjoni, l-armonizzazzjoni u l-ottimizzazzjoni tal-proċessi ferrovjarji internazzjonali. L-assoċjazzjoni twettaq ukoll għadd ta’ proġetti kofinanzjati mill-fondi tat-TEN-T bl-għan li tgħin fl-implimentazzjoni tal-kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija kif stabbilit fir-Regolament (UE) Nru 913/2010.

Sehem modali: Is-sehem tat-total tal-vjaġġi, tal-volum, tal-piż, tal-vetturi jew tal-prestazzjoni tat-trasport (tunnellata-kilometri jew kilometri ta’ vetturi jew ta’ passiġġieri) ta’ mezzi alternattivi ta’ trasport, bħal trasport bit-triq, ferrovjarju, minn passaġġi fuq l-ilma interni, trasport marittimu u dak bl-ajru, inkluż trasport mhux motorizzat. F’dan ir-rapport, is-sehem modali jirreferi għat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija.

Sistema Ewropea tal-Ġestjoni tat-Traffiku Ferrovjarju (ERTMS): Proġett industrijali Ewropew kbir bl-għan li jissostitwixxi s-sistemi nazzjonali differenti ta’ kontroll u ta’ kmand tal-ferroviji biex jippromwovi l-interoperabbiltà. Dan għandu żewġ komponenti bażiċi: is-Sistema Ewropea ta’ Kontroll tal-Ferroviji (ETCS), u sistema tar-radju għall-forniment ta’ komunikazzjoni bil-vuċi u bid-data bejn il-binarji u l-ferrovija, bl-użu ta’ frekwenzi tal-GSM standard riżervati speċifikament għall-infrastruttura ferrovjarja (GSM-R).

Tunnellata-kilometru: Unità ta’ kejl għar-reġistrazzjoni tal-output tat-trasport, li tikkorrispondi għall-ġarr ta’ tunnellata waħda fuq distanza ta’ kilometru, ikkalkulata permezz tal-multiplikazzjoni tal-kwantità li tinġarr f’tunnellati bid-distanza koperta f’kilometri.

Sommarju eżekuttiv

I

Il-mobbiltà ta’ merkanzija hija komponent essenzjali tas-suq intern tal-UE, u wieħed li huwa kruċjali għaż-żamma tal-kompetittività tal-industrija u s-servizzi Ewropej. Din għandha impatt sinifikanti fuq it-tkabbir ekonomiku u l-ħolqien tal-impjiegi. Fi snin reċenti, il-volumi ta’ trasport intern tal-merkanzija fl-UE (li jinkludu bit-triq, ferrovjarju u minn passaġġi fuq l-ilma interni) saru stabbli f’ammont ta’ madwar 2 300 biljun tunnellata-kilometru kull sena, bit-trasport bit-triq jirrappreżenta bejn wieħed u ieħor 75 % ta’ dan it-total.

II

Madankollu, it-trasport għandu wkoll impatt negattiv fuq l-ambjent u fuq il-kwalità tal-ħajja taċ-ċittadini tal-UE. Huwa jirrappreżenta madwar terz tal-konsum tal-enerġija u tat-total tal-emissjonijiet tas-CO₂ fl-UE. Il-promozzjoni ta’ metodi effiċjenti u sostenibbli ta’ trasport bħall-ferrovija u l-passaġġi fuq l-ilma interni minflok it-toroq tista’ tgħin fit-tnaqqis tad-dipendenza tal-Ewropa miż-żejt importat u fit-tnaqqis tat-tniġġis. Skont l-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent, l-emissjonijiet tas-CO₂ mit-trasport ferrovjarju huma 3.5 darbiet aktar baxxi għal kull tunnellata-kilometru minn dawk tat-trasport bit-triq.

III

Metodi aktar sostenibbli ta’ trasport jistgħu jgħinu wkoll biex jitnaqqsu l-ispejjeż assoċjati mal-konġestjoni fit-toroq, li bħalissa huma pproġettati li jiżdiedu b’madwar 50 % sal-2050, għal kważi EUR 200 biljun kull sena, u jgħinu wkoll biex jitnaqqas l-għadd ta’ fatalitajiet relatati mat-trasport.

IV

Il-promozzjoni ta’ metodi aktar effiċjenti u sostenibbli ta’ trasport, u b’mod partikolari tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, ilha parti ewlenija mill-politika tal-UE għal dawn l-aħħar 25 sena. Sa mill-1992, il-Kummissjoni Ewropea stabbiliet it-trasferiment tal-bilanċ bejn mezzi differenti ta’ trasport bħala objettiv prinċipali. Fl-2001, il-Kummissjoni kkonfermat l-importanza li jiġi rivitalizzat is-settur ferrovjarju, billi stabbiliet mira li s-sehem mis-suq tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, fl-Istati Membri tal-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant, jinżamm f’livell ta’ 35 % sal-2010. Fl-aħħar nett, fl-2011, il-Kummissjoni stabbiliet mira li sa 30 % tal-merkanzija li tkun qed tiġi ttrasportata bit-triq għal aktar minn 300 km tiġi ttrasferita għal mezzi oħra ta’ trasport bħat-trasport ferrovjarju jew fuq l-ilma sal-2030, u aktar minn 50 % sal-2050.

V

L-objettivi tal-politika tal-UE għat-trasferiment ta’ merkanzija mit-triq għall-ferrovija ġew ikkonkretizzati f’sensiela ta’ miżuri leġiżlattivi tal-UE li prinċipalment għandhom l-għan li jiftħu s-suq, jiżguraw aċċess nondiskriminatorju u jippromwovu l-interoperabbiltà u s-sikurezza. Bejn l-2007 u l-2013 il-baġit tal-UE kkontribwixxa b’ammont ta’ bejn wieħed u ieħor EUR 28 biljun, għall-finanzjament ta’ proġetti ferrovjarji.

Dwar dan l-awditu

VI

Permezz ta’ dan l-awditu, il-Qorti vvalutat jekk l-UE kinitx effettiva fit-tisħiħ tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija. B’mod partikolari, aħna analizzajna jekk il-prestazzjoni tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fl-UE, speċjalment f’termini ta’ sehem modali u volum ittrasportat, kinitx tjiebet mis-sena 2000 ‘il hawn. Aħna evalwajna l-qafas strateġiku u regolatorju stabbilit mill-Kummissjoni u l-Istati Membri biex niddeterminaw jekk dan kienx irnexxa fil-promozzjoni tal-kompetittività tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija. Fl-aħħar nett, aħna eżaminajna wkoll jekk il-fondi tal-UE li kienu disponibbli kinux immirati kif xieraq lejn il-ħtiġijiet speċifiċi tal-infrastruttura tas-settur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija.

VII

L-awditu tagħna twettaq fil-Kummissjoni u f’ħames Stati Membri – ir-Repubblika Ċeka, il-Ġermanja, Spanja, Franza u l-Polonja – minn nofs l-2014 sa nofs l-2015. Huwa kien jinkludi analiżi ta’ 18-il proġett ta’ infrastruttura ferrovjarja intenzjonati li jkunu ta’ benefiċċju, mill-inqas parzjalment, għat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija.

X’sabet il-Qorti

VIII

B’mod ġenerali, il-prestazzjoni tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fl-UE għadha insodisfaċenti, u l-pożizzjoni tat-trasport bit-triq kibret aktar mis-sena 2000 ‘il hawn. Minkejja l-objettivi tal-politika tal-UE stabbiliti mill-Kummissjoni għat-trasferiment tat-trasport tal-merkanzija mit-triq għall-ferrovija u l-finanzjament mill-UE disponibbli għall-infrastruttura ferrovjarja, il-prestazzjoni tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fl-UE hija insodisfaċenti f’termini ta’ volum ittrasportat u sehem modali. Fuq medja, is-sehem modali tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fil-livell tal-UE fil-verità naqas ftit mill-2011 ‘il hawn.

IX

Minbarra l-prestazzjoni baxxa tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija f’termini ta’ volum u sehem modali, il-veloċità kummerċjali medja tal-ferroviji tal-merkanzija fl-UE hija baxxa ħafna (madwar 18 km/h biss fuq ħafna rotot internazzjonali). Dan huwa dovut ukoll għall-kooperazzjoni dgħajfa bejn il-maniġers nazzjonali tal-infrastruttura. Aħna ma sibna l-ebda evidenza ta’ żieda sinifikanti matul l-aħħar deċennju. Madankollu, fil-kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija l-veloċità medja tal-ferroviji hija relattivament kumparabbli mal-veloċità tat-trakkijiet.

X

F’dawn l-aħħar 15-il sena t-trasport ferrovjarju tal-merkanzija naqas milli jwieġeb b’mod effettiv għall-kompetizzjoni ppreżentata mit-trasport bit-triq fl-UE. Huwa ċar li l-ispedituri jippreferu jittrasportaw merkanzija bit-triq milli bil-ferrovija. Madankollu, xi Stati Membri (bħall-Awstrija, il-Ġermanja u l-Iżvezja) irnexxielhom jiksbu riżultati aħjar f’termini ta’ sehem modali u volumi ttrasportati bil-ferrovija.

XI

Il-liberalizzazzjoni tas-suq kisbet progress mhux ugwali fl-Istati Membri u għad hemm triq twila biex tinkiseb żona ferrovjarja unika Ewropea. In-netwerk ferrovjarju tal-UE xi ftit jew wisq baqa’ sistema ta’ 26 netwerk ferrovjarju separat (Malta u Ċipru ma għandhomx netwerks ferrovjarji) li mhumiex interoperabbli bis-sħiħ, b’diversi maniġers tal-infrastruttura, awtoritajiet nazzjonali ta’ sikurezza u regoli nazzjonali differenti ħafna li jirregolaw l-allokazzjoni tal-mogħdijiet, il-ġestjoni, l-ipprezzar, eċċ.

XII

Proċeduri ta’ ġestjoni tat-traffiku mhumiex adattati għall-ħtiġijiet tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, anke fi ħdan il-kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija. Dan jagħmilha aktar diffiċli għas-settur ferrovjarju biex jikkompeti ma’ mezzi oħra ta’ trasport, b’mod speċjali t-trasport bit-triq li l-infrastruttura tiegħu hija faċilment aċċessibbli madwar l-Istati Membri kollha.

XIII

Il-ferroviji tal-merkanzija jħallsu għal kull kilometru ta’ infrastruttura ferrovjarja użata; dan mhuwiex dejjem il-każ għat-trasport bit-triq. Esternalitajiet prodotti mit-trasport ferrovjarju u bit-triq (impatti ambjentali u tniġġis, konġestjoni, aċċidenti, eċċ.) ma jittiħdux inkunsiderazzjoni b’mod komprensiv meta jiġi stabbilit il-prezz li għandu jitħallas mill-utenti għall-aċċess għall-infrastruttura.

XIV

Matul il-perjodu 2007-2013, fi tlieta mill-ħames Stati Membri miżjura ġew allokati aktar fondi tal-UE għat-toroq milli għas-settur ferrovjarju, b’mod partikolari fir-rigward tal-Fond ta’ Koeżjoni u l-FEŻR. Meta l-fondi tal-UE ġew allokati għat-trasport ferrovjarju dawn ma ntużawx primarjament biex jiġu mmirati l-ħtiġijiet tas-settur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija.

XV

Manutenzjoni fqira tan-netwerk ferrovjarju tista’ taffettwa s-sostenibbiltà u l-prestazzjoni tal-infrastruttura ffinanzjata mill-UE. Sabiex jiġi pprovdut servizz ta’ kwalità tajba lill-operaturi u l-ispedituri tal-merkanzija bil-ferrovija, u b’mod ġenerali biex it-trasport ferrovjarju tal-merkanzija jsir kompetittiv, netwerk ferrovjarju ma jeħtieġx biss li jiġi rinnovat u mmodernizzat mill-maniġer tal-infrastrutura, iżda wkoll li jgħaddi minn manutenzjoni regolari. Dan huwa ta’ importanza partikolari għall-kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija. Mingħajr il-manutenzjoni adegwata tal-binarji, restrizzjonijiet tal-veloċità isiru neċessarji u l-linji ferrovjarji jingħalqu progressivament.

X’tirrakkomanda l-Qorti

XVI

Il-kwistjonijiet strateġiċi u regolatorji identifikati f’dan ir-rapport huma ta’ tali natura li, jekk ma jiġux indirizzati, aktar finanzjament għall-infrastruttura ferrovjarja mhux se jsolvi l-problemi li identifikajna waħdu. Il-Kummissjoni u l-Istati Membri għandhom jgħinu lill-maniġers tal-infrastruttura u lill-impriżi ferrovjarji biex jiffukaw fuq iż-żieda fil-kompetittività tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, b’mod partikolari f’termini ta’ affidabbiltà, frekwenza, flessibbiltà, orjentazzjoni lejn il-klijent, ħin u prezz tat-trasport, peress li dawn huma l-fatturi prinċipali li jittieħdu inkunsiderazzjoni mill-ispedituri meta jagħżlu bejn il-metodi differenti ta’ trasport disponibbli.

XVII

F’dan ir-rigward il-Qorti tagħmel għadd ta’ rakkomandazzjonijiet li huma ffukati fuq żewġ kwistjonijiet prinċipali: l-ewwel, titjib neċessarju fil-qafas strateġiku u regolatorju li taħtu jsir it-trasport ferrovjarju ta’ merkanzija. Għal din il-fini l-Kummissjoni, flimkien mal-Istati Membri, għandha tindirizza d-dgħufijiet osservati fil-liberalizzazzjoni tas-suq tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija; il-proċeduri ta’ ġestjoni tat-traffiku; ir-restrizzjonijiet amministrattivi u tekniċi; il-monitoraġġ u t-trasparenza tal-prestazzjoni tas-settur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija; u l-kompetizzjoni ġusta bejn il-mezzi differenti ta’ trasport. It-tieni, il-Qorti tirrakkomanda li jsir użu aħjar mill-fondi disponibbli tal-UE meta jkunu qed jiġu mmirati l-ħtiġijiet tas-settur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija. Għal din il-fini, il-Kummissjoni u l-Istati Membri għandhom jiżguraw titjib fl-oqsma li ġejjin: approċċ konsistenti bejn l-objettivi tal-politika u l-allokazzjoni tal-fondi (b’fokus fuq il-kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija), l-għażla, l-ippjanar u l-ġestjoni ta’ proġetti u manutenzjoni tan-netwerk ferrovjarju.

Introduzzjoni

Sfond

01

Il-mobbiltà ta’ merkanzija hija komponent essenzjali tas-suq intern tal-UE; din tikkontribwixxi b’mod sinifikanti għall-kompetittività tal-industrija u s-servizzi Ewropej. Hija għandha wkoll impatt sostanzjali fuq it-tkabbir ekonomiku u l-ħolqien tal-impjiegi. Fi snin reċenti, il-volumi ta’ trasport intern tal-merkanzija fl-UE (li jinkludu bit-triq, ferrovjarju u minn passaġġi fuq l-ilma interni¹) saru stabbli f’ammont ta’ madwar 2 300 biljun tunnellata-kilometru kull sena, bit-trasport bit-triq jirrappreżenta bejn wieħed u ieħor 75 % tat-total.

02

Madankollu, it-trasport għandu wkoll impatt negattiv fuq l-ambjent u fuq il-kwalità tal-ħajja taċ-ċittadini tal-UE. Dan jirrappreżenta madwar terz tal-konsum tal-enerġija u tat-total tal-emissjonijiet tas-CO₂ fl-UE². Il-promozzjoni ta’ metodi effiċjenti u sostenibbli ta’ trasport, bħall-ferrovija u l-passaġġi fuq l-ilma interni minflok it-toroq, tista’ tgħin fit-tnaqqis tad-dipendenza tal-Ewropa miż-żejt importat u fit-tnaqqis tat-tniġġis. Skont l-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent, l-emissjonijiet tas-CO₂ mit-trasport ferrovjarju huma 3.5 darbiet inqas għal kull tunnellata-kilometru minn dawk tat-trasport bit-triq (ara l-Figura 1).

Figura 1

Emissjonijiet tas-CO₂ għal kull tunnellata-kilometru fl-UE fl-2012

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri bbażat fuq id-data tal-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent.

03

Metodi aktar sostenibbli ta’ trasport jistgħu jgħinu wkoll biex jitnaqqsu l-ispejjeż assoċjati mal-konġestjoni fit-toroq, li bħalissa huma pproġettati li jiżdiedu b’madwar 50 % sal-2050, għal kważi EUR 200 biljun kull sena³, u biex jitnaqqas l-għadd ta’ fatalitajiet relatati mat-trasport (fl-2012, kien hemm 28 126 fatalità fit-triq fl-UE, meta mqabbla ma’ 36 fatalità assoċjati mat-trasport ferrovjarju⁴).

04

Fl-UE jeżisti netwerk ta’ madwar 216 000 km ta’ linji ferrovjarji attivi⁵. Dan potenzjalment jista’ joffri alternattiva sostenibbli għat-trasport bit-triq, b’mod speċjali fuq distanzi medji u twal fejn it-trasport ferrovjarju tal-merkanzija għandu l-potenzjali li jkun aktar kompetittiv. Fl-UE vjaġġi fuq distanza medja jew twila ġeneralment jinvolvu li l-ferroviji jaqsmu mill-inqas fruntiera waħda. L-ispiża totali ta’ vjaġġ internazzjonali bil-ferrovija tvarja madwar l-Ewropa; hija tiddependi minn tariffi nazzjonali ta’ aċċess, il-livell tal-kompetizzjoni, il-ħin tal-ivvjaġġar u l-ekonomija ta’ skala miksuba. B’mod partikolari, spejjeż addizzjonali fissi sinifikanti relatati mal-ewwel u l-aħħar mil (eż. tagħbija/ħatt f’terminals) jinqasmu b’mod aktar uniformi fuq distanzi medji u twal. B’riżultat ta’ dan, l-ispiża kumplessiva għal kull tunnellata-kilometru għat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fuq distanzi bħal dawn tista’ tkun aktar baxxa milli kieku l-istess merkanzija tiġi ttrasportata bit-triq. Il-ferrovija, flimkien ma’ passaġġi fuq l-ilma interni f’xi żoni ġeografiċi⁶, hija wkoll l-aktar metodu ekonomiku ta’ trasport għal ċerti tipi speċifiċi ta’ merkanzija, bħal fjuwils minerali solidi, materja prima u prodotti kimiċi.

Partijiet interessati u forom ta’ trasport ferrovjarju tal-merkanzija

05

It-trasport ferrovjarju ta’ merkanzija jinvolvi l-parteċipazzjoni ta’ partijiet interessati differenti, b’mod partikolari: spedituri (li jagħżlu l-metodu ta’ trasport l-aktar adatt għall-ħtiġijiet tagħhom), impriżi ferrovjarji (operaturi tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija li jipprovdu s-servizz ta’ trasport ta’ merkanzija, mill-2007 ‘l hawn jikkompetu f’suq miftuħ fl-UE), maniġers tal-infrastruttura (li jippossedu l-infrastruttura u huma inkarigati, fost kompiti oħra, bl-allokazzjoni tal-kapaċità fuq l-infrastruttura lill-impriżi ferrovjarji), korpi regolatorji nazzjonali (inkarigati mill-iżgurar ta’ aċċess ġust u nondiskriminatorju għan-netwerk ferrovjarju għall-impriżi ferrovjarji kollha) u awtoritajiet nazzjonali ta’ sikurezza (responsabbli għall-ħruġ ta’ ċertifikati ta’ sikurezza għall-impriżi ferrovjarji u għall-għoti ta’ awtorizzazzjoni lill-vetturi ferrovjarji b’kooperazzjoni mal-Aġenzija Ferrovjarja Ewropea). Ir-rwol tagħhom jingħata fil-qosor fil-Figura 2.

Figura 2

Partijiet interessati prinċipali tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri.

06

Jeżistu bosta forom ta’ trasportazzjoni ferrovjarja tal-merkanzija: vagun uniku (il-klijent irid jittrasporta ftit vaguni u l-ferrovija hija magħmula minn vaguni ta’ klijenti differenti), ferrovija mimlija jew ferrovija blokka (block train) (il-klijent għandu biżżejjed merkanzija biex jimla ferrovija) u trasport intermodali jew ikkombinat bejn il-ferrovija u t-triq (il-kontejner jew it-trejler jittella’ fil-vagun).

Interventi tal-UE fir-rigward tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija

Objettivi tal-politika tat-trasport tal-UE għat-trasferiment ta’ merkanzija mit-triq għall-ferrovija

07

Il-promozzjoni ta’ metodi aktar effiċjenti u sostenibbli ta’ trasport, u b’mod partikolari tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, ilha parti ewlenija mill-politika tal-UE għal dawn l-aħħar 25 sena. Sa mill-1992, il-Kummissjoni Ewropea stabbiliet it-trasferiment tal-bilanċ bejn il-mezzi ta’ trasport bħala wieħed mill-objettivi prinċipali tagħha⁷. Fl-2001, il-Kummissjoni Ewropea kkonfermat l-importanza li jiġu rivitalizzati l-linji ferrovjarji, billi stabbiliet l-objettiv li s-sehem mis-suq tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, fl-Istati Membri tal-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant, jinżamm f’livell ta’ 35 % sal-2010⁸. Fl-aħħar nett, fl-2011, il-Kummissjoni stabbiliet mira li sa 30 % tal-merkanzija li tkun qed tiġi ttrasportata bit-triq għal aktar minn 300 km tiġi ttrasferita għal mezzi oħra ta’ trasport bħat-trasport ferrovjarju jew fuq l-ilma sal-2030, u aktar minn 50 % sal-2050⁹.

Il-qafas legali li jirregola t-trasport ferrovjarju tal-merkanzija

08

L-objettivi tal-politika tal-UE għat-trasferiment ta’ merkanzija mit-triq għall-ferrovija ġew ikkonkretizzati f’sensiela ta’ miżuri leġiżlattivi tal-UE li prinċipalment għandhom l-għan li jiftħu s-suq, jiżguraw aċċess nondiskriminatorju u jippromwovu l-interoperabbiltà u s-sikurezza. B’mod partikolari, b’riżultat tat-tliet pakketti ferrovjarji u t-tfassil mill-ġdid tal-ewwel pakkett ferrovjarju (ara l-Anness I):

-kumpaniji ferrovjarji preċedentement integrati ġew separati f’maniġers nazzjonali tal-infrastruttura u impriżi ferrovjarji nazzjonali;

-is-suq tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija kellu jinfetaħ kompletament għall-kompetizzjoni sa mhux aktar tard mill-1 ta’ Jannar 2007;

-ġew stabbiliti korpi regolatorji nazzjonali biex jiżguraw aċċess ġust u nondiskriminatorju għan-netwerk u s-servizzi ferrovjarji;

-ġiet stabbilita l-Aġenzija Ferrovjarja Ewropea, inkarigata prinċipalment mill-iżvilupp ta’ standards tas-sikurezza u l-interoperabbiltà u l-armonizzazzjoni ta’ speċifikazzjonijiet tekniċi. L-aġenzija taħdem mill-qrib ma’ awtoritajiet nazzjonali ta’ sikurezza.

09

F’Jannar 2013, il-Kummissjoni adottat il-proposta tagħha għar-raba’ pakkett ferrovjarju biex tikkompleta żona ferrovjarja unika Ewropea. Dan il-pakkett huwa organizzat madwar żewġ pilastri prinċipali: il-pilastru tekniku (li, fost affarijiet oħra, isaħħaħ ir-rwol tal-Aġenzija Ferrovjarja Ewropea, li se ssir il-korp responsabbli għall-ħruġ ta’ ċertifikati ta’ sikurezza għall-impriżi ferrovjarji u approvazzjonijiet tal-vetturi fl-Istati Membri kollha) u l-pilastru tal-governanza u l-ftuħ tas-suq (li jsaħħaħ b’mod partikolari r-rwol tal-maniġers tal-infrastruttura u jiftaħ swieq domestiċi tal-passiġġieri). Għalkem id-diskussjonijiet dwar il-pilastru tekniku ilhom għaddejjin għal kważi tliet snin, fiż-żmien tal-awditu l-pakkett kien għadu ma ġiex approvat mill-Kunsill u l-Parlament Ewropew.

10

Minbarra l-pakketti ferrovjarji u atti leġiżlattivi oħra¹⁰, applikabbli għas-settur ferrovjarju inġenerali, hemm miżuri leġiżlattivi speċifiċi aktar bikrin li jindirizzaw esklussivament it-trasport ferrovjarju tal-merkanzija. Fl-2007, il-Kummissjoni adottat Komunikazzjoni¹¹ li tipproponi sett ta’ azzjonijiet ġodda li jippromwovu l-istabbiliment ta’ netwerk ferrovjarju Ewropew b’fokus speċifiku fuq il-kurituri tat-trasport tal-merkanzija. Ir-Regolament (UE) Nru 913/2010 dwar netwerk ferrovjarju Ewropew għat-trasport ta’ merkanzija kompetittiv kompla fuq il-linja meħuda mill-Komunikazzjoni tal-2007, billi stipula regoli għall-għażla, l-organizzazzjoni, il-ġestjoni u l-ippjanar indikattiv ta’ investiment ta’ disa’ kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija (RFCs) (ara l-Figura 3 u l-Kaxxa 1). L-objettiv kien li titjieb il-koordinazzjoni bejn il-partijiet interessati differenti fir-rigward tal-ġestjoni tat-traffiku, l-aċċess għall-infrastruttura u l-investimenti fl-infrastruttura ferrovjarja, kif ukoll li titjieb il-kontinwità tat-traffiku madwar l-Istati Membri, b’fokus fuq l-għoti ta’ biżżejjed prijorità lit-traffiku tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija. B’mod partikolari, ir-Regolament (UE) Nru 913/2010 ħtieġ b’mod speċifiku li għandu jiġi stabbilit “punt ta’ waqfa waħda” għal kull kuritur ferrovjarju tal-merkanzija biex jimmaniġġja talbiet għal kapaċità infrastrutturali għal ferroviji tal-merkanzija li jaqsmu mill-inqas fruntiera waħda tul il-kuritur.

Figura 3

Kurituri Ewropej tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija

Ibbażata fuq ir-Regolament (UE) Nru 913/2010, din il-mappa nħolqot mill-RNE u ġiet maqbula mal-RFCs kollha.

Sors: www.rne.eu, ©RNE.

Kaxxa 1

Lista tad-disa’ kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija u d-data tal-bidu skont ir-Regolament (UE) Nru 913/2010¹²

οRFC1 Rhine-Alpine, li jkopri n-Netherlands, il-Belġju, il-Ġermanja u l-Italja (Novembru 2013)

οRFC2 Il-Baħar tat-Tramuntana–il-Mediterran, li jkopri n-Netherlands, il-Belġju, il-Lussemburgu u Franza (Novembru 2013)

οRFC3 ScanMed, li jkopri l-Iżvezja, id-Danimarka, il-Ġermanja, l-Awstrija u l-Italja (Novembru 2015)

οRFC4 L-Atlantiku, li jkopri l-Portugall, Spanja u Franza (Novembru 2013)

οRFC5 L-Baltiku–l-Adrijatiku li jkopri l-Polonja, ir-Repubblika Ċeka, is-Slovakkja, l-Awstrija, l-Italja u s-Slovenja (Novembru 2015)

οRFC6 L-Mediterran, li jkopri Spanja, Franza, l-Italja, is-Slovenja u l-Ungerija (data tal-bidu: Novembru 2013)

οRFC7 Orjent, li jkopri r-Repubblika Ċeka, l-Awstrija, is-Slovakkja, l-Ungerija, ir-Rumanija, il-Bulgarija u l-Greċja (data tal-bidu: Novembru 2013)

οRFC8 L-Baħar tat-Tramuntana–il-Baltiku, li jkopri l-Ġermanja, in-Netherlands, il-Belġju, il-Polonja u l-Litwanja (data tal-bidu: Novembru 2015)

οRFC9 Ċek-Slovakk, li jkopri r-Repubblika Ċeka u s-Slovakkja (data tal-bidu: Novembru 2013)

Appoġġ finanzjarju mill-UE fil-qasam tal-infrastruttura tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija

11

Sabiex jgħin lill-Istati Membri u r-reġjuni jittrasferixxu merkanzija mit-triq għall-ferrovija, hemm disponibbli appoġġ finanzjarju mill-UE għal investimenti fl-infrastruttura ferrovjarja. Bejn l-2007 u l-2013, ġew allokati bejn wieħed u ieħor EUR 28 biljun mill-baġit tal-UE għas-settur ferrovjarju: EUR 23.5 biljun permezz tal-Politika ta’ Koeżjoni (il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR)¹³ u l-Fond ta’ Koeżjoni¹⁴), u EUR 4.5 biljun permezz tal-Programm tan-Netwerk Trans-Ewropew tat-Trasport (TEN-T)¹⁵, li ġie ssostitwit mill-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa (CEF) mill-2014 ‘il quddiem¹⁶. L-ammonti allokati mill-UE għal proġetti ta’ infrastruttura ferrovjarja f’kull Stat Membru huma ppreżentati fl-Anness II.

12

Iż-żewġ sorsi prinċipali ta’ finanzjament mill-UE għall-proġetti ta’ infrastruttura ferrovjarja joperaw fuq il-bażi li ġejja.

(a)Proġetti kofinanzjati mill-FEŻR u mill-Fond ta’ Koeżjoni huma implimentati taħt ġestjoni kondiviża bejn il-Kummissjoni (id-Direttorat Ġenerali għall-Politika Reġjonali u Urbana) u l-Istati Membri. Il-proġetti ġeneralment jintagħżlu mill-awtoritajiet maniġerjali nazzjonali ibbażat fuq proposti ppreżentati mill-korpi ta’ implimentazzjoni, li f’ħafna każijiet ikunu l-maniġers tal-infrastruttura. Il-Kummissjoni nnifisha teżamina proġetti kbar li l-ispiża totali tagħhom taqbeż il-EUR 50 miljun (li huwa normalment il-każ għall-proġetti ta’ infrastruttura ferrovjarja) u tivvaluta l-programmi operazzjonali ppreżentati mill-awtoritajiet nazzjonali, li fuq il-bażi tagħhom jiġu implimentati l-proġetti kollha (irrispettivament mill-ispiża tal-proġett). Il-kofinanzjament jista’ jiġi pprovdut b’rati sa 85 %.

(b)Il-ġestjoni tal-implimentazzjoni teknika u finanzjarja ta’ proġetti kofinanzjati taħt il-programm TEN-T taqa’ taħt ir-responsabbiltà tal-Aġenzija Eżekuttiva għall-Innovazzjoni u n-Netwerks (INEA), taħt is-superviżjoni tad-Direttorat Ġenerali għall-Mobbiltà u t-Trasport; l-approvazzjoni ta’ kull proġett individwali ppreżentat mill-awtoritajiet tal-Istati Membri taqa’ taħt ir-responsabbiltà tal-Kummissjoni. Ir-rati ta’ kofinanzjament ivarjaw: sa 20 % għal proġetti ta’ xogħlijiet, sa 30 % għal proġetti transkonfinali u sa 50 % għal studji¹⁷.

13

L-appoġġ finanzjarju pprovdut mill-UE¹⁸ jiffoka prinċipalment fuq il-kostruzzjoni ta’ linji ferrovjarji ġodda jew ir-rinnovament u t-titjib ta’ linji eżistenti, li tipikament jinvolvu ż-żieda fil-veloċità u fit-tagħbija fuq il-fus jew l-adattament għar-rekwiżiti tal-interoperabbiltà¹⁹. Minbarra għall-proġetti fuq linji użati esklussivament minn ferroviji tal-passiġġieri (ġeneralment linji b’veloċità għolja) jew f’każijiet rari fuq linji użati biss minn ferroviji tal-merkanzija, l-investimenti fl-infrastruttura ferrovjarja huma ta’ benefiċċju għaż-żewġ tipi ta’ traffiku. Il-Kaxxa 2 fiha deskrizzjoni qasira ta’ żewġ proġetti ta’ infrastruttura tipiċi li eżaminajna matul dan l-awditu.

Kaxxa 2

Eżempji ta’ proġetti kofinanzjati ta’ infrastruttura ferrovjarja intenzjonati li jkunu ta’ benefiċċju għat-traffiku tal-merkanzija

(a)Wieħed mill-proġetti eżaminati fi Spanja involva r-rinnovament tal-binarji, il-bini ta’ żewġ binarji żgħar ma’ ġenb dawk prinċipali u ż-żieda ta’ tielet korsija għal binarju eżistenti biex tippermetti li ferroviji kemm tal-kalibru Iberiku (ara l-paragrafu 62(e)) kif ukoll tal-kalibru Ewropew standard jużaw il-linja. Dan kien kofinanzjat b’rata ta’ 10 % taħt il-programm TEN-T, fejn irċieva total ta’ EUR 6.1 miljun.

Ritratt 1 – Girona mercancías – proġett tal-bypass ta’ Figueras (Spanja)

(b)Proġett ieħor eżaminat fir-Repubblika Ċeka kien jinvolvi r-rinnovament u t-titjib ta’ ġunzjoni ferrovjarja, b’mod partikolari ż-żieda tal-kategorija ta’ tagħbija tagħha fuq il-fus. Dan kien kofinanzjat mill-Fond ta’ Koeżjoni b’rata ta’ 85 %. Il-kontribuzzjoni tal-UE kienet ta’ madwar EUR 59.9 miljun.

Ritratt 2 – Ferrovija tal-merkanzija tgħaddi mill-ġunzjoni ferrovjarja mibnija mill-ġdid ta’ Břeclav (ir-Repubblika Ċeka)

1Bl-esklużjoni tal-pipelines, it-trasport marittimu u bl-ajru.

2Il-Kummissjoni Ewropea, “EU transport in figures” (It-trasport tal-UE f’ċifri), Statistical Pocketbook, 2014.

3SEC(2011) 391 final tat-28.3.2011 “Accompanying the White Paper - Roadmap to a Single European Transport Area – Towards a competitive and resource efficient transport system” (Akkumpanjament għall-White Paper – Pjan direzzjonali għal Żona Unika Ewropea tat-Trasport – Lejn sistema tat-trasport kompetittiva u li tuża r-riżorsi b’mod effiċjenti).

4Il-Kummissjoni Ewropea, “EU transport in figures” (It-trasport tal-UE f’ċifri), Statistical Pocketbook, 2014.

5Il-Kummissjoni Ewropea, “EU transport in figures” (It-trasport tal-UE f’ċifri), Statistical Pocketbook, 2014.

6Ir-Rapport Speċjali Nru 1/2015 tal-Qorti Ewropea tal-Awdituri “Trasport minn Passaġġi fuq l-Ilma Interni fl-Ewropa: L-ebda titjib sinifikanti fis-sehem modali u fil-kundizzjonijiet ta’ navigabbiltà mill-2001 ‘il hawn” (http://eca.europa.eu).

7COM(92) 494 final tat-2 ta’ Diċembru 1992 “White Paper - The Future Development of the Common Transport Policy – A Global Approach to the Construction of a Community Framework for Sustainable Mobility” (White Paper- L-Iżvilupp Futur tal-Politika Komuni tat-Trasport – Approċċ Globali għall-Kostruzzjoni ta’ Qafas Komunitarju għall-Mobbiltà Sostenibbli).

8COM(2001) 370 final tat-12 ta’ Settembru 2001 “White Paper - European transport policy for 2010: time to decide” (White Paper – Il-politika Ewropea tat-trasport għall-2010: wasal iż-żmien li niddeċiedu).

9KUMM(2011) 144 finali tat-28 ta’ Marzu 2011 “White Paper – Pjan direzzjonali għal Żona Unika Ewropea tat-Trasport – Lejn sistema tat-trasport kompetittiva u li tuża r-riżorsi b’mod effiċjenti”.

10Id-Direttiva 2012/34/UE li tistabbilixi żona ferrovjarja unika (stipulata bħala kunċett fil-White Paper tal-2011), ir-Regolament (UE) Nru 1315/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta’ Diċembru 2013 dwar linji gwida ġodda tal-Unjoni għall-iżvilupp tan-netwerk trans-Ewropew tat-trasport u li jħassar id-Deċiżjoni Nru 661/2010/UE.

11KUMM(2007) 608 finali tat-18 ta’ Ottubru 2007 “Lejn netwerk ferrovjarju bi prijorità għall-merkanzija”.

12Ir-Regolament (UE) Nru 913/2010 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-22 ta’ Settembru 2010 dwar netwerk ferrovjarju Ewropew għat-trasport ta’ merkanzija kompetittiv (ĠU L 276, 20.10.2010, p. 22).

13Ir-Regolament (KE) Nru 1080/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-5 ta’ Lulju 2006 dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1783/1999 (ĠU L 210, 31.7.2006, p. 1).

14Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1084/2006 tal-11 ta’ Lulju 2006 li jistabbilixxi Fond ta’ Koeżjoni u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1164/94 (ĠU L 210, 31.7.2006, p. 79).

15Id-Deċiżjoni Nru 661/2010/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-7 ta’ Lulju 2010 fuq linji gwida tal-Unjoni għall-iżvilupp tan-netwerk tat-trasport trans-Ewropew (tfassil mill-ġdid) (ĠU L 204, 5.8.2010, p. 1).

16Ir-Regolament (UE) Nru 1316/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta’ Diċembru 2013 li jistabbilixxi l-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa, li jemenda r-Regolament (UE) Nru 913/2010 u jħassar ir-Regolamenti (KE) Nru 680/2007 u (KE) Nru 67/2010 (ĠU L 348, 20.12.2013, p. 129).

17Taħt is-CEF, li tissostitwixxi t-TEN-T għall-2014-2020, proġetti ferrovjarji jistgħu jibbenefikaw minn rata ta’ kofinanzjament sa 20 % għall-ispejjeż eliġibbli għal proġetti ta’ xogħlijiet, li tista’ tiżdied għal 30 % għal proġetti ferrovjarji li jindirizzaw konġestjonijiet u għal 40 % għal proġetti ferrovjarji li jikkonċernaw sezzjonijiet transkonfinali.

18L-appoġġ finanzjarju mill-UE għal proġetti individwali jingħata biex jikkumplimenta finanzjament nazzjonali, b’rati ta’ kofinanzjament differenti, skont is-sors ta’ finanzjament.

19Sa ċertu punt, il-baġit tal-UE jappoġġa wkoll investimenti f’vetturi ferrovjarji; għadd ta’ azzjonijiet mhux infrastrutturali mmirati lejn l-appoġġ tal-implimentazzjoni tal-politika ferrovjarja tal-UE (permezz tal-programmi tat-TEN-T u s-CEF); u proġetti ta’ riċerka (pereżempju permezz tal-Impriża Konġunta Shift2Rail stabbilita wara d-dħul fis-seħħ tar-Regolament tal-Kunsill (UE) Nru 642/2014 tas-16 ta’ Ġunju 2014 (ĠU L 177, 17.6.2014, p. 9) sabiex jissaħħu u jiġu kkoordinati r-riċerka u l-innovazzjoni fil-prodotti, il-proċessi u s-servizzi ferrovjarji). Madankollu, dawn ma kinux koperti direttament minn dan l-awditu.

Ambitu u approċċ tal-awditjar

14

F’dan l-awditu, il-Qorti vvalutat jekk l-UE kinitx effettiva fit-tisħiħ tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija. Biex nagħmlu dan, aħna eżaminajna:

-jekk il-prestazzjoni tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fl-UE, b’mod speċjali f’termini ta’ sehem modali u ta’ volum ittrasportat, tjibitx mis-sena 2000 ‘il hawn;

-jekk il-qafas strateġiku u regolatorju stabbilit mill-Kummissjoni u l-Istati Membri ppromwoviex il-kompetittività tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija;

-jekk il-fondi tal-UE disponibbli kinux immirati lejn il-ħtiġijiet speċifiċi tal-infrastruttura tas-settur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija.

15

L-awditu tagħna twettaq bejn nofs l-2014 u nofs l-2015 fil-Kummissjoni, fl-INEA u f’ħames Stati Membri (ir-Repubblika Ċeka, il-Ġermanja, Spanja, Franza u l-Polonja)²⁰. Dawn l-Istati Membri jkopru l-kurituri kollha tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, mill-inqas b’mod parzjali. Saru intervisti mal-persunal tal-Kummissjoni, l-awtoritajiet tal-Istati Membri (ministeri għat-trasport, maniġers tal-infrastruttura, korpi regolatorji, awtoritajiet ta’ sikurezza eċċ.), operaturi tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija (kemm impriżi ferrovjarji stabbiliti kif ukoll parteċipanti ġodda) u partijiet interessati oħra (spedituri, assoċjazzjonijiet tat-trasport eċċ.).

16

L-awditu kopra l-perjodu mill-2001 meta l-Kummissjoni kkonfermat l-objettiv tagħha li tippromwovi metodi ta’ trasport ekoloġiċi, b’mod partikolari il-linji ferrovjarji. Fejn possibbli, ġew identifikati wkoll prattiki tajba li jistgħu jiġu kondiviżi bejn partijiet interessati fi Stat Membri oħra.

17

F’rapport preċedenti²¹ l-Qorti kienet diġà indikat għadd ta’ ostakli għall-iżvilupp ta’ trasport ferrovjarju Ewropew b’saħħtu u kompetittiv: infrastruttura ferrovjarja li ġiet adattata b’mod dgħajjef għas-servizzi trans-Ewropej (b’mod partikolari links transkonfinali nieqsa, konġestjonijiet f’assi importanti, infrastruttura li teħtieġ titjib); problemi ta’ interoperabbiltà kkawżati mill-fatt li n-netwerk ferrovjarju Ewropew huwa sistema ta’ netwerks ferrovjarji nazzjonali b’karatteristiċi tekniċi u operazzjonali u proċeduri amministrattivi speċifiċi; u ħtieġa għal żvilupp ta’ suq kompetittiv għat-trasport ferrovjarju. Filwaqt li l-biċċa l-kbira minn dawn l-ostakli għad iridu jitneħħew effettivament, b’mod partikolari permezz tal-adozzjoni u l-implimentazzjoni tar-Raba’ Pakkett Ferrovjarju, dan ir-rapport jiffoka speċifikament fuq is-sitwazzjoni tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija. Barra minn hekk, ittieħed inkunsiderazzjoni wkoll studju reċenti kkummissjonat mill-Parlament Ewropew li janalizza r-riżultati, l-effiċjenza u l-effettività tal-investiment tal-UE fl-infrastruttura ferrovjarja²².

18

Barra minn hekk, intagħżlu għal analiżi 18-il proġett ta’ infrastruttura ferrovjarja kofinanzjati mill-Fond ta’ Koeżjoni, mill-FEŻR u mill-programm TEN-T matul il-perjodu 2007-2013. Dawn kollha kienu intenzjonati li, mill-inqas sa ċertu punt, ikunu ta’ benefiċċju għat-traffiku tal-merkanzija. L-Anness III fih lista ta’ proġetti eżaminati mill-Qorti.

20Ir-Repubblika Ċeka, Spanja u l-Polonja kienu l-akbar tliet riċevituri totali ta’ fondi tal-UE għas-settur ferrovjarju matul il-perjodu 2007-2013; il-Ġermanja u Franza kienu l-benefiċjarji prinċipali tal-finanzjament taħt it-TEN-T għall-proġetti ferrovjarji matul l-istess perjodu.

21Ir-Rapport Speċjali Nru 8/2010 “It-titjib tal-prestazzjoni tat-trasport fuq l-assi ferrovjarji trans-Ewropej: L-investiment tal-UE fl-infrastruttura ferrovjarja kien effettiv?” (http://eca.europa.eu).

22Il-Parlament Ewropew, id-Direttorat Ġenerali għall-Politiki Interni, “Study on the Results and Efficiency of Railway Infrastructure Financing within the European Union” (Studju dwar ir-Riżultati u l-Effiċjenza tal-Finanzjament tal-Infrastruttura Ferrovjarja fi ħdan l-Unjoni Ewropea), 2015.

Osservazzjonijiet

Il-prestazzjoni tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fl-UE tibqa’ insodisfaċenti b’mod ġenerali

It-triq tibqa’ l-mezz ewlieni ta’ trasport tal-merkanzija fl-UE

19

Minkejja l-isforzi li saru mill-Kummissjoni mill-White Paper tal-2001 ‘il hawn, il-prestazzjoni tat-trasport ferrovjarju ta’ merkanzija fl-UE tibqa’ insodisfaċenti b’mod ġenerali. Il-volum ta’ merkanzija ttrasportata bil-ferrovija kull sena baqa’ relattivament stabbli bejn is-snin 2000 u 2012 (madwar 400 biljun tunnellata-kilometru). Madankollu, matul l-istess perjodu, il-volum ta’ merkanzija ttrasportata bit-triq żdied (minn 1 522 għal 1 693 biljun tunnellata-kilometru), kif jintwera fil-Figura 4.

Figura 4

Trasport intern tal-merkanzija fl-UE, f’biljun tunnellata-kilometru

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri bbażat fuq l-aħħar data disponibbli tal-Eurostat.

20

Dan irriżulta fi tnaqqis żgħir fis-sehem mis-suq tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija bħala proporzjon tat-trasport intern totali tal-merkanzija. Dan naqas minn 19.7 % fis-sena 2000 għal 17.8 % fl-2013, filwaqt li l-proporzjon ta’ merkanzija ttrasportata bit-triq żdied bi ftit minn 73.7 % għal 75.4 % matul l-istess perjodu. Din ix-xejra tpoġġi f’riskju l-ilħuq tal-mira stabbilita fil-White Paper tal-Kummissjoni tal-2011 li sa 30 % tal-merkanzija li tkun qed tiġi ttrasportata bit-triq għal aktar minn 300 km tiġi ttrasferita għal mezzi oħra ta’ trasport bħat-trasport ferrovjarju jew fuq l-ilma sal-2030.

21

Madankollu, l-analiżi tagħna wriet li l-Iżvizzera, minkejja li huwa pajjiż relattivament żgħir u muntanjuż mingħajr l-ebda industrija peżanti maġġuri, irnexxielha żżomm is-sehem modali tagħha tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija f’livell ogħla minn 40 % mis-sena 2000 ‘il hawn, fejn laħaq 48 % fl-2013. Kombinament ta’ miżuri regolatorji (bħal tariffa għall-vetturi tqal, sussidji għat-trasport ikkombinat, projbizzjoni fuq is-sewqan billejl u fi tmiem il-ġimgħa, u restrizzjonijiet fuq il-piż u d-dimensjoni massimi permissibbli għat-trakkijiet) kif ukoll investimenti fir-rinnovament u l-bini ta’ linji ferrovjarji ġodda (b’mod partikolari f’mini trans-Alpini), ikkontribwixxew għat-tisħiħ tal-prestazzjoni tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fl-Iżvizzera. Fi ħdan l-UE, żieda kumparabbli tista’ tiġi osservata fl-Awstrija, li wkoll applikat miżuri regolatorji simili.

22

Il-prestazzjoni tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija hija differenti f’partijiet oħra tad-dinja, fejn spiss dan huwa l-mezz predominanti ta’ trasport, li jilħaq ishma ta’ 40 % mis-suq u aktar (eż. fl-Istati Uniti, fl-Awstralja, fiċ-Ċina, fl-Indja u fl-Afrika t’Isfel)²³. Dan ġeneralment huwa dovut għal proporzjon kbir ta’ materja prima li tiġi ttrasportata bil-ferrovija, billi l-pajjiżi msemmijin ilkoll ikopru żoni ġeografiċi kbar li huma suġġetti għal digriet leġiżlattiv nazzjonali uniku, reġim lingwistiku uniku u sistema teknika unika għas-servizzi ferrovjarji: għaldaqstant, is-sitwazzjoni hawnhekk ma tistax titqabbel faċilment mas-sitwazzjoni fl-UE.

Madankollu xi Stati Membri rnexxielhom iżidu l-proporzjon ta’ merkanzija ttrasportata bil-ferrovija

23

Ix-xejra ġenerali ‘l isfel fl-UE tista’ tiġi ttraċċata lura għal diversi problemi li t-traffiku tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija qed jiffaċċja f’ħafna Stati Membri, b’riżultat ta’ frammentazzjoni tas-suq ferrovjarju Ewropew f’bosta segmenti nazzjonali. Dawn il-problemi jinkludu nuqqas ta’ kompetizzjoni fis-suq, proċeduri ta’ ġestjoni tat-traffiku ferrovjarju li mhumiex adattati għall-ħtiġijiet tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, u restrizzjonijiet amministrattivi u tekniċi oħra. Din is-sitwazzjoni hija aggravata minħabba infrastruttura li għadda żmienha li ġiet traskurata għal snin sħaħ favur it-trasport bit-triq, bil-proġetti ta’ infrastruttura ferrovjarja jkunu ffokati fuq l-iżvilupp ta’ linji b’veloċità għolja.

24

Għalkemm is-sitwazzjoni tas-settur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija tibqa’ ġeneralment insodisfaċenti f’termini ta’ sehem modali u ta’ volum ittrasportat, l-iskala tal-kwistjoni mhijiex uniformi madwar l-UE. L-analiżi tagħna tad-data tal-Eurostat turi li, b’mod ġenerali, f’10 minn 26 Stat Membru, is-sehem modali tal-merkanzija ttrasportata bil-ferrovija żdied²⁴ bejn l-2000 u l-2013. Stat Membri oħra raw il-prestazzjoni tagħhom tonqos, pereżempju l-Istati Membri tal-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant kollha li s-sehem modali tagħhom fis-sena 2000 kien relattivament għoli. Barra minn hekk, l-analiżi tagħna turi li kemm iż-żieda kif ukoll it-tnaqqis fis-sehem tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija saru irrispettivament mil-livell tas-sehem modali miksub (ara t-Tabella 1). Data statistika għall-Istati Membri kollha hija pprovduta fl-Anness IV.

Tabella 1

Sehem modali tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija madwar l-UE

Sehem modali tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fl-2013 | Sehem modali tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fl-2013 u x-xejra bejn is-snin 2000 u 2013
Aktar minn 40 % |  | L-Awstrija (42.1 %)
| L-Estonja (44.1 %) u l-Latvja (60.4 %)
Bejn 30 % u 40 % |  | L-Iżvezja (38.2 %)
| Il-Litwanja (33.6 %)
Bejn 20 % u 30 % |  | Il-Ġermanja (23.5 %) u l-Finlandja (27.8 %)
| Ir-Repubblika Ċeka (20.3 %), l-Ungerija (20.5 %), is-Slovakkja (21.4 %) u r-Rumanija (21.9 %)
Bejn 10 % u 20 % |  | L-Italja (13 %), ir-Renju Unit (13.2 %), il-Belġju (15.1 %) u d-Danimarka (13.2 %)
| Franza (15 %), il-Polonja (17 %), il-Kroazja (17.4 %), il-medja tal-UE (17.8 %) u s-Slovenja (19.3 %)
Taħt 10 % |  | In-Netherlands (4.9 %)
| L-Irlanda (1.1 %), il-Greċja (1.2 %), il-Lussemburgu (2.4 %), Spanja (4.6 %), il-Portugall (5.9 %) u l-Bulgarija (9.1 %)

Nota: l-Istati Membri miżjura għal dan l-awditu u l-medja tal-UE qegħdin f’tipa ħoxna.

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri bbażat fuq id-data tal-Eurostat.

25

Fir-rigward tal-Istati Membri miżjura għal dan l-awditu, is-sehem modali tal-merkanzija ttrasportata bil-ferrovija bejn is-snin 2000 u 2013 naqas f’erbgħa minnhom (ir-Repubblika Ċeka, Spanja, Franza u l-Polonja) u żdied f’wieħed (il-Ġermanja), kif jintwera mill-Figura 5 u l-Anness V.

Figura 5

Sehem modali tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija (trasport intern tal-merkanzija) f’%

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri bbażat fuq id-data tal-Eurostat.

26

B’mod partikolari, fir-Repubblika Ċeka u fil-Polonja, il-prestazzjoni tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija tbati mill-kundizzjoni fqira tan-netwerk ferrovjarju (li mhijiex megħjuna mill-prijorità mogħtija lit-toroq fl-allokazzjoni tal-fondi tal-UE fiż-żewġ Stati Membri), il-livell relattivament għoli li fih huma stabbiliti t-tariffi ta’ aċċess, u n-nuqqas ta’ indipendenza tal-korp regolatorju (ara l-paragrafu 43 u t-Tabella 3) (speċjalment fil-każ tar-Repubblika Ċeka). Għal dawn iż-żewġ Stati Membri, dan wassal għal li ma jilħqux il-miri tal-White Paper tal-2001 għall-Istati Membri tal-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant. Spanja batiet minn proċess ta’ liberalizzazzjoni tas-suq bil-mod u inkomplet, u fi Franza l-prestazzjoni kienet ġiet affettwata b’mod avvers min-nuqqas ta’ tariffa għall-vetturi tqal kif ukoll mill-kwalità baxxa tal-mogħdijiet offruti għat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija.

27

Fil-każ tal-Ġermanja s-sehem komparattivament għoli tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija huwa dovut għall-lok ċentrali u l-livell għoli tal-industrija tal-pajjiż, iżda wkoll għall-liberalizzazzjoni bikrija tas-suq tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, l-introduzzjoni ta’ pedaġġ għall-vetturi tqal fl-2005, u l-eżistenza ta’ korp regolatorju relattivament b’saħħtu u indipendenti.

Il-prestazzjoni baxxa tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija ma kinitx megħjuna mill-veloċità baxxa tal-ferroviji

28

Il-prestazzjoni baxxa tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija f’termini ta’ volum u sehem modali fl-UE mhijiex megħjuna mill-veloċità kummerċjali medja tal-ferroviji tal-merkanzija. Fi ftit kliem, il-ferroviji tal-merkanzija jimxu bil-mod u l-veloċità tagħhom ma żdiditx b’mod sinifikanti matul dan l-aħħar deċennju. F’ċerti rotot internazzjonali, il-ferroviji tal-merkanzija jimxu b’veloċità medja ta’ madwar 18 km/h biss²⁵. Dan huwa dovut ukoll għall-kooperazzjoni dgħajfa bejn il-maniġers nazzjonali tal-infrastruttura ²⁶. Fi Stati Membri tal-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant, il-veloċità medja hija ta’ bejn 20 u 30 km/h. Pereżempju, fil-Polonja l-awditu tagħna sab li fl-2014 il-veloċità kummerċjali medja tal-ferroviji tal-merkanzija kienet ta’ 22.7 km/h.

29

Madankollu, l-analiżi tagħna wriet li s-sitwazzjoni hija aħjar b’mod sinifikanti f’ċerti kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, fejn il-veloċità medja hija ta’ madwar 50 km/h²⁷. Dan huwa eqreb għall-veloċità medja tat-trakkijiet (madwar 60 km/h).

Ħafna fatturi strateġiċi u regolatorji jipprevienu lit-trasport ferrovjarju tal-merkanzija milli jkun aktar kompetittiv

It-trasport ferrovjarju tal-merkanzija jrid isir ekonomikament attraenti sabiex l-objettivi tal-politika tat-trasport tal-UE jkunu jistgħu jintlaħqu

30

Kuljum jiġu ttrasportati eluf ta’ tunnellati ta’ merkanzija madwar l-UE lil fabbriki, imħażen jew konsumaturi finali. It-trasport ferrovjarju tal-merkanzija (u t-trasport ikkombinat bejn il-ferrovija u t-triq) jinsab f’kompetizzjoni diretta mat-trasport tal-merkanzija bit-triq: l-ispedituri jqabblu dawn it-tnejn b’mod regolari meta jiddeċiedu liema mezz ta’ trasport għandhom jużaw. Huma naturalment jagħżlu dik l-aktar adatta għall-ħtiġijiet tagħhom, fejn prinċipalment jieħdu inkunsiderazzjoni: l-affidabbiltà, il-prezz, is-servizz għall-klijenti, il-frekwenza u l-ħin tat-trasport²⁸. Fi kliem ieħor l-ispedituri jagħżlu metodi ta’ trasport abbażi ta’ kriterji tan-negozju, u mhux abbażi tal-prijoritajiet tal-politika tal-UE.

31

Kif jissemma’ aktar ‘il fuq, xi prodotti bħall-materja prima huma in natura aktar adatti għat-trasport ferrovjarju (ara l-paragrafu 4). Madankollu, biex ikun kompetittiv mat-trasport bit-triq għal tipi oħra ta’ merkanzija, is-settur ferrovjarju jiffaċċja bosta sfidi li għandhom impatt fuq l-għażla tal-ispedituri, bħall-iskeda taż-żmien, it-tariffi ta’ aċċess jew il-puntwalità (ara l-Figura 6).

Figura 6

Tqabbil ta’ xi wħud mill-isfidi ffaċċjati mit-trasport ferrovjarju tal-merkanzija meta mqabbla mat-trasport bit-triq

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri.

Il-Kummissjoni għamlet sforzi biex ittejjeb il-kundizzjonijiet għat-trasport ferrovjarju ta’ merkanzija, iżda għad hemm triq twila biex tinkiseb żona ferrovjarja unika Ewropea

32

Matul dawn l-aħħar 15-il sena, il-Kummissjoni għamlet sforzi biex ittejjeb il-kundizzjonijiet għat-trasport ferrovjarju ta’ merkanzija. B’mod partikolari, hija pproduċiet bosta pakketti ferrovjarji differenti u miżuri leġiżlattivi oħra (ara l-paragrafi 8 sa 10). Dawn il-miżuri kienu intenzjonati li jiftħu swieq nazzjonali, jarmonizzaw ir-regoli, jimmiraw aħjar il-finanzjament mill-UE fuq mezzi sostenibbli ta’ trasport u jagħmlu l-ferroviji aktar kompetittivi u interoperabbli fil-livell tal-UE sabiex tinkiseb żona ferrovjarja unika Ewropea.

Proċeduri ta’ ksur

33

Biex tiżgura li dawn il-kundizzjonijiet fil-fatt ġew implimentati fil-prattika, il-Kummissjoni niedet għadd sostanzjali ta’ proċeduri ta’ ksur li jikkonċernaw id-Direttivi 91/440/KEE u 2001/14/KE²⁹ (ara t-Tabella 2). Għal 14 minn 26³⁰ Stat Membru, il-proċeduri wasslu għal sentenza mill-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja. L-aktar raġunijiet komuni għal ksur huma fl-oqsma ta’: skema tal-prestazzjoni li toħloq inċentivi għat-titjib tal-prestazzjoni tan-netwerk ferrovjarju, is-separazzjoni tal-kontijiet bejn l-impriża ferrovjarja stabbilita u l-maniġer tal-infrastruttura, il-kalkolu tat-tariffi ta’ aċċess u nuqqas ta’ komunikazzjoni ta’ miżuri ta’ traspożizzjoni. Barra dan, il-Kummissjoni niedet proċeduri addizzjonali ta’ ksur li jikkonċernaw id-Direttivi dwar is-sikurezza u l-interoperabbiltà (2004/49/KE u 2008/57/KE rispettivament).

34

B’mod partikolari, il-ħames Stati Membri miżjura kienu suġġetti għal proċeduri ta’ ksur dwar it-tariffi ta’ aċċess stabbiliti mill-maniġer tal-infrastruttura, l-indipendenza tal-korpi regolatorji u tal-maniġers tal-infrastruttura, in-nuqqas ta’ skema ta’ prestazzjoni, in-nuqqas ta’ komunikazzjoni ta’ miżuri ta’ traspożizzjoni, ir-regoli tal-allokazzjoni tal-kapaċità u s-separazzjoni tal-kontijiet bejn l-impriża ferrovjarja stabbilita u l-maniġer tal-infrastruttura.

Tabella 2

Proċeduri ta’ ksur

1Każijiet pendenti.

Nota 1: L-Istati Membri miżjura għal dan l-awditu qegħdin f’tipa ħoxna.

Nota 2: L-għadd ta’ proċeduri ta’ ksur imsemmijin mill-Qorti tal-Awdituri jikkonċernaw biss il-proċeduri relatati mad-Direttivi 91/440/KEE u 2001/14/KE. Tniedu proċeduri addizzjonali ta’ ksur li jikkonċernaw id-Direttivi dwar is-sikurezza u l-interoperabbiltà (2004/49/KE u 2008/57/KE rispettivament).

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri bbażat fuq id-data tal-Kummissjoni.

Miżuri oħra

35

Il-Kummissjoni ppromwoviet ukoll il-koordinazzjoni ta’ diversi partijiet interessati tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija li jikkontribwixxu għall-iżvilupp ta’ pjattaformi u gruppi ta’ ħidma, bħan-Netwerk Ewropew ta’ Korpi Regolatorji Ferrovjarji (ENRRB), il-Pjattaforma għall-Maniġers tal-Infrastruttura Ferrovjarja fl-Ewropa (PRIME) u d-Djalogu ta’ Impriżi Ferrovjarji (Djalogu IF), kif ukoll li jaħtru koordinatur Ewropew għal kurituri tan-netwerk u koordinatur addizzjonali għas-Sistema Ewropea tal-Ġestjoni tat-Traffiku Ferrovjarju (ERTMS)³¹. Barra minn hekk, il-Kummissjoni stabbiliet disa’ kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, kull wieħed bl-istruttura ta’ governanza u punt uniku ta’ servizz tiegħu biex jiżgura li l-ġestjoni tat-traffiku, l-aċċess għall-infrastruttura u l-investiment fl-infrastruttura ferrovjarja jkunu kkoordinati tajjeb (ara l-paragrafu 10).

36

Minkejja dan l-isforz, fiż-żmien tal-awditu kien għad hemm triq twila biex tinkiseb żona ferrovjarja unika Ewropea: in-netwerk ferrovjarju tal-UE għadu sistema ta’ 26 (Malta u Ċipru ma għandhomx netwerks ferrovjarji) netwerk ferrovjarju separat li mhumiex interoperabbli għalkollox. Madwar il-kontinent hemm diversi maniġers tal-infrastruttura (b’mill-inqas maniġer tal-infrastruttura wieħed dominanti għal kull Stat Membru), awtoritajiet nazzjonali ta’ sikurezza, u regoli nazzjonali differenti ħafna li jirregolaw l-allokazzjoni tal-mogħdijiet, il-ġestjoni, l-ipprezzar, eċċ. Dan kollu jxekkel il-kompetittività tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija.

Il-liberalizzazzjoni tas-suq tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija kisbet progress mhux ugwali fl-Istati Membri u ċerti prattiki antikompetittivi għadhom prevalenti

Pożizzjoni tal-operatur stabbilit tat-trasport tal-merkanzija

37

Storikament, fis-26 Stat Membru kumpanija integrata unika kienet responsabbli għall-ġestjoni tal-infrastruttura ferrovjarja u l-forniment ta’ servizzi tat-trasport. L-ewwel pakkett ferrovjarju, adottat fl-2001, ħtieġ l-introduzzjoni ta’ ċerta separazzjoni bejn dawn iż-żewġ attivitajiet: maniġers tal-infrastruttura u impriżi ferrovjarji stabbiliti (operaturi tat-trasport tal-merkanzija).

38

It-tieni pakkett ferrovjarju tal-2004 ħtieġ li l-Istati Membri jiftħu kompletament is-swieq tagħhom tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija sal-1 ta’ Jannar 2007. Minn dakinhar, kwalunkwe impriża ferrovjarja liċenzjata tista’ titlob aċċess għall-infrastruttura ferrovjarja, tapplika għal mogħdija, u tipprovdi servizzi għat-trasport ta’ merkanzija f’kompetizzjoni ma’ operaturi ferrovjarji oħra (inkluż l-operatur stabbilit tat-trasport tal-merkanzija)³².

39

Madankollu, il-liberalizzazzjoni tas-suq ma laħqitx l-istess livell fl-Istati Membri kollha. Fis-Slovenja u fis-Slovakkja, is-sehem mis-suq tal-operatur stabbilit tat-trasport tal-merkanzija fiż-żmien tal-awditu kien għadu f’livell ta’ madwar 90 % u f’sitt Stati Membri oħra (il-Greċja, il-Finlandja, il-Kroazja, l-Irlanda, il-Litwanja u l-Lussemburgu) is-suq tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija għadu magħluq fil-prattika, peress li l-operatur stabbilit tat-trasport tal-merkanzija jirrappreżenta 100 % tas-sehem mis-suq. Fil-ħames Stati Membri miżjura, anke jekk is-sehem mis-suq ta’ parteċipanti ġodda kiber b’mod kostanti mill-ftuħ tas-suq ‘il hawn, f’kull pajjiż impriża ferrovjarja waħda li hija l-operatur stabbilit tat-trasport tal-merkanzija, għadha tirrappreżenta mill-inqas 64 % (f’tunnellata-km) tas-sehem mis-suq, bil-kumplament jinqasam bejn operaturi oħra tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija; is-sehem tal-operatur stabbilit tat-trasport tal-merkanzija kien ogħla b’mod konsiderevoli fi Spanja (81 %), kif jintwera fil-Figura 7. Fl-UE kollha, fuq medja, l-operaturi stabbiliti tat-trasport tal-merkanzija jirrappreżentaw 66 % tas-suq tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija.

Figura 7

Ishma mis-suq tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, tal-operatur stabbilit tat-trasport tal-merkanzija u ta’ parteċipanti ġodda (fl-2013)

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri bbażat fuq id-data pprovduta mill-awtoritajiet nazzjonali.

40

L-operaturi stabbiliti tat-trasport tal-merkanzija għadhom jibbenefikaw, f’ċertu numru ta’ każijiet, mill-pożizzjoni dominanti storika tagħhom, u jista’ jkun għad hemm kunflitti ta’ interess li jwasslu għal prattiki diskriminatorji, filwaqt li jxekklu l-kompetizzjoni fis-servizzi ferrovjarji. Prattiki bħal dawn jinkludu dawn li ġejjin.

(a)Aċċess għal terminals u infrastruttura tal-qlib (bħal binarji żgħar ma’ ġenb dawk prinċipali, erjas għall-immuntar tal-ferroviji). Terminals u faċilitajiet essenzjali oħra huma parti ewlenija mill-infrastruttura ferrovjarja. F’ċerti każijiet il-parteċipanti ġodda jsibu diffikultà biex jaċċessaw dawk il-faċilitajiet fuq l-istess termini bħall-operatur stabbilit tat-trasport tal-merkanzija (ara l-Kaxxa 3(a))³³.

(b)Allokazzjoni tal-mogħdijiet tal-ferrovija. Sabiex jittrasportaw l-merkanzija, l-operaturi tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija l-ewwel iridu jitolbu lill-maniġer tal-infrastruttura għall-kapaċità meħtieġa biex iwasslu ferrovija bejn żewġ postijiet f’perjodu speċifiku. F’xi każijiet l-operaturi stabbiliti tat-trasport tal-merkanzija għadhom jibbenefikaw minn ċerti vantaġġi fl-allokazzjoni tal-mogħdijiet (ara l-Kaxxa 3(b)).

(c)Disponibbiltà ta’ vetturi ferrovjarji. Operaturi ferrovjarji ġodda jista’ jkollhom problemi biex jaċċessaw il-vetturi ferrovjarji biex jibdew l-attività tagħhom (speċjalment lokomottivi, li huma għaljin), filwaqt li l-operaturi stabbiliti tat-trasport tal-merkanzija wirtu flotta estensiva ta’ lokomottivi u vaguni mill-kumpanija ferrovjarja integrata l-antika li spiss kienet sussidjata b’finanzjament pubbliku. Ġeneralment, operaturi stabbiliti tat-trasport tal-merkanzija iżommu lura milli jikru jew ibigħu vetturi ferrovjarji żejda lil kompetituri bi prezz ġust (ara l-Kaxxa 3(c)).

(d)Manutenzjoni ta’ vetturi ferrovjarji. Il-lokomottivi u l-vaguni jridu jgħaddu minn manutenzjoni regolari. L-aċċess għaċ-ċentri ta’ manutenzjoni jista’ jkun diffiċli għal parteċipanti ġodda, peress li f’ċerti każijiet huma jappartjenu parzjalment għall-operatur stabbilit tat-trasport tal-merkanzija.

41

Barra minn hekk, is-suq tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija tal-UE qed jiffaċċja wkoll proċess ta’ konsolidazzjoni bl-operaturi stabbiliti tat-trasport tal-merkanzija jixtru operaturi oħra tat-trasport tal-merkanzija kemm fis-suq domestiku tagħhom kif ukoll fi Stati Membri oħra. Dan jista’ jxekkel il-kompetizzjoni, peress li s-suq tal-UE jista’ jiġi ddominat minn għadd żgħir ta’ kumpaniji kbar. Pereżempju, l-operatur stabbilit tat-trasport tal-merkanzija Ġermaniż sar l-operatur prinċipali fi tliet Stati Membri oħra – id-Danimarka, in-Netherlands u r-Renju Unit wara li akkwista parteċipanti ġodda.

Kaxxa 3

Eżempji ta’ prattiki li jillimitaw il-kompetizzjoni: il-Polonja, Franza, Spanja

(a)Fil-Polonja l-operatur stabbilit tat-trasport tal-merkanzija jippossedi, permezz ta’ kumpaniji sussidjarji, il-biċċa l-kbira mit-terminals ferrovjarji tal-pajjiż, inklużi terminals importanti fil-fruntiera. Wieħed minn dawn it-terminals jinsab fuq rotta ewlenija tul wieħed mill-kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija. L-aċċess għal dan it-terminal għandu jiġi pprovdut lill-operaturi oħra tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fuq bażi ġusta u nondiskriminatorja, iżda fiż-żmien tal-awditu dan ma sarx fil-prattika: il-kapaċità tat-terminal kienet fil-biċċa l-kbira bbukkjata mill-operatur stabbilit tat-trasport tal-merkanzija. Dan ippreżenta ostaklu għall-parteċipanti ġodda, li kienu obbligati jieħdu rotot itwal minn punt ieħor tal-fruntiera.

(b)Fi Franza, l-operatur stabbilit tat-trasport tal-merkanzija ġie allokat mogħdijiet fissi (mogħdijiet li huma inqas suġġetti għal bidliet minħabba f’xogħlijiet ta’ manutenzjoni eċċ.) ferm aktar ta’ spiss minn operaturi oħra. Fl-2014, madwar 80 % tal-mogħdijiet totali allokati lill-operaturi stabbiliti tat-trasport tal-merkanzija kienu fissi, meta mqabbla mat-68 % ta’ dawk allokati lil parteċipanti ġodda.

(c)Fi Spanja, l-ebda waħda mil-lokomottivi jew il-vaguni żejda tal-operatur stabbilit tat-trasport tal-merkanzija ma nbiegħet lil operaturi ferrovjarji oħra fi ħdan is-suq Spanjol, għalkemm xi wħud mill-vetturi ferrovjarji żejda nbiegħu lil operaturi f’pajjiżi oħra. F’April 2014 il-Gvern Spanjol stabbilixxa kumpanija separata, fl-istess grupp tan-negozju bħal dik stabbbilita, għall-kiri tal-vetturi ferrovjarji. Madankollu, saż-żmien tal-awditu, ma kienx għad hemm lokomottiva waħda jew vagun wieħed li nkrew minn din il-kumpanija lil parteċipanti ġodda. Barra minn hekk, l-operatur stabbilit tat-trasport tal-merkanzija huwa l-uniku operatur b’lokomottivi awtorizzat li jopera ferroviji tal-merkanzija kemm fi Spanja kif ukoll fis-sezzjoni internazzjonali Perpignan – Figueras.

Korpi regolatorji

42

Bħala parti mill-proċess ta’ liberalizzazzjoni, l-Istati Membri kienu meħtieġa jistabbilixxu korpi regolatorji nazzjonali biex jiżguraw aċċess nondiskriminatorju għan-netwerk ferrovjarju³⁴. Madankollu, fil-prattika, il-korp regolatorju stabbilit minn kull Stat Membru mhux dejjem kellu l-indipendenza, is-setgħat u r-riżorsi li kien jeħtieġ biex iwettaq dmirijietu. Dan wassal lill-Kummissjoni biex tniedi bosta proċeduri ta’ ksur kontra ċerti Stati Membri (ara l-paragrafu 33 u t-Tabella 2).

43

L-awditu tagħna sab li fil-ħames Stati Membri miżjura, l-għadd ta’ persunal assenjat għal kompiti regolatorji u s-sitwazzjoni tal-indipendenza operazzjonali u finanzjarja tal-korpi kienu għadhom ivarjaw b’mod sinifikanti. It-Tabella 3 turi s-sitwazzjoni ta’ korpi regolatorji f’kull Stat Membru miżjur fiż-żmien tal-awditu:

Tabella 3

Korpi regolatorji fl-Istati Membri miżjura – ċifri ewlenin

Stat Membru
Għadd ta’ persunal li jittratta kwistjonijiet regolatorji
Indikatur: km ta’ netwerk għal kull membru tal-persunal
Għadd ta’ lmenti riċevuti saż-żmien tal-awditu
Baġit indipendenti
Indipendenti mill-ministeru għat-trasport

Ir-Repubblika Ċeka
1
9 570
Mhux ipprovdut
Le
Le.
Korp taħt ir-responsabbiltà tal-ministeru għat-trasport.

Il-Ġermanja
50
826
82-112 kull sena (servizzi tal-merkanzija u tal-passiġġieri)
Iva
Iva.
Baġit approvat mill-Ministeru tal-Ekonomija; president u żewġ viċi presidenti jinħatru mill-President Federali.

Spanja
3
4 658
2
Iva
(mill-2013)
Iva.
President u bord ta’ ġestjoni maħtura mill-Parlament.

Franza
36
813
15
Iva
(mill-2011)
Iva.
Minn seba’ membri, erbgħa jiġu nnominati mill-Gvern u t-tlieta li jifdal jiġu nnominati mill-Parlament u l-Kunsill ekonomiku, soċjali u ambjentali.

Il-Polonja
17
1 136
5
Iva
Parzjalment.
Il-president jinħatar mill-Prim Ministru u żewġ viċi presidenti jinħatru mill-ministeru responsabbli għat-trasport.

Proċeduri ta’ ġestjoni tat-traffiku ma ġewx adattati għall-ħtiġijiet tas-settur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, anke fi ħdan il-kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija

44

In-netwerk ferrovjarju fl-UE huwa ġeneralment iddisinjat għal traffiku mħallat; fi kliem ieħor, ferroviji tal-merkanzija u tal-passiġġieri normalment jużaw l-istess binarji. Biex jiġi operat netwerk ferrovjarju, irid ikun hemm stabbiliti proċeduri ta’ ġestjoni tat-traffiku għall-allokazzjoni u l-ġestjoni tal-mogħdijiet. Dan isir b’mod individwali minn kull maniġer tal-infrastruttura. Madankollu, kif spjegat hawn taħt, dawn il-proċeduri ġeneralment ma jiġux adattati għall-ħtiġijiet speċifiċi tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, li huwa transkonfinali f’aktar minn 50 % tal-każijiet, anke fi ħdan il-kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija (ara wkoll il-paragrafu 52). Dan jagħmilha aktar diffiċli għas-settur ferrovjarju biex jikkompeti ma’ mezzi oħra ta’ trasport, b’mod speċjali t-trasport bit-triq, li l-infrastruttura tiegħu hija aċċessibbli b’mod miftuħ madwar l-UE.

Allokazzjoni tal-kapaċità

45

Sabiex topera ferrovija fi ħdan netwerk ferrovjarju ta’ pajjiż, impriża ferrovjarja l-ewwel trid titlob lill-maniġer tal-infrastruttura responsabbli biex jalloka mogħdija (il-kapaċità meħtieġa biex tkun operata ferrovija bejn żewġ postijiet matul perjodu stabbilit). Dan isir bl-użu ta’ proċedura stabbilita minn kull maniġer tal-infrastruttura: operaturi tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija ġeneralment jistgħu japplikaw għal mogħdija ferm minn qabel skont l-iskeda annwali, jew jitolbu mogħdija fi stadju aktar tard fuq bażi ad hoc fost dawk li jkunu għadhom disponibbli fi ħdan il-kapaċità ta’ riżerva. Madankollu, it-twaqqit stabbilit mill-maniġers tal-infrastruttura għat-tfassil tal-iskeda annwali mhuwiex adattat għall-ħtiġijiet tas-settur tat-trasport tal-merkanzija, peress li l-mogħdijiet iridu jiġu bbukkjati minn madwar sena bil-quddiem. Għall-kuntrarju tat-traffiku tal-passiġġieri, li huwa aktar regolari u faċli biex jiġi ppjanat, huwa diffiċli għall-operaturi tat-trasport tal-merkanzija biex jantiċipaw id-domanda futura tagħhom daqshekk bil-quddiem u jirriżervaw l-aktar mogħdijiet xierqa disponibbli fuq in-netwerk.

46

Għaldaqstant, operaturi tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, speċjalment dawk żgħar, ġeneralment jiġu sfurzati jużaw is-sistema ad hoc (pereżempju, dan jiġri f’90 % tal-każijiet fil-Polonja). Taħt din is-sistema għadd limitat ta’ mogħdijiet biss huwa disponibbli (dawk li ma jkunux għadhom ġew ibbukkjati permezz tal-iskedi annwali, speċjalment minn ferroviji tal-passiġġieri). Dan spiss iwassal għal waħda minn żewġ sitwazzjonijiet: jew ikun disponibbli għadd limitat ta’ mogħdijiet biss, bir-riżultat li l-ispeditur jista’ ma jkollux mogħdija xierqa minn fejn jagħżel (għalhekk klijent potenzjali juża mezz alternattiv ta’ trasport, normalment it-trasport bit-triq) jew inkella tiġi offruta mogħdija inqas adatta (eż. rotta itwal u aktar indiretta), li ġeneralment twassal għal spejjeż ogħla u aktar ħin meħtieġ.

47

Tariffi ta’ riżerva mħallsin minn operaturi tat-trasport jistgħu jkunu strument utli biex jiġu skoraġġuti riżervi “vojta”, madankollu sistemi ta’ penali asimmetriċi jistgħu jaggravaw aktar id-diffikultajiet li jiffaċċjaw l-operaturi tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija biex jużaw is-sistema ta’ skedar annwali (ara l-Kaxxa 4).

Kaxxa 4

Eżempju ta’ sistemi ta’ penali asimmetriċi: ir-Repubblika Ċeka

Fir-Repubblika Ċeka issa tiġi applikata penali jekk tiġi bbukkjata mogħdija iżda din ma tintużax. Hija aktar minn 40 % ogħla (għall kull kilometru ta’ ferrovija) għat-trasport tal-merkanzija milli tal-passiġġieri.

48

Taħt l-Artikoli 39 u 47 tad-Direttiva 2012/34/UE, l-Istati Membri jridu jiddeterminaw regoli speċifiċi għall-allokazzjoni tal-kapaċità għal servizzi differenti. F’każ ta’ kunflitt (meta żewġ operaturi tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija jew aktar jitolbu l-istess mogħdija), u jekk il-proċess ta’ koordinazzjoni fejn il-maniġer tal-infrastruttura jipproponi rotot alternattivi lill-operaturi ma jkunx jista’ jsolviha, il-maniġers tal-infrastruttura japplikaw sett ta’ regoli ta’ prijorità li ġeneralment huma ta’ żvantaġġ għat-traffiku tal-merkanzija (ara l-Kaxxa 5).

Kaxxa 5

Eżempji ta’ ordni ta’ prijorità żvantaġġuż: il-Polonja u r-Repubblika Ċeka

Fil-Polonja, il-ferroviji tal-merkanzija huma s-sitt u s-seba’ fl-ordni ta’ tmien kategoriji ta’ prijorità (bit-tmien waħda tkun ferroviji tal-passiġġieri vojta).

Fir-Repubblika Ċeka, il-maniġer tal-infrastruttura japplika sett ta’ regoli ta’ prijorità li taħthom it-trasport internazzjonali tal-merkanzija jingħata l-inqas prijorità.

49

L-Artikoli 37 u 40 tad-Direttiva 2012/34/UE introduċew rekwiżiti speċifiċi ta’ kooperazzjoni bejn il-maniġers tal-infrastruttura fir-rigward ta’ allokazzjoni tal-kapaċità u t-tariffi għal servizzi ferrovjarji transkonfinali. Meta jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li d-data ta’ skadenza għat-traspożizzjoni tad-Direttiva kienet Ġunju 2015, huwa kmieni wisq biex jiġi vvalutat l-impatt ta’ dawn l-obbligi ġuridiċi ġodda.

Ġestjoni taċ-ċirkolazzjoni tal-ferroviji

50

Ladarba l-mogħdijiet jiġu allokati għall-impriżi ferrovjarji u l-ferroviji jkunu operati fuq in-netwerk, il-maniġer tal-infrastruttura huwa responsabbli għall-ġestjoni tat-traffiku. Ta’ kuljum, xi ferroviji jkollhom jiġu skedati mill-ġdid jew jitwaqqfu biex jittieħdu inkunsiderazzjoni tfixkil fin-netwerks, xogħlijiet ta’ manutenzjoni fuq ċerti linji, dewmien ta’ ferroviji oħra, eċċ. F’dawn il-każijiet il-maniġers tal-infrastruttura jagħtu prijorità lit-traffiku tal-passiġġieri, li jwassal għal dewmien sinifikanti għall-ferroviji tal-merkanzija, irrispettivament min-natura tal-merkanzija ttrasportata jew ir-raġuni għad-dewmien.

51

Barra minn hekk, ġeneralment xogħlijiet ta’ manutenzjoni jsiru billejl, li huwa l-ħin fejn il-kapaċità tan-netwerk ferrovjarju għandha tendenza li tkun aktar aċċessibbli għall-ferroviji tal-merkanzija.

Kurituri Ewropej tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija

52

L-għan tar-Regolament³⁵ dwar il-kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija kien li jiffaċilita u jippromwovi operazzjonijiet tat-traffiku tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, inkluża l-ġestjoni tat-traffiku. B’mod partikolari, dan stabbilixxa disa’ kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija (RFCs), li sitta minnhom ilhom joperaw minn Novembru 2013. Fiż-żmien tal-awditu, it-tlieta l-oħra kienu skedati li jibdew joperaw minn Novembru 2015 (ara l-Kaxxa 1).

53

Waħda mill-innovazzjonijiet il-kbar fil-kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija kienet l-istabbiliment ta’ punti uniċi ta’ servizz (OSS), li jippermettu li l-operaturi jitolbu mogħdija għal ferroviji tal-merkanzija fil-forma ta’ hekk imsejħa mogħdijiet stabbiliti minn qabel (PaPs) jew kapaċità ta’ riżerva għal ferroviji tal-merkanzija li jaqsmu mill-inqas fruntiera waħda tul il-kuritur f’post uniku u f’operazzjoni unika. Dan l-iżvilupp ifisser li operatur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija li jixtieq jorganizza vjaġġ ta’ ferrovija tal-merkanzija tul il-kuritur ma għadux jeħtieġ jikkuntattja b’mod individwali lil kull maniġer tal-infrastruttura fl-Istati Membri kkonċernati. Minflok, dan jista’ jindirizza t-talba tiegħu għal mogħdija lill-OSS. Il-PaPs ma jistgħux jiġu kkanċellati fl-aħħar xahrejn qabel it-tluq skedat tal-ferrovija.

54

Il-mogħdijiet internazzjonali stabbiliti minn qabel u l-kapaċità ta’ riżerva proposta jiġu riżervati għal ferroviji tal-merkanzija, b’għoti ta’ prijorità lil ferroviji li jaqsmu mill-inqas fruntiera waħda; f’każ ta’ kunflitt, ir-regoli ta’ prijorità huma stipulati fil-Qafas għall-Allokazzjoni tal-Kapaċità ddefinit mill-Bord Eżekuttiv tal-kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija.

55

Għalkemm il-veloċità medja tal-ferroviji tal-merkanzija fil-kurituri hija ogħla milli fil-bqija tan-netwerk (ara l-paragrafu 29), l-awditu tagħna sab li fil-prattika, fl-ewwel sena ta’ operazzjoni, il-kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija appoġġaw lit-traffiku ferrovjarju tal-merkanzija sa ċertu punt limitat biss, u ħafna min-nuqqasijiet deskritti hawn fuq japplikaw. B’mod partikolari, jistgħu jiġu osservati s-sitwazzjonijiet li ġejjin.

(a)L-għadd u l-kwalità tal-PaPs magħmula disponibbli, kif ukoll l-iskeda taż-żmien biex tintalab mogħdija permezz tal-OSSs, mhumiex adattati għall-ħtiġijiet tat-trasport tal-merkanzija. PaPs iridu jintalbu bejn wieħed u ieħor sena bil-quddiem, kmieni wisq biex isiru antiċipazzjonijiet fis-settur tat-trasport tal-merkanzija. Madankollu hemm ċerta kapaċità ta’ riżerva għall-ippjanar ad hoc tat-traffiku; dan jippermetti li mogħdija tintalab madwar xahrejn bil-quddiem;

(b)Ir-regoli ta’ ċirkolazzjoni fil-kurituri Ewropej tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija huma l-istess regoli applikati mill-maniġers tal-infrastruttura fl-Istati Membri kollha (bl-eċċezzjoni tar-Renju Unit); dawn ikunu ta’ żvantaġġ għall-ferroviji tal-merkanzija jekk ikun hemm tfixkil fin-netwerk (ara l-paragrafu 50).

56

Aħna sibna wkoll li r-regoli u l-proċeduri li jirregolaw id-disa’ kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija mhumiex armonizzati la tul u lanqas bejn il-kurituri. Barra minn hekk, ma hemm l-ebda obbligu fil-leġiżlazzjoni biex il-kurituri tat-trasport ferrovjarju jadottaw proċeduri komuni. Dan ma jiffaċilitax l-operazzjonijiet tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija madwar l-Ewropa (ara l-Kaxxa 6).

Kaxxa 6

Eżempji ta’ regoli mhux armonizzati: il-kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija Nru 4 L-Atlantiku, Nru 7 Orjent u Nru 9 Ċek-Slovakk

Fil-kuritur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija Nru 4, li jkopri l-Portugall, Spanja u Franza, il-PaPs isiru disponibbli sebat ijiem fil-ġimgħa fi Spanja u l-Portugall, filwaqt li fi Franza, dawn isiru disponibbli biss ħamest ijiem fil-ġimgħa minħabba f’xogħlijiet ta’ manutenzjoni fuq in-netwerk u s-sigħat ta’ ftuħ limitati tat-terminals.

Id-data ta’ skadenza għall-operatur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija biex japplika għal kapaċità ta’ riżerva hija ta’ 60 jum qabel it-tluq tal-ferrovija, fil-kuritur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija Nru 7, li jkopri r-Repubblika Ċeka, l-Awstrija, is-Slovakkja, l-Ungerija, ir-Rumanija, il-Bulgarija u l-Greċja, iżda ta’ 30 jum qabel it-tluq fil-kuritur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija Nru 9, li jkopri r-Repubblika Ċeka u s-Slovakkja. Din id-differenza tapplika wkoll fi ħdan it-territorju ta’ Stat Membru wieħed.

Biex jindirizzaw din is-sitwazzjoni, f’Ottubru 2015, il-bordijiet ta’ ġestjoni ta’ kull kuritur qablu li japplikaw data ta’ skadenza armonizzata ta’ 30 jum li tiġi stabbilita biss mill-2017.

57

B’riżultat ta’ dan, l-użu tal-PaPs f’ċerti żoni kien baxx ħafna. Pereżempju, fir-Repubblika Ċeka, fil-kuritur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija Nru 9 Ċek-Slovakk, 3 biss minn 24 PaPs kienu ġew ibbukkjati għall-2015 u lanqas ġiet ibbukkjata PaP waħda fil-kuritur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija Nru 7 Orjent. Għall-2015, intalbu 5 biss mill-14-il PaP disponibbli fil-kuritur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija Nru 4 L-Atlantiku fis-sezzjoni Spanjola ta’ dan il-kuritur.

Restrizzjonijiet amministrattivi u tekniċi għadhom ixekklu l-kompetittività tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija

58

Ir-regolamenti u r-regoli nazzjonali differenti applikabbli għall-operaturi tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fl-UE huma r-riżultat tal-iżvilupp separat ta’ 26 netwerk ferrovjarju u tad-differenzi f’kif il-qafas regolatorju ferrovjarju tal-UE ġie interpretat u traspost. Il-Kummissjoni rnexxielha telimina xi ostakli amministrattivi u tekniċi, pereżempju bl-istabbiliment tal-Aġenzija Ferrovjarja Ewropea taħt it-tieni pakkett ferrovjarju. Din l-aġenzja għandha rwol ċentrali fil-promozzjoni tal-interoperabbiltà, l-armonizzazzjoni ta’ standards tekniċi, u l-iżvilupp ta’ approċċ komuni għas-sikurezza, f’kooperazzjoni mill-qrib mal-Istati Membri u l-partijiet interessati tas-settur ferrovjarju.

59

Madankollu, bħalma l-Qorti rrappurtat fl-2010³⁶, ċerti restrizzjonijiet amministrattivi u tekniċi għadhom jippersistu, fejn l-ispiża tat-trasport ferrovjarju ta’ merkanzija tiżdied u l-operat tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija jsir aktar kumpless. Barra minn hekk, dawk ir-restrizzjonijiet jistgħu jirriżultaw f’ostakli għall-aċċess għas-suq, b’mod speċjali għal parteċipanti ġodda.

60

Dawn l-ostakli jinkludu proċeduri twal għall-approvazzjoni ta’ vetturi u l-ħruġ ta’ ċertifikati ta’ sikurezza għall-impriżi ferrovjarji. Kull vettura trid tiġi awtorizzata mill-awtorità ta’ sikurezza ta’ kull Stat Membru fejn tkun se tintuża, li tirriżulta fi proċeduri għaljin u twal. L-ispejjeż addizzjonali totali assoċjati mal-awtorizzazzjonijiet tal-vetturi maħruġa mill-awtoritajiet nazzjonali ta’ sikurezza jammontaw għal madwar EUR 1,6 miljun għal kull vettura³⁷. Sabiex jiġi ffaċilitat dan il-proċess, ċerti Stati Membri ffirmaw ftehimiet dwar ir-rikonoxximent reċiproku tal-proċeduri ta’ awtorizzazzjoni tal-vetturi ferrovjarji, iżda dawn mhux dejjem ikopru vaguni tal-merkanzija. Dawn ir-restrizzjonijiet amministrattivi għandhom jitnaqqsu b’mod sinifikanti jekk il-pilastru tekniku tar-raba’ pakkett ferrovjarju, li jsaħħaħ ir-rwol tal-Aġenzija Ferrovjarja Ewropea fil-proċess tal-awtorizzazzjoni, finalment jiġi approvat mill-Kunsill u mill-Parlament Ewropew u jiġi implimentat kif xieraq.

61

Ir-rekwiżiti tal-lingwa għas-sewwieqa tal-lokomottivi huma kwistjoni oħra. Huwa obbligatorju li sewwieq tal-lokomottiva jkun kapaċi jikkomunika fil-lingwa tal-pajjiż li fih tivvjaġġa ferrovija. B’riżultat ta’ dan, għall-kuntrarju tas-settur tal-avjazzjoni fejn hemm lingwa operazzjonali waħda biss, normalment ikun meħtieġ li jinbidel is-sewwieq fil-punt tal-fruntiera, li hija għalja u ta’ piż.

62

Ir-restrizzjonijiet jikkonċernaw ukoll l-aspetti tekniċi tal-operazzjonijiet tal-ferroviji li jxekklu l-interoperabbiltà.

(a)Sistemi differenti ta’ sinjalar: kwalunkwe lokomottiva li tidħol f’pajjiż trid tkun mgħammra b’sistema nazzjonali ta’ sinjalar li jfisser li lokomottivi li jaqsmu fruntiera jrid ikollhom mill-inqas żewġ jew tliet sistemi ta’ sinjalar installati abbord. Il-Kummissjoni, f’kooperazzjoni mill-qrib mal-Istati Membri u ma’ partijiet interessati tal-ferroviji oħra, qed tiżviluppa u timplimenta sistema Ewropea ta’ sinjalar, ERTMS, bl-intenzjoni li din tieħu post is-sistemi nazzjonali ta’ sinjalar. Madankollu, l-ERTMS qed tiġi implimentata bilmod u qed tesperjenza problemi ta’ interoperabbiltà.

(b)Qed jintużaw sistemi differenti ta’ elettrifikazzjoni fi Stati Membri differenti, u xi drabi anke fi ħdan pajjiż wieħed (eż. ir-Repubblika Ċeka u Franza). In-nuqqas ta’ linji elettrifikati jista’ jikkawża problemi wkoll.

(c)Differenzi fit-tul massimu ta’ ferroviji (pereżempju, ferroviji jista’ jkollhom tul ta’ 450 m fi Spanja, filwaqt li fi Franza huma permessi ferroviji sa 740 m). Dan inaqqas b’mod sinifikanti l-kompetittività tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija.

(d)Kategoriji differenti ta’ tagħbija fuq il-fus.

(e)In-nuqqas ta’ kalibru standard Ewropew tal-binarji (pereżempju, ferroviji tal-kalibru standard ma jistgħux joperaw fuq linji fi Spanja jew fl-Istati Baltiċi; il-ferroviji jkollhom jieqfu fil-fruntiera biex jittrasferixxu l-merkanzija tagħhom għal ferroviji oħra li jistgħu jimxu fuq il-kalibru tal-binarji lokali).

63

Xi wħud minn dawn ir-restrizzjonijiet ġew indirizzati fir-Regolament irrevedut dwar it-Ten-T, li ġie adottat fl-2013. Pereżempju r-Regolament jirrikjedi li n-netwerk ewlieni jittejjeb skont l-istandards speċifiċi, li huma unifikati madwar l-UE kollha. Dawn jinkludu Speċifikazzjonijiet Tekniċi ta’ Interoperabbiltà (TSI) rispettivi, tħaddim tal-ERTMS, elettrifikazzjoni (għalkemm l-ebda tip speċifiku ta’ elettrifikazzjoni mhuwa impost), possibbiltà li jiġu operati ferroviji li għandhom tul ta’ 740 m b’100 km/h u tagħbija fuq il-fus ta’ 22.5 t. Il-migrazzjoni għall-kalibru standard tal-UIC (1435 mm) hija wkoll prijorità għan-netwerk ewlieni. Ir-rekwiżiti msemmija hawn fuq iridu jiġu implimentati sal-2030 għan-netwerk ewlieni, u sal-2050 għan-netwerk komprensiv.

In-nuqqas ta’ trasparenza dwar il-prestazzjoni tas-settur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija ma stimulax titjib fis-servizz għall-klijenti

64

Is-servizz għall-klijenti huwa wieħed mill-fatturi prinċipali għall-ispedituri meta jagħżlu l-mezz ta’ trasport (ara l-paragrafu 30). Is-servizz ipprovdut mill-operaturi ferrovjarji ma jinkludix biss il-prezz tas-servizz iżda wkoll l-affidabbiltà jew il-ħin tat-trasport. Madankollu, il-maniġers tal-infrastruttura mhumiex obbligati b’mod formali biex jiżvelaw pubblikament data tal-prestazzjoni tan-netwerk, bħall-mogħdijiet allokati u kkanċellati, il-veloċità medja tat-traffiku tal-merkanzija fuq in-netwerk, il-puntwalità tan-netwerk u l-affidabbiltà. B’riżultat ta’ dan, il-maniġers tal-infrastruttura ma għandhom l-ebda pressjoni biex itejbu l-prestazzjoni tan-netwerk u l-ispedituri jsibu diffikultajiet biex jiksbu informazzjoni affidabbli dwar is-servizz għall-klijenti offrut mill-operaturi tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, b’mod speċjali parteċipanti ġodda, peress li d-data li dawn jistgħu jipprovdu biex jippromwovu s-servizz tagħhom ma tistax tiġi kontroverifikata.

65

Dan it-tip ta’ data diġà jinġabar għat-traffiku tal-passiġġieri taħt l-Iskema ta’ Monitoraġġ tas-Suq Ferrovjarju (RMMS) volontarja mmaniġġjata mill-Kummissjoni; madankollu, dan għadu ma ġiex estiż għat-traffiku tal-merkanzija. Mill-2016 ‘il quddiem, ir-Regolament ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni (UE) 2015/1100 se jobbliga lill-Istati Membri jipprovdu data tal-RMMS, inklużi allokazzjonijiet tal-mogħdijiet li rnexxew jew li ġew irrifjutati, puntwalità u kanċellazzjonijiet tas-servizzi ta’ trasport tal-merkanzija, għadd u deskrizzjoni ta’ lmenti relatati mal-faċilitajiet tas-servizzi³⁸. Jekk ir-Regolament jiġi infurzat kif xieraq, il-pubblikazzjoni ta’ din id-data għandha tikkontribwixxi għat-trasparenza u tħeġġeġ lill-maniġers tal-infrastruttura u lill-operaturi jtejbu l-kwalità tas-servizzi pprovduti. Madankollu, l-informazzjoni dwar il-veloċità medja tas-servizzi ta’ trasport tal-merkanzija tibqa’ fakultattiva.

66

Ir-regolament dwar il-kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija diġà pprova jżid it-trasparenza tal-prestazzjoni tas-servizzi ta’ trasport ferrovjarju tal-merkanzija fil-kurituri tat-trasport tal-merkanzija. Skont ir-Regolament, għandhom jiġu stabbiliti indikaturi tal-prestazzjoni fil-livell ta’ kull kuritur, immonitorjati kull sena u r-riżultati għandhom jiġu ppubblikati fir-rapporti annwali tal-kurituri. Barra minn hekk, il-bord ta’ ġestjoni ta’ kull kuritur huwa obbligat iniedi stħarriġ dwar is-sodisfazzjon għall-utenti tal-kuritur tat-trasport tal-merkanzija u jippubblika r-riżultati tiegħu darba kull sena. Madankollu, l-analiżi tagħna turi li għadhom jippersistu xi limitazzjonijiet.

(a)L-istħarriġ dwar is-sodisfazzjon ikopri biss il-kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, u l-kwestjonarju li l-Istati Membri huma meħtieġa li jikkompletaw bir-Regolament tal-Kummissjoni Nru 2015/1100 ma fih l-ebda evalwazzjoni tas-sodisfazzjon tal-utenti bin-netwerk sħiħ. Iżda l-operaturi tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, u b’mod speċjali l-ispedituri, huma interessati fil-prestazzjoni tan-netwerk kollu: kemm jieħu ħin biex jiġi ttrasportat kontejner minn punt A għal punt B u kemm huwa affidabbli s-servizz, irrispettivament mil-linja ferrovjarja użata (kemm jekk huwa kuritur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija kif ukoll jekk mhuwiex).

(b)L-indikaturi tal-prestazzjoni huma ddefiniti b’mod individwali għal kull kuritur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, u għaldaqstant jistgħu ma jkunux konsistenti jew kumparabbli.

67

B’mod aktar ġenerali, aħna nnutajna wkoll li l-Kummissjoni ma timmonitorjax b’mod regolari żewġ elementi ewlenin oħra tal-politika tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija tagħha.

(a)Il-progress li sar lejn l-ilħuq tal-miri tal-politika tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija stabbiliti mill-White Paper tal-2011, li sa 30 % tal-merkanzija li tkun qed tiġi ttrasportata bit-triq għal aktar minn 300 km tiġi ttrasferita għal mezzi oħra ta’ trasport sal-2030, u aktar minn 50 % sal-2050. Barra minn hekk, ma ġewx stabbiliti miri intermedji.

(b)Is-sehem ta’ merkanzija ttrasportata minn lokomottivi elettriċi, li l-emissjonijiet tas-CO₂ tagħhom huma inqas minn dawk tal-lokomottivi tad-diżil, (il-Kummissjoni għandha biss informazzjoni dwar is-sehem ta’ linji elettrifikati, mhux dwar l-użu tagħhom).

It-tariffi għall-aċċess għall-infrastruttura ferrovjarja huma sfavorevoli meta mqabbla ma’ dawk għall-aċċess għat-toroq

68

Sabiex tiġi operata lokomottiva fi ħdan netwerk ferrovjarju ta’ pajjiż, impriża ferrovjarja trid titlob lill-maniġer tal-infrastruttura inkarigat mill-ġestjoni tal-infrastruttura biex jallokalha mogħdija. Il-maniġer tal-infrastruttura jistabbilixxi tariffa ta’ aċċess li trid titħallas mill-impriża ferrovjarja għall-użu ta’ kull kilometru tan-netwerk ferrovjarju. Dawn it-tariffi jistgħu jirrappreżentaw 20 % sa 35 % tal-ispejjeż operazzjonali mġarrba mill-operaturi tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija.

69

It-tariffi ta’ aċċess jiġu ddeterminati minn kull maniġer tal-infrastruttura abbażi tad-dispożizzjonijiet ġenerali tad-Direttiva Nru 2001/14/KE u d-Direttiva Nru 2012/34/KE u regolament ta’ implimentazzjoni tal-Kummissjoni³⁹. It-tariffi ta’ aċċess għall-ferroviji tal-merkanzija jvarjaw b’mod sinifikanti fost l-Istati Membri, anke fl-istess kuritur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija (ara l-Figura 8). Barra minn hekk, dawn mhux dejjem jirriflettu l-kundizzjoni tal-infrastruttura.

Figura 8

Tariffa ta’ aċċess għall-binarji għal kull kilometru ta’ ferrovija (f’EUR) fl-2014 (abbażi ta’ ferrovija tal-merkanzija ta’ 1 000 tunnellata grossa)

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri, ibbażat fuq il-kwestjonarji tal-RMMS (l-Anness 8 tal-SWD(2014) 186) – għal Franza u l-Italja, id-data tirreferi għall-2013.

70

Barra minn hekk, it-tariffi ta’ aċċess għall-ferroviji tal-merkanzija fl-UE jiswew medja ta’ 28 % u 78 % aktar milli għall-ferroviji tal-passiġġieri li joperaw bejn belt u oħra u għall-ferroviji suburbani rispettivament⁴⁰. Dan kien il-każ għal tnejn mill-ħames Stati Membri miżjura.

(a)Fir-Repubblika Ċeka, it-tariffa għall-użu tal-infrastruttura tikkonsisti minn żewġ elementi: il-prezz għall-ġestjoni tat-traffiku u l-prezz għall-infrastruttura nnifisha. Flimkien dawn jammontaw għal medja ta’, bejn wieħed u ieħor, EUR 1.50 għal kull kilometru ta’ ferrovija u EUR 1.75 għal kull elf tunnellata-kilometru grossa għal ferroviji tal-merkanzija, u EUR 0.25 għal kull kilometru ta’ ferrovija u EUR 1.35 għal kull elf tunnellata-kilometru grossa għal ferroviji tal-passiġġieri.

(b)Fil-Polonja, it-tariffi medji ta’ aċċess (f’kilometri ta’ ferrovija) għall-ferroviji tal-merkanzija jibqgħu snifikattivament ogħla għall-ferroviji tal-merkanzija milli għall-ferroviji tal-passiġġieri (bejn wieħed u ieħor EUR 3.3 meta mqabbla ma’ EUR 1.6 fl-2015), għalkemm dawn naqsu mill-2013 ‘il hawn.

71

Min-naħa l-oħra, it-trakkijiet jaċċessaw infrastruttura tat-triq mingħajr l-ebda spiża ħlief għal toroq bil-pedaġġi jew toroq koperti minn tariffa għall-vetturi tqal, jekk tkun teżisti tariffa bħal din. Id-Direttiva tal-UE dwar il-ħlas li jrid isir minn vetturi ta’ merkanzija tqila għall-użu ta’ ċerti infrastrutturi⁴¹ tistipula li l-ispiża tal-bini, l-operat u l-iżvilupp tal-infrastruttura tista’ tiġi rkuprata minn imposti fuq utenti tat-toroq għal pedaġġi u vinjetti. Madankollu, l-użu ta’ pedaġġi u vinjetti mhuwiex obbligatorju fl-UE. Mill-ħames Stati Membri miżjura, it-tariffa għall-vetturi tqal għat-trakkijiet kienet stabbilita fir-Repubblika Ċeka, fil-Ġermanja u fil-Polonja. F’dawn it-tliet Stati Membri, ir-rata għal kull tunnellata-kilometru hija aktar baxxa mit-tariffa medja ta’ aċċess għall-binarji. Fir-Repubblika Ċeka u fil-Polonja, it-tariffa tapplika biss għal tul limitat ta’ triq (madwar 20 % u 15 % tan-netwerks nazzjonali tat-toroq rispettivament). Fi Spanja u Franza, it-trakkijiet normalment ikollhom iħallsu l-pedaġġ fuq l-awtostradi biss. Din is-sitwazzjoni tkompli tnaqqas il-kompetittività tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija meta mqabbel mat-triq f’termini ta’ spiża (ara l-eżempju fil-Kaxxa 7).

Kaxxa 7

L-ispiża għall-aċċess għas-sezzjoni internazzjonali bejn Franza u Spanja

Is-sezzjoni ferrovjarja internazzjonali bejn Perpignan u Figueras hija mmaniġġjata minn konċessjonarju privat li huwa responsabbli biex jistabbilixxi t-tariffi ta’ aċċess għall-ferroviji. L-ispiża totali tal-bini ta’ din il-linja ġdida tammonta għal EUR 1.1 biljun, li EUR 162 miljun minnhom ġew ipprovduti minn fondi tal-UE. F’din is-sezzjoni ferrovjarja l-ispiża għall-aċċess għall-infrastruttura hija sitt darbiet ogħla, għal ferrovija, mill-ammont li l-għadd ekwivalenti ta’ trakkijiet⁴² kieku jħallsu biex jużaw awtostrada bejn l-istess żewġ punti.

72

Barra minn hekk, esternalitajiet prodotti mit-trasport ferrovjarju u bit-triq (impatti ambjentali u tniġġis, konġestjoni jew aċċidenti, eċċ.) ma jittiħdux inkunsiderazzjoni b’mod komprensiv meta jiġi stabbilit il-prezz li għandu jitħallas mill-utenti għall-aċċess għall-infrastruttura. Dan iżid mal-iżvantaġġi tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija meta mqabbel mat-toroq.

73

Minbarra l-ibbilanċjar tat-tariffi ta’ aċċess bejn il-metodi differenti ta’ trasport, hemm miżuri oħra li jistgħu jiġu applikati biex jippromwovu t-trasport ferrovjarju tal-merkanzija. Dawn jinkludu restrizzjonijiet tat-traffiku fit-triq għat-trakkijiet u sussidji għall-kumpaniji li jwettqu trasport ikkombinat bejn il-ferrovija u t-triq. Prattiki bħal dawn jiġu applikati, pereżempju, fl-Iżvizzera fejn is-sehem modali tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fl-Iżvizzera huwa 170 % ogħla mill-medja tal-UE. Fi ħdan l-UE, żieda kumparabbli tista’ tiġi osservata fl-Awstrija, li wkoll applikat miżuri regolatorji simili (ara l-paragrafu 21).

Il-ħtiġijiet tal-infrastruttura tas-settur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija għandhom jiġu mmirati aħjar mill-finanzjament mill-UE

B’mod ġenerali, ġew allokati aktar fondi tal-UE għat-toroq milli għall-infrastruttura ferrovjarja

74

Fi tlieta mill-ħames Stati Membri miżjura, matul il-perjodu 2007-2013 ġew allokati aktar fondi tal-UE għat-toroq milli għas-settur ferrovjarju (kif jintwera fil-Figura 9) minkejja li l-politika tal-Kummissjoni pprijoritizzat metodi aktar sostenibbli u effiċjenti għat-trasport ta’ merkanzija (ara l-paragrafu 7).

75

L-awditu tagħna wera li l-allokazzjoni ta’ fondi tal-UE għat-toroq u s-settur ferrovjarju varja b’mod sinifikanti bejn il-finanzjament taħt il-politika ta’ Koeżjoni (il-FEŻR u l-Fond ta’ Koeżjoni) u taħt il-programm TEN-T. Filwaqt li l-fondi tat-TEN-T prinċipalment ġew allokati għas-settur ferrovjarju meta mqabbla mat-toroq⁴³, il-finanzjament taħt il-politika ta’ Koeżjoni pprijoritizza t-toroq fir-Repubblika Ċeka, fil-Ġermanja u fil-Polonja. F’dawn it-tliet Stat Membri, il-finanzjament taħt il-politika ta’ Koeżjoni allokat għas-settur ferrovjarju matul il-perjodu 2007-2013 ammonta rispettivament għal 69 %, 38 % u 35 % tal-ammonti allokati għat-toroq⁴⁴.

Figura 9

Fondi tal-UE (FEŻR, Fond ta’ Koeżjoni u TEN-T) allokati għas-settur ferrovjarju u t-toroq matul il-perjodu 2007-2013 (miljun EUR)

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri bbażat fuq l-informazzjoni pprovduta mill-Kummissjoni, l-INEA u l-awtoritajiet nazzjonali.

76

Barra minn hekk, taħt l-iskemi ta’ finanzjament tal-politika ta’ Koeżjoni, il-proġetti tat-trasport jistgħu jibbenefikaw minn rata ta’ kofinanzjament sa 85 %, filwaqt li r-rati ta’ kofinanzjament tal-programm TEN-T matul il-perjodu 2007-2013, li kellu fokus kbir fuq is-settur ferrovjarju, kienu aktar baxxi: sa 20 % għall-proġetti ta’ xogħlijiet, sa 30 % għal proġetti transkonfinali u sa 50 % għal studji. Peress li l-proġetti tat-toroq normalment ġew iffinanzjati taħt il-Fond ta’ Koeżjoni/FEŻR, huma bbenefikaw inġenerali minn rata ta’ kofinanzjament ogħla mill-investimenti fl-infrastruttura ferrovjarja

77

Din is-sitwazzjoni se jkollha t-tendenza li tkompli matul il-perjodu 2014-2020, bis-CEF (il-programm suċċessur għat-TEN-T) jiffoka fuq l-investimenti fil-ferroviji⁴⁵ u l-finanzjament taħt il-politika ta’ Koeżjoni jipprijoritizza t-toroq. Mill-ħames Stati Membri miżjura, dan jikkonċerna b’mod partikolari lir-Repubblika Ċeka u l-Polonja, fejn l-allokazzjonijiet tal-politika ta’ Koeżjoni għas-settur ferrovjarju jammontaw għal EUR 1.8 biljun u EUR 6.8 biljun rispettivament, filwaqt li għat-toroq se jkun hemm disponibbli EUR 2.9 biljun u EUR 14.6 biljun rispettivament. Dan jirrappreżenta 62 % u 47 % tal-ammonti totali allokati għat-toroq. Meta mqabbla mal-perjodu 2007-2013, il-Polonja, għall-kuntrarju tar-Repubblika Ċeka, żiedet kemm l-ammont kif ukoll il-perċentwal tal-fondi allokati għas-settur ferrovjarju meta mqabbel mat-toroq.

Meta ġew allokati għas-settur ferrovjarju, il-fondi tal-UE ma mmirawx b’mod speċifiku l-ħtiġijiet tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija

78

Sabiex isaħħaħ il-kompetittività tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, in-netwerk ferrovjarju għandu jissodisfa l-ħtiġijiet tas-settur tat-trasport tal-merkanzija. B’mod ġenerali huwa aċċettat li b’mod partikolari, għandu⁴⁶:

οjippermetti faċilment li jinqasmu l-fruntieri peress li t-trasport ferrovjarju tal-merkanzija huwa aktar kompetittiv fuq distanzi medji u twal (li fl-Ewropa ġeneralment jimplika t-trasport ta’ merkanzija bejn Stati Membri differenti) permezz ta’ konnessjonijiet transkonfinali aħjar u interoperabbiltà ferrovjarja msaħħa;

οjipprovdi konnessjonijiet tajba għal/minn ġeneraturi sinifikanti ta’ traffiku tal-merkanzija u jappoġġa l-iżvilupp ta’ pjattaformi loġistiċi multimodali, inklużi konnessjonijiet ma’ portijiet interni u marittimi u ma’ ajruporti;

οjipprovdi infrastruttura tal-qlib u faċilitajiet tal-aħħar mil biex jagħmilha aktar faċli għall-merkanzija biex tidħol u toħroġ mis-sistema ferrovjarja, u jipprovdi interfaċċi għal mezzijiet oħra ta’ trasport (b’mod partikolari, biex jiffaċilita trasport ikkombinat bejn il-ferrovija u t-triq jekk meħtieġ);

οjippermetti li jkunu operati ferroviji itwal, sabiex titnaqqas l-ispiża unitarja għal kull tunnellata ta’ merkanzija ttrasportata.

79

Madankollu, sibna li l-fondi tal-UE allokati għall-proġetti ta’ infrastruttura ferrovjarja matul il-perjodu 2007-2013 fil-ħames Stati Membri miżjura ffukaw primarjament fuq il-ħtiġijiet tal-passiġġieri tal-ferroviji (eż. linji b’veloċità għolja, ara l-Kaxxa 8) jew fuq linji mħallta użati aktar minn ferroviji tal-passiġġieri. Dawn ma kinux immirati fuq il-ħtiġijiet tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija.

Kaxxa 8

Eżempju ta’ prijoritizzazzjoni ta’ linji b’veloċità għolja: Spanja 2007-2013

Fi Spanja, madwar 95 % tal-finanzjament mill-Fond ta’ Koeżjoni mill-FEŻR għas-settur ferrovjarju kienu ddedikati għal-linji b’veloċità għolja. Minkejja li ċerti linji ferrovjarji b’veloċità għolja kienu mistennija li jaqdu kemm it-traffiku tal-passiġġieri kif ukoll dak tal-merkanzija, fil-prattika, minħabba l-karatteristiċi tekniċi tagħhom, ferroviji tal-merkanzija u tal-passiġġieri ma jistgħux jużaw binarji paralleli (f’direzzjonijiet opposti) fl-istess ħin. B’riżultat ta’ dan, il-linji ferrovjarji b’veloċità għolja issa huma ddedikati esklussivament għat-traffiku tal-passiġġieri, minbarra s-sezzjonijiet Barċellona-Figueras-Perpignan.

80

L-investimenti fil-konnessjonijiet ferrovjarji għall-portijiet u s-sezzjonijiet transkonfinali, li huma aktar rilevanti għall-merkanzija, kienu limitati kif jidher fit-Tabella 4. Dan huwa partikolarment notevoli fil-każ tal-FEŻR u tal-Fond ta’ Koeżjoni; il-programm TEN-T iffoka aktar fuq is-sezzjonijet transkonfinali. Il-Kaxxa 9 tipprovdi eżempji minn żewġ Stati Membri.

Kaxxa 9

Problemi bil-konnessjonijiet ferrovjarji għall-portijiet: il-Polonja u Franza

Fil-Polonja, ġew innotati problemi sinifikanti bl-aċċess għall-port ta’ Gdynia fejn, skont l-operaturi tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, il-ferroviji tal-merkanzija setgħu jitwaqqfu sa 10 sigħat qabel jingħataw aċċess għall-port. Rapport dwar id-domanda għall-kapaċità mħejji mill-korp regolatorju jindika li l-investimenti li huma meħtieġa biex jeliminaw il-konġestjonijiet f’din iż-żona huma ppjanati li jitwettqu fil-perjodu 2014-2020.

Fi Franza, in-netwerk ferrovjarju li jgħaqqad il-portijiet maż-żoni interni tagħhom huwa ġeneralment f’kundizzjoni fqira, f’ċerti każijiet b’veloċitajiet bieb bieb baxxi ħafna (pereżempju, 6 km/h bejn il-port il-kbir ta’ Le Havre u Pariġi skont studju mwettaq mill-Parlament Ewropew⁴⁷). Fis-seba’ l-ikbar portijiet fi Franza, 11.5 % tal-merkanzija biss ġew ittrasportati bil-ferrovija fl-2012.

Tabella 4

Fondi tal-UE allokati għas-sezzjonijet ferrovjarji transkonfinali u l-konnessjonijiet ferrovjarji għall-portijiet fil-perjodu 2007-2013 (f’miljun EUR u f’% tal-fondi tal-UE allokati għas-settur ferrovjarju)

1Mhux inkluża l-ERTMS.

2Jittieħdu inkunsiderazzjoni biss EUR 675.2 miljun taħt il-Programm Operazzjonali għat-Trasport (li jammonta għal 90 % tal-allokazzjonijiet ferrovjarji fil-Ġermanja).

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri bbażat fuq l-informazzjoni pprovduta mill-awtoritajiet nazzjonali.

81

Barra minn hekk, il-finanzjament mill-UE, bl-eċċezzjoni tal-finanzjament taħt it-TEN-T fi Franza u fi Spanja (ara t-Tabella 4) ma tax prijorità lil ħtiġijiet oħra tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija f’termini ta’ infrastruttura. Xi eżempji ta’ dan jinsabu hawn taħt.

(a)Ma ngħatat l-ebda prijorità lir-rinnovament u t-titjib tal-infrastruttura tal-qlib u l-faċilitajiet tal-aħħar mil. Pereżempju, fil-Polonja, fi stazzjon fuq il-fruntiera mal-Ġermanja, l-istazzjon kien ġie rinnovat għalkollox iżda l-uniku binarju għall-ħatt ingħalaq minħabba l-kundizzjoni fqira tiegħu.

(b)Ma ngħatat l-ebda prijorità għall-adattament tan-netwerk għal ferroviji itwal. Bħalissa, it-tul massimu permess tal-ferroviji jvarja bejn l-Istati Membri u anke fuq l-istess kuritur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fi ħdan pajjiż wieħed (ara l-paragrafu 62(c)).

82

Ir-Regolament (UE) Nru 913/2010 jistipula li jridu jitħejjew pjanijiet ta’ investiment għal kull kuritur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija biex jgħinu jidentifikaw ħtiġijiet speċifiċi għall-investimenti fl-infrastruttura tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija. Għas-sitt kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija li bdew joperaw f’Novembru 2013, il-pjanijiet fil-fatt kienu disponibbli; madankollu, ma segwa l-ebda impenn finanzjarju mill-Istati Membri kkonċernati.

83

Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni ma timmonitorjax kemm ġie allokat finanzjament mill-UE għall-proġetti ta’ infrastruttura ferrovjarja biex jappoġġa proġetti b’komponent ta’ trasport tal-merkanzija, sezzjonijet transkonfinali, jew is-sezzjonijet li jgħaqqdu l-portijiet man-netwerk ferrovjarju. Dan jagħmilha aktar diffiċli għall-Kummissjoni biex tiżgura li l-ħtiġijiet tas-settur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija qed jiġu mmirati b’mod effettiv mill-finanzjament mill-UE.

Il-proġetti ta’ infrastruttura ferrovjarja eżaminati wasslu jew probabbilment se jwasslu l-outputs mistennija, iżda sa issa ma nkiseb l-ebda titjib ġenerali fil-prestazzjoni tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija

84

L-awditu tagħna inkluda wkoll analiżi ta’ 18-il proġett ta’ infrastruttura ferrovjarja intenzjonati li jkunu ta’ benefiċċju, mill-inqas sa ċertu punt, għat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija (ara l-Anness III). Aħna sibna li, b’mod ġenerali, l-outputs twasslu jew probabbilment se jitwasslu skont l-ispeċifikazzjonijiet tal-proġett, mingħajr bidliet kbar fl-ambitu tax-xogħlijiet (eż. l-għadd ta’ kilometri ta’ binarji rinnovati jew mibnija, is-sistemi ta’ elettrifikazzjoni stabbiliti, eċċ.) jew spejjeż akbar milli ppjanati.

85

Fir-rigward tal-prestazzjoni, l-impatt sħiħ antiċipat tal-proġetti individwali jista’ jiġi kkonfermat biss ladarba jiġu ffinalizzati x-xogħlijiet fuq il-linja ferrovjarja sħiħa li jappartjenu għaliha. Madankollu, f’ċerti każijiet aħna nnutajna li kien hemm nuqqas ta’ koordinazzjoni ta’ investimenti, dan wassal biex in-netwerk jiġi żviluppat b’mod frammentat. Dan kien jidher b’mod notevoli f’żewġ proġetti li jinsabu tul l-istess kuritur li jgħaqqad flimkien lil Franza u Spanja (il-kuritur Nru 4 L-Atlantiku): wieħed minn dawn ftit li xejn intuża minn ferroviji tal-merkanzija, u l-livelli tat-traffiku fuq l-ieħor kienu sinifikattivament aktar baxxi minn dak li kien imbassar. Studju ta’ każ fl-Anness VI jipprovdi aktar informazzjoni dwar dawn iż-żewġ proġetti.

86

Ċerti proġetti ffukaw fuq iż-żieda fil-veloċità tal-ferroviji tal-merkanzija u rriżultaw f’iffrankar tal-ħin bi ftit minuti. Madankollu, titjib żgħir bħal dan ma għenx biex jiżdied il-volum ta’ merkanzija ttrasportata. Fil-fatt, dan naqas b’mod sinifikanti. Dan juri kosteffiċjenza baxxa tal-proġetti kkofinanzjati mill-baġit tal-UE (ara l-Kaxxa 10).

Kaxxa 10

Eżempji ta’ proġetti li jirriżultaw f’iffrankar tal-ħin iżda mhux f’żieda fit-traffiku tal-merkanzija: ir-Repubblika Ċeka

Fir-Repubblika Ċeka, żewġ proġetti li eżaminajna kienu jikkonsistu minn titjib tal-infrastruttura ferrovjarja għal użu mħallat. Huma tejbu l-kwalità tal-linji rispettivi u żiedu l-veloċità massima, u dan irriżulta fit-tnaqqis tal-ħin tal-ivvjaġġar tal-ferroviji tal-merkanzija. Madankollu, il-prestazzjoni (f’tunnellata-kilometri) tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija waqa’ bejn l-2007 (l-aħħar sena qabel bdew ix-xogħlijiet) u l-2013.

Proġett 1: kontribuzzjoni mill-UE ta’ EUR 36.1 miljun biex jiġu ffrankati 5.5 minuti fuq medda ta’ 39 km. Madankollu, l-ammont ta’ merkanzija ttrasportata bil-ferrovija waqa’ minn 358 miljun tunnellata-kilometru fl-2007 għal 159 miljun tunnellata-kilometru fl-2013.

Proġett 2: kontribuzzjoni mill-UE ta’ EUR 116.7 miljun biex jiġu ffrankati 12-il minuta fuq medda ta’ 40 km. Madankollu, l-ammont ta’ merkanzija ttrasportata bil-ferrovija waqa’ minn 224 miljun tunnellata-kilometru fl-2007 għal 187 miljun tunnellata-kilometru fl-2013.

87

Sitt proġetti ġew imdewma b’mod sinifikanti, li poġġew f’riskju l-prestazzjoni tal-linja ferrovjarja sħiħa li fuqha ġew implimentati (ara l-Kaxxa 11).

Kaxxa 11

Eżempji ta’ dewmien fl-implimentazzjoni ta’ proġetti: il-Polonja u Spanja

Fil-Polonja, erba’ proġetti magħżula għal analiżi qed jiffaċċaw dewmien sinifikanti u probabbilment mhumiex se jiġu kkompletati qabel tmiem il-perjodu ta’ eliġibbiltà (l-awtoritajiet nazzjonali rrikonoxxew li wieħed mill-proġetti se jidħol gradwalment fil-perjodu 2014-2020). Dan id-dewmien kien dovut prinċipalment għal nuqqas ta’ kapaċità amministrattiva min-naħa tal-maniġer tal-infrastruttura.

Fi Spanja, żewġ proġetti huma mistennija li jiġu kkompletati b’dewmien ta’ madwar tliet snin. Fiż-żewġ każijiet il-proġetti jikkonċernaw l-ewwel fażi tal-bini ta’ linji ġdida. Dawn ikopru l-bini tal-bażi ta’ taħt il-binarji li hija meħtieġa għall-installazzjoni sussegwenti tal-binarji, tas-sistemi ta’ komunikazzjoni u sinjalar u tal-elettrifikazzjoni. B’riżultat ta’ dan, il-bidu tal-operat tal-linja sħiħa fejn jinsabu dawk il-proġetti individwali ddewwem.

88

Fl-aħħar nett, għalkemm il-linji ferrovjarji kienu ddisinjati għal użu mħallat, ma ġiet stabbilita l-ebda mira kkwantifikata għat-traffiku tal-merkanzija fl-applikazzjoni għall-proġetti ta’ 8 mit-18-il proġett ta’ infrastruttura ferrovjarja magħżula. Dan in-nuqqas ta’ objettivi kkwantifikati f’termini ta’ għadd ta’ ferroviji tal-merkanzija, volum ta’ merkanzija li għandu jiġi ttrasportat jew ħin iffrankat ġie nnutat b’mod speċjali fi Spanja u fil-Polonja, fejn l-ebda waħda mill-applikazzjonijiet għall-proġetti eżaminati ma kien fiha mira kkwantifikata għall-merkanzija⁴⁸. Min-naħa l-oħra, tbassir għall-għadd ta’ passiġġieri ġeneralment kien inkluż fl-applikazzjonijiet għall-proġetti.

89

Is-sitwazzjoni tagħmilha aktar diffiċli biex jiġi evalwat liema proġetti huma l-aktar meħtieġa minn perspettiva tal-merkanzija, u biex jintgħażlu l-proġetti bl-ogħla valur miżjud. Madankollu, aħna nnutajna li dawn il-proġetti kollha kienu ġew approvati b’mod individwali mill-Kummissjoni bejn l-2008 u l-2013, peress li huwa obbligatorju għall-proġetti l-kbar tal-FEŻR/il-Fond ta’ Koeżjoni u l-proġetti kollha tat-TEN-T (ara l-Anness III).

Il-manutenzjoni dgħajfa tan-netwerk ferrovjarju taffettwa s-sostenibbiltà u l-prestazzjoni tal-infrastruttura ffinanzjata mill-UE

90

Sabiex jiġi pprovdut servizz ta’ kwalità tajba lill-impriżi ferrovjarji u b’mod aktar ġenerali lill-ispedituri, u biex it-trasport ferrovjarju tal-merkanzija jsir kompetittiv, in-netwerk ferrovjarju ma jeħtieġx biss li jiġi rinnovat u mmodernizzat mill-maniġer tal-infrastruttura biex jissodisfa l-ħtiġijiet speċifiċi tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija (ara l-paragrafu 76), iżda wkoll li jgħaddi minn manutenzjoni regolari.

91

Madankollu, minkejja l-pjanijiet tan-negozju u l-istrateġiji indikattivi ta’ żvilupp tal-infrastruttura li jridu jiġu stabbiliti mill-maniġers tal-infrastruttura⁴⁹, il-linji ferrovjarji użati l-aktar spiss mill-ferroviji tal-merkanzija u bi traffiku tal-passiġġieri limitat huma ġeneralment aktar suġġetti għal għeluq u restrizzjonijiet tal-veloċità (ara l-Kaxxa 12). Dan għandu impatt fuq il-prestazzjoni tal-bqija tan-netwerk ferrovjarju f’termini tal-volumi ta’ merkanzija ttrasportati, inklużi s-sezzjonijiet li potenzjalment setgħu bbenefikaw minn fondi tal-UE, peress li l-possibbiltà tat-trasport ta’ merkanzija mill-punt ta’ produzzjoni tagħhom għaċ-ċentri tal-konsum hija mxekkla.

Kaxxa 12

Manutenzjoni fqira tal-linji ferrovjarji prinċipalment użati minn ferroviji tal-merkanzija: Franza

Fi Franza, it-trasport ferrovjarju tal-merkanzija ġie affettwat mill-manutenzjoni fqira tal-linji ferrovjarji użati aktar mill-ferroviji tal-merkanzija (madwar 76 % tal-linji mingħajr traffiku tal-passiġġieri huma suġġetti għal limitazzjonijiet temporanji tal-veloċità) u l-għeluq ta’ għadd sinifikanti ta’ linji ferrovjarji sekondarji, li madankollu jibqgħu importanti għall-ferroviji tal-merkanzija minħabba li jippermettu li l-merkanzija tiġi ttrasportata mill-punt ta’ produzzjoni tagħhom għal fejn jiġu kkunsmati.

92

In-nuqqas ta’ prijorità mogħtija mill-maniġers tal-infrastruttura lill-manutenzjoni tal-linji ferrovjarji użati aktar spiss mill-ferroviji tal-merkanzija huwa riżultat tal-preferenza mogħtija lil-linji tal-passiġġieri, li huma aktar politikament sensittivi, u f’xi każijiet tal-profitti baxxi ġġenerati mit-trasport ferrovjarju tal-merkanzija. L-analiżi tagħna wriet li mill-ħames Stati Membri miżjura, fit-tnejn fejn is-sehem modali tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija kien l-aktar baxx, Spanja u Franza, id-dħul iġġenerat mit-tariffi ta’ aċċess imħallsin mill-operaturi tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija kien baxx ħafna wkoll.

93

Minħabba sitwazzjoni kompetittiva diffiċli fil-kompetizzjoni intermodali, trid tittieħed inkunsiderazzjoni l-abbiltà tas-settur tat-trasport tal-merkanzija biex iħallas it-tariffi ta’ aċċess. Jekk analiżi tas-settur tat-trasport tal-merkanzija tindika li dan is-segment tas-suq mhuwiex se jkun jista’ jħallas tariffi ogħla (jiġifieri tariffi li jmorru lil hinn mill-ispejjeż direttament imġarrba minħabba t-tħaddim tas-servizz ferrovjarju), l-Artikolu 32(1) tad-Direttiva 2012/34/UE saħansitra jkun jipprojbixxi l-impożizzjoni ta’ tariffi ogħla (jiġifieri mark-ups) mill-maniġer tal-infrastruttura. L-awditu tagħna sab li t-tariffi baxxi ta’ aċċess ma tawx inċentiv lill-maniġers tal-infrastruttura biex jinvestu fir-rinnovament u l-manutenzjoni tal-linji ferrovjarji (ara l-Kaxxa 13).

Kaxxa 13

Eżempji ta’ livell baxx ta’ dħul għall-maniġers tal-infrastruttura ġġenerat mit-trasport ferrovjarju tal-merkanzija: Franza u Spanja

Fi Franza, l-investimenti fl-infrastruttura tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija mhumiex attraenti għall-maniġer tal-infrastruttura minħabba l-profittabbiltà baxxa tagħhom. It-trasport tal-merkanzija jirrappreżenta 15 % tat-traffiku ferrovjarju kollu, iżda 3 % biss tat-tariffi miġbura mill-maniġer tal-infrastruttura u 7 % tal-introjtu tiegħu jekk jiġi inkluż il-kumpens tat-trasport tal-merkanzija jitħallas mill-Istat. Din is-sitwazzjoni tista’ tispjega parzjalment il-prijorità mogħtija fi Franza lill-investimenti intenzjonati għall-iżvilupp tat-traffiku ferrovjarju tal-passiġġieri meta mqabbel mat-traffiku ferrovjarju tal-merkanzija.

Fi Spanja fl-2013, id-dħul mit-tariffi ta’ aċċess miġbura mill-ferroviji tal-merkanzija ammonta għal EUR 3.8 miljun, li jirrappreżenta inqas minn 1 % tad-dħul totali mit-tariffi ta’ aċċess (inklużi dawk imħallsin mill-impriżi ferrovjarji għat-traffiku tal-passiġġieri).

23Il-portal tal-Unjoni Internazzjonali Ferrovjarja (UIC) u l-Kummissjoni Ewropea, “EU transport in figures” (It-trasport tal-UE f’ċifri), Statistical Pocketbook, 2014.

24Ibbażat fuq id-data tal-Eurostat (http://ec.europa.eu/eurostat/data/database). Ċipru u Malta ma għandhomx netwerk ferrovjarju.

25Il-veloċitajiet medji tal-ferroviji tal-merkanzija jitkejlu mit-tluq fl-istazzjon tal-oriġini sal-wasla fl-istazzjon tad-destinazzjoni ta’ ferrovija tal-merkanzija – normalment din ma tkunx il-veloċità bieb bieb, peress li normalment il-ferroviji tal-merkanzija ma joperawx bieb bieb, iżda bejn faċilitajiet differenti tas-servizzi (faċilitajiet għall-formazzjoni tal-ferroviji, jew ta’ manutenzjoni tagħhom, erjas għall-immuntar tal-ferroviji, eċċ.)

26SWD(2013) 12 final tat-30 ta’ Jannar 2013 “Impact assessment of the fourth railway package” (Valutazzjoni tal-impatt tar-raba’ pakkett ferrovjarju), p. 21.

27Eż. dan kien il-każ tal-kuritur Nru 1 Rhine-Alpine.

28Jittieħdu inkunsiderazzjoni wkoll ir-riskju ta’ telf u ħsara, il-flessibbiltà u l-impatt ambjentali (sors: l-Assoċjazzjoni Intermodali Ewropea, “Intermodal yearbook 2011 and 2012” (Annwarju intermodali tal-2011 u l-2012)).

29Jekk Stat Membru jonqos milli jinkorpora direttivi tal-UE fil-liġi nazzjonali tiegħu jew ikun ssuspettat li kiser il-liġi tal-Unjoni, il-Kummissjoni tista’ tniedi proċedura formali ta’ ksur. Proċedura bħal din fiha għadd ta’ passi stabbiliti fit-Trattati, li kull wieħed minnhom huwa stabbilit f’deċiżjoni formali.

30Ċipru u Malta ma għandhomx netwerk ferrovjarju.

31Dawn il-koordinaturi jaġixxu f’isem il-Kummissjoni Ewropea. Il-mandat tagħhom jinkludi li jfasslu l-pjan ta’ ħidma rilevanti tal-kuritur; jappoġġaw u jimmonitorjaw l-implimentazzjoni tal-pjan ta’ ħidma; jikkonsultaw il-forum tal-kuritur regolarment; jagħmlu rakkomandazzjonijiet f’oqsma bħall-iżvilupp tat-trasport tul il-kurituri jew l-aċċess għal sorsi ta’ finanzjament; u jirrappurtaw kull sena lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri kkonċernati dwar il-progress miksub.

32F’ċerti Stati Membri miżjura (bħall-Ġermanija), is-suq tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija infetaħ saħansitra qabel id-data ta’ skadenza.

33L-Artikolu 13 tad-Direttiva 2012/34/UE introduċa sett komprensiv ta’ regoli ġodda biex jindirizzaw diffikultajiet ta’ aċċess għat-terminals u faċilitajiet oħra tas-servizzi, id-data ta’ skadenza għat-traspożizzjoni kienet f’Ġunju 2015.

34Id-Direttiva 2001/14/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Frar 2001 fuq l-allokazzjoni tal-kapaċità tal-infrastruttura tal-ferrovija u l-intaxxar tal-piżijiet għall-użu tal-infrastruttura tal-ferrovija u ċertifikazzjoni tas-sigurtà (ĠU L 75, 15.3.2001, p. 29).

35Ir-Regolament (UE) Nru 913/2010.

36Ir-Rapport Speċjali Nru 8/2010.

37SWD(2013) 8 final tat-30 ta’ Jannar 2013 “Impact assessment of the Fourth railway package” (Valutazzjoni tal-impatt tar-Raba’ pakkett ferrovjarju).

38Ir-Regolament ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni (UE) 2015/1100 tas-7 ta’ Lulju 2015 dwar l-obbligi ta’ rapportar tal-Istati Membri fil-qafas tal-monitoraġġ tas-suq ferrovjarju (ĠU L 181, 9.7.2015, p. 1).

39Ir-Regolament ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni (UE) 2015/909 tat-12 ta’ Ġunju 2015 dwar il-modalitajiet għall-kalkolu tal-ispiża direttament imġarrba minħabba t-tħaddim tas-servizz ferrovjarju (ĠU L 148, 13.6.2015, p. 17–22), li jispeċifika r-regoli li għandhom jiġu applikati mill-maniġers tal-infrastruttura.

40Skont ir-Raba’ Rapport lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew dwar il-monitoraġġ tal-iżvilupp tas-suq ferrovjarju (COM(2014) 353 final tat-13 ta’ Ġunju 2014).

41Id-Direttiva 1999/62/KE (ĠU L 187, 20.7.1999, p. 42), kif emendata mid-Direttiva 2006/38/KE (ĠU L 157, 9.6.2006, p. 8) u mid-Direttiva 2011/76/UE (ĠU L 269, 14.10.2011, p. 1).

42Meta jitqies li t-tagħbija medja ta’ merkanzija għal kull ferrovija fi Franza hija ta’ 475 tunnellata (skont ir-Rapport Annwali ta’ Monitoraġġ tas-Suq tal-2013, tal-Independent Regulator’s Group-Rail IRG-Rail), ikunu meħtieġa bejn wieħed u ieħor 12-il trakk ta’ 40 tunnellata biex jittrasportaw l-istess volum ta’ merkanzija.

43Fi Franza ġew allokati EUR 793 miljun għas-settur ferrovjarju u EUR 21 miljun għat-toroq. Fi Spanja ġew allokati EUR 484 miljun għas-settur ferrovjarju u EUR 52 miljun għat-toroq. Fil-Ġermanja ġew allokati EUR 798 miljun għas-settur ferrovjarju u EUR 23 miljun għat-toroq. Fiż-żewġ Stati Membri l-oħra miżjura (ir-Repubblika Ċeka u l-Polonja), għadd limitat ħafna ta’ proġetti ferrovjarji u tat-toroq kienu kkofinanzjati mill-programm TEN-T.

44Ir-Repubblika Ċeka: bejn wieħed u ieħor EUR 2.7 biljun għas-settur ferrovjarju u EUR 3.9 biljun għat-toroq; il-Ġermanja: EUR 0.75 biljun għas-settur ferrovjarju u EUR 2 biljun; il-Polonja: EUR 5.5 biljun u EUR 15.8 biljun (il-Kummissjoni ma aċċettatx it-talba għal riallokazzjoni ta’ fondi, iddedikati għas-settur ferrovjarju, għal investimenti fit-toroq, ippreżentata mill-awtoritajiet Pollakki f’Ġunju 2011).

45Ċifri preliminari pprovduti mill-Kummissjoni għas-CEF: ir-Repubblika Ċeka (EUR 257 miljun għas-settur ferrovjarju u l-ebda finanzjament mill-UE għat-toroq), il-Ġermanja (EUR 2.26 biljun għas-settur ferrovjarju u EUR 41.3 miljun għat-toroq), Spanja (is-settur ferrovjarju: EUR 731 miljun u EUR 41 miljun għat-toroq), Franza (is-settur ferrovjarju: EUR 1.53 biljun u EUR 41 miljun għat-toroq), u l-Polonja (is-settur ferrovjarju: EUR 1.52 biljun u EUR 414-il miljun għat-toroq).

46Linji gwida tat-TEN-T, Direttivi tal-UE, dokumenti ta’ politika tal-Kummissjoni, intervisti mal-partijiet interessati matul l-awditu.

47Studju tal-Parlament Ewropew “Freight on road: why EU shippers prefer truck to train” (It-trasport tal-merkanzija bit-triq: ir-raġunijiet għalfejn l-ispedituri tal-UE jippreferu jużaw it-trakkijiet mill-ferroviji), 2015.

48Bl-eċċezzjoni għal Spanja tas-sezzjoni internazzjonali Perpignan-Figueras implimentata flimkien mal-awtoritajiet Franċiżi.

49Id-Direttiva 2012/34/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-21 ta’ Novembru 2012 li tistabbilixxi żona ferrovjarja unika Ewropea (riformulazzjoni) (ĠU L 343, 14.12.2012, p. 32).

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

94

B’mod ġenerali, il-Qorti sabet li l-UE ma kinitx effettiva fit-tisħiħ tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija. Fl-aħħar 15-il sena it-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fl-UE naqas milli jwieġeb b’mod effettiv għall-kompetizzjoni ppreżentata mit-trasport bit-triq. L-ispedituri juru preferenza ċara għat-trasport bit-triq meta mqabbel mat-trasport ferrovjarju ta’ merkanzija. B’riżultat ta’ dan, u minkejja l-objettivi tal-politika tal-UE ta’ trasferiment tal-merkanzija mit-toroq għall-ferrovija, il-prestazzjoni tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fl-UE hija insodisfaċenti b’mod persistenti f’termini ta’ sehem modali u volumi ttrasportati, għalkemm xi Stati Membri rnexxielhom itejbu l-prestazzjoni tagħhom. Il-kwistjonijiet strateġiċi u regolatorji identifikati f’dan ir-rapport huma ta’ tali natura li, jekk ma jiġux indirizzati, aktar finanzjament għall-infrastruttura ferrovjarja mhux se jsolvi l-problemi identifikati waħdu u mhux se jżid il-kompetittività tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija.

Il-prestazzjoni tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fl-UE mhijiex sodisfaċenti

95

Fl-Istati Membri miżjura, il-volum u s-sehem modali ta’ merkanzija ttrasportata bil-ferrovija juru xejra ġeneralment negattiva. Dan jipperikola l-ilħuq tal-miri stipulati fil-White Paper tal-Kummissjoni tal-2011. Ix-xejra ġenerali li qed tonqos fl-Istati Membri miżjura tirrifletti diversi problemi li t-traffiku tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija qed jiffaċċja fl-UE: nuqqas ta’ kompetizzjoni fis-suq, proċeduri ta’ ġestjoni tat-traffiku ferrovjarju mhux adattati għall-ħtiġijiet tas-settur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, il-veloċità baxxa tal-ferroviji tal-merkanzija, restrizzjonijiet amministrattivi u tekniċi, u infrastruttura li għadda żmienha (ara l-paragrafi 19 sa 29).

Il-kompetittività tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija Ewropew għadha mxekkla minn ħafna fatturi strateġiċi u regolatorji

96

L-ispedituri jiddeċiedu liema mezz ta’ trasport jużaw abbażi ta’ kriterji tan-negozju u mhux abbażi tal-prijoritajiet tal-politika tal-UE. Għaldaqstant, biex il-merkanzija tiġi ttrasferita mit-toroq għall-ferrovija, huwa essenzjali li jiġi żgurat li t-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fl-UE jkun kompetittiv kemm jista’ jkun. Madankollu, din il-kompetittività llum għadha mxekkla minn ħafna fatturi strateġiċi u regolatorji.

(a)Il-liberalizzazzjoni tas-suq kisbet progress mhux ugwali fl-Istati Membri: il-korpi regolatorji mhux dejjem ikollhom biżżejjed kompetenza biex jiżguraw li parteċipanti ġodda jiġu ttrattati b’mod ġust u mingħajr diskriminazzjoni. Ċerti prattiki osservati fis-servizzi ferrovjarji jaffettwaw il-kompetizzjoni f’termini ta’ aċċess għat-terminals u faċilitajiet oħra, ta’ allokazzjoni tal-mogħdijiet tal-ferroviji, ta’ disponibbiltà u manutenzjoni tal-vetturi ferrovjarji, eċċ. Barra minn hekk, is-suq qed jesperjenza proċess ta’ konsolidazzjoni; dan inaqqas l-ambitu għal kompetizzjoni effettiva (ara l-paragrafi 37 sa 43).

(b)Il-proċeduri ta’ ġestjoni tat-traffiku ferrovjarju (b’mod partikolari l-allokazzjoni tal-kapaċità u l-ġestjoni taċ-ċirkolazzjoni tal-ferroviji) mhumiex adattati għall-ħtiġijiet speċifiċi tas-settur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, anke fi ħdan kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija (ara l-paragrafi 44 sa 57). Restrizzjonijiet amministrattivi u tekniċi persistenti jżidu wkoll l-ispiża u l-kumplessità tat-trasport ferrovjarju ta’ merkanzija (ara l-paragrafi 58 sa 63).

(c)Nuqqas ta’ trasparenza dwar il-prestazzjoni tas-settur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija ma jistimulax titjib fis-servizz għall-klijenti offrut lill-utenti tal-infrastruttura ferrovjarja (operaturi tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija u spedituri) (ara l-paragrafi 64 sa 67).

(d)Ma hemmx kundizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni bejn il-mezzi differenti ta’ trasport: it-trasport ferrovjarju tal-merkanzija huwa żvantaġġat meta mqabbel mat-trasport bit-triq f’termini tal-ispiża għall-aċċess għall-infrastruttura (ara l-paragrafi 68 sa 73).

97

B’mod ġenerali, il-Qorti tirrakkomanda li l-Kummissjoni u l-Istati Membri jtejbu l-qafas strateġiku u regolatorju li taħtu jitwettaq it-trasport ferrovjarju ta’ merkanzija. Sabiex jinkiseb dan, il-Kummissjoni u l-Istati Membri għandhom jieħdu l-azzjoni li ġejja.

Rakkomandazzjoni 1 – Liberalizzazzjoni tas-suq tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija

Il-Kummissjoni u l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-korpi regolatorji nazzjonali jkollhom, u jkunu jistgħu fil-fatt jeżerċitaw, is-setgħat, l-indipendenza u r-riżorsi meħtieġa biex iwettqu l-kompiti assenjati lilhom, b’mod partikolari biex jipprevienu, flimkien mal-awtoritajiet tal-kompetizzjoni, prattiki antikompetittivi mwettqa mill-maniġers tal-infrastruttura u mill-impriżi ferrovjarji stabbiliti.

Rakkomandazzjoni 2 – Proċeduri ta’ ġestjoni tat-traffiku

(a)Il-Kummissjoni u l-Istati Membri għandhom, fi ħdan il-mandati rispettivi tagħhom, jagħtu bidu għall-adattament, b’mod partikolari fil-kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, ir-regoli tal-ġestjoni tat-traffiku applikati mill-maniġers tal-infrastruttura għall-ħtiġijiet speċifiċi tas-settur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija. Dan jirrigwarda, pereżempju, l-iskeda taż-żmien għall-allokazzjoni tal-mogħdijiet u l-għadd u l-kwalità tal-mogħdijiet offruti.

(b)Il-Kummissjoni għandha, fi ħdan il-mandat tagħha, tagħti bidu għall-armonizzazzjoni tar-regoli u l-proċeduri li jirregolaw diversi kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija biex tiffaċilita l-operazzjonijiet tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija madwar l-Ewropa, kif ukoll tqis kif jista’ jiġi żgurat, bl-aħjar mod, approċċ konsistenti għall-allokazzjoni tal-mogħdijiet madwar in-netwerk ferrovjarju kollu.

Rakkomandazzjoni 3 – Restrizzjonijiet amministrattivi u tekniċi

(a)Il-Kummissjoni, flimkien mal-Istati Membri, għandha tissemplifika u tarmonizza l-proċeduri għall-approvazzjoni ta’ vetturi u l-ħruġ ta’ ċertifikati ta’ sikurezza għall-impriżi ferrovjarji. Dan jista’ jiġi megħjun mill-adozzjoni rapida tar-raba’ pakkett ferrovjarju (li jinvolvi t-tisħiħ tal-pożizzjoni tal-Aġenzija Ferrovjarja Ewropea) mill-Parlament u l-Kunsill u l-implimentazzjoni xierqa tiegħu.

(b)Il-Kummissjoni u l-Istati Membri għandhom jivvalutaw ukoll il-possibbiltà li jissimplifikaw b’mod progressiv ir-rekwiżiti tal-lingwa għas-sewwieqa tal-lokomottivi biex it-traffiku ferrovjarju tal-merkanzija fuq distanzi medji u twal fl-UE jsir aktar faċli u aktar kompetittiv.

Rakkomandazzjoni 4 – Monitoraġġ u trasparenza tal-prestazzjoni tas-settur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija

(a)Il-Kummissjoni għandha timmonitorja regolarment il-progress li jsir lejn l-ilħuq tal-miri tal-White Paper għat-Trasport tal-2011, għat-trasferiment ta’ merkanzija mit-triq għall-ferrovija. Minħabba l-orizzonti tal-ippjanar twal fis-settur ferrovjarju (li jwasslu sal-2050), għandhom jiġu stabbiliti wkoll miri intermedji f’dokumenti ta’ politika futuri.

(b)Il-Kummissjoni u l-Istati Membri għandhom jevalwaw il-livell ta’ sodisfazzjon tal-operaturi tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, tal-ispedituri u ta’ utenti oħra tan-netwerk ferrovjarju kollu kemm hu biex jippromwovu servizz ta’ kwalità tajba għall-utenti tan-netwerk ferrovjarju.

(c)Il-Kummissjoni għandha tieħu l-passi meħtieġa biex tiżgura li l-Istati Membri jieħdu sehem b’mod effettiv fl-Iskema ta’ Monitoraġġ tas-Suq Ferrovjarju (RMMS), u għandha tagħti bidu għall-armonizzazzjoni tal-monitoraġġ tal-kwalità u tal-prestazzjoni tul il-kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija.

Rakkomandazzjoni 5 – Kompetizzjoni ġusta bejn mezzi differenti ta’ trasport

Il-Kummissjoni u l-Istati Membri għandhom jippromwovu kundizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni bejn metodi differenti ta’ trasport bl-introduzzjoni ta’ miżuri regolatorji addizzjonali u/jew miżuri oħra biex jiġi appoġġat it-traffiku tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija meta dan ikun meħtieġ. Fir-rigward tal-ispiża għall-aċċess għall-infrastruttura, għandhom jitqiesu l-esternalitajiet bħall-impatti ambjentali, il-konġestjoni jew l-għadd ta’ aċċidenti prodotti minn kull metodu ta’ trasport.

Il-ħtiġijiet tal-infrastruttura tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija għandhom ikunu mmirati aħjar mill-finanzjament mill-UE

98

Minbarra t-titjib tal-qafas regolatorju u strateġiku, it-tisħiħ tal-kompetittività tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija jeħtieġ netwerk ferrovjarju adattat għall-ħtiġijiet speċifiċi tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, li jinvolvi l-aħjar użu possibbli mill-finanzjament disponibbli.

99

L-awditu tagħna f’dan ir-rigward identifika l-ħtieġa li l-ħtiġijiet tal-infrastruttura tas-settur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija jiġu mmirati aħjar mill-finanzjament mill-UE.

(a)L-allokazzjoni tal-fondi tal-UE ma kinitx dejjem allinjata mal-objettivi tal-politika tal-UE ta’ trasferiment ta’ merkanzija mit-triq għall-ferrovija, peress li fi tlieta mill-ħames Stati Membri miżjura ġew allokati aktar fondi tal-UE lit-toroq milli għas-settur ferrovjarju matul il-perjodu 2007-2013. Dan huwa b’mod partikolari l-każ għall-finanzjament taħt il-Fond ta’ Koeżjoni u taħt il-politika ta’ Koeżjoni (ara l-paragrafi 74 sa 77).

(b)Meta allokati għas-settur ferrovjarju, b’mod ġenerali l-fondi tal-UE ma kinux immirati lejn il-ħtiġijiet speċifiċi tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fil-ħames Stati Membri miżjura. Kienu saru investimenti limitati bl-għan li jiġi ssimplifikat il-proċess tal-qsim tal-fruntieri, li jiġu pprovduti konnessjonijiet tajba għal ġeneraturi sinifikanti ta’ traffiku tal-merkanzija, li jiġi permess l-operat ta’ ferroviji itwal, li jiġu pprovduti infrastruttura tal-qsim u faċilitajiet tal-aħħar mil biex tkun aktar faċli li tiġi ttrasportata merkanzija għal klijenti finali, jew li jiġi ffaċilitat it-trasport ikkombinat bejn il-ferrovija u t-triq fejn meħtieġ (ara l-paragrafi 78 sa 83).

(c)B’mod ġenerali, il-proġetti ta’ infrastruttura ferrovjarja kkofinanzjati eżaminati wasslu l-outputs mistennija tagħhom, iżda inġenerali kienu għadhom ma rriżultawx f’żieda fil-prestazzjoni tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija f’termini ta’ tunnellati ta’ merkanzija ttrasportati bil-ferrovija (ara l-paragrafi 84 sa 89).

(d)Sabiex in-netwerk ferrovjarju jipprovdi servizz ta’ kwalità tajba lill-impriżi ferrovjarji u b’mod aktar ġenerali lill-ispedituri, jeħtieġ li jgħaddi minn manutenzjoni regolari. Għeluq u manutenzjoni fqira ta’ partijiet tan-netwerk ferrovjarju, ġeneralment linji li jintużaw b’mod aktar frekwenti mill-ferroviji tal-merkanzija, għandhom impatt fuq il-prestazzjoni tal-bqija tan-netwerk (inklużi s-sezzjonijiet li potenzjalment setgħu bbenefikaw minn fondi tal-UE), peress li dawn jagħmluha aktar diffiċli biex il-merkanzija tiġi ttrasportata bil-ferrovija kemm jista’ jkun qrib mill-punt ta’ produzzjoni għal fejn huma meħtieġa (ara l-paragrafi 90 sa 93).

100

Il-Qorti tirrakkomanda li l-Kummissjoni u l-Istati Membri jagħmlu użu aħjar mill-fondi tal-UE disponibbli.

Rakkomandazzjoni 6 – Approċċ konsistenti bejn l-objettivi tal-politika u l-allokazzjoni tal-fondi

(a)Il-Kummissjoni u l-Istati Membri għandhom jallokaw finanzjament disponibbli tal-UE għall-infrastruttura tat-trasport f’konformità mal-objettivi tal-politika tat-trasport tal-UE, billi jsaħħu sistema tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija li hija sostenibbli, kompetittiva u effiċjenti. B’mod partikolari, bħala prijorità l-fondi tal-UE għandhom ikunu mmirati lejn konġestjonijiet u links nieqsa bħal konnessjonijiet ferrovjarji għal portijiet u żoni transkonfinali, kif ukoll lejn miżuri oħra b’impatt potenzjalment għoli fuq il-kompetittività tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, bħar-rinnovament tal-infrastruttura tal-qlib u l-faċilitajiet tal-aħħar mil.

(b)Il-Kummissjoni mbagħad għandha timmonitorja kemm mill-finanzjament mill-UE fil-fatt jiġi investit fi proġetti tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija (jew proġetti b’komponent tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija).

Rakkomandazzjoni 7 – Għażla, ippjanar u ġestjoni tal-proġetti

(a)L-Istati Membri, flimkien mal-Kummissjoni, għandhom itejbu l-koordinazzjoni tal-investimenti ferrovjarji sabiex jimmassimizzaw l-effettività tagħhom u jevitaw li n-netwerk ferrovjarju jiġi żviluppat b’mod frammentat. F’dan il-kuntest, il-finanzjament ta’ investimenti fil-kurituri ferrovjarji tal-merkanzija għandu jingħata prijorità.

(b)Il-Kummissjoni u l-Istati Membri għandhom jivvalutaw il-kapaċità tal-proġetti li jżidu l-prestazzjoni u s-sostenibbiltà tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija. Objettivi kwantitattivi għat-trasport tal-merkanzija (eż. volum li għandu jiġi ttrasportat, għadd ta’ ferroviji tal-merkanzija, veloċità kummerċjali medja tal-ferroviji tal-merkanzija u kif din hija relatata maż-żieda fil-veloċità massima skont id-disinn, eċċ.) għandhom jiġu inklużi b’mod sistematiku fl-applikazzjonijiet għall-proġetti.

Rakkomandazzjoni 8 – Manutenzjoni tan-netwerk ferrovjarju

L-Istati Membri, fil-qafas tal-pjanijiet tan-negozju u l-istrateġiji indikattivi ta’ żvilupp tal-infrastruttura stabbiliti mill-maniġers tal-infrastruttura, għandhom jiżguraw il-manutenzjoni xierqa tan-netwerk ferrovjarju (inklużi l-faċilitajiet tal-aħħar mil), b’mod partikolari f’kurituri tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija. Il-Kummissjoni għandha tivverifika li l-Istati Membri jimplimentaw dawk l-istrateġiji.

Dan ir-Rapport ġie adottat mill-Awla II, immexxija mis-Sur Henri GRETHEN, Membru tal-Qorti tal-Awdituri, fil-Lussemburgu fil-laqgħa tagħha tal-24 ta’ Frar 2016.

Għall-Qorti tal-Awdituri

Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
President

Annessi

Anness I

Atti leġiżlattivi li jirregolaw il-pakketti ferrovjarji

Pakkett ferrovjarju
Att leġiżlattiv

L-ewwel pakkett ferrovjarju
(adottat fi Frar 2001)
Id-Direttiva 2001/12/KE tas-26 ta’ Frar 2001 li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 91/440/KEE dwar l-iżvilupp tal-linji ferrovjarji tal-Komunità
Id-Direttiva 2001/13/KE tas-26 ta’ Frar 2001 li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 95/18/KE dwar l-għoti ta’ liċenzji lil impriżi ferrovjarji
Id-Direttiva 2001/14/KE tas-26 ta’ Frar 2001 fuq l-allokazzjoni tal-kapaċità tal-infrastruttura tal-ferrovija u l-intaxxar tal-piżijiet għall-użu tal-infrastruttura tal-ferrovija u ċertifikazzjoni tas-sigurtà

It-tieni pakkett ferrovjarju
(adottat f’April 2004)
Id-Direttiva 2004/49/KEE tad-29 ta’ April 2004 fuq is-sigurtà tal-linji tal-ferrovija tal-Komunità u li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 95/18/KE fuq l-għoti tal-liċenzi tal-impriżi tal-linji tal-ferrovija u d-Direttiva 2001/14/KE fuq l-allokazzjoni tal-kapaċità tal-infrastruttura tal-linji tal-ferrovija u l-intaxxar tal-piżijiet għall-użu tal-infrastruttura tal-linji tal-ferrovija u ċ-ċertifikazzjoni tas-sigurtà
Id-Direttiva 2004/50/KE tad-29 ta’ April 2004 li temenda d-Direttiva 96/48/KE dwar l-interoperabbiltà tas-sistema trans-Ewropea dwar ferroviji ta’ veloċità kbira u d-Direttiva 2001/16/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-interoperabbiltà tas-sistema trans-Ewropea dwar ferroviji konvenzjonali
Id-Direttiva 2004/51/KE tad-29 ta’ April 2004 li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 91/440/KEE dwar l-iżvilupp tal-linji ferrovjarji tal-Komunità
Ir-Regolament (KE) Nru 881/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-29 ta’ April 2004 li jistabbilixxi Aġenzija Ewropea tal-Ferroviji

It-tielet pakkett ferrovjarju
(adottat f’Ottubru 2007)
Id-Direttiva 2007/58/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Ottubru 2007 li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 91/440/KEE dwar l-iżvilupp tal-linji tal-ferrovija tal-Komunità u d-Direttiva 2001/14/KE dwar l-allokazzjoni ta’ kapaċità ta’ infrastruttura tal-ferroviji u t-tqegħid ta’ piżijiet għall-użu ta’ infrastruttura tal-ferroviji
Id-Direttiva 2007/59/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Ottubru 2007 dwar iċ-ċertifikazzjoni ta’ sewwieqa tal-ferroviji li joperaw lokomotivi u ferroviji fuq is-sistema ferrovjarja tal-Komunità
Ir-Regolament (KE) Nru 1370/2007 tat-23 ta’ Ottubru 2007 dwar servizzi pubbliċi tat-trasport tal-passiġġieri bil-ferrovija u bit-triq u li jħassar ir-Regolamenti tal-Kunsill (KEE) Nri 1191/69 u 1107/70
Ir-Regolament (KE) Nru 1371/2007 tat-23 ta’ Ottubru 2007 dwar id-Drittijiet u l-Obbligi tal-passiġġieri tal-ferroviji
Ir-Regolament (KE) Nru 1372/2007 tat-23 ta’ Ottubru 2007 li jemenda r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 577/98 dwar l-organizzazzjoni ta’ stħarriġ ta’ kampjuni tal-forza tax-xogħol fil-Komunità

Tfassil mill-ġdid tal-ewwel pakkett ferrovjarju
Id-Direttiva 2012/34/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-21 ta’ Novembru 2012 li tistabbilixxi żona ferrovjarja unika Ewropea (riformulazzjoni)

Ir-raba’ pakkett ferrovjarju
Il-proposta tal-Kummissjoni ta’ Jannar 2013 għadha ma ġietx adottata mill-Parlament Ewropew u mill-Kunsill. F’Ottubru 2015 intlaħaq ftehim dwar il-pilastru tekniku filwaqt li għadha għaddejja d-diskussjoni dwar il-pilastru tal-governanza u l-ftuħ tas-suq.

Anness II

Allokazzjonijiet mill-UE għas-settur ferrovjarju għal kull Stat Membru għall 2007-2013 (f’EUR)

Stat Membru | FEŻR / FK (mill-21.11.2013) | TEN-T (mill-1.12.2013) | Total tal-2007-2013
Il-Belġju | 0 | 38 368 723 | 38 368 723
Il-Bulgarija | 312 000 000 | 1 550 000 | 313 550 000
Ir-Repubblika Ċeka | 2 757 734 752 | 75 418 778 | 2 833 153 530
Id-Danimarka | 0 | 102 425 000 | 102 425 000
Il-Ġermanja | 769 493 444 | 566 166 086 | 1 335 659 530
L-Estonja | 185 307 991 | 14 528 479 | 199 836 470
L-Irlanda | 16 750 000 | 10 724 000 | 27 474 000
Il-Ġreċja | 761 942 391 | 34 258 192 | 796 200 583
Spanja | 4 045 448 445 | 302 881 069 | 4 348 329 514
Franza | 203 128 796 | 442 229 850 | 645 358 646
Il-Kroazja | 221 634 478 | 0 | 221 634 478
L-Italja | 2 275 968 478 | 250 233 670 | 2 526 202 148
Ċipru | 0 | 0 | 0
Il-Latvja | 256 300 000 | 17 504 744 | 273 804 744
Il-Litwanja | 580 370 413 | 61 773 402 | 642 143 815
Il-Lussemburgu | 0 | 8 335 754 | 8 335 754
L-Ungerija | 1 720 106 773 | 14 250 000 | 1 734 356 773
Malta | 0 | 0 | 0
In-Netherlands | 423 500 | 66 411 325 | 66 834 825
L-Awstrija | 0 | 293 227 541 | 293 227 541
Il-Polonja | 5 557 540 807 | 30 377 657 | 5 587 918 464
Il-Portugall | 363 160 743 | 86 019 797 | 449 180 540
Ir-Rumanija | 1 784 367 036 | 0 | 1 784 367 036
Is-Slovenja | 449 567 581 | 77 369 000 | 526 936 581
Is-Slovakkja | 1 093 086 960 | 50 425 000 | 1 143 511 960
Il-Finlandja | 10 198 058 | 81 865 000 | 92 063 058
L-Iżvezja | 11 605 373 | 210 898 000 | 222 503 373
Ir-Renju Unit | 86 863 617 | 75 339 333 | 162 202 950
Transkonfinali | 79 971 793 | 1 496 471 548 | 1 576 443 341
L-UE | 23 542 971 429 | 4 409 051 948 | 27 952 023 377

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri, ibbażat fuq id-databases tal-Kummissjoni.

Anness III

Lista ta’ proġetti eżaminati mill-Qorti

Stat Membru
Kodiċi
Titolu
Sors ta’ finanzjament mill-UE
Kontribuzzjoni mill-UE
(f’EUR)
Deċiżjoni tal-Kummissjoni
Rata ta’ kofinanzjament
Spiża totali
(f’EUR)

CZ
2010CZ161PR012
Ottimizzazzjoni tal-fruntiera tal-Istat Horni Dvoriste – linja ferrovjarja Ceske Budejovice
Fond ta’ Koeżjoni
36 062 780
21.12.2011
85 %
50 646 773

CZ
2008CZ161PR015
Ottimizzazzjoni tal-linja Plana u M.L. – Cheb (minbarra l-istazzjonijiet)
Fond ta’ Koeżjoni
116 710 460
13.9.2010
85 %
159 695 770

CZ
2009CZ161PR010
Elettrifikazzjoni tas-sezzjoni tal-binarji Zabreh – Sumperk
Fond ta’ Koeżjoni
46 458 142
19.9.2011
85 %
56 615 535

CZ
2008CZ161PR005
Bini mill-ġdid tal-Ġunzjoni Ferrovjarja ta’ Břeclav, l-ewwel Kostruzzjoni
Fond ta’ Koeżjoni
70 303 930
5.12.2011
85 %
98 242 674

DE
2011-DE-161PR005
Elettrifikazzjoni tal-linja ferrovjarja Reichenbach–Landesgrenze Sachsen Bayern (Modulu 1)
FEŻR
25 700 000
21.2.2012
65 %
60 000 000

DE
2012-DE-161PR001
Elettrifikazzjoni tal-linja ferrovjarja Reichenbach–Landesgrenze Sachsen Bayern (Modulu 2)
FEŻR
22 000 000
20.7.2012
65 %
56 000 000

DE
2009-DE-161PR010
Titjib tal-linja ferrovjarja Rostock – Berlin (modulu 2)
FEŻR
39 800 000
19.4.2011
65 %
60 800 000

DE
2012-DE-161PR006
Titjib tal-linja ferrovjarja Rostock – Berlin (modulu 2)
FEŻR
39 800 000
05.2.2013
65 %
60 800 000

DE
2007-DE-01050-P
Linja ferrovjarja ġdida Erfurt–Leipzig/Halle, is-sezzjoni Erfurt–Halle
TEN-T
48 850 000
5.12.2008
6.42 %
762 000 000

ES
2008ES161PR001
“Linja b’veloċità għolja Madrid – León – Asturias. Sezzjoni: Variante de Pajares. Subsezzjoni: La Robla – Túneles de Pajares y Túneles de Pajares – Sotiello – Campomanes – Pola de Lena (Fażi I)”
Fond ta’ Koeżjoni
253 953 331
27.10.2009
80 %
377 547 173

ES
2009ES162PR012
“Linja b’veloċità għolja Madrid–Castilla-La Mancha – Comunidad Valenciana –Región de Murcia. Sezzjoni: Elche-Murcia Platforma Fażi I”
FEŻR
131 300 576
8.4.2010
80 %
203 125 891

ES
2008-ES-92512-P
Titjib tal-linja Barċellona-Franza u aċċess għall-operat ta’ kalibru internazzjonali
TEN-T
6 150 000
4.5.2009
9.99 %
61 542 534

ES
2009-ES-92516-P
Linja ferrovjarja b’veloċità għolja Pariġi-Madrid: sezzjoni Mondragón-Elorrio
TEN-T
5 225 400
6.9.2010
10 %
52 254 000

FR u ES
2007-EU-03110-P
Xogħlijiet għall-bini ta’ sezzjoni ferrovjarja b’veloċità għolja bejn Perpignan u Figueras
TEN-T
69 750 000
3.12.2008
25 %
279 000 000

PL
2011PL1661PR001
Modernizzazzjoni tal-linja ferrovjarja E30/C-E30 Kraków-Rzeszów, stadju III
Fond ta’ Koeżjoni
559 949 536
19.11.2012
85 %
989 501 956

PL
2013PL161PR017
Modernizzazzjoni tal-linja ferrovjarja E 75 Rail Baltica, Varsavja-Białystok – il-fruntiera Litwana, stadju I, is-sezzjoni Varsavja-Rembertów-Zielo nka-Tłuszcz (Sadowne)
Fond ta’ Koeżjoni
220 382 666
26.11.2013
85 %
444 209 017

PL
2012PL161PR058
Modernizzazzjoni tal-linja ferrovjarja E 20/C-E 20, is-sezzjoni Siedlce – Terespol, stadju II
Fond ta’ Koeżjoni
106 688 713
27.9.2013
85 %
162 833 314

PL
2010PL161PR005
Modernizzazzjoni tal-linja ferrovjarja E 65/C-E 65 Varsavja – Gdańsk, is-sezzjoni LCS Ciechanów
Fond ta’ Koeżjoni
207 251 518
24.3.2011
85 %
367 901 203

Nota: għar-Repubblika Ċeka u l-Polonja l-ammonti f’euro ġew ddeterminati ibbażat fuq l-informazzjoni li tinsab f’databases tal-Kummissjoni jew skont l-aħħar rata tal-kambju disponibbli.

Anness IV

It-trasport ferrovjarju tal-merkanzija bħala sehem tat-trasport intern totali tal-merkanzija

ĠEO/ĦIN | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013
L-UE | 19.7 | 18.8 | 18.3 | 18.2 | 17.9 | 17.7 | 18 | 17.9 | 17.8 | 16.5 | 17.1 | 18.3 | 18.1 | 17.8
Il-Belġju | 11.6 | 10.4 | 10.7 | 11 | 12 | 13.4 | 15.4 | 15.3 | 15.9 | 12.8 | 14.5 | 15.2 | 15 | 15.1
Il-Bulgarija | 45.2 | 36.7 | 33.1 | 34.3 | 29.2 | 25.4 | 27.1 | 25.1 | 20.5 | 11.9 | 10.7 | 11.4 | 8.9 | 9.1
Ir-Repubblika Ċeka | 31.9 | 30.1 | 26.6 | 25.4 | 24.7 | 25.5 | 23.8 | 25.3 | 23.3 | 22.1 | 21 | 20.7 | 21.8 | 20.3
Id-Danimarka | 7.9 | 8.2 | 7.9 | 7.9 | 9.1 | 7.8 | 8.2 | 7.8 | 8.7 | 9.2 | 13 | 14 | 12 | 13.2
Il-Ġermanja | 19.2 | 18.6 | 18.8 | 18.4 | 19 | 20.3 | 21.4 | 21.9 | 22.2 | 20.9 | 22.2 | 23 | 23.1 | 23.5
L-Estonja | 62.7 | 68.8 | 69.7 | 70.9 | 67.3 | 64.6 | 65.3 | 56.8 | 44.7 | 52.7 | 54.2 | 51.5 | 47 | 44.1
L-Irlanda | 3.8 | 4 | 2.9 | 2.5 | 2.3 | 1.7 | 1.2 | 0.7 | 0.6 | 0.7 | 0.8 | 1 | 0.9 | 1.1
Il-Ġreċja | 2.1 | 1.9 | 1.6 | 2.3 | 1.6 | 2.5 | 1.9 | 2.9 | 2.7 | 1.9 | 2 | 1.7 | 1.3 | 1.2
Spanja | 7.2 | 6.8 | 5.9 | 5.7 | 5.3 | 4.7 | 4.6 | 4.2 | 4.3 | 3.6 | 4.1 | 4.4 | 4.5 | 4.6
Franza | 20.6 | 19 | 19.1 | 18.1 | 17 | 16 | 15.7 | 15.7 | 15.9 | 15 | 13.5 | 14.9 | 15.2 | 15
Il-Kroazja | MA | 21.2 | 21.1 | 21.5 | 20.4 | 23.1 | 24.3 | 25.2 | 21.8 | 20.6 | 21.2 | 20.2 | 19.8 | 17.4
L-Italja | 11 | 10.6 | 9.6 | 10.4 | 10.1 | 9.7 | 11.4 | 12.3 | 11.7 | 9.6 | 9.6 | 12.2 | 14 | 13
Il-Latvja | 73.5 | 72.6 | 70.8 | 72.5 | 71.6 | 70.2 | 61 | 58.1 | 61.3 | 69.8 | 61.9 | 63.8 | 64.2 | 60.4
Il-Litwanja | 53.4 | 48.3 | 47.7 | 50 | 48.7 | 43.9 | 41.6 | 41.5 | 41.9 | 40.1 | 40.9 | 41.2 | 37.7 | 33.6
Il-Lussemburgu | 7.9 | 6.5 | 5.6 | 5 | 5.3 | 4.1 | 4.6 | 5.5 | 2.9 | 2.3 | 3.4 | 3.1 | 2.7 | 2.4
L-Ungerija | 28.8 | 28.3 | 28.6 | 27.9 | 28 | 25 | 23.9 | 20.9 | 20.6 | 17.1 | 19.6 | 20 | 20.5 | 20.5
In-Netherlands | 3.7 | 3.4 | 3.3 | 3.8 | 4.2 | 4.4 | 4.8 | 5.5 | 5.4 | 4.9 | 4.6 | 5 | 5.1 | 4.9
L-Awstrija | 30.6 | 29.6 | 29.3 | 28.7 | 31.4 | 32.8 | 33.8 | 34.8 | 37.4 | 36.4 | 39 | 39.9 | 40.8 | 42.1
Il-Polonja | 42.5 | 38.2 | 37.2 | 35.5 | 33.7 | 30.8 | 29.4 | 26.4 | 24 | 19.4 | 19.4 | 20.5 | 18 | 17
Il-Portugall | 7.6 | 6.7 | 6.9 | 7 | 5.3 | 5.4 | 5.1 | 5.3 | 6.1 | 5.7 | 6.1 | 6 | 6.8 | 5.9
Ir-Rumanija | 49.1 | 43.1 | 34.4 | 30.4 | 27.8 | 21.7 | 19.4 | 18.9 | 19 | 19.4 | 23.5 | 28 | 24.2 | 21.9
Is-Slovenja | 28.1 | 27 | 30 | 30 | 25.9 | 22.7 | 21.8 | 20.8 | 17.8 | 16 | 17.7 | 18.6 | 17.9 | 19.3
Is-Slovakkja | 41.7 | 42.4 | 40.9 | 37.5 | 34.3 | 29.5 | 30.9 | 25.5 | 23.4 | 19.6 | 22 | 20.9 | 19.8 | 21.4
Il-Finlandja | 24 | 24.4 | 23.2 | 24.5 | 23.8 | 23.3 | 27.1 | 25.9 | 25.7 | 24.1 | 24.8 | 25.8 | 26.6 | 27.8
L-Iżvezja | 35.3 | 35.7 | 34.4 | 35.5 | 36.1 | 36 | 35.8 | 36.4 | 35.1 | 36.8 | 39.3 | 38.2 | 39.7 | 38.2
Ir-Renju Unit | 9.8 | 10.6 | 10.2 | 10.1 | 12.2 | 11.7 | 11.7 | 11.1 | 11.6 | 12.1 | 11.2 | 12 | 11.9 | 13.2

Nota: Malta u Ċipru ma għandhomx netwerk ferrovjarju.

Sors: Il-Eurostat.

Anness V

Is-sehem modali tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija (trasport intern tal-merkanzija) fil-ħames Stati Membri miżjura (is-sena 2000 sal-2013)

Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri bbażat fuq id-data tal-Eurostat.

Anness VI

Studju ta’ każ dwar is-sezzjoni transkonfinali bejn Spanja u Franza (il-kuritur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija Nru 6)

Mit-18-il proġett magħżula mill-Qorti għal analiżi, 2 jinsabu fil-kuritur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija Nru 6 bejn Barċellona (Spanja) u Perpignan (France).

Kull sena, madwar 90 miljun tunnellata ta’ merkanzija taqsam il-fruntiera bejn Franza u Spanja f’vetturi ta’ merkanzija tqila (madwar 19 000 trakk kuljum), fil-biċċa l-kbira permezz tal-kosti tal-Punent u tal-Lvant. Minn dik il-merkanzija kollha, 3.1 miljun tunnellata biss jiġu ttrasportati min-nofs il-Pirinej bil-ferrovija kull sena; dan jirrappreżenta madwar 3 % tat-traffiku totali tat-trasport intern tal-merkanzija bejn dawn iż-żewġ pajjiżi¹.

L-objettiv prinċipali tal-ewwel proġett f’dan il-kuritur kien li tiżdied it-tielet korsija ma’ wieħed mill-binarji eżistenti biex jippermetti li ferroviji bil-kalibru standard joperaw fuq il-linja, u biex jiġi żgurat li n-netwerk ferrovjarju Spanjol ikun jista’ jopera bl-użu ta’ standards Ewropej fuq din il-linja. L-ispiża tal-proġett kienet ta’ EUR 61.5 miljun, b’kontribuzzjoni mill-UE ta’ EUR 6.1 miljun; dan beda jopera f’Diċembru 2010. Madankollu, matul l-2011 u l-2012, it-tielet korsija installata bħala parti mill-proġett intużat biss minn massimu ta’ żewġ sa tliet ferroviji tal-merkanzija kuljum. Mill-bidu tal-operat ta’ linja ġdida b’veloċità għolja f’Jannar 2013 b’rotta simili, ma kienx hemm ferrovija tal-merkanzija jew tal-passiġġieri waħda li qatt użat it-tielet korsija.

Il-proġett l-ieħor jikkonċerna s-sezzjoni ferrovjarja internazzjonali l-ġdida, Perpignan-Figueras, bejn Franza u Spanja. Il-miri kwantitattivi f’termini tal-għadd ta’ ferroviji tal-merkanzija u t-tunnellaġġ ta’ merkanzija ttrasportata fuq din is-sezzjoni ladarba l-proġett jiġi kkompletat fadlilhom ħafna biex jintlaħqu. L-ispiża totali tal-proġett magħżul fuq din il-linja kienet ta’ EUR 279 miljun, b’kontribuzzjoni mill-UE ta’ kważi EUR 70 miljun. Fl-ewwel tliet snin ta’ operat (2011-2013) l-għadd annwali ta’ ferroviji tal-merkanzija kien ta’ 357, 357,636 u 931 rispettivament, meta mqabbel mal-mira ta’ 8 665 ferrovija tal-merkanzija stabbilita għall-ewwel sena ta’ operat (jiġifieri fl-2009) u mira ta’ 19 759 ferrovija tal-merkanzija fl-2019. F’termini prattiċi dan ifisser li, fuq medja, il-linja ntużat minn inqas minn erba’ ferroviji tal-merkanzija kuljum.

Ritratt 3 – Sezzjoni internazzjonali Perpignan – Figueras: potenzjal kbir iżda traffiku skars

L-analiżi tagħna turi li n-nuqqas ta’ kompetittività f’din is-sezzjoni u l-prestazzjoni baxxa li tirriżulta kienu prinċipalment dovuti għal problemi fil-koordinazzjoni tal-investiment fuq iż-żewġ naħat tal-fruntiera. Fi Franza, il-linja Perpignan-Montpellier hija kkonġestjonata, mhux mgħammra bl-ERTMS u ristretta f’ħafna parametri tekniċi, inklużi bosta passaġġi invelli tul medda ta’ 150 km. Ir-rinnovament tal-linja, li mhuwiex prijorità għal Franza, x’aktarx li mhuwiex se jibda qabel l-2030. Fi Spanja, fuq is-sezzjoni Barċellona-Figueras, hemm għadd ta’ portijiet u fabbriki li huma sorsi u destinazzjonijiet importanti għat-trasport tal-merkanzija li għadhom mhumiex konnessi man-netwerk ferrovjarju bil-kalibru standard. Barra minn hekk it-tul tal-ferroviji tal-merkanzija huwa limitat għal madwar 500 metru minflok għall-istandard Ewropew ta’ 740 metru, u l-ferroviji tal-merkanzija jitwaqqfu b’mod regolari biex iħallu l-ferroviji tal-passiġġieri jgħaddu. Dan juri li l-kunċett ta’ kuritur tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija għadu ma tteħidx inkunsiderazzjoni bis-sħiħ mill-awtoritajiet nazzjonali rilevanti.

1Sorsi: Il-Kummissjoni Ewropea, “EU transport in figures” (It-trasport tal-UE f’ċifri), Statistical Pocketbook, 2014, u Observatorio hispano-francés del tráfico en los Pirineos.

Risposta tal-Kummissjoni

Sommarju eżekuttiv

VIII

Il-Kummissjoni tqis li l-prestazzjoni tal-programmi tal-UE għandha titkejjel skont xenarji bażi. Bħala xenarju bażi, il-White Paper tal-2001 enfasizzat ir-“riskju li l-ġarr tal-merkanzija bit-triq igawdi minn monopolju virtwali tat-trasport tal-merkanzija” jekk ma tittieħed l-ebda azzjoni fl-UE fil-futur.

F’dan l-isfond, il-Kummissjoni tqis li l-istabbiltà relattiva fis-sehem modali tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija hija suċċess moderat, speċjalment meta jitqies ir-ristrutturar tal-ekonomiji tal-Istati Membri tal-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant li rriżulta fit-tnaqqis tas-sehem ta’ tunnellati-km orjentati l-aktar lejn l-industriji tradizzjonali. Barra minn hekk, il-Kummissjoni hija kunfidenti li bl-azzjonijiet li ttieħdu reċentement, is-sehem modali tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija se jiżdied fis-snin li ġejjin.

Il-problemi identifikati u deskritti mill-Qorti f’dan ir-rapport huma parzjalment minħabba l-fatt li l-kompetizzjoni mhijiex ibbażata fuq kundizzjonijiet ekwi (l-internalizzazzjoni tal-ispejjeż esterni). Barra minn hekk, l-effetti ta’ din il-politika jistgħu jitkejlu f’perjodu ta’ żmien medju u fit-tul; bħala tali, huwa meħtieġ aktar żmien.

IX

Il-Kummissjoni tixtieq tiġbed l-attenzjoni għall-fatt li l-proġetti eżaminati f’din il-verifika wasslu għal tfaddil ta’ żmien sostanzjali.

X

Il-Kummissjoni tixtieq tindika li investimenti sinifikanti fil-linji ferrovjarji għenu biex jipprevjenu aktar tnaqqis fis-sehem tas-suq ferrovjarju.

XI

Il-Kummissjoni hija fiduċjuża li l-implimentazzjoni sħiħa tad-Direttiva 2012/34/UE u l-adozzjoni tar-Raba’ Pakkett Ferrovjarju kif propost mill-Kummissjoni se jikkontribwixxu biex tintlaħaq il-mira taż-Żona Ferrovjarja Unika Ewropea.

XII

Il-Kummissjoni hija konxja ta’ problemi li jiltaqgħu magħhom l-operaturi tat-trasport tal-merkanzija fir-rigward ta’ proċeduri ta’ ġestjoni tat-traffiku u qiegħda fil-proċess li tivvaluta soluzzjonijiet possibbli biex jiġu indirizzati dawn il-problemi.

XIV

Il-finanzjament tal-koeżjoni mhux immirat speċifikament lejn il-ferroviji tal-merkanzija u jista’ jkopri metodi differenti tat-trasport bl-għan li jitnaqqsu d-disparitajiet reġjonali. F’xi Stati Membri fejn teżisti taħlita ta’ reġjuni inqas żviluppati u reġjuni aktar żviluppati (bħall-Ġermanja) l-enfasi tal-FEŻR u l-Fond ta’ Koeżjoni jistgħu jkunu f’reġjuni li mhumiex iż-żoni bil-kurituri ta’ merkanzija prijoritarja.

Barra minn hekk, il-Kummissjoni hija tal-fehma li saru sforzi importanti biex jimmiraw l-investiment ferm meħtieġ fis-settur ferrovjarju, eż. permezz tal-proġetti TEN-T.

XV

Il-Kummissjoni tfakkar li l-manutenzjoni hija kompetenza nazzjonali u mhijiex eliġibbli għal finanzjament tal-UE.

Madankollu, il-ħtieġa ta’ manutenzjoni hija kkunsidrata għal skopijiet ta’ finanzjament, kif ġej:

-Matul il-perjodu 2007–2013, spejjeż ta’ manutenzjoni kienu kkunsidrati u inklużi fis-CBAs kif ukoll fi studji ta’ fattibbiltà għall-kalkolu tad-diskrepanza tal-likwidità.

-Fir-rigward ta’ fondi tal-ESIF, taħt il-perjodu ta’ programmazzjoni 2014–2020 il-manutenzjoni hija regolarment inkluża fil-programmi bħala kondizzjonalità f’applikazzjonijiet għal proġetti maġġuri.

Din il-problema hija indirizzata fl-Artikolu 8 tad-Direttiva 2012/34/UE RIFORMULATA.

XVI

Il-Kummissjoni taqbel li t-titjib tal-prestazzjoni tat-trasport ferrovjarju hija importanti fl-appoġġ tal-merkanzija bil-ferrovija. Konsegwentement nediet il-proċess kemm mal-amministraturi tal-infrastruttura (permezz ta’ Pjattaforma għall-Amministraturi tal-Infrastruttura Ferrovjarja fl-Ewropa — PRIME) u impriżi ferrovjarji (permezz ta’ Djalogu RU — railway undertakings) biex jiġu żviluppati indikaturi ta’ prestazzjoni ewlenin bl-għan li titjieb l-effiċjenza u biex isir iffokar fuq il-klijent tas-settur. Barra minn hekk, il-prestazzjoni hija mmonitorjata fil-livell tal-Kurituri tat-Trasport Ferrovjarju tal-Merkanzija u l-kurituri tan-netwerk ewlieni tat-TEN-T.

XVII

F’dak li jirrigwarda l-allinjament tal-objettivi tal-politika mal-allokazzjonijiet mill-fond, il-Kummissjoni tixtieq tiġbed l-attenzjoni għall-fatt li l-metodoloġiji użati huma tali li jiżguraw li hemm enfasi qawwi fuq l-objettivi ewlenin, bħall-ikkompletar tal-kurituri tat-TEN-T u, għalhekk, it-tlestija b’suċċess ta’ kurituri ta’ valur miżjud Ewropej.

Il-Kummissjoni tfakkar li hija tapplika metodoloġiji stretti tal-ispejjeż u l-benefiċċji u l-kunsiderazzjonijiet ekonomiċi meta jkunu qed jiġu evalwati proġetti. Hemm stabbiliti proċeduri ta’ evalwazzjoni għall-għażla ta’ proġetti ta’ kwalità.

L-ambitu u l-approċċ tal-verifika

17

Il-Kummissjoni tikkunsidra li ħafna minn dawn il-kwistjonijiet ġew indirizzati taħt ir-Raba’ Pakkett Ferrovjarju. Barra minn hekk, diġà huma indirizzati fil-Linji gwida riveduti tat-TEN-T u tal-istrument ta’ finanzjament il-ġdid tas-CEF.

Osservazzjonijiet

19

Il-Kummissjoni tqis li l-prestazzjoni tal-programmi tal-UE għandha titkejjel skont xenarji bażi. Bħala xenarju bażi, il-White Paper tal-2001 enfasizzat ir-“riskju li l-ġarr tal-merkanzija bit-triq igawdi minn monopolju virtwali tat-trasport tal-merkanzija” jekk ma tittieħed l-ebda azzjoni fl-UE fil-futur.

F’dan l-isfond, il-Kummissjoni tqis li l-istabbiltà relattiva fis-sehem modali tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija huwa suċċess moderat, speċjalment meta jitqies ir-ristrutturar tal-ekonomiji tal-Istati Membri tal-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant li rriżulta fit-tnaqqis tas-sehem ta’ tunnellati-km orjentati l-aktar lejn l-industriji tradizzjonali. Barra minn hekk, il-Kummissjoni hija kunfidenti li bl-azzjonijiet li ttieħdu reċentement, is-sehem modali tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija se jiżdied fis-snin li ġejjin.

20

Il-Kummissjoni tikkunsidra li r-Regolamenti l-ġodda tal-UE bħal pereżempju l-Linji gwida riveduti tat-TEN-T u tal-istrument ta’ finanzjament il-ġdid tas-CEF ser jgħinu sabiex jindirizzaw din ix-xejra u se jaħdmu lejn l-ilħuq tal-mira fil-White Paper tal-2011 tal-Kummissjoni.

22

Meta wieħed iqabbel is-swieq ferrovjarji ta’ pajjiżi bħall-Istati Uniti, l-Awstralja, iċ-Ċina, l-Indja u l-Afrika t’Isfel ma’ dawk tal-UE, jeħtieġ li jitqiesu wkoll differenzi importanti fir-rigward tal-qafas legali u l-kundizzjonijiet tekniċi, li għandhom impatt fuq l-iżvilupp tas-swieq ferrovjarji rispettivi.

26

Il-proċeduri ta’ ksur ġew imnedija kontra l-Polonja u r-Repubblika Ċeka dwar traspożizzjoni inkompleta/mhux korretta tad-Direttivi 2001/14/KE u 91/440/KEE; il-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja tat is-sentenzi tagħha f’Mejju u f’Lulju 2013 rispettivament (kawżi C-512/10 u C-545/10). Iż-żewġ Stati Membri minn dakinhar ħadu miżuri biex jiżguraw il-konformità mal-liġi tal-UE, b’mod partikolari fir-rigward tal-kalkolu tal-imposti għall-aċċess għall-binarji. Dawn il-miżuri huma mistennija li jwasslu għal tnaqqis tal-livell tat-tariffi ta’ aċċess fl-Istati Membri kkonċernati.

L-infrastruttura ferrovjarja (u l-infrastruttra b’mod ġenerali) fir-Repubblika Ċeka u fil-Polonja ilha ssofri minn kważi ħamsin sena ta’ nuqqas ta’ manutenzjoni u telqa. Il-Kummissjoni hija kunfidenti li l-investimenti li saru f’dawn l-Istati Membri se jagħtu l-frott fis-snin li ġejjin.

28

Il-Kummissjoni tixtieq tiġbed l-attenzjoni għall-fatt li l-proġetti eżaminati f’din il-verifika wasslu għal tfaddil ta’ żmien sostanzjali (Kaxxa 9).

32

Minħabba li l-iskadenza biex l-Istati Membri jittrasponu d-Direttiva kienet Ġunju 2015, il-Kummissjoni hija fiduċjuża li l-implimentazzjoni sħiħa tad-Direttiva se tikkontribwixxi biex tintlaħaq il-mira taż-Żona Ferrovjarja Unika Ewropea.

36

Il-Kummissjoni hija fiduċjuża li l-implimentazzjoni sħiħa tad-Direttiva 2012/34/UE u l-adozzjoni tar-Raba’ Pakkett Ferrovjarju kif propost mill-Kummissjoni se jikkontribwixxu biex tintlaħaq il-mira taż-Żona Ferrovjarja Unika Ewropea.

40 (a)

Il-Kummissjoni tinnota li l-iskadenza għat-traspożizzjoni tal-Artikolu 13 tad-Direttiva 2012/34/UE li introduċiet sett komprensiv ta’ regoli ġodda biex jindirizzaw diffikultajiet fl-aċċess għal terminali u faċilitajiet oħra ta’ servizzi, skadew biss f’Ġunju 2015.

42

Il-Kummissjoni indirizzat dan permezz tad-Direttiva 2012/34/UE u r-Raba’ Pakkett Ferrovjarju.

L-Artikolu 56 tad-Direttiva 2012/34/UE estenda b’mod konsiderevoli s-setgħat tal-korpi regolatorji; id-data tat-traspożizzjoni kienet biss f’Ġunju 2015.

Fil-kuntest tan-negozjati dwar ir-Raba’ Pakkett Ferrovjarju, it-tisħiħ ulterjuri ta’ korpi regolatorji, fosthom l-estensjoni tas-setgħat tagħhom, qed tiġi diskussa.

45

Il-Kummissjoni hija konxja ta’ problemi li jiltaqgħu magħhom l-operaturi tat-trasport tal-merkanzija fir-rigward tal-proċess ta’ skedar annwali għall-passaġġi tal-ferroviji u qiegħda fil-proċess li tivvaluta soluzzjonijiet possibbli biex jiġu indirizzati dawn il-problemi. Madankollu, jeħtieġ li jiġi mfakkar li dan il-proċess, li huwa stabbilit fid-Direttiva 2012/34/UE, huwa maħsub sabiex jiżgura trattament bilanċjat ta’ operaturi tal-passiġġieri u tal-merkanzija kif ukoll l-operaturi diġà stabbiliti u min jidħol ġdid. Data ta’ għeluq annwali għall-preżentazzjoni ta’ talbiet ta’ kapaċità tiffaċilita l-koordinazzjoni ta’ talbiet konfliġġenti u tiżgura trattament ġust u ugwali tal-applikanti kollha.

55

Il-Kummissjoni tikkunsidra li filwaqt li ċerti miżuri, bħalma huma l-armonizzazzjoni tar-regoli operattivi, jista’ jkunu mistennija li jkollhom impatt pożittiv aktar malajr, miżuri oħra, b’mod partikolari dawk marbuta ma’ titjib fl-infrastruttura, aktar se jkollhom impatt fuq perjodu medju u twil ta’ żmien.

Ħafna drabi l-istruttura tal-governanza stabbilita fil-kurituri tiffunzjona u ppermettiet li jiġu identifikati kwistjonijiet preċiżi li qed ifixklu t-traffiku tal-merkanzija bil-ferrovija, partikolarment it-traffiku transkonfinali u biex jinġiebu flimkien madwar mejda l-partijiet interessati kollha biex isolvuhom.

56

Il-Kummissjoni tinnota li f’xi oqsma sar progress, anke għall-armonizzazzjoni bejn id-diversi Kurituri tat-Trasport Ferrovjarju tal-Merkanzija (RFCs) (eż. Qafas komuni għall-allokazzjoni tal-kapaċità għal kull wieħed mid-9 RFCs skont l-Iskeda tal-2016).

F’ċerti oqsma, il-ħidma lejn l-armonizzazzjoni tal-proċessi miexja ‘l quddiem permezz ta’ proġetti tar-RailNetEurope.

Il-Kummissjoni tirrikonoxxi l-ħtieġa ta’ aktar armonizzazzjoni f’dan il-qasam sabiex l-RFCs jistgħu jipproduċu l-benefiċċji kollha tagħhom lejn l-iżvilupp tat-trasport tal-merkanzija bil-ferrovija.

57

Il-Kummissjoni tqis li s-sitwazzjoni speċifika ta’ kull reġjun fl-Ewropa (pereżempju sitwazzjoni ekonomika, il-preżenza ta’ portijiet kbar, il-bażi industrijali, il-kwalità tal-infrastruttura li diġà teżisti, l-infrastruttura tal-aħħar mil) u mudelli ta’ negozju differenti fi Stati Membri differenti għandhom ikunu kkunsidrati wkoll.

62 (a)

Fir-rigward tal-ERTMS, il-Kummissjoni ħatret Koordinatur Ewropew għall-użu tal-ERTMS li bħalissa qed jimplimenta l-Programm Breakthrough tiegħu għall-ERTMS. Dan il-programm jikkonsisti f’ħames objettivi li għandhom jintlaħqu sa tmiem l-2016. Il-koordinatur imbagħad iressaq proposta għall-Pjan ta’ Twettiq tal-ERTMS (EDP) għal 9 Kurituri tan-Netwerk Ewlenin sabiex l-EDP attwali għal 6 kurituri ERTMS jkun jista’ jiġi ripetut. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-parti l-kbira tal-implimentazzjoni tal-ERTMS tul il-Kurituri tkun iffinalizzata sal-2027, bl-użu tal-opportunitajiet finanzjarji mogħtija mill-perjodu ta’ programmazzjoni attwali (2014–2020) u l-perjodu ta’ programmazzjoni tal-futur (2020–2027).

Il-koordinatur ikkonkluda dak li se jiġi implimentat sal-2020. Dawn id-dejta għandhom imbagħad jiġu ttrasformati f’attivitajiet differenti li jikkonverġu f’sistema waħda koerenti tal-pjan ta’ implimentazzjoni minn perspettivi tekniċi u ta’ twettiq.

64

L-amministraturi tal-infrastruttura għandhom joffru skemi ta’ prestazzjoni biex inaqqsu d-dewmien u t-tfixkil bħala parti minn skemi ta’ ħlas tagħhom skont l-Artikolu 35 u l-Anness VI tad-Direttiva 2012/34/UE. Barra minn hekk, ftehimiet kuntrattwali bejn l-amministraturi tal-infrastrutturi u l-istati, li jistabbilixxu l-livell ta’ kumpens pubbliku għall-maniġers tal-infrastruttura, jridu jispeċifikaw il-miri ta’ prestazzjoni orjentati lejn l-utent, fil-forma ta’ indikaturi u kriterji ta’ kwalità, kif speċifikat fl-Artikolu 30 u l-Anness V tad-Direttiva 2012/34/UE. Dawn il-miri ta’ prestazzjoni jagħmlu pressjoni fuq l-amministraturi tal-infrastruttura biex ikun żgurat il-livell miftiehem ta’ prestazzjoni, peress li n-nuqqas ta’ konformità jista’ jirriżulta f’kumpens iżgħar jew f’forma oħra ta’ sanzjoni.

Barra minn hekk, il-Kummissjoni qed taħdem mal-amministraturi tal-infrastruttura fil-qafas PRIME fuq l-aħjar valutazzjoni komparattiva tal-prestazzjoni.

66 (b)

L-indikaturi ta’ prestazzjoni ewlenin (KPIs) għall-proċess tal-allokazzjoni ġew armonizzati fil-Qafas komuni għall-allokazzjoni tal-kapaċità li japplikaw għal kull wieħed mid-9 RFCs, miftiehma f’Ottubru 2015. Operazzjonijiet u żvilupp tas-suq tal-KPIs huma fil-proċess li jiġu armonizzati permezz ta’ proġett tar-RailNetEurope.

67

Il-Kummissjoni qed taħdem mill-qrib mal-Eurostat biex jipproduċu l-indikaturi meħtieġa għall-monitoraġġ tal-miri tal-White Paper. Il-puntwalità u l-kwalità tal-indikaturi madanakollu se jiddependu fuq id-disponibbiltà tad-dejta tal-Istati Membri.

Ara t-tweġiba tal-Kummissjoni għall-paragrafi 74 u 75

L-għanijiet tal-politika ta’ Koeżjoni fil-qasam tat-trasport huma li tinbena ekonomija sostenibbli, multimodali, bla intoppi u sistema tat-trasport affidabbli. Bħala konsegwenza, il-finanzjament tal-Koeżjoni mhux immirat speċifikament lejn il-ferroviji tal-merkanzija u jista’ jkopri metodi differenti tat-trasport bl-għan li jitnaqqsu d-disparitajiet reġjonali. F’xi Stati Membri fejn teżisti taħlita ta’ reġjuni inqas żviluppati u reġjuni aktar żviluppati (bħall-Ġermanja) l-enfasi tal-FEŻR u l-Fond ta’ Koeżjoni jistgħu jkunu f’reġjuni li mhumiex iż-żoni bil-kurituri ta’ merkanzija prijoritarja.

Barra minn hekk, il-Kummissjoni hija tal-fehma li saru sforzi importanti biex jimmiraw l-investiment ferm meħtieġ fis-settur ferrovjarju, eż. permezz tal-proġetti TEN-T.

77

Huwa neċessarju li jiġi enfasizzat li EUR 11.3 elf miljun ġew trasferiti mill-Fond ta’ Koeżjoni għall-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa biex jintefqu f’konformità mal-objettivi tar-Regolament CEF, jiġifieri fil-biċċa l-kbira tal-każijiet fuq proġetti ferrovjarji li jinsabu fil-Kurituri tan-Netwerk Ewlieni tat-TEN-T; l-approvazzjoni ta’ kull proġett individwali sottomess mill-awtoritajiet tal-Istati Membri hija r-responsabbiltà tal-Kummissjoni. F’dan il-każ, ir-rati ta’ kofinanzjament huma dawk applikati fil-każ ta’ Fondi ta’ Koeżjoni, jiġifieri sa 85 % fil-każ ta’ proġetti ta’ infrastruttura ferrovjarja. Is-CEF hija favur proġetti ferrovjarji, peress li 10 % biss fil-pakketti nazzjonali rispettivi tal-parti tal-koeżjoni tas-CEF jistgħu jintużaw għall-proġetti tat-toroq u l-proġetti tat-toroq jistgħu jiġu kkofinanzjati biss jekk jinvolvu sezzjoni transkonfinali.

L-eżistenza ta’ pjan tat-trasport komprensiv, b’riżerva ta’ proġett matur hija kundizzjoni preliminarja biex jinkisbu l-Fondi ta’ appoġġ ESI fil-perjodu 2014–2020. Waqt li l-għan globali tal-pjan għandu jkun li jikkatalizza tranżizzjoni lejn sistema tat-trasport aktar sostenibbli, jista’ jkun li — fid-dawl tal-infrastruttura li diġà teżisti, u l-ħtiġijiet identifikati — l-ikbar sforza ta’ investiment jista’ jkun meħtieġ għas-settur tat-toroq.

Għall-2014-2020, l-ippjanar ta’ allokazzjonijiet sar bl-għan li jippermetti l-kumplementarjetà bejn l-ESIF u s-CEF, aktar milli sempliċiment iqabbel il-perċentwali. F’dan ir-rigward, ammont addizzjonali ta’ EUR 1.1 elf miljun fir-Repubblika Ċeka u EUR 3.5 elf miljun fil-Polonja ġew allokati kważi esklussivament għall-ferrovija permezz tas-CEF. Dan il-fatt jibdel b’mod drammatiku l-paragun: madwar EUR 2.8 elf miljun għar-Repubblika Ċeka u EUR 10.2 elf miljun għall-Polonja ġew allokati għall-ferrovija.

Barra minn hekk, il-Kummissjoni tqis li l-analiżi għandha tqis il-modi kollha tat-trasport. Pereżempju, fil-Polonja, għall-2014-2020 aktar fondi huma allokati għal mezzi sostenibbli ta’ trasport meta mqabbla mat-trasport bit-triq.

79

Ħafna mill-investimenti li saru għall-ferrovija bbenefikaw ferm b’mod parallel mill-operazzjonijiet ta’ passiġġieri u ta’ merkanzija fl-Istati Membri eżaminati.

Il-Kummissjoni tixtieq tenfasizza li, taħt il-programm TEN-T, il-fondi kienu mmirati fuq proġetti ferrovjarji u sezzjonijiet ferrovjarji transkonfinali b’mod partikolari. Minn total ta’ 30 proġett ta’ prijorità (PP), 22 kienu jikkonċernaw is-sezzjonijiet transkonfinali tal-ferrovija, u PP5 u PP16 immiraw b’mod partikolari linji ferrovjarji għat-trasport tal-merkanzija. Il-finanzjament taħt il-programm TEN-T kien iċċentrat fuq il-PP¹.

F’konformità mad-Deċiżjoni tal-Kunsill tas-6 ta’ Ottubru 2006 dwar il-linji gwida strateġiċi Komunitarji dwar il-koeżjoni (2006/702/KE) il-Kummissjoni ma ffavorixxietx il-merkanzija fuq il-modi tal-passiġġieri.

Kaxxa 8 — Eżempju ta’ prijoritizzazzjoni ta’ linji ta’ veloċità għolja: Spanja — 2007-2013

Filwaqt li l-investimenti ferrovjarji fi Spanja fl-2007–2013 kienu prinċipalment iddedikati għat-traffiku tal-passiġġieri, matul il-perjodu 2014–2020, l-iffokar kien fuq l-intermodalità, l-interoperabbiltà u speċjalment il-merkanzija (ara l-Ftehim ta’ Sħubija Spanjol, pp. 145–148). B’mod ġenerali, huma biss dawk il-proġetti li għandhom l-akbar impatt potenzjali fuq it-tkabbir u l-impjiegi li ser jiġu kkunsidrati għal kofinanzjament.

Linji ferrovjarji għat-trasport tal-merkanzija tul il-kurituri ewlenin TEN-T b’konnessjonijiet internazzjonali (jiġifieri l-kurituri tal-Mediterran u tal-Atlantiku) se jkunu appoġġati fit-tipi kollha ta’ reġjuni minħabba li r-rata ta’ redditu interna mistennija u l-impatt soċjoekonomiku ta’ dawn il-proġetti huma meqjusa għolja ħafna, inklużi l-effetti indiretti.

F’reġjuni inqas żviluppati u ta’ tranżizzjoni (jiġifieri Extremadura, Andalusia, Castilla-La Mancha u Murcia) ċerti sezzjonijiet tal-linji ta’ veloċità qawwija ser jiġu kofinanzjati sakemm dawn jappartjenu għan-netwerks TEN-T. Il-biċċa l-kbira ta’ dawn il-linji se jkunu ddisinjati għal traffiku mħallat (passiġġieri u merkanzija).

80

Ara t-tweġiba tal-Kummissjoni fir-rigward tal-paragrafi 74 u 75.

83

Il-Kummissjoni timmonitorja l-investimenti ġenerali fl-infrastruttura ferrovjarja peress li l-biċċa l-kbira tal-linji huma ta’ użu mħallat u huwa diffiċli li wieħed jissepara l-monitoraġġ f’termini monetarji tal-passiġġieri u l-merkanzija permezz ta’ komponenti ta’ investimenti individwali.

Fl-ispirtu tal-linji gwida l-ġodda tat-TEN-T u r-Regolament tas-CEF, il-Kummissjoni għandha l-għan li tissimplifika l-koordinazzjoni ġenerali u l-monitoraġġ ta’ proġetti taħt il-kurituri TEN-T.

86

Il-Kummissjoni tqis li l-proġetti għandhom jiġu vvalutati fuq il-merti tagħhom ibbażati fuq analiżi tal-benefiċċji u l-ispejjeż tal-proġett. Żieda fil-volum ta’ merkanzija huwa indikatur li ma jiddependix biss fuq it-tip ta’ investimenti, iżda wkoll fuq fatturi makroekonomiċi oħrajn. Meta ma jintlaħaq dan ir-riżultat ma jistax jitqies biss bħala konsegwenza tal-investimenti li saru. Barra minn hekk, hemm ukoll benefiċċji oħra apparti l-iffrankar tal-ħin bħal aktar sikurezza u konformità mar-rekwiżiti regolatorji (TSI eċċ.). Barra minn hekk, il-Kummissjoni tixtieq tinnota li l-iffrankar tal-ħin jikkonċerna mhux biss it-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, iżda wkoll il-ħin tal-ivjaġġar għall-passiġġieri u dawn għandhom jitqiesu fl-evalwazzjoni ta’ prestazzjoni tal-proġett. Fl-aħħar nett, il-valur miżjud sħiħ għat-trasport tal-merkanzija jista’ jseħħ biss wara li s-sezzjoni kollha/kuritur tkun lesta.

Kaxxa 11 — Eżempji ta’ dewmien fl-implimentazzjoni tal-proġett: Il-Polonja u Spanja

Fi Spanja, żewġ proġetti (Túneles de Pajares- Sotiello° u Sotiello-Campomanes) kienu mistennija li jiġu finalizzati fl-2011.

Rigward Tuneles de Pajares, il-kondizzjonijiet ġeoloġiċi tal-proġett kienu jeħtieġu bidla fil-proġett tekniku li tlesta fl-2013, minflok fl-2011.

Rigward Sotiello l-instabbiltà tal-art kienet teħtieġ xogħlijiet ta’ emerġenza u kkundizzjonat l-implimentazzjoni normali tax-xogħlijiet. Il-proġett għadu ma tlestiex.

Fir-rigward tal-prestazzjoni tal-proġett u l-kisba tal-objettivi tal-programm u tal-proġett, fiż-żewġ każijiet ta’ hawn fuq id-dewmien jista’ jkun meħtieġ biex jiżgura l-finalizzazzjoni tal-proġett b’suċċess.

88

Is-sehem u s-sitwazzjoni tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija qed jiġi attwalment evalwat fil-livell nazzjonali fi Spanja, iżda ebda ċifri ma huma disponibbli bħalissa. Is-settur tat-trasport tal-merkanzija bil-ferrovija tradizzjonalment kien perċentwali żgħir ħafna tat-total tat-trasport. L-inklużjoni tal-merkanzija fi proġetti tat-trasport kienet biss żvilupp riċenti li jista’ jiġi osservat fil-proġett² maġġuri l-aktar reċenti mibgħut lill-Kummissjoni.

89

Taħt il-Fond ta’ Koeżjoni u l-FEŻR, l-Istati Membri jagħżlu proġetti skont l-għan tal-programmi nnegozjati mal-Kummissjoni. Barra minn hekk, is-sistema ta’ ġestjoni u ta’ kontroll ta’ dawk il-programmi għandha tiżgura li jiġu magħżula l-proġetti b’valur għoli biex jintlaħqu l-għanijiet tal-Programm.

90

Il-Kummissjoni tfakkar li l-manutenzjoni hija kompetenza nazzjonali u mhijiex eliġibbli għal finanzjament tal-UE.

Madankollu, il-ħtieġa ta’ manutenzjoni hija kkunsidrata għal skopijiet ta’ finanzjament, kif ġej:

-Matul il-perjodu 2007–2013, spejjeż ta’ manutenzjoni kienu kkunsidrati u inklużi fis-CBAs kif ukoll fi studji ta’ fattibbiltà għall-kalkolu tad-diskrepanza tal-likwidità.

-Fir-rigward ta’ Fondi tal-ESIF, taħt il-perjodu ta’ programmazzjoni 2014–2020 il-manutenzjoni hija regolarment inkluża fil-programmi bħala kondizzjonalità f’applikazzjonijiet għal proġetti maġġuri.

91

Il-Kummissjoni qiegħda fil-proċess li tiċċekkja dawn il-pjanijiet ta’ -negozju u l-istrateġiji tal-iżvilupp tal-infrastruttura indikattivi meħtieġa skont l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2012/34/UE; jeħtieġ li jiġi kkunsidrat li l-istrateġiji ta’ żvilupp infrastrutturali kellhom jiġu ppubblikati biss sa Diċembru 2014.

92

L-Istati Membri jiddeċiedu fil-livell nazzjonali jekk il-maniġers tal-infrastruttura jistgħux jitolbu mark-ups jew biss l-ispejjeż direttament imġarrba għal aċċess għall-infrastruttura ferrovjarja. Jekk Stat Membru jkun jippermetti mark-ups, l-amministratur tal-infrastruttura għandu jieħu kont tal-prinċipju ta’ “dak li s-suq jiflaħ għalih”, li huwa stabbilit fl-Artikolu 32 tad-Direttiva 2012/34/UE. Din ir-regola għandha l-għan li tiżgura li s-segmenti tas-suq, li l-abbiltà tiegħu li jħallas hija limitata (- ħafna drabi dan ikun il-każ għal operaturi tal-merkanzija -), bl-ebda mod m’huma mwaqqfa milli joperaw servizzi ta’ trasport ferrovjarju bħala riżultat ta’ tariffi tal-aċċess għall-binarji għolja.

Matul il-perjodu ta’ pprogrammar 2007–2013, l-awtoritajiet Spanjoli taw prijorità lil-linji tal-passiġġieri, għalhekk l-investimenti fuq ir-rotot tat-trasport tal-merkanzija kienu ġew imnaqqsa kif xieraq. Ara wkoll it-tweġibiet tal-Kummissjoni għall-paragrafu 79 u l-Kaxxa 8.

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

94

Il-Kummissjoni tqis li l-prestazzjoni tal-programmi tal-UE għandha titkejjel skont xenarji bażi. Bħala xenarju bażi, il-White Paper tal-2001 enfasizzat ir-“riskju li l-ġarr tal-merkanzija bit-triq igawdi minn monopolju virtwali tat-trasport tal-merkanzija” jekk ma tittieħed l-ebda azzjoni fl-UE fil-futur.

F’dan l-isfond, il-Kummissjoni tqis li l-istabbiltà relattiva fis-sehem modali tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija huwa suċċess moderat, speċjalment meta jitqies ir-ristrutturat tal-ekonomiji tal-Istati Membri tal-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant li rriżulta fit-tnaqqis tas-sehem ta’ tunnellati-km orjentati l-aktar lejn l-industriji tradizzjonali. Barra minn hekk, il-Kummissjoni hija kunfidenti li bl-azzjonijiet li ttieħdu reċentement, is-sehem modali tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija se jiżdied fis-snin li ġejjin.

Il-problemi identifikati u deskritti mill-Qorti f’dan ir-rapport huma parzjalment minħabba l-fatt li l-kompetizzjoni mhijiex ibbażata fuq kundizzjonijiet ekwi (l-internalizzazzjoni tal-ispejjeż esterni). Barra minn hekk, l-effetti ta’ din il-politika jistgħu jitkejlu f’perjodu ta’ żmien medju u fit-tul; bħala tali, huwa meħtieġ aktar żmien.

95

Il-Kummissjoni taqbel li dawn ix-xejriet huma l-aktar minħabba kunsiderazzjonijiet ta’ spejjeż u regolatorji tal-kumpaniji tat-trasport u trasportaturi ta’ merkanzija stradali, u biex dawn jitreġġgħu lura, hemm bżonn li jkun hemm aktar enfasi fuq dawn il-kwistjonijiet.

Il-Kummissjoni tiġbed l-attenzjoni għall-fatt li t-tendenzi fis-sehem tal-ferroviji fis-swieq tal-merkanzija huma r-riżultat ukoll tal-frammentazzjoni tas-suq ferrovjarju Ewropew f’diversi segmenti nazzjonali. It-trasport tal-merkanzija bil-ferrovija huwa l-aktar effettiv għal distanzi medji u twal li fil-każ tal-Ewropa jinvolvi l-qsim ta’ mill-inqas fruntiera waħda (ara l-paragrafu 4). In-netwerks nazzjonali frammentati għandhom nuqqas ta’ regoli u standards komuni interoperabbli u joħolqu spejjeż addizzjonali għall-operaturi, minbarra l-ewwel/l-aħħar mil (eż. bidla ta’ lokomottivi għal raġunijiet regolatorji u r-rekwiżiti ta’ taħriġ għas-sewwieqa).

96 (a)

Il-Kummissjoni indirizzat dan permezz tad-Direttiva 2012/34/UE Riformulata u r-raba’ pakkett ferrovjarju.

L-Artikolu 56 estenda b’mod konsiderevoli s-setgħat tal-korpi regolatorji; id-data tat-traspożizzjoni kienet biss f’Ġunju 2015.

L-Artikolu 13 ġab titjib sostanzjali tal-qafas legali dwar l-aċċess għal faċilitajiet ta’ servizz u s-servizzi relatati mas-settur ferrovjarju.

Fil-kuntest tan-negozjati dwar ir-raba’ pakkett ferrovjarju, it-tisħiħ ulterjuri ta’ korpi regolatorji, fosthom l-estensjoni tas-setgħat tagħhom, qed tiġi diskussa.

96 (b)

Il-Kummissjoni hija konxja ta’ problemi li jiltaqgħu magħhom l-operaturi tat-trasport tal-merkanzija fir-rigward ta’ proċeduri ta’ ġestjoni tat-traffiku u qiegħda fil-proċess li tivvaluta soluzzjonijiet possibbli biex jiġu indirizzati dawn il-problemi.

Għadd minn dawn ir-restrizzjonijiet amministrattivi u tekniċi qed jiġu indirizzati permezz tal-leġiżlazzjoni tal-UE fis-seħħ jew li għandha tiġi adottata (eż. il-pilastru tekniku tar-raba’ pakkett ferrovjarju, l-iskjerament ta’ ERTMS) u speċifikament dwar l-RFC permezz tat-twaqqif ta’ għadd ta’ gruppi ta’ ħidma speċifiċi.

96 (c)

Il-kurituri ferrovjarji tal-merkanzija diġà jirsistu għal trasparenza tal-prestazzjoni ta’ servizzi ta’ ġarr tal-merkanzija ferrovjarja fuq kurituri tal-merkanzija. Skont ir-Regolament, indikaturi ta’ rendiment li ġew stabbiliti fil-livell ta’ kull kurituri, qed jiġu mmonitorjati kull sena u r-riżultati huma ppubblikati.

Rakkomandazzjoni 1

Il-Kummissjoni, sa fejn dan jikkonċernaha, taċċetta din ir-rakkomandazzjoni u ħadet il-miżuri meħtieġa biex tiġi indirizzata l-kwistjoni permezz tad-Direttiva 2012/34/UE u r-raba’ pakkett ferrovjarju.

L-Istati Membri issa għandhom jindirizzawha

i.bit-traspożizzjoni tal-leġiżlazzjoni, b’mod partikolari d-Direttiva 2012/34/UE b’mod sħiħ/korrett (data tal-għeluq għat-traspożizzjoni kienet Ġunju 2015) u

ii.billi jagħtu lir-Regolaturi riżorsi meħtieġa skont l-Artikoli 55(3) u 56(5) tad-Direttiva 2012/34/UE.

Il-Kummissjoni se tissorvelja mill-qrib l-implimentazzjoni tad-direttiva.

Rakkomandazzjoni 2 (a)

Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni u diġà ttieħdu l-passi mill-Kummissjoni lejn l-indirizzar ta’ dawn il-kwistjonijiet.

Pereżempju, fir-rigward tal-proċess marbut mal-istabbiliment ta’ skedi għall-allokazzjoni tal-mogħdijiet tal-ferrovija, il-Kummissjoni daħħlet fis-seħħ qafas regolatorju permezz tad-Direttiva 2012/34/UE li tinkludi dispożizzjonijiet li jistabbilixxu l-iskadenzi u r-regoli li għandhom jiġu rispettati mill-maniġers tal-infrastruttura (partikolarment l-Artikoli 43 u ta’ wara u l-Anness VII). L-Artikolu 43 tad-Direttiva 2012/34/UE jipprevedi l-possibbiltà għall-Kummissjoni li tadotta atti ddelegati li jemendaw l-iskeda tal-proċess tal-iskedar stipulati fl-Anness VII. Skont l-eżitu ta’ evalwazzjoni futura tal-implimentazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet fuq il-bażi ta’ feedback/prova mis-settur, il-Kummissjoni tista’ tikkunsidra tibdel dan l-Anness.

Rakkomandazzjoni 2 (b)

Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni.

Il-partijiet interessati ħadu r-riedni fl-armonizzazzjoni f’ċerti oqsma (pereżempju l-Qafas komuni għall-allokazzjoni tal-kapaċità).

Evalwazzjoni ta’ dan ir-Regolament RFC għandha titwettaq fl-2016 filwaqt li jitqies dak li diġà sar jew qiegħed fil-proċess li jsir, u b’valutazzjoni ta’ jekk hemmx oqsma fejn l-armonizzazzjoni hija meħtieġa permezz ta’ intervent mill-Kummissjoni.

Rakkomandazzjoni 3 (a)

Il-Kummissjoni taċċetta din ir-rakkomandazzjoni u tqis li dawn il-kwistjonijiet qed jiġu indirizzati permezz tar-Raba’ Pakkett Ferrovjarju li għalih għamlet proposta leġiżlattiva f’Jannar 2013.

Rakkomandazzjoni 3 (b)

Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni u diġà ħadet passi lejn l-implimentazzjoni tagħha. F’dak li għandu x’jaqsam ma’ ħtiġijiet lingwistiċi għal sezzjonijiet transkonfinali, l-anness rilevanti tad-Direttiva 2007/59/KE huwa fil-proċess li jiġi emendat.

L-evalwazzjoni li ġejja tad-Direttiva tas-sewwieqa tal-ferroviji fl-2016 se teżamina jekk humiex meħtieġa bidliet leġiżlattivi, iżda filwaqt li tiżgura livell adegwat ta’ sikurezza.

Rakkomandazzjoni 4 (a)

Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni dwar il-monitoraġġ tal-progress lejn il-kisba tal-miri tal-White Paper dwar it-Trasport tal-2011 u taċċetta parzjalment ir-rakkomandazzjoni dwar il-miri intermedji.

Il-Kummissjoni qed taħdem mill-qrib mal-Eurostat biex jipproduċu l-indikaturi meħtieġa għall-monitoraġġ tal-miri tal-White Paper. Il-puntwalità u l-kwalità tal-indikaturi madanakollu se jiddependu fuq id-disponibbiltà tad-dejta tal-Istati Membri.

Fil-każ ta’ dokumenti ta’ politika oħra fil-futur, il-Kummissjoni taqbel li l-miri intermedji fil-prinċipju huma mixtieqa u se tikkunsidra l-opportunità li tistabbilixxi miri intermedji skont il-kamp ta’ applikazzjoni tal-inizjattiva, ir-rilevanza u l-puntwalità tal-indikaturi.

Rakkomandazzjoni 4 (b)

Il-Kummissjoni taċċetta din ir-rakkomandazzjoni u tqisha parzjalment implimentata.

L-Artikolu 56(7) tad-Direttiva 2012/34/UE introduċa obbligu ġdid għall-entitajiet regolatorji biex jikkonsultaw ir-rappreżentanti tal-utenti tas-suq tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija u tal-passiġġieri mill-inqas kull sentejn. Ir-riżultati ta’ dawn il-konsultazzjonijiet huma kontribut siewi għal tali evalwazzjoni.

Barra minn hekk, stħarriġ ta’ sodisfazzjon tal-utenti tal-RFCs qed isir darba fis-sena, li r-riżultati tagħhom qed ikunu ppubblikati mill-RFCs.

Rakkomandazzjoni 4 (c)

Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni.

Rigward l-RMMS, il-Kummissjoni diġà adottat att implimentattiv (ir-Regolament ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni (UE) Nru 2015/1100 tas-7 ta’ Lulju 2015) li jobbliga lill-Istati Membri biex jissodisfaw l-obbligi tagħhom ta’ rappurtar u għalhekk huwa meqjus diġà implimentati.

Dwar il-kurituri tal-merkanzija bil-ferrovija, il-Kummissjoni tqisha parzjalment implimentata. Grad ta’ armonizzazzjoni huwa fil-proċess li jiġi parzjalment milħuq permezz tal-proġett tar-RailNetEurope. Permezz ta’ evalwazzjoni tar-Regolament RFC, il-Kummissjoni se tivvaluta l-ħtieġa ta’ aktar armonizzazzjoni f’dan il-qasam, b’kont meħud tal-eżitu tal-proġett RailNetEurope.

Rakkomandazzjoni 5

Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni u taqbel mal-prinċipju li jippromwovi livell ekwu ta’ kompetizzjoni.

98

Skont il-QFP tal-2014–2020, l-istrument CEF li għadu kif inħoloq jiffoka kważi għal kollox fuq proġetti b’valur miżjud Ewropew ċar, b’mod partikolari proġetti ferrovjarji transkonfinali u l-implimentazzjoni tal-ERTMS. L-iffokar fuq l-oqsma transkonfinali u l-interoperabbiltà żgur li se jkun ta’ benefiċċju għas-servizzi ta’ trasport ferrovjarju ta’ merkanzija, peress li huwa partikolarment kompetittiv għat-trasport tal-merkanzija bil-ferrovija għal distanzi medji u twal.

Il-Kummissjoni tqis l-isforzi li saru, u li se jkomplu jsiru, biex jimmiraw l-investiment ferrovjarju, pereżempju fil-każ tal-Programm TEN-T.

99 (a)

Fir-rigward tal-Fondi tal-ESIF, it-tqabbil tat-trasport bil-ferroviji mat-trasport bit-triq biss fi tlieta minn 28 il-Stat Membru ma jqisx li l-bini ta’ sistema komprensiva, multimodali, sostenibbli, bla intoppi u affidabbli tas-sistema tat-trasport jirrikjedi investimenti fil-modi kollha tat-trasport: ferroviji, marittimi, avjazzjoni, passaġġi tal-ilma interni, u t-toroq, kif ukoll l-infrastruttura multimodali.

Is-sejbien tal-aħjar bilanċ mhuwiex eżerċizzju ta’ allokazzjoni tal-ishma predefiniti tal-baġit disponibbli għal mezz ta’ trasport wieħed jew ieħor. Minflok, l-analiżi għandha tikkunsidra l-ħtiġijiet ta’ diversi Stati Membri u reġjuni b’modi differenti ta’ trasport.

Il-programm TEN-T, l-istrument ewlieni ta’ finanzjament tal-UE għall-implimentazzjoni tal-Istrateġija tal-UE dwar it-trasport, immirat speċifikament il-ferroviji li kienu l-akbar benefiċjarji tal-fondi. 56% tal-fondi disponibbli ġew allokati għal proġetti ferrovjarji flimkien ma’ 7% addizzjonali li ntefqu fuq l-implimentazzjoni tal-ERTMS, meta mqabbel ma’ biss 4 % allokati għal toroq tradizzjonali. Dan l-approċċ kompla taħt is-CEF li nħoloq ġdid.

99 (b)

Il-programm TEN-T mmira speċifikament proġetti ferrovjarji, b’mod partikolari sezzjonijiet transkonfinali (ara l-paragrafu 77). Barra minn hekk, proġetti li għandhom l-għan li jiżviluppaw linji imħallta jew linji ta’ veloċità għolja kienu ta’ benefiċċju għall-merkanzija, anke billi joħloq kapaċità addizzjonali fuq linji paralleli konvenzjonali u oħrajn. Huwa metodoloġikament diffiċli biex jiġu separati f’termini monetarji l-impatti tal-investimenti mmirati lejn linji mħallta magħmula fuq it-traffiku tal-merkanzija jew tal-passiġġieri.

Għandu jiġi nnotat ukoll li diversi għodod ta’ governanza ġodda ġew introdotti permezz tar-regolament dwar it-TEN-T għall-implimentazzjoni tan-netwerk ewlieni tat-TEN-T (Kurituri tan-Netwerk Ewlieni, Koordinaturi Ewropej, Pjanijiet ta’ Ħidma tal-Kuritur, Fora tal-Kuritur). Dawn l-għodod jgħinu biex jimmonitorjaw aħjar l-implimentazzjoni tat-TEN-T u l-identifikazzjoni ta’ proġett li jservi l-għanijiet tal-politika tal-UE, li fosthom l-iżvilupp tat-trasport tal-merkanzija bil-ferrovija huwa parti ċentrali.

99 (c)

Il-Kummissjoni tikkunsidra li l-infrastruttura tal-ferroviji hija element ewlieni iżda jeħtieġ li tkun akkumpanjata minn miżuri leġiżlattivi u operattivi meħtieġa. Ir-Raba’ Pakkett Ferrovjarju se jħalli l-frott biss meta jkun implimentat bis-sħiħ. Barra minn hekk, il-kundizzjonijiet tas-suq (kriżi ekonomika) ma kinitx tiffavorixxi l-iżvilupp tat-trasport tal-merkanzija bil-ferrovija tul dawn l-aħħar ftit snin.

Ara t-tweġibiet għall-paragrafi 25 u 84.

99 (d)

Il-Kummissjoni tissottolinea li l-manutenzjoni hija kompetenza tal-Istati Membri u mhijiex eliġibbli għal finanzjament tal-UE b’mod ġenerali.

Ara t-tweġiba tal-Kummissjoni għall-paragrafu 88.

100

L-oqfsa ġodda TEN-T u CEF għandhom l-għan li jagħmlu użu aħjar tal-fondi tal-UE billi jimmiraw proġetti b’valur miżjud għoli tal-UE bħal konnessjonijiet ferrovjarji transkonfinali, il-konġestjonijiet, konnessjonijiet ferrovjarji ma’ portijiet u ajruporti, b’allinjament mal-istandards tekniċi stabbiliti permezz tar-Regolament tat-TEN-T. Il-Kummissjoni tinnegozja mal-Istati Membri programmi operazzjonali taħt l-FEŻR u l-FK sabiex jintlaħaq l-objettiv ewlieni tal-Politika ta’ Koeżjoni, jiġifieri l-koeżjoni bejn ir-reġjuni aktar żviluppati u dawk inqas żviluppati. Il-Kummissjoni tikkunsidra li r-Regolamenti għall-perjodu 2014–2020 ikomplu jiffaċilitaw dan il-proċess billi jistabbilixxu l-kundizzjonalitajiet ex ante u qafas ta’ prestazzjoni.

Rakkomandazzjoni 6 (a)

Il-Kummissjoni taċċetta din ir-rakkomandazzjoni u diġà qed timplimentaha. Fir-regolamenti l-ġodda għall-qafas ta’ politika ta’ koeżjoni għall-perjodu ta’ bejn l-2014 u l-2020, hija introduċiet kondizzjonalità ex ante sabiex tiżgura li l-kondizzjonijiet meħtieġa għal sostenn effikaċji jkunu fis-seħħ. Dawn jinkludu pjan strateġiku fit-tul li għandu jiġi stabbilit qabel kwalunkwe deċiżjoni ta’ finanzjament.

Il-Kummissjoni taqbel mal-fehma li l-ippjanar tal-infrastruttura ferrovjarja għandu jitwettaq fil-kuntest tal-ippjanar ġenerali tan-netwerks tat-trasport. Dan huwa ċar fl-Artikolu 4 tar-Regolament (UE) Nru 1315/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar linji gwida tal-Unjoni għall-iżvilupp tan-Netwerk Trans-Ewropew tat-Trasport. L-objettivi tan-netwerk trans-Ewropew jinkludu “l-interkonnessjoni u l-interoperabbiltà tan-netwerks nazzjonali tat-trasport”, l-”integrazzjoni ottimali u l-interkonnessjoni tal-mezzi kollha tat-trasport” u “l-użu effiċjenti tal-infrastruttura”.

F’dan il-kuntest iIl-Kummissjoni tqis li l-aħjar prestazzjoni teħtieġ ukoll ippjanar strateġiku fit-tul fuq livell nazzjonali, u li għandhom jitqiesu l-effetti transkonfinali.

Il-finanzjament tas-CEF ser jiffoka fuq proġetti b’valur miżjud għoli tal-UE. Il-fondi allokati għall-proġetti TEN-T taħt is-CEF li għadu kif inħoloq se jkunu disponibbli biss għal proġetti li jirrispettaw ir-Regolament tat-TEN-T, jiġifieri li jippermettu veloċità ta’ 100 km/h, tagħbija tal-fus ta’ 22.5 t, u tul tal-ferrovija ta’ 740 metru. Ir-riżultat ser ikun it-titjib tal-kondizzjonijiet għal operazzjonijiet ta’ trasport ferrovjarju ta’ merkanzija. Barra minn hekk, is-CEF ser jiffoka fuq aċċess għal ġeneraturi tal-merkanzija bl-għan li tiġi żviluppata l-intermodalità, b’mod partikolari l-konnessjonijiet ferrovjarji ma’ portijiet. Hemm ukoll prijorità speċifika mmirata lejn pjattaformi multimodali (terminali ferrovjarji-stradali). Il-Kummissjoni se tiżgura li dawn jimmiraw bl-aħjar mod il-ħtiġiet tan-netwerk ferrovjarju Ewropew.

Rakkomandazzjoni 6 (b)

Il-Kummissjoni taċċetta din ir-rakkomandazzjoni u tqisha parzjalment implimentata.

Il-Kummissjoni diġà qed tissorvelja kemm mill-finanzjament tal-UE huwa investit għal proġetti tat-trasport tal-merkanzija bil-ferrovija fil-kuntest tal-implimentazzjoni tas-CEF.

Meta jitqies l-użu mħallat ta’ ħafna mil-linji, il-Kummissjoni se timmonitorja l-ammont ta’ fondi li jintefqu fuq proġetti li ma jimmirawx biss it-traffiku tal-passiġġieri (linji ta’ veloċità għolja).

Rakkomandazzjoni 7 (a)

Il-Kummissjoni taċċetta din ir-rakkomandazzjoni u tqisha parzjalment implimentata.

Il-kurituri tal-merkanija ferrovjarja tat-TEN-T, il-Linji gwida dwar it-TEN-T, sezzjonijiet identifikati minn qabel u l-prijoritajiet fir-Regolament tas-CEF, it-TSIs kif ukoll il-kondizzjonalità ex-ante tar-rekwiżit Nru 7.2 jistabbilixxu qafas ta’ Pjan tat-Trasport Komprensiv li jiffaċilita l-proċess ta’ żvilupp ta’ kurituri ferrovjarji b’mod mhux frammentat.

Il-miri tas-CEF li għadu kif inħoloq b’mod partikolari l-Kurituri tan-Netwerk Ewlieni. L-immassimizzar tal-effetti ta’ azzjonijiet meħuda fil-livell tal-UE u dak nazzjonali huwa l-ispirtu tar-Regolament TEN-T il-ġdid. Din hija l-bażi għal strateġija ta’ finanzjament tas-CEF. Ir-Regolament tat-TEN-T jipprevedi l-ħolqien ta’ netwerk mifrux mal-UE kollha. Il-leġiżlazzjoni l-ġdida saħħet il-mandat tal-Koordinaturi Ewropej li l-kompiti tagħhom jinkludu, fost l-oħrajn, il-faċilitazzjoni ta’ implimentazzjoni koordinata tal-kurituri multimodali tan-netwerk ewlieni multimodali. Dan se jippermetti l-isfruttar tas-sinerġiji potenzjali u l-komplimentarjetà bejn l-azzjonijiet meħuda fil-livelli nazzjonali u fi ħdan programmi differenti. Dan l-approċċ huwa maħsub biex inaqqas ir-riskju ta’ frammentazzjoni ta’ proġetti li jirriżultaw fi żvilupp ta’ netwerk frammentat.

Rakkomandazzjoni 7 (b)

Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni u, sa fejn tkun ikkonċernata minnha, tqisha bħala implimentata mal-eżistenza tal-qafas tal-analiżi tal-kost-benefiċċju (CBA).

Is-CBA hu element neċessarju ta’ kull applikazzjoni għal finanzjament tas-CEF. Is-CBA juża previżjonijiet tat-traffiku biex jikkwantifika vantaġġi ekonomiċi u finanzjarji ta’ proġett partikolari, u dawn jinvolvu traffiku tal-merkanzija għal linji tat-traffiku mħallta wkoll. Huma biss proġetti b’CBA pożittiv li jirċievu l-finanzjament tas-CEF.

Fil-proċess tal-għażla, il-Kummissjoni se tagħti attenzjoni xierqa lil proġetti bl-ogħla valur miżjud ekonomiku tal-UE, li f’ħafna każi jinvolvi t-traffiku tal-merkanzija bil-ferrovija.

Fir-rigward tal-ESIF, il-Kummissjoni tixtieq tindika li l-imsemmija elementi għandhom jiġu inklużi fl-informazzjoni pprovduta għall-approvazzjoni ta’ proġetti kbar (b’mod partikolari l-istudju ta’ fattibbiltà u l-Analiżi tal-Benefiċċji mqabbla mal-Ispejjeż). Referenzi legali: għall-2007–2013, l-Artikolu 40 tar-Regolament (KE) Nru 1083/2006; għall-2014–2020, l-Artikolu 101 tar-Regolament (KE) Nru 1303/2013;

Il-Kummissjoni tinnota li l-Istati Membri huma mitluba wkoll iwettqu analiżi tad-distakk ta’ finanzjament ex ante ta’ proġetti mhux prinċipali li jiġġeneraw dħul³.

Rakkomandazzjoni 8

Il-Kummissjoni tinnota li l-ewwel parti ta’ din ir-rakkomandazzjoni hija indirizzata lill-Istati Membri u taċċetta t-tieni parti tar-rakkomandazzjoni.

L-Istati Membri, bl-għajnuna tal-korpi regolatorji tagħhom, għandhom, fil-qafas ta’ pjanijiet ta’ negozju u strateġiji tal-iżvilupp infrastrutturali indikattivi stabbiliti mill-amministraturi tal-infrastruttura, jiżguraw il-manutenzjoni xierqa tan-netwerk ferrovjarju (inklużi faċilitajiet tal-aħħar mil), b’mod partikolari fil-kurituri ferrovjarji għat-trasport tal-merkanzija.

1Fil-każ tal-ħames Stati Membri kkampjunati, biex jiġu provduti xi eżempji ta’ dan l-approċċ, il-finanzjament ingħata lil dawn il-proġetti:
DE: Karlsruhe – Basel b’iffokar partikolari fuq it-traffiku tal-merkanzija b’kostruzzjoni ta’ linji addizzjonali għall-merkanzija biss (PP24), Emmerich – Oberhausen, il-konnessjoni ewlenija għal linja tal-merkanzija biss ta’ Betuwe (PP24); FR: Lyon — Turin (PP3), FR: Perpignan – Figueras (PP3),
FR: Contournement Nîmes – Montpellier (PP3), ES: Evora – Merida.

2L-aħħar proġett inkluż il-merkanzija ferrovjarja fi Spanja huwa parti mill-kuritur Madrid–Fruntiera Portugiża, jiġifieri l-Kuritur TEN-T Atlantiku. F’dan il-proġett, il-ferroviji jassorbu madwar 25 % tat-traffiku tal-merkanzija fir-reġjun (11-il miljun tunnellata bil-ferrovija, 43 miljun tunnellata fuq it-toroq). It-trasport ta’ merkanzija jirrappreżenta 1.06 % tad-dħul ta’ dan il-kuritur.

3Nota ta’ gwida dwar l-Artikolu 55(6) tar-Regolament (KE) Nru 1083/2006, COCOF 08/0012/03

QJ-AB-16-008-MT-E    ISSN 1977-5741

Il-promozzjoni ta’ metodi aktar effiċjenti u sostenibbli ta’ trasport, b’mod partikolari t-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, ilha parti ewlenija mill-politika tal-UE għal dawn l-aħħar 25 sena. Bejn l-2007 u l-2013 il-baġit tal-UE kkontribwixxa madwar EUR 28 biljun għall-finanzjament ta’ proġetti ferrovjarji. Dan ir-rapport jivvaluta jekk l-UE kinitx effettiva fit-tisħiħ tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija, u jekk il-prestazzjoni tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fl-UE tjibitx f’termini ta’ sehem modali u ta’ volum ittrasportat mis-sena 2000 ‘il hawn. Aħna sibna li, b’mod ġenerali, il-prestazzjoni tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija għadha insodisfaċenti, filwaqt li l-pożizzjoni tat-trasport bit-triq kibret aktar.