EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY

12 rue Alcide De Gasperi

1615 Luxembourg

LUKSEMBURG

Tel.: +352 4398-1

Formularz kontaktowy: eca.europa.eu/pl/Pages/ContactForm.aspx

Strona internetowa: eca.europa.eu

Twitter: @EUAuditorsECA

Więcej informacji o Unii Europejskiej można znaleźć w portalu Europa (http://europa.eu).

Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2016

Print | ISBN 978-92-872-4784-1 | ISSN2 1831-0923 | doi:10.2865/665790 | QJ-AB-16-010-PL-C
PDF | ISBN 978-92-872-4759-9 | ISSN2 1977-5768 | doi:10.2865/169732 | QJ-AB-16-010-PL-N
EPUB | ISBN 978-92-872-4786-5 | ISSN2 1977-5768 | doi:10.2865/11592 | QJ-AB-16-010-PL-E

© Unia Europejska, 2016

Powielanie materiałów dozwolone pod warunkiem podania źródła.

JAK OTRZYMAĆ PUBLIKACJE UE

Publikacje bezpłatne:

•jeden egzemplarz:
w EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu)

•kilka egzemplarzy (lub mapy, plakaty):
w przedstawicielstwach Unii Europejskiej (http://ec.europa.eu/represent_pl.htm)
w delegaturach Unii Europejskiej w krajach poza UE (http://eeas.europa.eu/delegations/index_pl.htm)
kontaktując się z Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_pl.htm)
lub dzwoniąc pod numer 00 800 6 7 8 9 10 11 (numer bezpłatny w całej UE) (*).

(*)Informacje są udzielane nieodpłatnie, większość połączeń również jest bezpłatna (niektórzy operatorzy, hotele lub telefony publiczne mogą naliczać opłaty).

Publikacje płatne:

•w EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu)

PL
2016

nr 09

Sprawozdanie specjalne

Wydatki na zewnętrzny
wymiar polityki
migracyjnej UE
w państwach
południowego regionu
Morza Śródziemnego
i państwach objętych
Partnerstwem Wschodnim
do 2014 r.

(przedstawione na mocy art. 287 ust. 4 akapit drugi TFUE)

Spis treści

Wykaz skrótów

Glosariusz

Streszczenie

Wstęp

Zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej UE

Ramy polityki

Globalne podejście do kwestii migracji zewnętrznej

Pierwszeństwo dla krajów objętych polityką sąsiedztwa

Zróżnicowane instrumenty instytucjonalne i finansowe

Różne źródła wydatków UE na zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej

Mechanizmy finansowania i zarządzania

Zakres kontroli i podejście kontrolne

Spójność celów, identyfikacja potrzeb krajów partnerskich i instrumenty monitorowania wymagają usprawnienia

Szeroka gama celów polityki, które nie zawsze były ze sobą powiązane

Należy położyć większy nacisk na identyfikację potrzeb krajów partnerskich

Instrumenty monitorowania i oceny wymagają usprawnienia

Priorytety geograficzne i tematyczne były trudne do zweryfikowania

Interwencja obejmowała rozległy obszar geograficzny

Negatywny wpływ uchybień na skuteczność wydatków na zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej UE (TPMA i ENPI) w państwach południowego regionu Morza Śródziemnego i państwach objętych Partnerstwem Wschodnim

Ze względu na niedociągnięcia w celach operacyjnych i wskaźnikach rezultatu trudno było ocenić skuteczność projektów

Czynniki zmniejszające skuteczność

Przykład dobrych praktyk

Problemy ze skutecznością projektów w trzech kluczowych obszarach

Powiązania między migracją a rozwojem

Środki wsparcia powrotów i readmisji – ograniczone oddziaływanie i nierównomierne poparcie ze strony państw niebędących członkami UE

Ochrona praw człowieka – uwzględniana w skontrolowanych projektach, jednak nie zawsze skutecznie realizowana

Trudności w koordynacji pomiędzy wieloma partnerami na różnych poziomach

Złożony format zarządzania

Partnerstwa na rzecz mobilności – potrzeba sprecyzowania zasad koordynacji

Perspektywy na przyszłość

Wnioski i zalecenia

Załącznik I | — | Partnerstwa na rzecz mobilności zawarte między UE, państwami członkowskimi UE oraz państwami niebędącymi członkami UE
Załącznik II | — | Kwoty, na które zaciągnięto zobowiązania, podpisano umowy, i które następnie wypłacono w ramach zewnętrznego wymiaru polityki migracyjnej w okresie 2007–2013 (mln euro)
Załącznik III | — | Wydatki na zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej – liczne unijne instrumenty finansowania, z których każdy ma własne cele i strategie
Załącznik IV | — | Podsumowanie skontrolowanych projektów
Załącznik V | — | Mechanizmy wdrażania pomocy finansowej UE (wymiar zewnętrzny polityki migracyjnej i azylowej)

Odpowiedzi Komisji

Wykaz skrótów

DCI: Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju

DG: Dyrekcja generalna

DG ECHO: Dyrekcja Generalna ds. Pomocy Humanitarnej i Ochrony Ludności

EFR: Europejski Fundusz Rozwoju

ESDZ: Europejska Służba Działań Zewnętrznych

EIDHR: Europejski Instrument na rzecz Wspierania Demokracji i Praw Człowieka

ENPI: Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa

Frontex: Europejska Agencja Zarządzania Współpracą Operacyjną na Zewnętrznych Granicach Państw Członkowskich Unii Europejskiej

GPMM: Globalne podejście do kwestii migracji i mobilności

IFS: Instrument na rzecz Stabilności

IOM: Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji

IPA: Instrument Pomocy Przedakcesyjnej

ISF: Fundusz Bezpieczeństwa Wewnętrznego

JMDI: Wspólna inicjatywa na rzecz migracji i rozwoju

TPMA: Program tematyczny dotyczący współpracy z państwami trzecimi w dziedzinie migracji i azylu

UNDP: Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju

UNHCR: Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców

Glosariusz¹

Budowanie zdolności: Rozwijanie autonomicznych zdolności rządów i społeczeństwa obywatelskiego dzięki podnoszeniu ich wiedzy i umiejętności oraz wzmacnianiu postaw. Budowanie zdolności może przyjąć formę projektu realizowanego wspólnie z rządem kraju partnerskiego lub też dialogu dwustronnego bądź wielostronnego.

Migracja: Przepływ osób lub grup osób przez granicę międzynarodową bądź w obrębie państwa. Długość, struktura i przyczyny migracji mogą być zróżnicowane; zalicza się do niej przepływ uchodźców, wysiedleńców, osób migrujących z przyczyn ekonomicznych i innych, a także osób przeprowadzających się w celu dołączenia do rodzin.

Mobilność²:Jest to pojęcie szersze niż migracja, gdyż dotyczy wielu kategorii ludności, np. osób odbywających krótkie wizyty, turystów, studentów, naukowców, przedsiębiorców i osób odwiedzających członków rodziny.

Nielegalna migracja: Nie istnieje jednoznaczna ani powszechnie przyjęta definicja nielegalnej migracji, dotyczącej przepływu osób poza strukturami regulacyjnymi krajów pochodzenia, krajów tranzytu i państw przyjmujących. Z punktu widzenia krajów docelowych oznacza to nielegalny wjazd do danego kraju, jak również nielegalny pobyt lub pracę w nim. Z punktu widzenia kraju pochodzenia przepływ osób staje się nielegalny wówczas, gdy np. przekraczają one granicę międzynarodową bez ważnego paszportu lub dokumentu podróży. Do nielegalnych migrantów zalicza się osoby wjeżdżające na suwerenne terytorium państwa bez ważnego dokumentu wjazdowego, a także osoby, które co prawda wjechały z ważnym dokumentem, jednak pozostają w kraju przyjmującym przez czas dłuższy niż określony w dokumencie, nie przedłużając ważności tego dokumentu.

Osoba ubiegająca się o azyl: Migrantowi przyznaje się status osoby ubiegającej się o azyl, jeśli wystąpił z wnioskiem o przyznanie statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej i wniosek taki nadal jest w trakcie rozpatrywania.

Powrót: Odnosi się ogólnie do czynności lub procesu powrotu, albo w granicach terytorialnych kraju, albo, po wyczerpaniu wszystkich możliwości prawnych pozostania w państwie członkowskim UE, z państwa przyjmującego do kraju pochodzenia lub tranzytu, np. w przypadku uchodźców, osób ubiegających się o azyl lub obywateli o wysokich kwalifikacjach.

Reintegracja: Ponowne włączenie lub wcielenie osoby do grupy, np. proces, w ramach którego migrant ponownie staje się członkiem społeczeństwa w swoim kraju pochodzenia.

Rezultaty projektu: W celu zmierzenia rezultatów projektu należy określić następujące aspekty:

a)jasne cele operacyjne (np. dostęp do energii elektrycznej dla wszystkich gospodarstw domowych w danej wiosce);

b)wskaźniki nakładów i produktów, które posłużą do oceny ilości, jakości i czasu świadczenia usług, dostarczania dóbr lub wykonywania prac objętych projektem (np. zakup i instalacja 200 słupów energetycznych i 4 tys. metrów kabla);

c)wartości wyjściowe i docelowe (np. w przypadku gdy istnieje już 500 słupów i 10 tys. m kabla celem jest uzyskanie liczby 700 słupów i 14 tys. m kabla);

d)wskaźniki rezultatu służące do pomiaru efektów realizacji projektu i do opisu osiągniętego celu (np. wszystkich 200 gospodarstw domowych ma obecnie dostęp do energii elektrycznej). Także w tym przypadku mogą zostać określone wartości wyjściowe i docelowe (np. zwiększenie liczby gospodarstw domowych z dostępem do energii elektrycznej ze 150 do 200).

Uchodźca: Uchodźcy to osoby fizyczne, które w związku z uzasadnionymi obawami dotyczącymi prześladowania ze względu na rasę, wyznanie, narodowość, przynależność do określonej grupy społecznej lub przekonania polityczne przebywają poza swoim krajem pochodzenia i nie mogą lub, ze względu na wspomniane obawy, nie chcą korzystać z ochrony takiego kraju.

Umowa o readmisji: Umowa dotycząca procedur stosowanych przez państwo w celu odsyłania cudzoziemców bądź bezpaństwowców znajdujących się na jego terytorium nielegalnie do kraju pochodzenia lub do państwa trzeciego, przez które przejechali w drodze do kraju, który zamierza ich odesłać.

Zarządzanie granicami: Ułatwianie dozwolonych przepływów osób podróżujących w celach służbowych, turystów, migrantów i uchodźców oraz wykrywanie przypadków nielegalnego wjazdu cudzoziemców do danego kraju oraz zapobieganie takim przypadkom. Do środków zarządzania granicami zalicza się nakładanie przez państwa wymogów wizowych, sankcje wobec przedsiębiorstw transportowych nielegalnie wwożących cudzoziemców na dane terytorium oraz przechwytywanie na morzu.

1O ile nie zaznaczono inaczej, wszystkie definicje na podstawie Glosariusza migracji IOM.

2COM(2011) 743 final z dnia 18 listopada 2011 r., „Globalne podejście do kwestii migracji i mobilności”.

Streszczenie

I

Zewnętrzny wymiar wspólnej polityki migracyjnej UE ma na celu promowanie skutecznego zarządzania przepływami migracyjnymi we współpracy z krajami pochodzenia i tranzytu. Niniejsze sprawozdanie dotyczy dwóch głównych instrumentów finansowania w sześciu z 11 państw południowego regionu Morza Śródziemnego i państw objętych Partnerstwem Wschodnim – Programu tematycznego dotyczącego współpracy z państwami trzecimi (TPMA) oraz Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa (ENPI), z których oba ustanowiono na okres 2007–2013. Kontrola nie obejmuje wydarzeń związanych z migracją, które nastąpiły po 2014 r., ani reakcji UE na obecny kryzys uchodźczy.

II

Wydatki UE na zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej były podporządkowane szerokiej gamie ogólnych celów. W ramach kontroli nie udało się ustalić łącznej kwoty wydatków z budżetu UE, nie było też jasne, czy wydatki były dokonywane zgodnie z zakładanymi priorytetami geograficznymi i tematycznymi.

III

Na podstawie badania wybranych projektów Trybunał uznał, że istnieją możliwości zwiększenia skuteczności wydatków na zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej UE (TPMA i ENPI) w państwach południowego regionu Morza Śródziemnego i państwach objętych Partnerstwem Wschodnim. Często trudno było zmierzyć rezultaty uzyskane dzięki wydatkom unijnym, gdyż ich cele obejmowały bardzo szeroki obszar tematyczny i geograficzny, a przy tym brakowało wskaźników określonych ilościowo i zorientowanych na rezultaty. Trudno było ocenić wkład migracji w rozwój, który jest jednym z priorytetów globalnego podejścia do kwestii migracji i mobilności. Wreszcie, na podstawie projektów objętych kontrolą można uznać, że wkład wnoszony przez migrantów powracających do kraju pochodzenia był niewielki.

IV

Wydatki UE na zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej były realizowane przez szereg różnych podmiotów. Wymagało to koordynacji pomiędzy różnymi służbami Komisji, w szczególności między dyrekcjami generalnymi, Europejską Służbą Działań Zewnętrznych, delegaturami Unii i państwami nienależącymi do UE oraz częścią agencji UE we współpracy z państwami członkowskimi, krajami sąsiedzkimi i państwami trzecimi. Ten złożony format zarządzania wymagał ściślejszej koordynacji na wszystkich poziomach i większego zaangażowania delegatur UE w sprawy migracji.

V

Na końcu niniejszego sprawozdania Trybunał zaleca Komisji, by opracowała jasne i wymierne cele, które byłyby realizowane przy użyciu spójnego zestawu unijnych instrumentów finansowania wspieranych przez skuteczne monitorowanie i ocenę oraz stosowny system informacyjny. Mechanizmy zarządzania muszą być mniej złożone i lepiej skoordynowane.

Wstęp

01

Zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej UE obejmuje wiele różnorodnych kwestii, takich jak mobilność i legalna migracja, nielegalna migracja, migracja i rozwój oraz ochrona międzynarodowa. Kontrola, której dotyczy niniejsze sprawozdanie, odnosi się do działań przeprowadzonych do końca 2014 r. i obejmuje badanie wydatków na zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej UE w państwach południowego regionu Morza Śródziemnego i państwach objętych Partnerstwem Wschodnim (zob. również pkt 21-26). Kontrola nie dotyczyła pomocy wewnątrzunijnej ani pomocy udzielanej państwom członkowskim UE. Nie obejmowała również bezpośrednio działań przewidzianych konkretnie w celu obsługi wniosków o azyl ani danych na temat nielegalnej migracji. W ramach kontroli zbadano dwa główne instrumenty finansowania i wydatki w ramach tych instrumentów w sześciu krajach³ sąsiedztwa wschodniego i południowego w latach 2007-2013. Skontrolowane przez Trybunał wydatki na zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej nie obejmowały wydatków na kryzys związany z syryjskimi uchodźcami, w związku z czym sprawozdanie nie dotyczy wydarzeń, działań UE ani danych z 2015 r. Trybunał publikuje wyniki kontroli teraz, gdyż uważa, że zawarte w tym sprawozdaniu ustalenia i zalecenia wciąż są aktualne, ponieważ UE dąży do opracowania odpowiedniej polityki i odpowiednich reakcji budżetowych na zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej.

Zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej UE

Ramy polityki

02

Zgodnie z art. 67 Traktatu UE musi kształtować wspólną politykę w dziedzinie azylu, imigracji i kontroli granic zewnętrznych zgodnie z zasadą solidarności między państwami członkowskimi. Rada Europejska ustanowiła odpowiednie strategiczne wytyczne (art. 68), które zawarła w programie sztokholmskim (2009–2014)⁴, stanowiącym plan działania dla UE w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa. Nowe strategiczne wytyczne na okres 2014–2019 zostały przyjęte przez Radę w czerwcu 2014 r.

03

Głównym celem wspólnej polityki imigracyjnej (art. 79 Traktatu) jest zapewnienie skutecznego zarządzania przepływami migracyjnymi, sprawiedliwego traktowania obywateli państw trzecich przebywających legalnie w państwach członkowskich, a także zapobieganie nielegalnej imigracji i handlowi ludźmi oraz podejmowanie bardziej zdecydowanych działań służących ich zwalczaniu.

04

UE przywiązuje także szczególną uwagę do zarządzania przepływami migracyjnymi we współpracy z krajami pochodzenia lub tranzytu oraz do wzmacniania powiązań między migracją a rozwojem.

05

Wspólna polityka imigracyjna UE ma zatem wymiar zarówno wewnętrzny, jak i zewnętrzny. Niniejsze sprawozdanie dotyczy wymiaru zewnętrznego, który opisano w kolejnej części.

Globalne podejście do kwestii migracji zewnętrznej

06

W 2005 r. Rada przyjęła globalne podejście do kwestii migracji w Afryce i w regionie Morza Śródziemnego. W 2011 r. uległo ono przekształceniu w globalne podejście do kwestii migracji i mobilności (GPMM)⁵. Mimo że podejście to zostało przyjęte przez Radę⁶, nie jest ono prawnie wiążące, stanowi jednak nadrzędne ramy polityki UE w dziedzinie dialogu politycznego i współpracy w zakresie zewnętrznego wymiaru polityki migracyjnej.

07

W GPMM określono cztery ogólne priorytety tematyczne, opisane jako „równorzędne”:

a)lepsze organizowanie legalnej migracji oraz sprzyjanie dobrze zarządzanej mobilności;

b)zapobieganie nielegalnej migracji i zwalczanie tego zjawiska oraz eliminacja handlu ludźmi;

c)optymalizacja wpływu migracji i mobilności na dziedzinę rozwoju;

d)promowanie ochrony międzynarodowej oraz wzmacnianie zewnętrznego wymiaru polityki azylowej.

08

W omawianych ramach polityki poszanowanie praw człowieka stanowi priorytet horyzontalny.

Pierwszeństwo dla krajów objętych polityką sąsiedztwa

09

Chociaż GPMM miało zakres globalny (komunikat Komisji z 2011 r.), jego najważniejszym priorytetem było europejskie sąsiedztwo (zob. rys. 1), mianowicie⁷: południowa część regionu Morza Śródziemnego (Algieria, Egipt, Libia, Maroko i Tunezja) oraz kraje Partnerstwa Wschodniego (Armenia, Azerbejdżan, Białoruś, Gruzja, Mołdawia i Ukraina). Celem tego podejścia w regionie objętym polityką sąsiedztwa jest „dążenie do silnych, bliskich partnerstw, opartych na wzajemnym zaufaniu i wspólnych interesach, torujących drogę do dalszej integracji regionalnej”⁸. Kraje objęte europejską polityką sąsiedztwa to istotna część krajów pochodzenia migrantów i ich tranzytu do UE. Są one same również krajami docelowymi.

Zróżnicowane instrumenty instytucjonalne i finansowe

10

GPMM było realizowane z wykorzystaniem szerokiej gamy instrumentów. Więcej informacji na ten temat można znaleźć w ramce 1.

Ramka 1

Instrumenty stosowane w celu realizacji GPMM

οInstrumenty polityczne, takie jak regionalny dialog polityczny i partnerstwa na rzecz mobilności.

οInstrumenty prawne, takie jak umowy o ułatwieniach wizowych i o readmisji zawierane z państwami niebędącymi członkami UE (17 takich umów w 2015 r.).

οWsparcie operacyjne ze strony agencji UE, takich jak Frontex.

οSzereg wkładów finansowych UE na rzecz organów administracji państw niebędących członkami UE i innych zainteresowanych stron (takich jak organizacje międzynarodowe). Zaliczają się do nich programy lub projekty finansowane z różnych źródeł budżetowych oraz specjalny program tematyczny ukierunkowany na budowanie zdolności i współpracę w obszarze migracji i azylu, obejmujące większość państw niebędących członkami UE, w tym kraje objęte europejską polityką sąsiedztwa.

Rys. 1

Kraje objęte europejską polityką sąsiedztwa

Legenda:

niebieski = Unia Europejska,

zielony = państwa objęte europejską polityką sąsiedztwa.

Źródło: Eurostat.

11

UE uczestniczy w szeregu regionalnych⁹ i dwustronnych dialogów dotyczących realizacji GPMM. Siedem głównych dialogów regionalnych trwających w okresie przeprowadzania kontroli obejmowało kluczowe regiony na południe i wschód od UE i polegało na regularnym odbywaniu oficjalnych spotkań i wzmacnianiu instrumentów współpracy. Podstawowe dwustronne ramy dialogu w dziedzinie polityki azylowej i migracyjnej z krajami objętymi europejską polityką sąsiedztwa stanowią partnerstwa na rzecz mobilności. Mają one na celu rozwiązywanie problemów związanych z migracją i mobilnością, które dotyczą obu stron dialogu, w tym w stosownych przypadkach z mobilnością o krótko- i długoterminowym charakterze. Uczestnictwo państw członkowskich w tych partnerstwach jest dobrowolne i nie jest prawnie wiążące. Partnerstwa na rzecz mobilności służą określeniu priorytetów i uzgodnieniu konkretnych inicjatyw, a państwa członkowskie mogą w nich dobrowolnie uczestniczyć, zapewniając finansowanie lub wiedzę fachową. W załączniku I można znaleźć zestawienie ośmiu umów partnerstwa na rzecz mobilności zawartych od 2008 r., łącznie z udziałem państw członkowskich.

Różne źródła wydatków UE na zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej

12

W tym rozdziale opisano dwa główne instrumenty finansowe UE wspierające zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej, jak również inne programy, które przyczyniły się do jego realizacji.

13

Program tematyczny dotyczący współpracy z państwami trzecimi w obszarze migracji i azylu (TPMA) był jedynym programem specjalnie poświęconym wyzwaniom w obszarze migracji zewnętrznej i azylu w latach 2007–2013. Jego podstawą prawną był art. 16 rozporządzenia w sprawie Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju¹⁰. Ogólnym celem programu było wsparcie państw niebędących członkami UE w zapewnieniu „lepszego zarządzania przepływami migracyjnymi we wszystkich ich wymiarach”. W tym celu dążono do ukierunkowania interwencji w ramach TPMA na wschodnie i południowe szlaki migracji, a także do lepszego budowania zdolności oraz promowania inicjatyw współpracy w dziedzinie migracji i azylu. Program ten nie powstał w celu bezpośredniego rozwiązywania problemów związanych z podstawowymi przyczynami migracji¹¹ ¹².

14

Program zrealizowano pod auspicjami Dyrekcji Generalnej ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju. Około dwóch trzecich z finansowanych działań wybrano w drodze zaproszeń do składania wniosków, a resztę poprzez ukierunkowane inicjatywy Komisji.

15

Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa (ENPI)¹³ został uruchomiony w 2007 r. jako narzędzie europejskiej polityki sąsiedztwa¹⁴. W rozporządzeniu w sprawie ENPI nie określono celów. Zamiast tego zostały one uzgodnione w umowach między Komisją a państwami niebędącymi członkami UE. Działania finansowane z ENPI zaplanowano m.in. z myślą o wspieraniu reform i wzmocnieniu zdolności w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, w tym migracji i azylu (np. zintegrowanego zarządzania granicami, readmisji oraz walki z handlem ludźmi i zapobiegania mu), zorganizowanej przestępczości i terroryzmu.

16

Wkład w zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej może też wnieść szereg innych programów, takich jak Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju, Europejski Instrument na rzecz Wspierania Demokracji i Praw Człowieka lub Instrument na rzecz Stabilności. Możliwe jest również wykorzystanie Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej oraz Europejskiego Fundusz Rozwoju, jednak nie w odniesieniu do krajów objętych polityką sąsiedztwa.

Mechanizmy finansowania i zarządzania

17

Trybunał oszacował, że w latach 2007–2013 podpisano umowy na wydatki UE na zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej w łącznej wysokości ok. 1,4 mld euro (zob. załącznik II). Niemniej dostępne były tylko dane finansowe dotyczące TPMA, w ramach którego w tym samym okresie płatności wyniosły łącznie 304,3 mln euro (zob. pkt 52–56).

18

W okresie 2007–2013 działania były nie tylko finansowane przez Komisję, ale również współfinansowane przez państwa członkowskie.

19

Za programowanie wydatków UE w ramach zewnętrznego wymiaru polityki migracyjnej odpowiadają wspólnie Europejska Służba Działań Zewnętrznych (ESDZ) i szereg dyrekcji generalnych Komisji. Za zarządzanie środkami UE w ramach zewnętrznego wymiaru polityki migracyjnej odpowiada Komisja.

20

Wspomniany szeroki zakres instrumentów UE w dziedzinie wydatkowania środków znajduje odzwierciedlenie w fakcie, że w obszarze tym może interweniować kilka dyrekcji generalnych Komisji Europejskiej. Dyrekcja Generalna ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju odpowiada za Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju (DCI), Europejski Fundusz Rozwoju (EFR), Europejski Instrument na rzecz Wspierania Demokracji i Praw Człowieka (EIDHR) oraz ENPI, choć w 2015 r. zadania te przejęła DG ds. Polityki Sąsiedztwa i Negocjacji w sprawie Rozszerzenia, odpowiedzialna także za IPA. DG ECHO (DG ds. Pomocy Humanitarnej i Ochrony Ludności) zarządza pomocą humanitarną, w tym pomocą dla uchodźców. Tylko w przypadku programów tematycznych finansowanych z DCI (takich jak TPMA) jedyną jednostką odpowiedzialną za opracowanie i wdrażanie programów jest DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju. Projektami realizowanymi w ramach zarządzania bezpośredniego zarządzała bezpośrednio Komisja ze swojej siedziby w Brukseli lub delegatury UE. Państwa członkowskie mogą uczestniczyć w niektórych instrumentach, zapewniając współfinansowanie (zob. szczegółowe informacje w załączniku III).

3Algieria, Gruzja, Libia, Mołdawia, Maroko i Ukraina.

4Dz.U. C 115 z 4.5.2010, s. 1.

5COM(2011) 743 final; dokument Rady nr 9417/12 z dnia 3 maja 2012 r. „Konkluzje Rady w sprawie globalnego podejścia do kwestii migracji i mobilności”.

6Przyjęto je w konkluzjach Rady w maju 2012 r. (dokument Rady nr 9417/12), a następnie powtórzono w kwietniu 2014 r. (dokument Rady nr 8443/14).

7W ramach globalnego podejścia do migracji z 2005 r. (GPM) priorytetowo traktowano Afrykę (w tym Afrykę Północną) jako najbardziej istotny obszar geograficzny. W 2007 r. do GPM włączono państwa wschodnie i południowo-wschodnie (COM(2007) 247 final z dnia 16 maja 2007 r. „Zastosowanie podejścia globalnego do migracji do regionów sąsiadujących z Unią Europejską na wschodzie i południowym wschodzie”). Europejskie sąsiedztwo potraktowano priorytetowo także w GPMM (COM(2011) 743 final) oraz w pierwszym sprawozdaniu z jego wdrażania (COM(2014) 96 final z dnia 21 lutego 2014 r. „Sprawozdanie z wdrażania globalnego podejścia do kwestii migracji i mobilności w latach 2012–2013”). Na priorytetowe traktowanie tych obszarów wskazano ponownie w licznych konkluzjach Rady.

8COM(2011) 743 final, s. 8.

9Główne dialogi regionalne to proces budapeszteński, proces praski, panel Partnerstwa Wschodniego ds. migracji i azylu, partnerstwo Afryka–UE w dziedzinie migracji, mobilności i zatrudnienia (MMZ), proces z Rabatu, dialog AKP–UE na temat migracji i rozwoju oraz zorganizowany i kompleksowy dialog UE–CELAC w sprawie migracji.

10Rozporządzenie (WE) nr 1905/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. ustanawiające instrument finansowania współpracy na rzecz rozwoju (Dz.U. L 378 z 27.12.2006, s. 41).

11Program tematyczny dotyczący współpracy z państwami trzecimi w obszarze migracji i azylu, wieloletni dokument strategiczny na lata 2011–2013: http://ec.europa.eu/europeaid/thematic-programme-cooperation-third-countries-areas-migration-and-asylum-2011-2013-multi-annual_en

12Na lata 2014–2020 TPMA zastąpiono migracyjnym komponentem programu zapewniania globalnych dóbr publicznych i reagowania na wyzwania o skali światowej.

13Rozporządzenie (WE) nr 1638/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 2006 r. określające przepisy ogólne w sprawie ustanowienia Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa (Dz.U. L 310 z 9.11.2006, s. 1).

14W okresie 2014–2020 ENPI zastąpiono Europejskim Instrumentem Sąsiedztwa (ENI), który nie był objęty zakresem niniejszej kontroli.

Zakres kontroli i podejście kontrolne

21

Trybunał zbadał, czy wydatki UE w ramach TPMA i ENPI, czyli instrumentów ustanowionych na okres 2007–2013, w dziedzinie migracji miały wyznaczone jasne cele oraz czy były skuteczne i dobrze skoordynowane w 6 z 11 państw południowego regionu Morza Śródziemnego i państw objętych Partnerstwem Wschodnim. Kontrola nie obejmuje wydarzeń związanych z migracją, które nastąpiły po 2014 r., ani reakcji UE na obecny kryzys uchodźczy. W szczególności w ramach kontroli sprawdzono, czy wydatki w dziedzinie migracji:

a)przyczyniały się do realizacji jasnego i spójnego zbioru celów, którym towarzyszył skuteczny system monitorowania, stanowiących reakcję na dobrze określone potrzeby i priorytety w krajach objętych europejską polityką sąsiedztwa;

b)prowadziły do osiągnięcia wyznaczonych celów w krajach objętych europejską polityką sąsiedztwa;

c)były dobrze koordynowane przez organy UE i państwa członkowskie.

22

W ramach kontroli, czy cele wydatkowania zostały jasno sformułowane, oraz kontroli systemów monitorowania skupiono się na różnych instrumentach finansowania stosowanych w celu wspierania zewnętrznego wymiaru polityki migracyjnej UE (zob. załącznik III)¹⁵. W ramach kontroli skuteczności i koordynacji skoncentrowano się na projektach finansowanych na podstawie programu tematycznego dotyczącego współpracy z państwami trzecimi w obszarze migracji i azylu (TPMA), a także ze środków Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa (ENPI).

23

Kontrola objęła kraje wschodniego i południowego sąsiedztwa, w szczególności Algierię, Gruzję, Libię, Mołdawię, Maroko i Ukrainę.

24

Kontrolę przeprowadzono na podstawie:

a)wywiadów i informacji uzyskanych od Komisji i trzech krajów (Algierii, Gruzji i Maroka) dotyczących 12 projektów, jak również wizyt w delegaturach Unii, właściwych organach krajowych i lokalnych oraz, w miarę możliwości, u beneficjentów końcowych. Wywiady przeprowadzono także z innymi zainteresowanymi stronami, takimi jak przedstawiciele państw członkowskich (zarówno w Brukseli, jak i na miejscu), organizacji międzynarodowych, społeczeństwa obywatelskiego i ośrodków analitycznych;

b)przeglądu dokumentacji 11 projektów realizowanych w Libii, Mołdawii i na Ukrainie;

c)przeglądów obejmujących dokumenty polityczne, programowe i projektowe, kwestionariusza wysłanego do organów administracji 11 państw członkowskich oraz analizy powiązanej literatury i stosownych ocen.

25

Wspomniane wyżej 23 projekty, z których jeden był przedłużeniem innego projektu objętego próbą, odpowiadają łącznej wartości umów w wysokości 89 mln euro (zob. załącznik IV) z 742 mln euro, na które podpisano umowy. Projekty te wybrano na podstawie (i) kwoty wydatków, (ii) zrównoważonego uwzględnienia różnych priorytetów tematycznych GPMM, (iii) lokalizacji, (iv) statusu projektu (zamknięty lub w toku) oraz (v) tego, czy pomoc wspierała partnerstwa na rzecz mobilności (zob. załącznik I).

26

Trybunał przeprowadził kontrolę w kontekście nowych rozporządzeń w sprawie wydatkowania środków dotyczących okresu 2014–2020. W ramach częściowej reorganizacji wewnętrznej od czasu, gdy nowa Komisja rozpoczęła urzędowanie, europejską politykę sąsiedztwa (obejmującą kwestie migracji) przeniesiono z Dyrekcji Generalnej ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju do Dyrekcji Generalnej ds. Polityki Sąsiedztwa. W stosownych przypadkach zmiany te uwzględniono w kontroli.

15W państwach południowego regionu Morza Śródziemnego ani w państwach objętych Partnerstwem Wschodnim nie wykorzystuje się instrumentów EFR i IPA.

Spójność celów, identyfikacja potrzeb krajów partnerskich i instrumenty monitorowania wymagają usprawnienia

Szeroka gama celów polityki, które nie zawsze były ze sobą powiązane

27

Trybunał sprawdził, czy dwa instrumenty finansowania wspierające realizację zewnętrznego wymiaru polityki migracyjnej UE (TPMA i ENPI) były wdrażane za pomocą jasno określonych i spójnych celów, jak również, czy cele operacyjne odzwierciedlały dobrze określone potrzeby państw niebędących członkami UE oraz czy towarzyszył im zbiór wskaźników umożliwiających pomiar rezultatów. Trybunał sprawdził też, czy dostępne środki finansowe zostały przydzielone na potrzeby dobrze określonych priorytetów w sposób maksymalizujący oddziaływanie interwencji.

28

Ogólnym celem TPMA było wsparcie państw niebędących członkami UE w zapewnieniu „lepszego zarządzania przepływami migracyjnymi we wszystkich ich wymiarach”. Cel ten został podzielony na pięć priorytetów¹⁶, które w dokumentach Komisji przedstawiono jako cele programu. Cele szczegółowe określono w tematycznych dokumentach strategicznych.

29

Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa (2007–2013), częściowo obejmujący migrację, sam w sobie nie określał celów politycznych. Stosowne rozporządzenie odnosiło się do ustanawiania celów priorytetowych w dokumentach strategicznych – przyjmowanych przez Komisję – dla kraju lub regionu. W przypadku gdy UE nie uzgodniła z danym krajem celów szczegółowych, realizowane miały być cele polityki UE (nie wskazano jednak, które).

30

System wydatków na zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej UE odwoływał się również do pięciu innych instrumentów, z których każdy ma własne cele i ramy działania. Instrumenty te nie skupiają się zatem na ustaleniach w zakresie migracji lub ich w ogóle nie uwzględniają. Z przepisów nie wynikało jasno, w jaki sposób powiązane były ze sobą różne cele ani co miały one przynieść w dziedzinie migracji zewnętrznej na poziomie UE (zob. załącznik III).

31

Mimo że te unijne instrumenty finansowania mogą odnosić się do sytuacji, w których migracja jest problemem oraz wnosić wkład w wydatki w obszarze migracji, pod względem prawnym i finansowym nie przewidywały żadnej jasnej strategii ani mechanizmów monitorowania, które umożliwiłyby określenie skali takiego wkładu.

Należy położyć większy nacisk na identyfikację potrzeb krajów partnerskich

32

Trybunał ustalił, że analiza potrzeb została poprawnie udokumentowana w przypadku dziesięciu projektów, natomiast w dziewięciu innych z różnych przyczyn została udokumentowana tylko częściowo (na przykład w jednej trzeciej z nich spowodowane to było głównie trudnym kontekstem lokalnym i brakiem stabilności politycznej). W przypadku czterech projektów nie udało się znaleźć dowodów na piśmie.

33

Umowy o partnerstwie na rzecz mobilności¹⁷ zawarte przez Komisję, państwa członkowskie i kraje partnerskie stanowią ramy polityczne dialogu w dziedzinie migracji, pomagające również w identyfikacji potrzeb (zob. także pkt 36). Umowy o partnerstwie na rzecz mobilności, zawarte z ośmioma krajami¹⁸ (zob. załącznik I), mogą również obejmować państwa członkowskie, z których 24 dołączyły do jednego lub większej liczby z tych ośmiu partnerstw. Partnerstwo na rzecz mobilności nie jest wprawdzie prawnie wiążące, proces dialogu ułatwia jednak określenie potrzeb i ich bardziej kompleksowe uwzględnienie. Mołdawia – objęta jednym z najstarszych partnerstw na rzecz mobilności – stara się na przykład zmienić kierunek wdrażania swojego partnerstwa w celu zapewnienia większej równowagi między wszystkimi czterema priorytetami tematycznymi GPMM. Komisja regularnie przypomina państwom członkowskim o zrównoważonej realizacji partnerstw na rzecz mobilności, co polega na przykład na kładzeniu większego nacisku na działania dotyczące legalnej migracji, praw człowieka i ochrony uchodźców.

34

Pod względem określania i definiowania potrzeb zasadniczą rolę odgrywają delegatury Unii w krajach partnerskich. Trybunał ustalił, że w delegaturach Unii nie było wyspecjalizowanych urzędników ds. migracji. Sprawami migracji zajmował się personel mający za zadanie obsługę wydatków UE, którego znajomość tematyki migracji oraz wiedza specjalistyczna w tej dziedzinie były na zróżnicowanym poziomie. Dyrekcja Generalna ds. Migracji i Spraw Wewnętrznych przydzieliła do delegatur szereg specjalistów zajmujących się sprawami wewnętrznymi, w okresie przeprowadzania kontroli żaden z nich nie zajmował jednak stanowiska w żadnym z państw objętych europejską polityką sąsiedztwa czy partnerstwem na rzecz mobilności.

35

Lepsze zrozumienie problematyki migracji może przyczynić się do lepszego reagowania na potrzeby państw niebędących członkami UE. DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju przygotowała szereg narzędzi szkoleniowych i warsztatów poświęconych wybranym tematom.

36

Określenie potrzeb w kraju partnerskim zależy również od priorytetów przyjętych w takim kraju oraz od jego zaangażowania w zarządzanie sprawami migracji. Dla wielu krajów objętych europejską polityką sąsiedztwa, w szczególności na południu, nie jest to kwestia priorytetowa. Niechęć do konstruktywnej współpracy z UE w tej dziedzinie utrudnia identyfikację potrzeb, zwłaszcza ze względu na przekonanie krajów partnerskich, że niektóre działania miały na celu przede wszystkim przyniesienie korzyści UE. Przykłady obejmują brak powodzenia w zaangażowaniu krajów północnoafrykańskich w funkcjonowanie sieci ochrony granic Seahorse w regionie Morza Śródziemnego.

37

Również projekt interaktywnej mapy nielegalnych szlaków i przepływów migracyjnych w Afryce, na Bliskim Wschodzie i w regionie Morza Śródziemnego (I-Map) (0,7 mln euro), który miał na celu wspieranie dialogu w dziedzinie migracji i ułatwianie wymiany informacji, był krytykowany przez niektóre kraje partnerskie za zapewnianie większych korzyści UE i jej państwom członkowskim niż państwom spoza UE. Według danych dostępnych w lipcu 2014 r. tylko 6% spośród 668 użytkowników systemu stanowią kraje objęte europejską polityką sąsiedztwa, natomiast głównymi użytkownikami są państwa członkowskie UE (50%), a na dalszych miejscach znajdują się Komisja i agencje UE (30%).

Instrumenty monitorowania i oceny wymagają usprawnienia

38

Adekwatne, spójne i terminowo udostępniane wskaźniki stanowią zasadnicze narzędzie służące ukierunkowaniu i ocenie polityki oraz powiązanych z nią instrumentów. Trybunał znalazł niewiele dowodów świadczących o istnieniu precyzyjnych i systematycznych wskaźników dostosowanych do każdego poziomu interwencji oraz stwierdził brak spójności między wskaźnikami na różnych poziomach polityki – na poziomie ram strategicznych, budżetu i sprawozdań z działalności Komisji, tj. ram operacyjnych dla każdej interwencji finansowej (zob. rys. 2).

Rys. 2

Powiązania między celami a wskaźnikami polityki oraz dokumentami wykonawczymi w zakresie TPMA

39

Na poziomie strategicznym mechanizmy monitorowania globalnego podejścia do kwestii migracji i mobilności były zdefiniowane bardzo ogólnie. Planowano ukierunkowanie realizacji programu przy wykorzystaniu metody oceny porównawczej umożliwiającej określanie zmian w czasie. Tej bardzo ogólnej definicji nie wyjaśniono ani nie przedstawiono odnoszących się do niej wskaźników, wartości referencyjnych ani wartości docelowych umożliwiających ocenę realizacji celów, które same w sobie były bardzo ogólne. W wyniku konsultacji społecznych przeprowadzonych w 2011 r., podczas których 86% respondentów wypowiedziało się za wprowadzeniem wskaźników zarządzania, Komisja doszła do wniosku, w porozumieniu z większością państw członkowskich, że cele i wskaźniki polityki powinny być „elastyczne i jakościowe, a nie ilościowe”.

40

Cel ogólny TPMA został podzielony na pięć priorytetów interwencji (zob. pkt 28). Cele szczegółowe, oczekiwane rezultaty i wskaźniki wykonania zadań powinny zostać określone w tematycznym dokumencie strategicznym.

41

Przygotowano dwa dokumenty strategiczne na dwa okresy, odpowiednio czteroletni (2007–2010) i trzyletni (2011–2013). Na okres 2011–2013 zdefiniowano 26 oczekiwanych rezultatów i 37 wskaźników. Nie ustalono jednak żadnych wartości referencyjnych ani celów ilościowych.

42

Uchybienia w procesie monitorowania i rozliczalności można zilustrować na przykładzie pierwszego obszaru działania w ramach programu (przedstawionego jako cel w dokumencie strategicznym), którego ogólnym celem było zwiększenie powiązań między migracją a rozwojem. Realizacja tego celu w okresie 2011–2013 miała być monitorowana za pomocą dziewięciu wskaźników (zob. ramka 2).

Ramka 2

Wskaźniki odnoszące się do celu zwiększenia powiązań między migracją a rozwojem

οLiczba projektów obejmujących diaspory w UE i mających na celu rozwój krajów pochodzenia.

οLiczba działań produktywnych lub rozwojowych, w których uczestniczyli migranci, powracający migranci lub społeczności emigrantów.

οPrzejrzystość, niezawodność i koszt usług przekazów pieniężnych.

οZakres wiedzy finansowej w gospodarstwach domowych migrantów.

οLiczba ekspertów z państw trzecich zajmujących się zarządzaniem przepływami migracyjnymi.

οLiczba przygotowanych lub przyjętych dokumentów ustawodawczych dotyczących kwestii migracji w państwach trzecich.

οRamy dialogu i współpracy w dziedzinie migracji między państwami trzecimi oraz między państwami trzecimi a Unią Europejską.

οLiczba działań lub kampanii podnoszących świadomość społeczną.

οLiczba ekspertów z państw trzecich zajmujących się gromadzeniem i analizą danych dotyczących migracji.

43

Powyższe wskaźniki nie umożliwiały jednak monitorowania i oceny tego, jak realizowany jest ten cel programu. Większość z nich była złożona, obejmowała niekiedy kilka parametrów (np. przejrzystość, wiarygodność i koszt usług umożliwiających transfery finansowe) i odnosiła się co najwyżej do produktów, a nie do rezultatów. Nie wskazano źródeł danych, definicji ani metod zestawienia danych. Niektóre pojęcia, takie jak eksperci (ds. analizy danych lub zarządzania przepływami migracyjnymi) oraz wiedza finansowa w gospodarstwach domowych migrantów, mogły być trudne do zinterpretowania.

44

Ten sam brak jasności dotyczył wskaźników wyszczególnionych w budżetach, planach zarządzania DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju oraz rocznych sprawozdaniach z działalności. Do celów realizacji programu monitorowania dokumenty te powinny były również uwzględniać wskaźniki służące ocenie wyników interwencji UE pod względem wykorzystania środków i uzyskanych rezultatów. Dokumenty opierały się na czterech celach¹⁹, przy czym wskaźniki, cele i rezultaty były różne dla każdego roku.

45

Wskaźniki te nie były również wystarczająco spójne ze wskaźnikami zawartymi w ramach strategicznych TPMA. Tak więc dziewięć wskaźników dotyczących pierwszego celu ram strategicznych (zwiększenie powiązań między migracją a rozwojem) ograniczono do dwóch w budżecie na 2011 r., tylko jednego w budżecie na 2012 r. i dwóch w budżecie na 2013 r. Żaden z tych wskaźników nie występował we wszystkich trzech latach. Wskaźniki wybrane na potrzeby sprawozdań z działalności sporządzanych przez Komisję (trzy w 2011 r., cztery w 2012 r. i trzy w 2013 r.) nie zawsze były wykorzystywane do realizacji celów budżetu i odpowiadały im tylko częściowo.

46

Przykłady w ramce 3 ilustrują niespójność i zmienność w czasie wskaźników odnoszących się do pierwszego celu programu.

Ramka 3

Zwiększenie powiązań między migracją a rozwojem – niespójne i niestabilne wskaźniki

οW rocznym sprawozdaniu z działalności DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju za 2011 r. wskaźnik liczby lokalnych przedsiębiorstw wspieranych z programów finansowanych przez UE w ramach celu szczegółowego 1 (zwiększenie powiązań między migracją a rozwojem) nie odpowiadał wskaźnikom zawartym w ramach strategicznych Programu tematycznego dotyczącego współpracy z państwami trzecimi w obszarze migracji i azylu (TPMA). Nie wykorzystano go w rocznych sprawozdaniach z działalności za 2012 i 2013 r.

οW budżecie na 2012 r. jedynym wskaźnikiem odnoszącym się do tego celu była liczba lokalnych przedsiębiorstw otrzymujących pomoc. W rocznym sprawozdaniu z działalności za ten sam rok w odniesieniu do omawianego celu przedstawiono cztery wskaźniki: koszt przekazywania środków przez migrujących pracowników do ich krajów pochodzenia, skalę zaangażowania organizacji diaspory w opracowywanie projektów w dziedzinie migracji, liczbę państw niebędących członkami UE otrzymujących wsparcie na opracowanie i wdrożenie strategii w dziedzinie migracji lub uwzględnienie kwestii migracji w strategii rozwoju, a także zasięg geograficzny profili migracyjnych.

47

Niewiele bardziej spójne są wskaźniki wyznaczone w odniesieniu do innych celów programu. Do celu propagowania legalnej migracji zarobkowej odnosił się spójny wskaźnik zastosowany w budżetach i rocznych sprawozdaniach z działalności dotyczących okresu 2010–2013, tj. „liczba umów dotyczących transferu umiejętności i programów migracji cyrkulacyjnej”. W ramach strategicznych TPMA wskaźnik ten określono jednak jako „wskaźnik powrotów migrantów uczestniczących w programach cyrkulacyjnych”.

48

Wreszcie, jak wspomniano powyżej, w dokumentach strategicznych TPMA nie określono żadnych celów. Cele ustalono w budżetach (rozdział 19 02 w 2013 r.), lecz tutaj odnosiły się one często do ściśle określonych krajów lub danego regionu bądź nie były aktualizowane. Informacje ilościowe odnoszące się do tych celów były zatem ograniczone lub brakowało ich, a wskaźniki okazały się nieadekwatne w przypadkach, gdy powinny służyć ilościowemu określeniu zjawiska i monitorowaniu jego przebiegu w czasie. Przykładowo, w 2009 i 2010 r. podano te same wartości wskaźnika dotyczącego liczby nielegalnych migrantów zidentyfikowanych i objętych readmisją w państwach niebędących członkami UE, a w budżetach na 2012 i 2013 r. wybrano identyczne wartości docelowe dla tego wskaźnika. Na okres 2014–2020 Komisja ustanowiła nowy zbiór wskaźników. Pomimo pewnych ulepszeń utrzymują się trwałe uchybienia, np. brak wartości wyjściowych i docelowych.

49

W odniesieniu do samych projektów Trybunał wykrył te same niedociągnięcia i niespójności we wskaźnikach określonych w dokumentach strategicznych i budżetowych. DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju stara się monitorować uzyskane rezultaty za pomocą wskaźników opracowanych na potrzeby tabeli programu Excel (zob. pkt 54). Występowały jednak niespójności między wskaźnikami określonymi na poziomie projektu a wskaźnikami dostępnymi we wspomnianej tabeli programu Excel, w rocznym sprawozdaniu z działalności czy w ramach strategicznych TPMA. Ponadto przedstawiane wyniki były często niekompletne. W 18 skontrolowanych projektach (z próby obejmującej 23) uwzględnionych w tabeli programu Excel kompletne wyniki podano w trzech przypadkach, częściowe w ośmiu, a w pozostałych siedmiu nie przedstawiono żadnych wyników. Czynniki te podważają wiarygodność tabeli i jej skuteczność pod względem pomiaru rezultatów i osiąganych postępów.

50

Trybunał odnotował, że dane przedstawione w rocznym sprawozdaniu z działalności dotyczące rezultatów TPMA były zestawiane przez personel Komisji odpowiedzialny za projekt na podstawie doraźnie określanych wymogów, nie zaś w toku ciągłego i systematycznego procesu gromadzenia informacji. Istniejące mechanizmy nie umożliwiły systematycznego opisu podejmowanych działań na podstawie szeregu stabilnych i spójnych wskaźników (w przypadku TPMA). Nie istniała także macierz pozwalająca na korelację celów i wskaźników na wszystkich poziomach między projektami a rocznym sprawozdaniem z działalności. Wreszcie większość środków wydanych na zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej pochodziło z unijnych instrumentów finansowania innych niż TPMA. W przypadku migracji roczne sprawozdanie z działalności (DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju) obejmowało jednak tylko realizację rozdziału budżetu poświęconego TPMA i nie zawierało żadnych informacji dotyczących rozdziałów odnoszących się do innych instrumentów finansowania. Żadne inne dokumenty nie zawierały skonsolidowanych rezultatów odnoszących się do wszystkich instrumentów finansowania.

51

Do realizacji zewnętrznego wymiaru polityki migracyjnej UE odnosi się też, w różnym stopniu, wiele innych sprawozdań²⁰. Sprawozdania te zawierają informacje o postępach poczynionych w różnych obszarach polityki i nie skupiają się na przeglądzie rezultatów osiągniętych dzięki wydatkom UE w tym konkretnym obszarze.

Priorytety geograficzne i tematyczne były trudne do zweryfikowania

52

W ramach globalnego podejścia do kwestii migracji i mobilności kraje objęte europejską polityką sąsiedztwa traktuje się jako priorytet geograficzny. Ze środków w ramach Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju (z łącznej kwoty na lata 2007–2013 wynoszącej ok. 5,6 mld euro) 465 mln euro przeznaczono na programy tematyczne (w tym TPMA) w krajach objętych europejską polityką sąsiedztwa²¹.

53

W trakcie kontroli trudno było ocenić, czy wydatków dokonywano zgodnie z tymi priorytetami, gdyż nie było możliwe określenie całkowitej kwoty unijnych wydatków z budżetu UE na finansowanie działań w dziedzinie migracji zewnętrznej w krajach objętych europejską polityką sąsiedztwa. W załączniku II podsumowano kwoty zakontraktowane na cele wydatków w dziedzinie migracji w okresie 2007–2013, tj. łącznie ok. 1,4 mld euro. Dane te, udostępnione przez DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju oraz DG ds. Polityki Sąsiedztwa i Negocjacji w sprawie Rozszerzenia, nie obejmują szczegółów dotyczących faktycznych płatności.

54

Trybunał przeanalizował te informacje na podstawie tabeli programu Excel²² opracowanej przez DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju, w której zestawiono wszystkie wydatki w tym obszarze. Tabela ta obejmuje wszystkie wydatki poniesione od 2001 r. Wykazane w niej wydatki za okres 2007–2013 pochodziły z siedmiu unijnych instrumentów finansowania²³. Dane te były jednak niekompletne. Informacji dotyczących obszarów wydatków innych niż TPMA nie aktualizowano regularnie od 2012 r. Spośród 23 umów objętych próbą kontrolną pięć (o łącznej wartości 22,8 mln euro) nie figuruje w tabeli.

55

Dane zawarte w tabeli pobierano z systemu informacji finansowej Komisji CRIS (wspólny system informacyjny RELEX), który Komisja wprowadziła w 2002 r. w celu ułatwienia zarządzania działaniami zewnętrznymi. CRIS to główny system oferujący informacje odniesienia do celów zarządzania działaniami zewnętrznymi i ich dokumentowania. W sprawozdaniu specjalnym z 2012 r. dotyczącym CRIS²⁴ Trybunał zwrócił uwagę na pewne uchybienia w systemie, w szczególności wynikające z faktu, że kody danych CRIS nie były odpowiednio zdefiniowane. W konsekwencji konsolidacja danych w CRIS stała się szczególnie skomplikowana i narażona na błędy, przez co niemożliwe jest łatwe pozyskanie z CRIS zagregowanych danych dotyczących pomocy zewnętrznej z podziałem na państwa będące beneficjentami, instrumenty finansowania lub obszary polityki UE.

56

Komisja stosuje kody zdefiniowane przez OECD²⁵ w celu kategoryzacji umów według sektora działalności. Niemniej w obszarze publicznej pomocy rozwojowej nie ma specjalnych kodów dotyczących migracji. W rezultacie przypisywanie umowom poszczególnych kodów pozostawia się w gestii kierowników programów, którzy wybierają je spośród istniejących kodów, przez co kody mogą nie odpowiadać danym sektorom. Stało się tak w przypadku pewnej liczby umów skontrolowanych przez Trybunał (zob. ramka 4). Ta metoda przetwarzania wykluczała wszelką stosowną analizę wydatków w ujęciu geograficznym lub tematycznym oraz nie pozwalała na uzyskanie pełnego obrazu poziomu wydatków.

Ramka 4

Przykłady niewłaściwego kodowania wydatków na zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej

Dostarczenie 54 pojazdów z napędem na cztery koła ukraińskiej służbie kontroli granicznej oznaczono kodem 15110 (sektor publiczny i polityka zarządzania administracyjnego), można je było jednak również oznaczyć kodem 15130 (pomoc dla instytucji mająca na celu wsparcie reformy systemów bezpieczeństwa). Projekt zatytułowany „Wsparcie dla aktywności i zatrudnienia w Maghrebie – migracja wspierająca rozwój lokalny” oznaczono kodem 15150 (demokratyczne uczestnictwo i społeczeństwo) zamiast kodem 13010 (zatrudnienie i polityka zarządzania administracyjnego). Niemniej jednak żaden z tych dwóch kodów nie był odpowiedni dla projektów w dziedzinie migracji ani nie wskazywał na nie jako takie.

Nie istnieje kod dla projektów w dziedzinie migracji niespełniających kryteriów OECD dla projektów w zakresie publicznej pomocy rozwojowej, na co zwrócił uwagę w 2011 r. Parlament Europejski²⁶. Komisja jednak niekiedy omyłkowo przypisywała im kody, jak miało to miejsce w przypadku projektów Saharamed i Seahorse w basenie Morza Śródziemnego²⁷, które obejmowały pewne istotne działania niespełniające kryteriów OECD.

57

Trybunał zbadał, jak dużą część wydatków w ramach TPMA przydzielono krajom objętym europejską polityką sąsiedztwa, która jest najwyższym priorytetem GPMM (zob. pkt 9). Rozkład geograficzny wydatków przedstawiono na rys. 3 poniżej. Jest to jednak tylko kwota szacunkowa, gdyż niektóre umowy obejmowały więcej niż jeden kraj lub region (np. działania globalne mogą dotyczyć także krajów objętych europejską polityką sąsiedztwa). Z analizy wynika, że nawet jeśli znaczna część umów dotyczyła krajów objętych polityką sąsiedztwa, w przybliżeniu połowa z nich dotyczyła innych regionów. W latach 2007–2013 w krajach wschodniego i południowego sąsiedztwa podpisano umowy na 42% całkowitej kwoty (a w połączeniu z działaniami globalnymi – na 59% tej kwoty), czego nie można w sposób zasadny nazwać ważnym priorytetem geograficznym, a wręcz można stwierdzić, że koncentracja dostępnych środków była niewystarczająca, aby uporać się z narastającą niestabilnością w obszarze migracji.

Rys. 3

Rozkład geograficzny umów zawartych w ramach TPMA w latach 2007–2013 w ujęciu kumulatywnym

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie informacji przekazanych przez Komisję.

58

Trudno jest również określić ilościowo, jak środki są rozdzielone między różne obszary tematyczne, gdyż niektóre działania są objęte kilkoma z nich. Na rys. 4 przedstawiono łączne wydatki z tytułu TPMA w okresie 2007–2013.

Rys. 4

Rozkład tematyczny umów zawartych w ramach TPMA w latach 2007–2013 w ujęciu kumulatywnym

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie informacji przekazanych przez Komisję.

59

Na rys. 5 przedstawiono wyniki podobnej analizy umów podpisanych w ramach Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa na lata 2008–2013.

Rys. 5

Rozkład tematyczny umów zawartych w ramach ENPI w latach 2008–2013 w ujęciu kumulatywnym

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie informacji przekazanych przez Komisję.

60

Połączenie tych dwóch tabel pokazuje, że wysiłki związane z dwoma głównymi europejskimi instrumentami finansowania w obszarze migracji zewnętrznej, tj. TPMA oraz ENPI, skupiały się na zapobieganiu nielegalnej migracji i jej wykrywaniu (w tym w ramach kontroli granicznych). Fakt, że bezpieczeństwo i ochrona granic to dominujące elementy w europejskich wydatkach w dziedzinie migracji, usuwa w cień inne cele podkreślane w globalnym podejściu, takie jak zwiększenie powiązań między migracją a rozwojem, a także współpraca z państwami niebędącymi członkami UE w celu położenia nacisku na organizację skutecznego zarządzania migracją w sposób odzwierciedlający potrzeby gospodarcze państw przyjmujących, potrzeby rozwojowe krajów pochodzenia i prawa migrantów.

Interwencja obejmowała rozległy obszar geograficzny

61

Wydatki UE na zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej obejmowały szeroki zakres celów, instrumentów i obszarów geograficznych, co może ograniczać ich skuteczność.

62

Środki przydzielone na wsparcie państw niebędących członkami UE były wyraźnie zbyt ograniczone w stosunku do potrzeby szybkiego rozwoju wynikającej ze znacznego nasilenia się nielegalnej imigracji w regionie Morza Śródziemnego, w szczególności od 2013 r. Fakt, że w wielu krajach projekty były podporządkowane szeregowi priorytetów tematycznych, gwarantował, że w pojedynczym kraju partnerskim nie zostanie zgromadzona masa krytyczna zasobów finansowych. TPMA obejmował zatem duży obszar geograficzny i szeroki wachlarz interwencji, których charakter i zakres były mocno zróżnicowane. Zakres działania w ramach TPMA oraz aspiracje przyświecające jego celom nie uwzględniały ograniczonej ilości dostępnych zasobów, co oznacza, że projekty były zbyt rozproszone, aby wytworzyć wystarczającą masę krytyczną pozwalającą na uzyskanie istotnych rezultatów w odnośnych krajach. Sytuacja ta ograniczyła zdolność UE do zadbania o to, aby interwencja wywołała rzeczywisty efekt zachęty w państwach niebędących członkami UE i do rozwinięcia skutecznej współpracy w dziedzinie migracji. Gdy zasoby są trudno dostępne, należy je przydzielać na realizację priorytetów, które dają największe możliwości uzyskania wartości dodanej.

63

Tę samą obserwację zawarto w dokumencie strategicznym TPMA na lata 2011–2013, w którym stwierdzono, że „jego duży zasięg geograficzny i szeroki zakres celów, w połączeniu z ograniczoną dostępnością środków, skutkują brakiem „masy krytycznej”, co poważnie ogranicza jego oddziaływanie w odnośnych krajach, uniemożliwiając UE wykorzystanie takiego finansowania jako prawdziwej zachęty we współpracy z państwami niebędącymi członkami UE, a zatem skuteczne zaangażowanie rządów takich krajów we współpracę w tej dziedzinie”.

64

Jako ilustracja może tu posłużyć także projekt skontrolowany przez Trybunał – wspólna inicjatywa UE i ONZ na rzecz migracji i rozwoju, zmierzająca do zwiększenia pozytywnego oddziaływania migracji i rozwoju poprzez wspieranie i angażowanie niewielkich podmiotów i upowszechnianie globalnych najlepszych praktyk. Biorąc pod uwagę fakt, że był to program pilotażowy, Trybunał doszedł do wniosków podobnych do przedstawionych przez Komisję w jej ocenie tej inicjatywy, w której skrytykowany został brak ukierunkowania tematycznego i geograficznego: „ze względu na wymóg wdrożenia programu o charakterze globalnym oraz na fakt, że 50% funduszy przydzielono krajom objętym instrumentem ENPI (kraje objęte europejską polityką sąsiedztwa), a 50% krajom DCI, nie osiągnięto masy krytycznej projektów w żadnym z krajów ani regionów”.

65

Ze względu na ograniczone środki dostępne na potrzeby uporania się z nasilającymi się wyzwaniami w dziedzinie migracji działanie UE zagrożone jest rozproszeniem ze względu na brak jasno zdefiniowanych i określonych ilościowo priorytetów.

16Art. 16 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1905/2006: (i) zwiększanie powiązań pomiędzy migracją i rozwojem, (ii) propagowanie dobrze zarządzanej migracji zarobkowej, (iii) zwalczanie nielegalnej imigracji oraz ułatwianie readmisji nielegalnych imigrantów, (iv) propagowanie przyznawania azylu oraz ochrony międzynarodowej, w tym za pomocą regionalnych programów ochrony dotyczących w szczególności wzmacniania zdolności instytucjonalnych i ochrony bezpaństwowców oraz (v) ochrona migrantów przed wyzyskiem i wykluczeniem i zwalczanie handlu ludźmi.

17Ustanowiono w nich zbiór celów politycznych i przewidziano szereg inicjatyw mających na celu zapewnienie możliwie najskuteczniejszego zarządzania przepływem osób.

18Armenia, Azerbejdżan, Gruzja, Jordania, Maroko, Mołdawia, Republika Zielonego Przylądka i Tunezja.

19Cele szczegółowe obejmowały migrację i rozwój, migrację legalną i migrację zarobkową, ograniczenie nielegalnej migracji oraz wspieranie udzielania azylu i ochrony międzynarodowej. Ochrony praw migrantów ani działań mających na celu walkę z handlem ludźmi nie obejmował żaden cel szczegółowy. W 2011 r. (lecz nie w późniejszych latach) roczny plan działania i roczne sprawozdanie z działalności obejmowały piąty cel szczegółowy, odnoszący się do uwzględnienia aspektu migracji w dialogu politycznym z państwami niebędącymi członkami UE.

20Na przykład sprawozdanie z wdrażania GPMM, roczne sprawozdania z postępów krajów we wdrażaniu EPS, sprawozdania UE w sprawie spójności polityki na rzecz rozwoju, aktualizacje Śródziemnomorskiej Grupy Zadaniowej, sprawozdanie z postępów planu działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego, sprawozdania roczne dotyczące imigracji i azylu (w tym dokumenty robocze służb Komisji), oceny umów o readmisji zawieranych przez UE, sprawozdanie ESM „Analiza opisowa skutków programu sztokholmskiego w latach 2010–2013”, przegląd strategiczny EUBAM Libia oraz półroczne aktualizacje dla SCIFA, działającego przy Radzie Strategicznego Komitetu ds. Imigracji, Granic i Azylu, dotyczące działania UE w sprawie presji migracyjnej.

21Art. 38 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1905/2006.

22Wspomniana tabela programu Excel nie powstała w celu prowadzenia bieżącej sprawozdawczości na temat wydatków projektowych.

23TPMA, nienależąca do TPMA część DCI, EFR, ENPI, EIDHR, Instrument na rzecz Stabilności i IPA.

24Sprawozdanie specjalne nr 5/2012 „CRIS – Wspólny system informacyjny RELEX (Common RELEX Information System)” (http://eca.europa.eu).

25Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju – Komitet Pomocy Rozwojowej

26Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 8 czerwca 2011 r. w sprawie rozporządzenia (WE) nr 1905/2006 ustanawiającego instrument finansowania współpracy na rzecz rozwoju – wnioski i perspektywy na przyszłość.

27Odnotowano to w trakcie przeglądu śródokresowego programu TPMA w 2010 r., kiedy przeanalizowano sieć Seahorse na obszarze Atlantyku oraz inne projekty i zauważono, że szereg projektów programu TPMA nie ma przypisanych żadnych kodów.

Negatywny wpływ uchybień na skuteczność wydatków na zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej UE (TPMA i ENPI) w państwach południowego regionu Morza Śródziemnego i państwach objętych Partnerstwem Wschodnim

66

Trybunał zbadał skuteczność wydatków UE, w szczególności sprawdzając, czy projekty były dobrze skonstruowane, czy zmierzono rezultaty, czy wdrożenie miało miejsce w wyznaczonym terminie oraz czy uzyskano planowane rezultaty. Badanie obejmowało analizę wybranych projektów oraz wszelkich dostępnych dokumentów dotyczących monitorowania i oceny. Mimo że Trybunał stwierdził szereg uchybień, wykrył również stosowanie niewielkiej liczby dobrych praktyk.

Ze względu na niedociągnięcia w celach operacyjnych i wskaźnikach rezultatu trudno było ocenić skuteczność projektów

67

W celu zmierzenia rezultatów projektu, ilościowego określenia poczynionych postępów i ustalenia, w jakim stopniu rezultaty odpowiadają pierwotnym założeniom, konieczne jest określenie celów operacyjnych oraz zdefiniowanie produktów i wyników na podstawie wartości wyjściowych i docelowych (zob. glosariusz).

68

Trybunał stwierdził, że cele projektów często formułowane były w sposób ogólnikowy, przez co ocena rezultatów w odniesieniu do deklarowanych celów była szczególnie utrudniona (zob. ramka 5). Wskaźniki rezultatu często nie odzwierciedlały realizacji celów i w rzeczywistości przyjmowały postać wskaźników produktu. W niewielu spośród skontrolowanych projektów wyznaczono wskaźniki z istotnymi wartościami wyjściowymi lub docelowymi umożliwiającymi pomiar postępów dokonanych w wyniku realizacji projektu.

Ramka 5

Przykład rezultatów trudnych do zmierzenia

Projekt „Zapewnienie lepszej ochrony imigrantom i wzmocnienie zdolności do zarządzania mieszanymi przepływami migracyjnymi²⁸ w Algierii” miał trzy cele szczegółowe:

1.konsolidacja zdolności prawnej i procedur w obszarze migracji i azylu na potrzeby zarządzania mieszanymi przepływami migracyjnymi i poszukiwania trwałych rozwiązań;

2.pomoc w rozwoju ochrony i pomocy humanitarnej dla migrantów i osób ubiegających się o azyl, w szczególności należących do grup szczególnie wrażliwych;

3.podnoszenie świadomości i informowanie społeczeństwa obywatelskiego o kwestiach mieszanych przepływów migracyjnych.

(i)Po pierwsze cele te nie były szczegółowe (zgodnie z definicją celów „SMART”), gdyż dotyczyły działań, które nie były wystarczająco precyzyjnie zdefiniowane lub były zbyt ogólne, aby można było je wyrazić liczbowo. Ponadto umowa nie określała żadnej rzeczywistej metody pomiaru realizacji celów. Przykładowo, pierwszy i trzeci cel miały być mierzone za pomocą studiów publikowanych przez organizacje i artykułów w czasopismach dotyczących postępów odnotowanych w obszarze objętym projektem.

(ii)Po drugie niewiele było wskaźników do pomiaru wyników, a nawet wówczas, gdy takie wskaźniki mogły być wyrażone liczbowo, nie były w ten sposób wyrażone i nie obejmowały wartości wyjściowych ani docelowych. Przykładowo, jednym z zaplanowanych działań był dobrowolny powrót uchodźców (np. do Nigerii) z pomocą włoskiego związku zawodowego. Nie były dostępne szacunkowe dane na temat liczby oczekiwanych powrotów ani analiza gotowości kraju pochodzenia do przyjęcia powracających migrantów. Nie określono również szczegółowo, jakie istotne i wiarygodne informacje musiałyby zostać zgromadzone w celu zmierzenia rezultatów. W tych okolicznościach niemożliwa była ocena, w jakim stopniu projekt przyczynił się do poprawy istniejącej sytuacji.

(iii)Trzeci cel wykazywał te same uchybienia. Realizacja opierała się na organizowaniu działań zwiększających świadomość społeczeństwa obywatelskiego w tym zakresie oraz na dialogu międzyinstytucjonalnym. Powiązany wskaźnik zdefiniowany był w następujący sposób: „stopień świadomości społecznej na temat szczególnych potrzeb osób wymagających ochrony międzynarodowej”. Koncepcje te były zbyt ogólne, by można je było poddać ocenie.

69

TPMA został ustanowiony w celu zwiększenia zdolności w krajach pochodzenia i tranzytu (zob. ramka 6). Wspierał on inicjatywy w dziedzinie współpracy i zachęcał państwa niebędące członkami UE do dzielenia się doświadczeniami i metodami pracy. Projekty realizowane w ramach TPMA polegały zazwyczaj na finansowaniu badań, usług konsultantów, wizyt studyjnych w państwach członkowskich UE, kampanii podnoszących świadomość społeczną itp. Stąd też często wpływ celów i działań tych projektów na migrację były trudny do oceny lub możliwy do oceny dopiero w długim okresie.

Ramka 6

Przykład budowania zdolności prowadzącego do długoterminowych rezultatów

Projekty wzmacniające migrację zarobkową pomogły Mołdawii wynegocjować dwustronne umowy dotyczące zatrudnienia i zabezpieczenia społecznego z szeregiem państw członkowskich UE i państw niebędących członkami UE oraz rozpocząć negocjacje w sprawie umów międzyrządowych odnoszących się do migracji pracowników medycznych.

Czynniki zmniejszające skuteczność

70

Trybunał ustalił, że osiem projektów doprowadziło do uzyskania planowanych rezultatów. W 13 pozostałych przypadkach planowane rezultaty zostały osiągnięte częściowo. Dotyczyło to często celów projektów, które były zbyt szerokie i trudne do zmierzenia. W przypadku jednego z projektów nie osiągnięto rezultatów, jednak projekt ten był nadal w trakcie realizacji, natomiast w przypadku innego było zbyt wcześnie, czy ocenić stopień osiągnięcia rezultatów. W niewielkiej liczbie przypadków skuteczności projektu szkodziła niestabilność polityczna. Wreszcie wydawało się, że niektóre projekty były bardziej nastawione na interes państw członkowskich, co ograniczyło ich oddziaływanie w krajach partnerskich (zob. ramka 7).

Ramka 7

Przykład częściowo skutecznego projektu

Sieć Seahorse w basenie Morza Śródziemnego

Założeniem tego projektu było wzmocnienie zdolności rządów północnoafrykańskich poprzez poprawę ochrony granic, co umożliwiłoby skuteczniejsze przeciwdziałanie nielegalnej migracji i nielegalnemu handlowi. Celem było ustanowienie w basenie Morza Śródziemnego sieci (Seahorse) pozwalającej na szybką wymianę wiarygodnych informacji o nielegalnej imigracji drogą morską przy użyciu punktów kontaktowych w odnośnych państwach afrykańskich. Sieć Seahorse w basenie Morza Śródziemnego miała dla UE strategiczne znaczenie ze względu na jej rolę w rozwoju europejskiego systemu nadzorowania granic i wymiany informacji EUROSUR²⁹. W rok po rozpoczęciu projektu osiągnięto niewiele. Chociaż zorganizowano pewne działania (szkolenia, spotkania technicznych grup roboczych i pierwszy krajowy punkt kontaktowy), Libia była jedynym krajem, który dołączył do sieci, a realizacji projektu poważnie zaszkodził panujący klimat niepewności i niestabilności. Przyjęcie Libii było sprzeczne z poglądami Komisji, która wolała unikać krajów niestabilnych politycznie. Władze algierskie potwierdziły, że nie są zainteresowane uczestnictwem, ponieważ zachęty są słabe, a wymogi w dziedzinie bezpieczeństwa zbyt uciążliwe.

71

Biorąc pod uwagę kontekst i złożoność kwestii migracji, Trybunał wykrył opóźnienia w realizacji projektów. Trybunał zbadał, w jakim zakresie wybrane projekty zostały zrealizowane terminowo i przyniosły rezultaty w przewidywanych ramach czasowych. Dziewięć z nich wdrożono w planowanym terminie, pięć zrealizowano z opóźnieniem poniżej 12 miesięcy, a pięć z opóźnieniem ponad 12 miesięcy. W momencie kontroli cztery projekty były wciąż w toku realizacji.

72

Ograniczone wyniki wynikały w niektórych przypadkach z braku stabilności politycznej. Projekt „SaharaMed” rozpoczęto w 2010 r. w kontekście znacznych przepływów migracyjnych do Libii i przez Morze Śródziemne do Włoch. Realizacja zaczęła się przed libijską rewolucją z 2011 r., przy czym następnie projekt zmodyfikowano z uwzględnieniem nowej, porewolucyjnej sytuacji. Do ogólnie określonych celów projektu należały poprawa lub konsolidacja zasobów na potrzeby walki z nielegalną imigracją, zapobieganie jej i przechwytywanie imigrantów na Morzu Śródziemnym, badanie i ściganie nielegalnego handlu, zwłaszcza ludźmi, a także skuteczne zarządzanie nie tylko postępowaniem z migrantami zatrzymanymi zgodnie z międzynarodowymi przepisami, lecz także operacjami poszukiwawczo-ratowniczymi. Niestabilność polityczna w kraju oraz uchybienia w zarządzaniu projektem skutkowały zawieszeniem go na 12 miesięcy w 2011 r., następnie przedłużeniem o 12 miesięcy, potem kolejnym zawieszeniem na siedem miesięcy w 2014 r., a także utratą części inwestycji. Jak wynika ze sprawozdania finansowego dostępnego w momencie przeprowadzania kontroli, z całkowitej kwoty 10 mln euro tylko 3 mln euro wydatkowano w ramach projektu, przy czym z chwilą rozpoczęcia realizacji Komisja wypłaciła zaliczkę w wysokości 5,8 mln euro. Ze względu na trudną sytuację w czasie kontroli nie były świadczone niektóre usługi wspierające operacje ratownicze i zwalczanie handlu ludźmi na morzu, takie jak transport sanitarny czy naprawa łodzi uszkodzonych podczas wojny.

73

W poprzednim punkcie opisano szereg uchybień oddziałujących na skuteczność projektów. Trybunał wykrył również niewielką liczbę przypadków, w których z tymi uchybieniami uporano się należycie, co pozytywnie wpłynęło na skuteczność omawianych projektów.

Ramka 8

Przykład dobrych praktyk

Jednym z tych przykładów jest projekt „Promowanie poszanowania praw migrantów subsaharyjskich w Maroku”. Ten trwający nadal projekt, rozpoczęty w styczniu 2013 r. (2 mln euro), miał na celu propagowanie poszanowania praw migrantów subsaharyjskich w prowincjach w sąsiedztwie miast Rabat, Tanger i Casablanca. Projekt był dobrze zaplanowany, zaspokajał lokalne potrzeby, a w jego ramach ustanowiono ograniczoną liczbę celów operacyjnych (np. „poprawa sposobu przyjmowania migrantów i ograniczenie ryzyka masowego wykluczenia”), a także przewidywał konkretne oczekiwane rezultaty (np. ok. 4,5 tys. najbardziej narażonych migrantów zapewniono zakwaterowanie w trzech modelowych ośrodkach recepcyjnych, a prawa migrantów były uznawane i szanowane przez partnerów instytucjonalnych); określono także wymierne wskaźniki, jak również źródła i kanały ich weryfikacji.

Szczegółową sprawozdawczość zapewniono na podstawie weryfikowalnych faktów jasno wskazujących na stopniowe osiąganie celów (w czasie kontroli było jednak za wcześnie na analizę ogólnego oddziaływania czy rezultatów projektu). Projekt jest realizowany w ścisłej współpracy z innymi inicjatywami darczyńców, a zarazem podejmowane są czynne próby zaangażowania zarówno rządu, jak i władz lokalnych. Delegatura Unii otrzymuje odpowiednie informacje i zapewnia stałe monitorowanie.

Problemy ze skutecznością projektów w trzech kluczowych obszarach

74

Kolejne sekcje zawierają rozważania na temat skuteczności w trzech kluczowych obszarach:

οpowiązań między migracją a rozwojem (pozytywny wpływ migracji na rozwój), które stanowią jeden z priorytetów UE,

οśrodków wsparcia w zakresie powrotów i readmisji,

οochrony praw człowieka, stanowiącej cel horyzontalny, który ma być realizowany we wszystkich projektach.

Powiązania między migracją a rozwojem

75

Powiązania między migracją a rozwojem to jeden z czterech priorytetów globalnego podejścia do kwestii migracji i mobilności (GPMM) (zob. pkt 7). Figurują one również, w bardzo ogólnym ujęciu, w rozporządzeniu w sprawie Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju: „dążenie do maksymalizacji wpływu, jaki na rozwój ma zwiększona regionalna i globalna mobilność ludzi, a w szczególności dobrze zarządzana migracja pracowników; poprawa […] zrozumienia kwestii powiązania migracji z rozwojem”. Jest to jedno z kluczowych działań czwartego filaru europejskiego planu działania w dziedzinie migracji przedstawionego przez Komisję w maju 2015 r., czyli „nowej polityki dotyczącej legalnej migracji”.

76

Projektem przewodnim programu tematycznego w tej dziedzinie była wspólna inicjatywa na rzecz migracji i rozwoju (JMDI) o budżecie 15 mln euro, realizowana wraz z Programem Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju. Ogólnym celem tej inicjatywy było wzmocnienie pozytywnego oddziaływania migracji poprzez angażowanie niewielkich podmiotów i upowszechnianie globalnych najlepszych praktyk. Ustanowiono trzy cele szczegółowe:

a)wzmocnienie zdolności niewielkich podmiotów do skuteczniejszego opracowywania i realizowania inicjatyw w zakresie migracji i rozwoju;

b)ułatwianie nawiązywania kontaktów i wymiany wiedzy między specjalistami ds. migracji i rozwoju;

c)opracowanie zaleceń dla specjalistów i decydentów politycznych w celu rozpowszechniania ich na szczeblu krajowym i międzynarodowym.

77

W trakcie oceny zewnętrznej w 2011 r.³⁰ odnotowano już, że cele te były zbyt ogólnikowe, aby można było należycie ocenić ich realizację, podkreślając, że wszelkie zaobserwowane rezultaty mogą być uznane za zgodne z celami. Wnioski z oceny nie zostały przedyskutowane przez komitet sterujący JMDI.

78

Ogólne wyniki realizacji i rezultaty programu JMDI miały być mierzone za pomocą wskaźników takich jak liczba przeprowadzonych kursów szkoleniowych w obszarze budowania zdolności, częstotliwość komunikacji lub poziom zaangażowania w dyskusje internetowe, liczba pobrań, treści tworzone i wprowadzone do obiegu, liczba gości na wirtualnych targach i podręcznik najlepszych praktyk w dziedzinie migracji i rozwoju. Ze wskaźników tych nie wynikało jasno, w jaki sposób można było zwiększyć pozytywne oddziaływanie migracji na rozwój lub jakie konkretne rezultaty można uzyskać pod względem jakości i ilości.

79

Główne osiągnięcia JMDI to zaplanowanie i ogłoszenie zaproszenia do składania wniosków w odniesieniu do 55 małych projektów realizowanych w 16 krajach, obejmujących organizacje diaspory obecne w 27 państwach członkowskich UE, a także podręcznik dobrych praktyk skodyfikowanych i ustalonych na podstawie rezultatów projektu. JMDI pozwoliła również na łatwiejsze nawiązywanie kontaktów i wymianę wiedzy między specjalistami ds. migracji i rozwoju. Dodatkowo projekt ten zapewnił dużą widoczność na międzynarodowych forach, takich jak doroczne Światowe Forum Migracji i Rozwoju.

80

Trybunał zbadał próbę projektów podjętych w ramach inicjatywy pilotażowej JMDI w następstwie zaproszenia do składania wniosków. Rezultaty były zróżnicowane: cele często były zbyt ambitne lub powiązanie między migracją a rozwojem było niejasne, a ponadto nie wszystkie projekty były trwałe. W jednym z projektów, realizowanym w Maroku, kobiety z regionu o wysokim poziomie emigracji założyły spółdzielnie i były w stanie prowadzić stabilną, przynoszącą dochód działalność (np. sprzedaż przypraw, prowadzenie cukierni) oraz nabyć podstawowe umiejętności czytania i pisania. Spółdzielnie miały być zakładane przy ścisłym i czynnym zaangażowaniu marokańskiej diaspory we Włoszech. Spółdzielnie utworzono, jednak diaspora marokańska we Włoszech nie zaangażowała się w istotnym stopniu.

81

Zbadane przez nas projekty były ograniczone pod względem oddziaływania i trwałości i dotyczyły w większym stopniu rozwoju niż migracji. Zaangażowanie uczestników skontrolowanych projektów w Maroku, Gruzji i Algierii miało charakter ściśle lokalny i dotyczyło bardzo niewielkiej liczby osób. Biorąc pod uwagę, że ogólnym celem JMDI było określenie najlepszych praktyk, wpływ ich upowszechniania na dużą skalę był z konieczności ograniczony.

Środki wsparcia powrotów i readmisji – ograniczone oddziaływanie i nierównomierne poparcie ze strony państw niebędących członkami UE

82

Polityka UE w zakresie readmisji nielegalnych migrantów została wprowadzona traktatem z Amsterdamu w 1999 r., upoważniającym Unię do negocjowania i zawierania umów o readmisji z państwami niebędącymi członkami UE. Przyjmują one postać umów o współpracy, ułatwiających krajom pochodzenia lub tranzytu wydawanie dokumentów laissez-passer obywatelom państw członkowskich niebędących członkami UE, którzy nie mają paszportów i objęci są procesem wydalenia. Politykę tę sformalizowano w dyrektywie w sprawie powrotów z 2008 r.³¹

83

UE zawarła 17 umów o readmisji, w tym pięć z krajami objętymi europejską polityką sąsiedztwa. Ponadto różne państwa członkowskie podpisały umowy dwustronne z państwami niebędącymi członkami UE. Na przykład Gruzja zawarła zarówno umowę o readmisji z UE, jak i szereg dwustronnych umów o readmisji z państwami członkowskimi.

84

Unijne programy finansowania w zakresie powrotów i readmisji zapewniły usługi dla migrantów stojących w obliczu dobrowolnego lub wymuszonego powrotu. Udzielano im pomocy w dziedzinie integracji zawodowej i szkolenia zawodowego, rozpoczynania działalności gospodarczej i opieki medycznej. Programy wspomagały również organy administracji publicznej w radzeniu sobie z osobami powracającymi i ponownie przyjmowanymi migrantami poprzez badania, wymiany i pomoc w organizacji kampanii podnoszących świadomość zagrożeń związanych z nielegalną migracją i handlem ludźmi.

85

Z 23 projektów zbadanych przez Trybunał pięć dotyczyło readmisji i obejmowało łącznie 20,50 mln euro. Kwotę tę rozdzielono między Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa (16,31 mln euro) i Program tematyczny dotyczący współpracy z państwami trzecimi w obszarze migracji i azylu (4,19 mln euro). Projekty były często realizowane raczej na małą skalę, a ich rezultaty i skuteczność były ograniczone (zob. ramka 9).

Ramka 9

Projekt readmisji w Gruzji

Wsparcie dla powracających/repatriowanych migrantów gruzińskich oraz realizacja umów o readmisji między UE a Gruzją

Celem tego projektu (o wartości 3 mln euro) było wzmocnienie zdolności rządu w zakresie zarządzania powracającymi/repatriowanymi migrantami, wsparcie ponownej integracji ekonomicznej i społecznej obywateli Gruzji oraz przygotowanie kampanii informacyjnej.

Projekt przyczynił się do rozwoju krajowej strategii i przepisów w dziedzinie migracji. Utworzono dwa ośrodki poradnictwa zawodowego i rekrutacji pomagające w ponownej integracji powracających osób. W momencie kontroli nie było jednak pewne, czy ośrodki te będą kontynuować działalność po zakończeniu projektu, ponieważ dalsze środki miały pochodzić z UE, za pośrednictwem Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji (IOM), a nie ze źródeł lokalnych.

Planowano, że z usługi pośrednictwa pracy skorzysta 700 osób. Ostatecznie pomocy udzielono 423 osobom, z których 119 znalazło pracę, przy czym na koniec projektu oszacowano, że 83 z nich były nadal zatrudnione.

Ostatnim działaniem było zapewnienie tymczasowego zakwaterowania 180 osobom. Z tej formy wsparcia skorzystało tylko 13 osób.

Pomoc w ustanowieniu skutecznego systemu zarządzania readmisją w trzech państwach w Kaukazie Południowym

Celem projektu (wartość 1,5 mln euro) było zapewnienie pomocy w ustanowieniu skutecznego systemu zarządzania readmisją w Armenii, Azerbejdżanie i Gruzji. Koszty projektu zostały w 20% poniesione przez państwa członkowskie UE. Działania w ramach projektu obejmowały program wzmacniania zdolności i wizyty studyjne w szeregu państw członkowskich UE (w których uczestniczyło dziewięciu funkcjonariuszy publicznych). Jednocześnie 110 cudzoziemców zamieszkałych w Gruzji skorzystało z pomocy przy dobrowolnej repatriacji. W internecie utworzono elektroniczny system zarządzania przypadkami readmisji (RCMS), umożliwiający państwom członkowskim rejestrację i rozpatrywanie wniosków o readmisję. Kilka państw członkowskich dołączyło do systemu w 2014 r., choć nadal było zbyt wcześnie, by określić ilościowo ewentualny wynikający z tego przyrost wydajności.

86

Osiągnięcia w wyniku skontrolowanych projektów były niewielkie, ponieważ:

a)Polityka readmisyjna jest niesłusznie postrzegana przez niektóre kraje partnerskie jako komponent polityki bezpieczeństwa UE. Często uważa się ją za kompromis w zamian za liberalizację reżimu wizowego w krajach wschodnich lub umowy handlowe z rządami krajów południowych.

b)Państwa członkowskie nie przygotowują migrantów przebywających w UE skutecznie do powrotu do krajów pochodzenia³².

c)Wreszcie, wielu migrantów, którzy powrócili, nie ma świadomości, że dostępna jest pomoc na potrzeby ich readmisji, a problemy z ponowną integracją, które mogą napotkać, skutkują wysokim poziomem ponownej migracji³³.

Ochrona praw człowieka – uwzględniana w skontrolowanych projektach, jednak nie zawsze skutecznie realizowana

87

W wielu dokumentach, w tym w komunikacie wydanym przez Komisję w następstwie arabskiej wiosny³⁴, dano wyraz zaangażowaniu w ochronę praw człowieka. W pierwszym sprawozdaniu dotyczącym globalnego podejścia do kwestii migracji i mobilności Komisja zauważyła, że budowa partnerstw na rzecz mobilności zależy od lepszego zrównoważenia priorytetów tematycznych. W szczególności konieczny był większy nacisk na legalną migrację, prawa człowieka i ochronę uchodźców³⁵. Przyjmując sprawozdanie, Rada powtórzyła te wnioski.

88

Trybunał stwierdził, że cele większości kontrolowanych projektów odnoszą się bezpośrednio lub pośrednio do praw człowieka. Do przykładów należały promowanie praw migrantów w Maroku i Algierii oraz budowa ośrodków recepcyjnych dla migrantów zgodnie z normami międzynarodowymi w ramach ukraińskiego programu readmisji. W praktyce jednakże, jak pokazuje przypadek ukraińskich ośrodków recepcyjnych, nie przewidziano żadnych szkoleń pomagających organom zarządzającym takimi ośrodkami w zapewnieniu zgodności z międzynarodowymi normami w dziedzinie praw człowieka. Sposób traktowania migrantów, osób ubiegających się o azyl i uchodźców na Ukrainie był wielokrotnie krytykowany przez organizacje międzynarodowe i społeczeństwo obywatelskie.

89

Projekt SaharaMed, który otrzymał 10 mln euro finansowania na poprawę zdolności w zakresie zarządzania nielegalną migracją, zapobiegania jej i przechwytywania nielegalnych migrantów w regionie Morza Śródziemnego, nie obejmował żadnych środków zabezpieczających gwarantujących poszanowanie praw migrantów, ani poprzez działania, ani poprzez zakup wyposażenia. W ocenie ryzyka nie uwzględniono mechanizmów reagowania na pogwałcenia praw człowieka. Kiedy z końcem 2012 r. Parlament Europejski wezwał do ustanowienia skutecznych mechanizmów monitorowania w dziedzinie ochrony praw człowieka³⁶, kierownik projektu zareagował na to, zapraszając włoską organizację pozarządową, która miała zwiększyć zdolność władz libijskich do zapewnienia ochrony. Pojawiały się liczne doniesienia o naruszeniach praw człowieka w centrach detencyjnych, a władze libijskie nie zgodziły się na skorzystanie z pomocy organizacji pozarządowej mimo zawarcia formalnej umowy³⁷. Sama organizacja zaproponowała zakończenie projektu SaharaMed w 2013 r., po czym został on zawieszony. W 2014 r. projekt uzupełniono dwoma innymi, skupiającymi się na ochronie i poszanowaniu praw człowieka w przypadku migrantów w Libii³⁸.

28Termin „migracja mieszana” odnosi się do złożonych ruchów ludności, w ramach których ludzie przemieszczają się tymi samymi szlakami i z wykorzystaniem tych samych środków transportu, lecz ich profile są zróżnicowane, a ich podróże odbywają się z różnych przyczyn (IOM).

29Jak podkreśliła Rada do Spraw Zagranicznych dnia 18 listopada 2013 r. – dokument Rady nr 16364/13 z dnia 18 i 19 listopada 2013 r.

30Ocena wspólnej inicjatywy Komisji Europejskiej i Narodów Zjednoczonych na rzecz migracji i rozwoju, IBF International Consulting 2011.

31Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (Dz.U. L 348 z 24.12.2008, s. 98).

32Picard E. i Greco Tonegutti R., „Study on the results of concrete migration and development projects financed from the Aeneas and TPMA programmes” [Badanie wyników konkretnych projektów w dziedzinie migracji i rozwoju finansowanych z programów Aeneas i TPMA], październik 2014 r., http://ec.europa.eu/europeaid/sites/devco/files/study-migration-and-development-20141031_en.pdf.

33Według opracowania dotyczącego projektu CARIM-East 40% osób powracających decyduje się na ponowną emigrację ze względu na problemy, z którymi borykają się po repatriacji. Mirian Tukhashvili, „The demographic and economic framework of circular migration in Georgia” [Demograficzne i gospodarcze ramy migracji cyrkulacyjnej w Gruzji], nota wyjaśniająca CARIM-East 12/89.

34COM(2011) 303 final z dnia 25 maja 2011 r. „Nowa koncepcja działań w obliczu zmian zachodzących w sąsiedztwie”.

35COM(2014) 96 final.

36Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 22 listopada 2012 r. w sprawie sytuacji migrantów w Libii (2012/2879(RSP)).

37http://www.amnesty.org/en/news/libya-refugees-asylum-seekers-and-migrants-held-indefinitely-deplorable-conditions-2013-06-20; http://www.hrw.org/news/2014/06/22/libya-whipped-beaten-and-hung-trees.

38„Ochrona wrażliwych grup ludności w Libii” (5 mln euro) oraz „Oparte na prawach wsparcie systemu azylowego i zarządzania migracją w Libii” (10 mln euro).

Trudności w koordynacji pomiędzy wieloma partnerami na różnych poziomach

90

W zarządzaniu polityką migracyjną w UE, państwach członkowskich i państwach niebędących członkami UE rolę odgrywa bardzo wielu partnerów. W partnerstwo z państwami członkowskimi i państwami niebędącymi członkami UE, których oczekiwania mogą się różnić, zaangażowanych jest kilka dyrekcji i służb Komisji (w tym DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju, DG ds. Migracji i Spraw Wewnętrznych, DG ds. Rozszerzenia oraz, ostatnio, DG ds. Polityki Sąsiedztwa i Negocjacji w sprawie Rozszerzenia, a także ESDZ).

Złożony format zarządzania

91

Schemat organizacyjny realizacji polityki migracyjnej w instytucjach UE (zob. załącznik V) jest szczególnie zawiły. Wystąpiły uchybienia w zakresie powiązań między głównymi partnerami – zarówno między dyrekcjami i służbami Komisji, jak i między Komisją w Brukseli a jej delegaturami.

92

Rada, Komisja i szereg grup roboczych często wskazywały na potrzebę usprawnienia wewnętrznej koordynacji między kluczowymi departamentami Komisji, zwłaszcza między dwiema głównymi partnerskimi dyrekcjami generalnymi – DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju oraz DG ds. Migracji i Spraw Wewnętrznych.

93

Komisja podejmuje wysiłki mające na celu zarządzanie sprawami migracji w różnych obszarach polityki i służbach (współpraca rozwojowa, sąsiedztwo, rozszerzenie, sprawy zagraniczne i wewnętrzne), nie miała jednak żadnej praktycznej strategii ani mechanizmu zapewniania koordynacji różnych obszarów polityki, funduszy i dyrekcji generalnych.

94

Finansowanie GPMM to element niezwykle istotny dla jego skutecznej realizacji. Państwa członkowskie mogą wnosić bezpośredni wkład w finansowanie GPMM, dlatego tak ważny jest skuteczny mechanizm koordynacji. Nie sporządzono jednak żadnego zestawienia finansowania na poziomie GPMM, w którym określono by przede wszystkim, kto finansuje co i jak przydzielane są środki.

95

Trybunał odnotowuje, że niedawno przeprowadzono w Komisji reorganizację wewnętrzną (np. utworzono kolegia komisarzy w celu usprawnienia koordynacji).

96

W wymiarze wewnętrznym koordynacja między DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju a DG ds. Migracji i Spraw Wewnętrznych została wzmocniona, w dużej mierze dzięki obecności w drugiej z wymienionych dyrekcji personelu z doświadczeniem w dziedzinie rozwoju, a w DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju – personelu z doświadczeniem w dziedzinie spraw wewnętrznych. Osiągnięto lepsze zrozumienie faktu, że działania UE w dziedzinie migracji i rozwoju leżą w obopólnym interesie.

97

W okresie objętym kontrolą ESDZ, która zaczęła funkcjonować dopiero na przełomie lat 2010/2011, nie miała możliwości odgrywać powierzonej jej roli, mimo że Rada kładła nacisk na wyrażoną w GPMM potrzebę ściślejszego zgrania wewnętrznego i zewnętrznego wymiaru polityki migracyjnej UE. Można to po części wyjaśnić brakiem wystarczającego doświadczenia ESDZ w obszarach tematycznych obejmujących politykę migracyjną i azylową. Na brak ten Trybunał zwrócił uwagę w sprawozdaniu specjalnym opublikowanym w 2014 r.³⁹

98

Do braku skuteczności działań prowadzi też słaba koordynacja między Komisją w Brukseli a delegaturami UE w krajach partnerskich. Za szkodliwe należy uznać niewystarczające zaangażowanie delegatur w planowanie, biorąc pod uwagę, że w przypadku wielu skontrolowanych projektów stwierdzono brak jakiegokolwiek rzeczywistego zrozumienia oczekiwań kraju partnerskiego i jego szczególnej sytuacji.

99

W pewnej mierze za uchybienia te odpowiadała Komisja w Brukseli, która nie dostarczyła delegaturom niezbędnych informacji, zwłaszcza w przypadku projektów obejmujących więcej niż jeden kraj. Trybunał stwierdził, że odnośne delegatury nie zawsze były o nich poinformowane. Komisja zaniedbała również wdrożenie zaleceń zewnętrznych kontrolerów w odniesieniu do ogólnego gromadzenia dobrych praktyk zidentyfikowanych w trakcie wdrażania projektów na poziomie lokalnym.

100

Niewystarczająca koordynacja prowadziła zatem do utraty przydatnych informacji i powielania wysiłków. Na przykład skuteczność projektu zmniejszała się, w przypadku gdy niepotrzebnie powtarzano dostępne już badania.

Partnerstwa na rzecz mobilności – potrzeba sprecyzowania zasad koordynacji

101

Partnerstwa na rzecz mobilności konstruuje się zwykle w oparciu o standardowy model zmieniający się w zależności od potrzeb, interesów i zdolności kraju partnerskiego. Negocjowanie i realizacja partnerstw na rzecz mobilności monitoruje (na poziomie strategicznym/politycznym) Grupa Robocza Wysokiego Szczebla ds. Azylu i Migracji. Dodatkowo monitorowaniem aspektów technicznych i operacyjnych zajmuje się grupa ekspertów złożona z przedstawicieli państw członkowskich, właściwych dyrekcji Komisji (DG ds. Migracji i Spraw Wewnętrznych, DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju oraz DG ds. Polityki Sąsiedztwa i Negocjacji w sprawie Rozszerzenia), ESDZ i właściwych agencji UE.

102

Koordynacja jest nadal potrzebna w celu zapewnienia, aby np. państwa członkowskie należycie aktualizowały i regularnie udostępniały „tablice wyników” partnerstw oraz aby Frontex był informowany o projektach dwustronnych, co pozwoli uniknąć powielania.

Perspektywy na przyszłość

103

Nowe wieloletnie ramy finansowe (2014–2020) i rozpoczęcie kadencji nowej Komisji pod koniec 2014 r. otworzyły nowe możliwości dla usprawnienia koordynacji zewnętrznego wymiaru polityki migracyjnej UE. Migrację uważa się za jeden z priorytetów nowej Komisji, a jednemu z komisarzy powierzono pieczę nad tym konkretnym obszarem. Europejski program w zakresie migracji, przedstawiony przez Komisję w maju 2015 r., wskazuje „cztery filary lepszego zarządzania migracją” i wzywa do „zwiększenia spójności między różnymi sektorami polityki, takimi jak współpraca rozwojowa, handel, zatrudnienie, polityka zagraniczna i wewnętrzna”. Lepsza współpraca z krajami pochodzenia i tranzytu, wsparta przez delegatury Unii odgrywające aktywniejszą rolę, pomoże usprawnić monitorowanie readmisji. Komisja wzywa również do bardziej zdecydowanych działań mających na celu powiązanie migracji i polityki rozwojowej poprzez maksymalizację korzyści rozwojowych dla krajów pochodzenia.

39Sprawozdanie specjalne nr 11/2014: „Ustanowienie Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych” (http://eca.europa.eu).

Wnioski i zalecenia

Wniosek 1 – Wydatki UE na zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej podlegały szerokiej gamie celów strategicznych, które nie zostały odpowiednio rozłożone na cele operacyjne oparte na wskaźnikach rezultatu. Monitorowanie i ocena wymagają dalszych usprawnień

a)Zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej realizowano za pomocą licznych instrumentów finansowania, z których każdy miał własne cele. Cele te nie były ze sobą powiązane, a instrumenty nie zapewniły żadnej jasnej strategii umożliwiającej określenie skali ich wkładu. Nie jest zatem jasne, co miały one w założeniu przynieść na poziomie UE (zob. pkt 27–31).

b)Cele programu tematycznego, które były bardzo ogólne, nie zostały rozłożone na cele operacyjne dostosowane do potrzeb krajów partnerskich. Wskaźniki służące do monitorowania obejmowały zaledwie kilka celów i nie były ze sobą spójne. Ponadto wskaźniki podlegały zmianom w czasie i nie były starannie monitorowane, a dane liczbowe były skąpe i zasadniczo mało wiarygodne. Występowała niespójność między wskaźnikami stosowanymi na różnych poziomach polityki (ramy strategiczne, budżet i roczne sprawozdanie z działalności) oraz między tymi wskaźnikami a wskaźnikami określonymi na poziomie projektu (zob. pkt 32–47).

c)Nie istniała także macierz pozwalająca na korelację celów i wskaźników na wszystkich poziomach (od poszczególnych projektów po roczne sprawozdania z działalności) dla wszystkich instrumentów finansowania. Niemożliwe było zatem monitorowanie rezultatów polityki ani ich prawidłowe ujęcie sprawozdawcze prowadzone w kompleksowy i skoordynowany sposób (zob. pkt 49–51).

d)Ze względu na uchybienia w systemach informacyjnych Komisji nie można było ustalić, w jakim stopniu środki UE były przydzielane (za pośrednictwem TPMA) na realizację działań priorytetowych dla krajów objętych polityką sąsiedztwa. Ze względu na brak ilościowej oceny priorytetowych potrzeb nie była możliwa ocena tego, czy bieżące poziomy wsparcia w krajach objętych polityką sąsiedztwa były właściwe (zob. pkt 52–56).

e)Wydatki na zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej w krajach objętych polityką sąsiedztwa odznaczały się bardzo dużym zróżnicowaniem tematycznym i geograficznym, co ograniczyło ich skuteczność, gdyż niemożliwe stało się osiągnięcie masy krytycznej finansowania umożliwiającej zaspokojenie rzeczywistych potrzeb w regionach priorytetowych (zob. pkt 58–65).

Zalecenie 1 – Dokładniejsze rozpisanie celów, opracowanie, rozwinięcie i usprawnienie ram pomiaru wyników oraz przeznaczenie dostępnych środków finansowych na jasno zdefiniowane i określone ilościowo priorytety

Komisja powinna określić jasne i szczegółowe cele polityki, które byłyby realizowane za pomocą spójnego zbioru unijnych instrumentów finansowania. W celu maksymalizacji oddziaływania Komisja powinna przydzielać zasoby na działania i na poszczególne obszary geograficzne zgodnie z jasno zdefiniowanymi i określonymi ilościowo priorytetami. Budżet i zarządzanie projektem powinny być wystarczająco elastyczne, aby możliwe było ich dostosowanie do szybkich zmian. Komisja powinna dopilnować, by wskaźniki rezultatu, wymierne wartości docelowe i wartości wyjściowe były określane na poziomie projektu, na podstawie podejmowanych działań. Wskaźniki powinny pozostawać niezmienne w czasie i być porównywalne, a dane ilościowe powinny być gromadzone systematycznie. Należy opracować macierz korelacji celów i wskaźników na wszystkich poziomach oraz dla wszystkich unijnych instrumentów finansowania, dzięki czemu możliwe będzie odpowiednie przedstawianie wyników polityki oraz prowadzenie odnośnej sprawozdawczości w sposób kompleksowy i skoordynowany.

Zalecenie 2 – Opracowanie stosownego sposobu kodowania w systemach informacyjnych Komisji

Komisja powinna dążyć do wdrożenia odpowiedniego systemu kodowania działań zewnętrznych w dziedzinie migracji lub opracować stosowną metodę kodowania, pozwalającą na kompleksowy przegląd wydatków w dziedzinie migracji w celu identyfikowania i monitorowania wydatków UE (według rodzaju i miejsca) w tym obszarze oraz w celu uzupełnienia systemu kodowania OECD DAC.

Wniosek 2 – Uchybienia miały negatywny wpływ na skuteczność wydatków na zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej UE (TPMA i ENPI) w państwach południowego regionu Morza Śródziemnego i państwach objętych Partnerstwem Wschodnim

a)Ze względu na ambitne lub zbyt ogólne cele często nie można było zmierzyć rezultatów projektów. Wskaźniki rezultatu często przyjmowały postać wskaźników produktu, a zatem nie pokazywały, czy osiągnięto cele (zob. pkt 67–72).

b)Cel polegający na zacieśnieniu powiązań między migracją a rozwojem zrealizowano częściowo. Na podstawie projektów objętych kontrolą można uznać, że wkład wnoszony przez migrantów powracających do kraju pochodzenia był niewielki (zob. pkt 75–81).

c)Projekty polegające na ułatwianiu powrotów i readmisji przyniosły niewiele rezultatów, przede wszystkim dlatego, że polityka leżąca u ich podstaw była niesłusznie postrzegana przez niektóre kraje partnerskie jako komponent polityki bezpieczeństwa UE, co utrudnia tym krajom jej akceptację. Ponadto państwa członkowskie nie przygotowują migrantów skutecznie do powrotu do krajów pochodzenia (zob. pkt 82–86).

d)Cele większości skontrolowanych projektów obejmowały w teorii zaangażowanie na rzecz poszanowania praw człowieka, w kilku przypadkach Trybunał stwierdził jednak, że nie ma to pokrycia w rzeczywistości (zob. pkt 87–89).

Zalecenie 3 – Poprawa przygotowania i wyboru projektów

Komisja powinna poprawić wstępne planowanie projektów, wymagając istotnych, osiągalnych i wymiernych celów (oraz zapewniając, aby wymogi takie były w sposób wyraźny uwzględniane w szablonach umów i wytycznych, a następnie stosowane). Wskaźniki projektowe powinny obejmować wskaźniki rezultatu.

Zalecenie 4 – Dalsze wzmacnianie powiązania między rozwojem a migracją

Komisja powinna jaśniej przedstawić swoje podejście, by lepiej przyczynić się do zapewniania pozytywnego wpływu migracji na rozwój. Komisja powinna dopilnować, by w programach i projektach kładziono większy nacisk na migrację oraz dążono do określenia, jakie rozwiązania z zakresu polityki są niezbędne dla zapewnienia pozytywnego oddziaływania.

Wniosek 3 – Koordynacja wydatków UE na zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej (TPMA i ENPI) pomiędzy podmiotami na różnych poziomach była utrudniona

Złożone mechanizmy zarządzania osłabiają koordynację pomiędzy organami UE na wszystkich poziomach, w szczególności pomiędzy dyrekcjami generalnymi i Komisją w Brukseli a delegaturami UE w krajach partnerskich. Niezależnie od podjętych niedawno inicjatyw w tym obszarze konieczna jest dalsza racjonalizacja. Nie sporządzono żadnego przekrojowego zestawienia finansowania na poziomie GPMM, w którym określono by przede wszystkim, co finansuje Komisja, a co państwa członkowskie (zob. pkt 91–100).

Zalecenie 5 – Dialog wewnętrzny i zewnętrzny na rzecz poprawy koordynacji

Komisja i ESDZ powinny wzmocnić zdolności delegatur UE w zakresie kwestii migracyjnych. Komisja powinna dążyć do opracowania przeglądu finansowania, określającego, kto finansuje co w ramach GPMM.

Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Trybunał Obrachunkowy w Luksemburgu na posiedzeniu w dniu 25 lutego 2016 r.

W imieniu Trybunału Obrachunkowego

Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
Prezes

Załączniki

Załącznik I

Partnerstwa na rzecz mobilności zawarte między UE, państwami członkowskimi UE oraz państwami niebędącymi członkami UE

| Republika Zielonego Przylądka | Mołdawia | Gruzja | Armenia | Maroko | Azerbejdżan | Tunezja | Jordania |
Data | 2008 | 2008 | 2009 | 2011 | 2013 | 2013 | 2013 | 2014 |
UE | X | X | X | X | X | X | X | X | 8
Francja | X | X | X | X | X | X | X | X | 8
Niemcy |  | X | X | X | X |  | X | X | 6
Włochy |  | X | X | X | X |  | X | X | 6
Polska |  | X | X | X |  | X | X | X | 6
Szwecja |  | X | X | X | X |  | X | X | 6
Belgia |  |  | X | X | X |  | X |  | 4
Bułgaria |  | X | X | X |  | X |  |  | 4
Republika Czeska |  | X | X | X |  | X |  |  | 4
Niderlandy |  |  | X | X | X | X |  |  | 4
Portugalia | X | X |  |  | X |  | X |  | 4
Rumunia |  | X | X | X |  |  |  | X | 4
Hiszpania | X |  |  |  | X |  | X | X | 4
Dania |  |  | X |  |  |  | X | X | 3
Grecja |  | X | X |  |  |  |  | X | 3
Litwa |  | X | X |  |  | X |  |  | 3
Zjednoczone Królestwo |  |  | X |  | X |  | X |  | 3
Cypr |  | X |  |  |  |  |  | X | 2
Węgry |  | X |  |  |  |  |  | X | 2
Słowacja |  | X |  |  |  | X |  |  | 2
Słowenia |  | X |  |  |  | X |  |  | 2
Estonia |  |  | X |  |  |  |  |  | 1
Łotwa |  |  | X |  |  |  |  |  | 1
Luksemburg | X |  |  |  |  |  |  |  | 1
Austria |  |  |  |  |  |  |  |  | 0
Chorwacja |  |  |  |  |  |  |  |  | 0
Finlandia |  |  |  |  |  |  |  |  | 0
Irlandia |  |  |  |  |  |  |  |  | 0
Malta |  |  |  |  |  |  |  |  | 0
Państwa członkowskie ogółem | 4 | 15 | 16 | 10 | 9 | 8 | 10 | 11 |

Załącznik II

Kwoty, na które zaciągnięto zobowiązania, podpisano umowy i które następnie wypłacono w ramach zewnętrznego wymiaru polityki migracyjnej w okresie 2007–2013 (mln euro)

| Zobowiązania budżetowe | Umowy wg wartości | Liczba umów | Płatności
TPMA | 379,78 | 375 | 256 | 304,30
ENPI |  | 376 | 64 |
DCI (bez TPMA) | 190 | 64
EFR | 156 | 27
EIDHR | 7 | 43
IFS | 5 | 4
IPA | 309 | 76
RAZEM | 1 418 | 534 | 304,30
Brak danych |  |  |  |

Załącznik III

Wydatki na zewnętrzny wymiar polityki migracyjnej – liczne unijne instrumenty finansowania, z których każdy ma własne cele i strategie

Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju (1. DCI – TPMA, 2. DCI – inne): stosowne rozporządzenie określa cele podstawowe i nadrzędne, odnosi się do celów programów geograficznych i tematycznych oraz realizuje cele określone w innych dokumentach programowych lub dokumentach zewnętrznych (milenijne cele rozwoju oraz cele zatwierdzone przez ONZ i inne organizacje międzynarodowe). Instrument ten wdrażany jest we wszystkich państwach niebędących członkami UE z wyjątkiem tych, które kwalifikują się do pomocy przedakcesyjnej. W przypadku programów geograficznych nie są uwzględniane kraje kwalifikujące się do wsparcia z Europejskiego Funduszu Rozwoju, Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa lub Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej, a także sygnatariusze partnerstwa AKP–UE (z wyjątkiem Republiki Południowej Afryki).

3.Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa, częściowo obejmujący migrację, sam w sobie nie określał celów politycznych. Stosowne rozporządzenie odnosi się do ustanawiania celów priorytetowych w dokumentach strategicznych – przyjmowanych przez Komisję – dla kraju lub regionu. W przypadku gdy UE nie uzgodniła z danym krajem celów szczegółowych, realizowane miały być cele polityki UE (nie wskazano jednak, które).

4.Europejski Fundusz Rozwoju: przepisy dotyczące EFR są zbliżone do przepisów odnoszących się do Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju, jednak EFR jest wdrażany w innych krajach, mianowicie w 78 państwach Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP). EFR nie jest więc sam w sobie instrumentem stosowanym w krajach objętych polityką sąsiedztwa, ale może być używany na przykład w celu wspierania migrantów powracających z tych krajów.

5.Instrument na rzecz Stabilności ma na celu ograniczanie głównych zagrożeń dla bezpieczeństwa politycznego i rozwoju. W rozporządzeniu określono dwa cele ogólne. Cele szczegółowe określono w dokumentach strategicznych dotyczących wielu krajów, tematycznych dokumentach strategicznych i wieloletnich programach indykatywnych.

6.Europejski Instrument na rzecz Wspierania Demokracji i Praw Człowieka ma na celu wzmacnianie demokracji w państwach niebędących członkami UE oraz poprawę przestrzegania praw człowieka. W rozporządzeniu określono trzy cele ogólne, natomiast cele szczegółowe wyznaczone są w dokumentach strategicznych, których Komisja używa także do określania celów rocznych programów działania.

7.Instrument Pomocy Przedakcesyjnej zapewnia ośmiu „krajom objętym procesem rozszerzenia” pomoc finansową i techniczną w całym procesie akcesyjnym. W rozporządzeniu określono cele ogólne, natomiast cele szczegółowe wyznaczane są w wieloletnich i rocznych planach działania, a inne cele w odniesieniu do poszczególnych komponentów, takich jak współpraca transgraniczna. W związku z tym IPA nie jest sam w sobie wykorzystywany jako instrument w państwach południowego regionu Morza Śródziemnego i państwach objętych Partnerstwem Wschodnim.

Załącznik IV

Podsumowanie skontrolowanych projektów

Instrument finansowania
Rok zawarcia umowy
Czas trwania
(wmiesiącach)
Tytuł
Finansowanie UE
(w euro)

Globalne

TPMA
2007
55
Wspólna inicjatywa na rzecz migracji i rozwoju
15 000 000

Wschodnie sąsiedztwo

ENPI
2008
45
Zintegrowane zarządzanie granicami w południowym Kaukazie (SCIBM)
6 000 000

ENPI
2009
71
Pomoc związana z readmisją i środki wspierające EUBAM¹
4 864 050

ENPI
2009
42
Wsparcie wdrożenia komponentu migracyjnego i rozwojowego partnerstwa UE–Mołdawia na rzecz mobilności
1 999 734

TPMA
2010
36
Skuteczne zarządzanie migracją zarobkową i jej wymiarem dotyczącym umiejętności
1 507 501

TPMA
2010
35
Wsparcie reintegracji migrantów powracających do Gruzji oraz wdrożenie umowy UE–Gruzja o readmisji
3 000 000

ENPI
2011
22
Pomoc związana z readmisją i środki wspierające EUBAM
1 798 941

ENPI
2011
48
Pomoc związana z readmisją i środki wspierające EUBAM
9 532 400

TPMA
2011
35
Lepsze zarządzanie mobilnością pracowników służby zdrowia w Republice Mołdawii
2 000 000

TPMA
2011
23
Wsparcie działań UNHCR w Europie Wschodniej w kontekście regionalnych programów ochrony UE – etap II
1 500 000

TPMA
2012
24
Wsparcie na rzecz ustanowienia skutecznego zarządzania readmisją w Armenii, Azerbejdżanie i Gruzji
1 193 965

TPMA
2013
36
Wzmocnienie potencjału rozwojowego partnerstwa UE–Gruzja na rzecz mobilności poprzez ukierunkowaną migrację cyrkulacyjną i mobilizację diaspory
878 000

Południowe sąsiedztwo

TPMA
2008
47
Wsparcie tworzenia przedsiębiorstw w Maroku dzięki mobilizacji diaspory marokańskiej w Europie (FACE-Maroc)
1 497 305

TPMA
2008
26
Interaktywna mapa nielegalnych szlaków i przepływów migracyjnych w Afryce, na Bliskim Wschodzie i w regionie Morza Śródziemnego (I-Map)
784 789

TPMA
2009
59
SaharaMed: Zapobieganie nielegalnym przepływom migracyjnym z Sahary do regionu Morza Śródziemnego i zarządzanie takimi przepływami
10 000 000

ENPI
2010
44
MEDSTAT III
7 000 000

TPMA
2010
36
Algieria: Wzmocnienie ochrony migrantów i zdolności zarządzania mieszanymi przepływami migrantów
1 915 916

TPMA
2011
23
Wsparcie działań UNHCR w Afryce Północnej w kontekście regionalnego programu ochrony UE
3 631 627

ENPI
2011
40
EUROMED MIGRATION III
4 998 800

TPMA
2012
35
Promowanie przestrzegania praw migrantów z krajów Afryki Subsaharyjskiej w Maroku
1 594 264

TPMA
2012
36
Wspieranie aktywności zawodowej i tworzenia miejsc pracy w krajach Maghrebu – migracja w służbie rozwoju lokalnego
1 875 000

TPMA
2013
36
Sieć Seahorse w basenie Morza Śródziemnego z państwami członkowskimi (SP)
4 500 000

TPMA
2013
13
Wsparcie działań UNHCR w Afryce Północnej w kontekście regionalnego programu ochrony UE
1 953 000

OGÓŁEM

89 025 292

1Kwota ta obejmuje zmianę w projekcie w wysokości 864 810 euro, którą Trybunał musiał zbadać, by zrozumieć cały projekt.

Załącznik V

Mechanizmy wdrażania pomocy finansowej UE (wymiar zewnętrzny polityki migracyjnej i azylowej)

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy.

1Wczesniej DG do Spraw Wewnetrznych (DG HOME). DG HOME odpowiadała za wdrozenie funduszy programu „Solidarnosc i zarzadzanie przepływami migracyjnymi” (SOLID) w latach 2007–2013. Były to: Fundusz Granic Zewnętrznych (EBF), Europejski Fundusz Powrotów Imigrantów (RF), Europejski Fundusz na rzecz Uchodzców (ERF) i Europejski Fundusz na rzecz Integracji Obywateli Panstw Trzecich (EIF). Zaden z tych funduszy nie obejmował jednak komponentu zewnętrznego odnoszącego się do wydatków w panstwach trzecich,w przeciwienstwie do funduszy, które zastąpiły je w latach 2014–2020, tj. Funduszu Azylu, Migracji i Integracji (AMIF) oraz Funduszu Bezpieczenstwa Wewnętrznego (ISF).

2DG ds. Polityki Sąsiedztwa i Negocjacji w sprawie Rozszerzenia (wczesniej: DG ELARG)

3Wspólny program w obszarze migracji i mobilnosci

4Pomoc humanitarna i ochrona ludnosci

5Nie dotyczy panstw objętych europejską polityka sasiedztwa

6Instrumenty Partnerstwa

7Instrument na rzecz przyczyniania się do Stabilnosci i Pokoju (wczesniej Instrument na rzecz Stabilnosci (IFS))

8Komponent migracyjny i azylowy programu dotyczącego swiatowych dóbr publicznych i wyzwan (2014–2020)

Odpowiedzi Komisji

Streszczenie

I

Komisja i ESDZ mają następujące uwagi w odniesieniu do kontekstu i treści przedmiotowego sprawozdania:

Komisja i ESDZ zobowiązane są działać w złożonym i stale zmieniającym się środowisku. W kontekście bezprecedensowego kryzysu uchodźczego i migracyjnego na bieżąco dostosowywane są priorytety i umacniane właściwości, przy nieustannym uwzględnianiu zmieniających się okoliczności.

Przedmiotowe sprawozdanie Trybunału Obrachunkowego zostało sporządzone, zanim nastąpiły wspomniane istotne zmiany.

Migracja i azyl stanowią wielowymiarowy, złożony i nieustannie ewoluujący obszar polityki zarówno na poziomie międzynarodowym, jak i na poziomie UE, a Komisja musi podejmować działania w tym zmieniającym się środowisku stanowiącym ogromne wyzwanie. W rezultacie jest to obszar, który wymaga stosowania podobnie złożonych i wielowymiarowych struktur na etapie wdrażania.

W przedmiotowym sprawozdaniu Trybunał nie uwzględnił w dostateczny sposób tego kontekstu politycznego, prawnego, operacyjnego i budżetowego.

II

Komisja zgadza się, że trudno jest ustalić całkowitą kwotę wydatków obciążających budżet i stwierdzić, czy wydatki były ukierunkowane zgodnie z zamierzonymi priorytetami geograficznymi i tematycznymi. Komisja będzie nadal ulepszać ogólne ramy monitorowania i oceny w tym złożonym obszarze polityki, zapewniając, aby zamierzone priorytety geograficzne i tematyczne określane były przy uwzględnieniu głównych obszarów i zastosowaniu odpowiednich instrumentów.

III

Na poziomie indywidualnym wszystkie projekty finansowane w ramach instrumentów finansowych UE obejmują wskaźniki, które podlegają monitorowaniu przez cały cykl życia każdego projektu. Zob. odpowiedź Komisji na pkt 68.

IV

Migracja jest złożonym i politycznie delikatnym obszarem polityki powiązanym z wieloma sektorami i angażującym bardzo wiele zainteresowanych stron (np. agencje europejskie, IOM, Biuro UNHCR) w obrębie instytucji UE i poza nimi. Zarządzanie zewnętrzną polityką migracyjną i współpracą zewnętrzną UE z konieczności odzwierciedla tę sytuację.

W ostatnich latach podjęto wysiłki, aby dalej poprawić koordynację działań prowadzonych przez dyrekcje generalne Komisji i Europejską Służbę Działań Zewnętrznych, a także przez państwa członkowskie UE; w tym celu wdrożono wiele mechanizmów koordynacji. W ostatnim Europejskim programie w zakresie migracji podkreślono potrzebę dalszego wzmocnienia tych wysiłków.

Wprowadzenie

01

Komisja podkreśla, że wydatki na uchodźców w krajach partnerskich, w tym w regionie objętym europejską polityką sąsiedztwa, były uwzględnione w ramach współpracy UE z państwami trzecimi w dziedzinie spraw dotyczących migracji i azylu jeszcze przed 2015 r. Większość projektów migracyjnych jest w rzeczywistości zgodna z kompleksowym i otwartym podejściem, gdyż przepływy migracyjne mają mieszany charakter: wśród migrantów są migranci zarobkowi, migranci znajdujący się w trudnej sytuacji i osoby wymagające ochrony międzynarodowej.

02

W dniu 13 maja 2015 r. Komisja przedstawiła Europejski program w zakresie migracji, na podstawie którego w czerwcu 2015 r. przyjęto konkluzje Rady.

11

W listopadzie 2014 r. wprowadzono tzw. proces chartumski (obejmujący państwa usytuowane na wschodnioafrykańskim szlaku migracyjnym) i od tego czasu priorytet przyznaje się ośmiu regionalnym dialogom.

Obok partnerstw na rzecz mobilności za istotne ramy dwustronne uznaje się ponadto wspólne programy w obszarze migracji i mobilności.

13

Przyczyny leżące u źródła nielegalnej migracji i przymusowego wysiedlenia są różne – od ubóstwa, braku możliwości gospodarczych po konflikty, brak bezpieczeństwa i zmianę klimatu oraz szereg przyczyn pośrednich. Celem programu tematycznego dotyczącego współpracy z państwami trzecimi w obszarze migracji i azylu, na który przeznacza się ok. 50 mln EUR rocznie, w rzeczywistości nigdy nie było eliminowanie takich źródłowych przyczyn. Zamierzeniem programu jest wspieranie państw w lepszym zarządzaniu migracją i sprawami azylu.

15

W rozporządzeniu w sprawie ENPI określono ogólne cele, natomiast dzięki umowom między UE i krajami partnerskimi zapewniono ramy polityki programowania pomocy. (Zob. rozporządzenie w sprawie ENPI, art. 3).

Jednak na okres 2014–2020, wraz z zastąpieniem ENPI Europejskim Instrumentem Sąsiedztwa (ENI) wprowadzono cele szczegółowe. Zgodnie z rozporządzeniem nr 232/2014 jednym z sześciu szczegółowych celów ENI jest stwarzanie „warunków sprzyjających lepszej organizacji legalnej migracji i wspieraniu dobrze zarządzanej mobilności ludzi, realizacji istniejących lub przyszłych umów zawartych zgodnie z globalnym podejściem do kwestii migracji i mobilności, a także propagowaniu kontaktów międzyludzkich, w szczególności w odniesieniu do działalności kulturalnej, edukacyjnej, zawodowej i sportowej”.

Zakres kontroli i podejście kontrolne

22

Jak wspomniano w sprawozdaniu Trybunału, Komisja zwraca uwagę, że ani IPA ani Europejski Fundusz Rozwoju, choć zawarte w załączniku III, nie są źródłem finansowania dla krajów objętych europejską polityką sąsiedztwa.

Poprawy wymaga spójność celów, ustalenie potrzeb krajów partnerskich i monitorowanie instrumentów

Odpowiedź na nagłówek przed pkt 27

Komisja uznaje szerokie spektrum ustaleń w zakresie polityki, które przede wszystkim wynikają ze złożoności zjawiska migracji.

Dzięki wnioskom Komisji znacznie zracjonalizowano zestaw instrumentów współpracy zewnętrznej i włączono je w główny nurt kolejnych wieloletnich ram finansowych. Obecne połączenie instrumentów geograficznych i tematycznych odzwierciedla ogólnie kompleksowe i zrównoważone podejście umożliwiające UE pokonanie różnych wyzwań za pomocą ogólnie spójnego i wzajemnie uzupełniającego się zestawu instrumentów finansowych.

29

W okresie 2014–2020 ENPI zastąpiono Europejskim Instrumentem Sąsiedztwa (ENI). Zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 232/2014 jednym z sześciu szczegółowych celów ENI jest stwarzanie „warunków sprzyjających lepszej organizacji legalnej migracji i wspieraniu dobrze zarządzanej mobilności ludzi, realizacji istniejących lub przyszłych umów zawartych zgodnie z globalnym podejściem do kwestii migracji i mobilności, a także propagowaniu kontaktów międzyludzkich, w szczególności w odniesieniu do działalności kulturalnej, edukacyjnej, zawodowej i sportowej”.

W rozporządzeniu w sprawie ENI przewidziano dołączenie załącznika zawierającego priorytety programowania i szerokie przydziały finansowe określone dla każdego typu programu (współpraca dwustronna, wielopaństwowa i transgraniczna), podlegającego modyfikacjom w drodze aktu delegowanego. W ramach ENI wynegocjowano z Parlamentem Europejskim i Radą nowy załącznik zawierający szerokie priorytety dla całego regionu objętego Europejskim Instrumentem Sąsiedztwa– stanowi on jeden z głównych elementów będących wynikiem negocjacji; priorytety te zapewnią ramy dla następnego procesu programowania.

30

Instrumenty finansowe współpracy zewnętrznej i w dziedzinie rozwoju z państwami trzecimi wprowadzono w celu sprostania wyzwaniom takim jak ubóstwo, brak bezpieczeństwa, demokracja i sprawowanie rządów, brak możliwości gospodarczych, prawa człowieka itp.

Zgodnie z każdym aktem prawnym szczegółowe sektory objęte interwencją określa się w wieloletnich i rocznych programach i mogą one dotyczyć takich głównych sektorów jak edukacja, zdrowie, środowisko, a także bezpieczeństwo, sprawy wewnętrzne i migracja. Jeżeli chodzi o instrumenty geograficzne, wybór sektorów objętych interwencją uzgadnia się z zainteresowanymi krajami partnerskimi na etapie programowania.

Podobnie jak we wszystkich politykach sektorowych UE, wdrażanie zewnętrznej polityki migracyjnej i azylowej może się odbywać przy wsparciu w postaci finansowania dostępnego w ramach odpowiednich instrumentów współpracy zewnętrznej UE, zgodnie z kryteriami i procedurami określonymi w podstawach prawnych każdego odpowiedniego instrumentu finansowego.

Zob. też odpowiedź do pkt 22.

31

Interwencje w ramach działań zewnętrznych mogą przyczyniać się do wdrażania polityki UE w różnych obszarach tematycznych, takich jak np. zmiana klimatu, bezpieczeństwo, edukacja, rolnictwo lub migracja, przy jednoczesnym przestrzeganiu celów każdego instrumentu finansowego.

32

Komisja uważa, że zasadniczo projekty zostały odpowiednio udokumentowane. W przyszłości Komisja dołoży jednak starań, by systematyczniej dokumentować swoje analizy potrzeb w ramach projektów.

33

Komisja zgadza się, że wprawdzie umowy o partnerstwie na rzecz mobilności okazały się zaawansowanymi ramami dwustronnymi służącymi rozwiązywaniu problemów dotyczących migracji i azylu w sposób gwarantujący wzajemne korzyści ze współpracy, jednak należy podjąć więcej starań w celu zapewnienia zrównoważonego wdrażania umów o partnerstwie na rzecz mobilności, tj. lepszego odzwierciedlenia wszystkich czterech priorytetów tematycznych GPMM. Należy przy tym przewidzieć więcej działań w odniesieniu do legalnej migracji, praw człowieka i ochrony uchodźców.

Komisja regularnie przypomina państwom członkowskim o tym, jak ważne jest zapewnienie równowagi również między czterema priorytetami tematycznymi GPMM na poziomie wdrażania umów o partnerstwie na rzecz mobilności.

34

Większość delegatur, o ile nie wszystkie, już kilka lat temu wyznaczyła krajowe punkty kontaktowe zajmujące się kwestiami migracji. Pracowników DG do Spraw Wewnętrznych można było oddelegować jedynie do bardzo ograniczonej liczby priorytetowych delegatur (w Stanach Zjednoczonych, Rosji, Genewie, Wiedniu, Turcji, Chinach, Indiach). W większości przypadków stanowiska te dzielone są z innymi dyrekcjami generalnymi i obejmują również inne zagadnienia wchodzące w zakres kompetencji DG do Spraw Wewnętrznych (a zatem niekoniecznie koncentrują się na migracji).

Jak przyznano w ostatnim Europejskim programie w zakresie migracji, istnieje potrzeba zwiększenia wiedzy specjalistycznej na temat migracji w delegaturach UE. W rezultacie Rada postanowiła wzmocnić zdolność delegatur UE w zakresie rozwiązywania problemów migracji, a konkretnie rozmieścić europejskich oficerów łącznikowych ds. migracji w priorytetowych delegaturach, kładąc szczególny nacisk na region objęty europejską polityką sąsiedztwa.

35

Utworzenie jednostek tematycznych w DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju kilka lat temu, w tym jednej jednostki ds. migracji, odzwierciedla znaczenie przypisywane zwiększaniu wiedzy specjalistycznej w całej organizacji, w tym w delegaturach.

Ważną częścią uprawnień tych jednostek tematycznych jest skuteczne wsparcie tematyczne siedziby głównej i personelu delegatur. Jednostka DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju odpowiedzialna za kwestie związane z migracją i azylem opracowała szereg narzędzi gwarantujących spójne i skuteczne udzielanie wsparcia. W tym celu stworzono noty orientacyjne i wytyczne, a także tematyczne moduły szkoleniowe.

Poświęcając większą uwagę migracji w działaniach zewnętrznych UE, Komisja rozważa stworzenie modułu szkoleniowego e-uczenia się, który miałby stanowić uzupełnienie narzędzia kształcenia bezpośredniego (opartego na obecności).

36

Komisja zgadza się, że do niedawna w wielu krajach objętych europejską polityką sąsiedztwa migracja nie była głównym priorytetem, sytuacja ta uległa jednak istotnej zmianie w ostatnich latach, ponieważ państwa te w coraz większym stopniu uznają znaczenie migracji i potrzebę współpracy z UE.

W przypadku projektu Seahorse w basenie Morza Śródziemnego Komisja przyznaje, że wyzwaniem jest przekonanie krajów północnoafrykańskich do partnerstwa. Nadal podejmowane są wysiłki w tym zakresie, jednak należy zauważyć, że niestabilna sytuacja panująca w regionie utrudnia, od samego początku projektu, prowadzenie dialogu z tymi państwami w tym bardzo delikatnym obszarze.

37

Wprawdzie Komisja przyznaje, że z produktu końcowego I-Map korzysta więcej użytkowników z państw członkowskich UE niż z krajów partnerskich, to uważa jednak, że należy uwzględnić wiele aspektów.

Opierając się na potrzebie wyrażonej w ramach dialogu dotyczącego śródziemnomorskiej migracji tranzytowej, za cel projektu uznano zapewnianie aktualnych informacji na temat przepływów migracyjnych na potrzeby lepszego tworzenia polityki.

I-Map była jednym, bardzo ukierunkowanym projektem, który wraz z innymi projektami stanowił wsparcie skutecznego funkcjonowania dialogu dotyczącego migracji między państwami Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej oraz państwami członkowskimi UE. Mimo iż informacje dotyczące migracji nie były przekazywane w ramach jednego, wcześniej skonsolidowanego systemu, Komisja uważa, że ich udostępnianie w bardzo praktyczny sposób przyczyniło się do poprawy dialogu.

38

Komisja zgadza się odnośnie do kluczowego znaczenia, jakie ma doprecyzowanie definicji ram współpracy w dziedzinie migracji i ochrony międzynarodowej poprzez określenie celów operacyjnych oraz zrozumiałych, możliwych do zmierzenia wyników i produktów, a także bezpośrednich powiązań między działaniami a rezultatami.

39

Komisja przyznaje, że do tej pory nie przedstawiono konkretnych wartości docelowych, wartości referencyjnych ani wskaźników monitorowania wdrażania GPMM na poziomie strategicznym, uważa jednak, że cele należy określić szeroko, aby w elastyczny sposób odpowiadały na różne konteksty, bardzo różnorodne aspekty oraz szybko ewoluujące wyzwania i potrzeby w obszarze migracji.

W 2015 r. Komisja ponownie podjęła rozmowy z państwami członkowskimi UE na poziomie grupy roboczej wysokiego szczebla w sprawie określenia odpowiednich wskaźników monitorowania GPMM.

Wspólna odpowiedź do pkt. 43-50

Komisja przyznaje, że określenie odpowiednich kryteriów i inteligentnych wskaźników migracji jest w dalszym ciągu trudne, w tym na poziomie międzynarodowych darczyńców i ONZ, na co wskazuje wyzwanie dotyczące określenia i uzgodnienia wskaźników migracji w ramach rozwoju po 2015 r.

Jest to powiązane ze złożonym i wieloaspektowym wymiarem polityki migracyjnej i azylowej. Komisja przyznaje, że istnieje potrzeba zbiorowego podjęcia znacznych wysiłków w tej kwestii.

Jeżeli chodzi o DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju, przegląd ram rezultatów, zaplanowany na okres po przyjęciu wskaźników celów zrównoważonego rozwoju wiosną 2016 r., stanowi szansę poczynienia postępów również w odniesieniu do lepszego pomiaru rezultatów w obszarze migracji.

Odpowiedź na nagłówek przed pkt 52

Komisja uważa, że priorytety geograficzne i tematyczne w ramach GPMM zostały jasno określone, ale zgadza się, że trudno było oszacować w toku audytu dokładną kwotę wydatków UE związanych z tymi priorytetami.

53

Wspólny system informacyjny RELEX (CRIS) jest narzędziem zarządzania finansowego, które Komisja wykorzystuje w systemie rachunkowości memoriałowej. CRIS służy ponadto udostępnianiu bieżących informacji na temat transakcji finansowych w odniesieniu do wszystkich zewnętrznych wydatków UE. CRIS nie został stworzony do celów sprawozdawczości. Jest on stopniowo wycofywany z użycia i w dużej części zastępowany systemem rachunkowości memoriałowej oraz uzupełniany nowym systemem OPSYS.

System ten wykorzystuje kody OECD w celu scharakteryzowania umów na podstawie sektora działań. Obecnie działania prowadzone w sektorze migracji nie mają żadnego kodu; Komisja jest jednak świadoma ograniczeń wynikających z braku dedykowanego kodu DAC dla finansowanych interwencji rozwojowych w obszarze migracji i azylu. Wiąże się to z wielowymiarowym i horyzontalnym charakterem migracji, która dotyka wielu różnych polityk i sektorów. Komisja podejmie wkrótce rozmowy z OECD (i innymi odpowiednimi zainteresowanymi stronami) w celu zidentyfikowania najlepszych możliwych sposobów ustalania, jakie wydatki w obszarze migracji były ponoszone przez różne agencje.

54

Komisja przyznaje, że tabela programu Excel zarządzana przez DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju jest prostym narzędziem służącym jako uzupełnienie bazy danych Komisji w systemie CRIS. Z uwagi na brak kodu DAC dla migracji stwierdzono, że jest to pożyteczne narzędzie do celów sprawozdawczości.

55

Finansowy system informatyczny jest stopniowo wycofywany z użycia i w dużej części zastępowany systemem rachunkowości Komisji. Jest bardzo mało prawdopodobne, aby w bardzo krótkim czasie można było dostarczyć ten rodzaj zagregowanych danych.

56

Finansowy system informatyczny jest stopniowo wycofywany z użycia i w dużej części zastępowany systemem rachunkowości memoriałowej. Wszystkie informacje finansowe będą migrować do systemu rachunkowości memoriałowej. W świetle ostatnich zmian Komisja podejmie rozmowy z OECD.

Komisja jest jednak świadoma ograniczeń wynikających z braku dedykowanego kodu DAC dla finansowanych interwencji rozwojowych w obszarze migracji i azylu. Wiąże się to z wielowymiarowym i horyzontalnym charakterem migracji, która dotyka wielu różnych polityk i sektorów.

Ramka 4 – Przykłady niewłaściwego kodowania wydatków w obszarze migracji zewnętrznej

Komisja przyznaje, że obu wspomnianym projektom – projektom Saharamed i Seahorse w basenie Morza Śródziemnego – błędnie przypisano kod DAC, pomimo że nie wszystkie działania uznano za spełniające kryteria OECD DAC. Błąd ten został usunięty.

Komisja zwraca uwagę, że w rozporządzeniu w sprawie Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju przewidziano, co następuje, w odniesieniu do kryteriów OECD DAC:

„Co najmniej 90 % wydatków przewidzianych w programach tematycznych zostanie zaplanowanych w taki sposób, aby spełnić kryteria oficjalnej pomocy rozwojowej ustanowione przez OECD/DAC […]”.

57

Programowi tematycznemu Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju nadano zasięg globalny w zamiarze uzupełnienia, a nie zastąpienia instrumentów i programów geograficznych. W okresie 2007–2013 przyjęto dwa dokumenty strategiczne dla TPMA; pierwszy obejmował lata 2007–2010, a drugi – lata 2011–2013. TPMA obejmuje swoim zasięgiem wszystkie regiony geograficzne, natomiast we wspomnianych dokumentach strategicznych zdefiniowano jasny priorytet wydatków w ramach TPMA w południowym regionie Morza Śródziemnego, w regionie afrykańskim i wschodnioeuropejskim zgodnie z GPMM i programem sztokholmskim. Takie ustalenie priorytetów nawiązuje do idei koncepcji szlaków migracyjnych, w tym szlaków migracyjnych mających swój początek w regionie objętym europejską polityką sąsiedztwa (w Afryce Subsaharyjskiej) i przechodzących przez ten region.

60

Komisja zgadza się tylko częściowo z tym stwierdzeniem, ponieważ powinno ono również uwzględniać, że fakt ten pokrywa się często z wnioskami krajów partnerskich, w szczególności wschodnich krajów objętych europejską polityką sąsiedztwa, i że wydatki na zarządzanie granicami mogą być ogólnie dużo wyższe niż w innych obszarach takich jak projekty społeczno-gospodarcze mające na celu integrację migrantów.

Komisja uważa, że skoncentrowanie się na wydatkach na nielegalną migrację, do czego odnosi się Trybunał, odzwierciedla także priorytety sformułowane przez niektóre kraje partnerskie.

Faktem jest, że wydatki związane z tymi obszarami, w szczególności z zarządzaniem granicami, są wysokie oraz wiążą się z potrzebą inwestycji w przejścia graniczne, komunikację i sprzęt informatyczny.

Należy dodać, że UE jest tylko jednym z darczyńców współpracujących w ramach partnerstwa z odnośnymi państwami, państwami członkowskimi i organizacjami międzynarodowymi.

62

Komisja zwraca uwagę, że akt prawny ustanawiający TPMA stanowi, że program uzupełnia programy geograficzne. Przydział zasobów dla obszarów priorytetowych w ramach programów geograficznych zależy przede wszystkim od krajów partnerskich, a nie tylko od Komisji.

64

Wspólną inicjatywę UE i ONZ na rzecz migracji i rozwoju (JMDI) wdrożono jako pierwszy kompleksowy program dotyczący migracji, który skupiał się na wpływie migracji na rozwój w krajach partnerskich.

Inicjatywę tę uznano za istotny wkład UE w program działań dotyczących migracji i rozwoju będący następstwem włączenia tego wymiaru w globalne podejście do kwestii migracji i mobilności.

Z założenia inicjatywa ta miała de facto być programem pilotażowym w celu sprawdzenia powiązań migracji i rozwoju; dlatego właśnie objęto nią wiele różnych państw w różnych regionach.

Ustalenia i wnioski wyciągnięte z tego programu uwzględniono w programie następczym, który z kolei jest bardziej ukierunkowany na określone państwa priorytetowe.

68

Komisja podkreśla, że cele zostały wyraźnie określone w przypadku dziewięciu projektów. W dwunastu przypadkach cele jedynie częściowo spełniały kryteria definicji dobrze zdefiniowanych celów – często formułowane były w sposób ogólnikowy – a w jednym przypadku cele nie zostały dobrze zdefiniowane (zob. ramka 5).

Ramka 5 – Przykład rezultatów trudnych do zmierzenia

Komisja częściowo zgadza się z uwagą, że rezultaty nie są od razu widoczne i nie można ich od razu zmierzyć. Komisja uważa jednak, że projekt ogólnie zakończył się powodzeniem, w szczególności ze względu na zapewnienie możliwości stworzenia przestrzeni dla dialogu z partnerami przyzwyczajonymi do tego, że reformy demokratyczne opóźniają się latami.

69

Komisja zauważa, że TPMA, jak większość innych tematycznych i geograficznych instrumentów zewnętrznego finansowania, koncentruje się na budowaniu zdolności organów i społeczeństwa obywatelskiego w krajach partnerskich. Projekty zazwyczaj zapewniają budowanie zdolności na poziomie prawnym, instytucjonalnym i operacyjnym i są realizowane w postaci pomocy i szkoleń. Komisja zgadza się jednak, że poprawa zdolności i zreformowanie ram prawnych i instytucjonalnych jest – i powinno być – celem średnio- i długookresowym, a wyniki nie uwidaczniają się natychmiast.

70

Komisja częściowo przyznaje, że w projektach objętych próbą nie wszystkie cele zostały zrealizowane.

Jednocześnie Komisja pragnie powtórzyć, że w złożonym i wciąż zmieniającym się obszarze polityki, jaki stanowi migracja, wpływ czynników zewnętrznych jest znaczny i nie można odnieść się do zagadnień z tego obszaru jedynie poprzez rzetelne przygotowanie i zaplanowanie projektu.

Bez względu na to, jak dobrze interwencja nie zostałaby zaplanowana i jak dobrze nie zostałaby przyjęta w krajach partnerskich, wpływ na jej wyniki na wszystkich etapach wdrażania będą miały: brak przewidywalności przepływów migracyjnych i uchodźczych oraz wyzwania polityczne. Fakt ten w oczywisty sposób obrazuje sytuacja, która ma miejsce w Libii.

Ramka 7 – Przykład częściowo skutecznego projektu

Projekt sieci Seahorse w basenie Morza Śródziemnego ma na celu przyczynienie się do rozwoju jednej z regionalnych sieci, której zadaniem jest wsparcie systemu EUROSUR.

W momencie podpisywania umowy sytuacja w Trypolisie była stosunkowo stabilna i nie można było przewidzieć, w jakim stopniu sytuacja bezpieczeństwa w Libii ulegnie pogorszeniu w przyszłości.

Na posiedzenia komitetów sterujących w ramach projektu regularnie zapraszano przedstawicieli Algierii, Tunezji i Egiptu, którzy często w nich aktywnie uczestniczyli. Żadne z tych trzech państw nie przyjęło do tej pory jakiegokolwiek formalnego zobowiązania.

Guardia Civil, przy wsparciu pięciu państw członkowskich należących do konsorcjum, jest w regularnym kontakcie z ewentualnymi partnerami będącymi państwami trzecimi w celu przekonania ich do uczestnictwa w inicjatywie.

Trybunał twierdzi, że „[p]rzyjęcie Libii było sprzeczne z poglądami Komisji”. Ze względu na strategiczne położenie Libii na późniejszym etapie uznano, że jest ona najważniejszym partnerem w tej inicjatywie i dlatego postanowiono o jej włączeniu.

72

Pomimo wyjątkowych okoliczności panujących obecnie w Libii projekt nadal trwa i powoli przynosi pewne rezultaty. Przyczyną trudności napotkanych w trakcie wdrażania projektu jest niebezpieczna i niestabilna sytuacja w Libii; projekt wznowiono w sierpniu 2015 r. i przystosowano do nowej sytuacji będącej następstwem kryzysu z 2014 r.

Projekt dobiegnie końca wkrótce, tj. w kwietniu 2016 r., a jego celem jest sprostanie najpilniejszym potrzebom zdanych na własne siły i zatrzymanych migrantów w Libii przebywających w ośrodkach detencyjnych/recepcyjnych poprzez zaoferowanie im pomocy i umożliwienie dobrowolnego powrotu przy pełnym poszanowaniu praw człowieka.

77

Komisja przyjmuje do wiadomości uwagę Trybunału i zauważa, że sprawozdanie z oceny zawierało odrębne pozytywne aspekty.

Wnioski z oceny były wielokrotnie szeroko omawiane z UNDP w trakcie regularnych interakcji związanych z projektem, a bardziej szczegółowo zostały przeanalizowane na posiedzeniu dnia 10 października 2011 r. Sprawozdanie koordynowano we współpracy ze wszystkimi agencjami partnerskimi, które mogły przedstawić swoje uwagi.

80

Wspólną inicjatywę UE i ONZ na rzecz migracji i rozwoju (JMDI) wdrożono jako pierwszy kompleksowy program dotyczący migracji, który skupiał się na poprawie oddziaływania migracji na rozwój w krajach partnerskich.

Inicjatywę tę, będącą pierwszym projektem pilotażowym w tym obszarze, uznano za istotny wkład UE w program działań dotyczących migracji i rozwoju będący następstwem włączenia tego wymiaru w globalne podejście do kwestii migracji i mobilności.

Ustalenia i wnioski wyciągnięte z tego programu uwzględniono w programie następczym, który z kolei jest bardziej ukierunkowany na określone państwa priorytetowe.

81

Wsparcie UE w obszarze migracji w Gruzji obejmuje szeroki wachlarz beneficjentów i rodzajów wsparcia na różnych szczeblach zarządzania. Wartością dodaną programu JMDI było zaangażowanie podmiotów na poziomie lokalnym – ten rodzaj wsparcia może przynieść korzyści jedynie stosunkowo małej liczbie beneficjentów końcowych. Wnioski wyciągnięte z takich interwencji można jednak zastosować ponownie w innych sytuacjach.

W przypadku Algierii wpływ był wprawdzie bardzo ograniczony, jednak program umożliwił włączenie kwestii migracji do programu politycznego i stworzenie stałej międzyministerialnej struktury, na czele której znalazło się Ministerstwo Spraw Zagranicznych.

W przypadku Maroka przydatne okazało się włączenie do zestawu narzędzi służących zaradzeniu problemom związanym z migracją interwencji, która w bardzo dużym stopniu koncentrowała się na potrzebach lokalnych. W celu jej upowszechnienia konieczne było jednak zastosowanie różnych rezultatów i wpływów. W drugiej fazie JMDI wyciągnięto odpowiednie wnioski, w wyniku których obecnie stosuje się bardziej zorganizowane metody służące upowszechnieniu.

Ramka 9 – Projekt readmisji w Gruzji

Jeżeli chodzi o niepewność co do dalszego funkcjonowania ośrodków poradnictwa zawodowego i rekrutacji w momencie kontroli, Komisja podkreśla, że władze Gruzji zapewniły trwałość ośrodków za pomocą przydziału funduszy z budżetu państwowego (400 000 GEL z budżetu na 2015 r., 600 000 GEL przewidziane w projekcie budżetu na 2016 r.).

Przewidywana liczba osób, które miały skorzystać z usługi pośrednictwa pracy, okazała się niższa, niż oczekiwano, jako że niedoceniona została gotowość powracających migrantów do samodzielnego zadbania o swój byt.

Jeśli chodzi o zapewnienie tymczasowego zakwaterowania, Komisja przygotowana była na sprostanie potrzebom 180 osób, lecz zapotrzebowanie było niższe z uwagi na lokalny kontekst mocnych więzi społecznych i rodzinnych. Przydziały finansowe zostały odpowiednio zmniejszone.

W odniesieniu do dobrowolnej repatriacji liczba osób wzrosła do 167 cudzoziemców zamieszkałych w Gruzji – w porównaniu ze 110 osobami w momencie przeprowadzania kontroli.

86 a)

Komisja zgadza się z uwagą Trybunału i dodaje, że readmisja własnych obywateli jest obowiązkiem na mocy międzynarodowego prawa zwyczajowego, natomiast readmisja obywateli państw trzecich takiego obowiązku nie stanowi. Według niektórych krajów partnerskich stanowi ona część polityki migracyjnej, a nie polityki bezpieczeństwa.

Skuteczne polityki powrotu i readmisji nie stanowią kwestii związanej z bezpieczeństwem, lecz podstawowy element i niezbędną przesłankę dobrze zarządzanej migracji. Skuteczny powrót nielegalnych migrantów, którzy nie mają prawa przebywać na terytorium UE lub takie prawo utracili, jest istotny jako środek zapobiegający dalszej nielegalnej migracji, co podkreślono w planie działania UE w sprawie powrotu (z dnia 9 września 2015 r.). Zarówno powrót, jak i readmisja stanowią nieodłączny element GPMM i wszystkich powstałych w jego następstwie kierunków polityki (np. programu UE w zakresie migracji). Prawidłowe jest stwierdzenie, że możliwe jest zawarcie umów o ułatwieniach wizowych i że uważa się je za środek równoległy wobec umów o readmisji UE, a także postrzega w kontekście zasady „więcej za więcej”.

Odpowiedź na nagłówek przed pkt 87

Komisja podkreśla, że pomyślne wdrożenie ochrony praw człowieka zależy często od wielu czynników zewnętrznych pozostających poza jej kontrolą.

87

Prawa człowieka w odniesieniu do migrantów stanowią oficjalne zagadnienie horyzontalne i istotny element wszystkich interwencji UE w ramach działań zewnętrznych, a ponadto są traktowane priorytetowo również w działaniach zewnętrznych w obszarze migracji.

Nie tylko dopilnowano, aby we wszystkich interwencjach uwzględniane były działania w zakresie praw człowieka, ale również w wielu działaniach wyznaczono prawa migrantów jako cel nadrzędny. Do przykładów zaliczają się projekty mające na celu pomoc ofiarom handlu ludźmi i ich ochronę, prawa krajowych pracowników migrujących, pomoc uchodźcom i ich ochronę itp.

88

Jeżeli chodzi o Ukrainę, w projekcie READMIT przewidziano początkowo możliwość przeprowadzenia szkoleń na temat norm dotyczących praw człowieka i omówiono ją z rządem. Uzgodniono jednak, by na tym etapie zrezygnować ze szkoleń i nie umieszczać ich w programie, gdyż nałożyłyby się na kilka innych projektów realizowanych przez organizacje międzynarodowe i organizacje społeczeństwa obywatelskiego takich jak i) Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji (Cris Ref.:2011/282-850) „Usprawnienie zarządzania migracją i współpraca w dziedzinie readmisji w Europie Wschodniej” (MIGRECO), ii) UNCHR (Cris Ref.: 2010/272-415 „Wsparcie dla działań UNHCR w Europie Wschodniej w kontekście unijnych regionalnych programów ochrony” (RPP II) – etap II) lub iii) organizacja pozarządowa The Right to Protection (Cris Ref.: 2012/334-088 „Rzecznictwo i budowanie zdolności rządowej w obszarze migracji”). Z łącznie 34 projektów w dziedzinie migracji i azylu, wspieranych ze środków unijnych od 2003 r., 18 dotyczyło problemów związanych z prawami człowieka i było realizowanych na różnych szczeblach.

89

Komisja odegrała bardzo aktywną rolę w przekonywaniu władz Libii do podpisania protokołu ustaleń z Biurem Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR).

Władze Libii, w szczególności władze reprezentujące reżim Kadafiego, były z powodów politycznych bardzo niechętne zaakceptowaniu Biura UNHCR jako głównego partnera w tym działaniu.

Komisja mimo wszystko zawsze podkreślała, że przestrzeganie praw człowieka stanowi niezbędny element projektu.

91

Potrzeba wzmocnienia koordynacji między instytucjami UE, w tym między służbami Komisji, w istocie stała się ponownie przedmiotem rozważań Komisji pod przewodnictwem Jeana-Claude’a Junckera. Wprowadzono wiele udoskonalonych mechanizmów koordynacji, które – jak się wydaje – dobrze działają, co wykazano w testach przeprowadzonych w trakcie ostatniego kryzysu migracyjnego i uchodźczego.

92

Komisja uważa, że wewnętrzna koordynacja została już w znacznym stopniu usprawniona.

93

Komisja przyznaje, że wciąż istnieje możliwość poprawy, pragnie jednak podkreślić, że skuteczne mechanizmy koordynacji w odniesieniu do strategii i programowania dotyczących migracji zostały w pełni wdrożone.

Przykładowo DG do Spraw Wewnętrznych odpowiada za koordynację, przygotowując i przyjmując krajowe programy państw członkowskich w ramach Funduszu Azylu, Migracji i Integracji lub Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a także roczne programy prac w ramach zarządzania scentralizowanego. Tę samą procedurę stosują DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju i DG ds. Polityki Sąsiedztwa i Negocjacji w sprawie Rozszerzenia. Ponadto w trakcie konsultacji pomiędzy służbami w sprawie przyjęcia wszystkich programów finansowania odbywają się formalne konsultacje ESDZ i odnośnych dyrekcji generalnych Komisji.

ESDZ przewodniczy lub współprzewodniczy wraz z Komisją wieloletniemu programowaniu większości zewnętrznych instrumentów finansowych, zapewniając tym samym wysoki stopień koordynacji między różnymi dziedzinami i różnymi obszarami geograficznymi. Powodem wyjaśniającym rozbieżności mogą być również różnice we wnioskach państw trzecich będących beneficjentami (nie ma uniwersalnego wzoru).

94

Komisja uznaje przydatność tworzenia map/przeglądów dotyczących finansowania związanego z migracją dla danego państwa lub regionu na potrzeby ułatwienia koordynacji i zapewnienia lepszej komplementarności między finansowaniem UE a finansowaniem pochodzącym od innych darczyńców. Przeglądy funduszy pod kątem wydatków UE i państw członkowskich ponoszonych w związku z migracją są realizowane przede wszystkim w odniesieniu do wszystkich partnerstw na rzecz mobilności i wspólnych programów w obszarze migracji i mobilności (tzw. tablice wyników), a także do licznych procesów regionalnych. O przeglądach decydują służby Komisji w konsultacji z właściwymi strukturami koordynującymi (są to m.in. lokalne platformy koordynujące w ramach partnerstw na rzecz mobilności i spotkania ekspertów w ramach wspólnych programów w obszarze migracji i mobilności). Mają one oczywiście wyłącznie charakter orientacyjny i nie określają żadnych obowiązków w odniesieniu do różnych darczyńców lub źródeł finansowania, gdyż nie byłoby to możliwe z uwagi na obecne unijne ramy prawne ani zgodne z procedurami ustanowionymi w ramach odnośnych instrumentów finansowania UE.

97

ESDZ uważa, że przyczyniła się do tego, że migracja znalazła się wśród kwestii poruszanych w dialogach politycznych z państwami trzecimi, w szczególności z państwami objętymi europejską polityką sąsiedztwa, za pośrednictwem podkomisji ds. sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa / do spraw społecznych i migracji z odnośnymi państwami. Ponadto z uwagi na coraz większe znaczenie migracji w stosunkach UE z państwami trzecimi ESDZ stopniowo rozszerza kompetencje tematyczne w tej dziedzinie i przydziela dodatkowe zasoby ludzkie do zagadnień sektorowych mających znaczenie dla stosunków zewnętrznych, w tym migracji. Komisja w nowym składzie jeszcze wyraźniej dąży do tego, aby mocniej połączyć wymiar wewnętrzny i zewnętrzny migracji i poprawić spójność polityki w pracach ESDZ i odnośnych dyrekcji generalnych Komisji.

98

Komisja przyznaje, że można i należy usprawnić koordynację z delegaturami UE i że podejmowane są w tym celu działania, istnieje jednak wiele powodów, dla których jest to dużym wyzwaniem. Obok niewystarczających zasobów ludzkich w delegaturach (i w siedzibie głównej) ograniczona wiedza specjalistyczna na temat migracji w delegaturach UE skutkuje podobnie ograniczonymi zdolnościami w zakresie oceny potrzeb i priorytetów związanych z migracją w krajach partnerskich.

99

Komisja zgadza się, że niezbędna jest koordynacja między delegaturami UE i czyni wysiłki w celu zapewnienia, aby miała ona miejsce w praktyce, w codziennym zarządzaniu projektami.

Konsolidacji i zatwierdzenia dobrych praktyk stosowanych w pomyślnie wdrożonych projektach dokonuje się za pośrednictwem sprawozdań z monitorowania poszczególnych projektów oraz sprawozdań oceniających poszczególne projekty; ponadto podejmowane są wysiłki w kierunku ustanowienia systemu konsolidacji i upowszechniania tych informacji. W szczególności należy uwzględniać informacje na temat dobrych praktyk w informacjach dotyczących narzędzi pomocniczych przygotowywanych przez DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju dział B3, a następnie udostępniać je na specjalnej stronie internetowej poświęconej tematowi migracji.

Ponadto podczas szkoleń tematycznych prowadzonych przez DG ds. Współpracy Międzynarodowej i Rozwoju dział B3 odbywają się sesje na temat wyciągniętych wniosków i najlepszych praktyk.

Wnioski i zalecenia

Wniosek 1

Komisja podkreśla, że celem poddanej przeglądowi europejskiej polityki sąsiedztwa jest przedstawienie w ścisłej współpracy z naszymi sąsiadami propozycji dotyczących bardziej spójnych i ukierunkowanych na skutki ram współpracy w zakresie kwestii stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania, w tym migracji.

Analogicznie, program zastępujący program tematyczny dotyczący migracji i azylu (TPMA) zawiera szczegółowe cele, wyniki i wskaźniki.

a)Komisja jest przekonana, że należy doprecyzować strategiczne kierunki w kwestiach związanych z migracją w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa przez zidentyfikowanie wyraźnych i wymiernych celów oraz spójnych, konkretnych wyników, które będą stanowiły podstawę nowych ram współpracy z krajami objętymi europejską polityką sąsiedztwa i procesem rozszerzenia.

b)Komisja częściowo zgadza się z tym wnioskiem w odniesieniu do spójności między różnymi poziomami mechanizmów monitorowania i oceny. Jeżeli chodzi o ENPI i TPMA, większość projektów z zakresu migracji obejmuje szczegółowe ustalenia dotyczące monitorowania i oceny oraz w pełni przygotowane ramy logiczne. Komisja jest jednak zdania, że należy doprecyzować definicję ram współpracy w dziedzinie migracji w ramach polityki sąsiedztwa poprzez określenie celów strategicznych oraz zrozumiałych, możliwych do zmierzenia wyników i produktów, a także bezpośrednich powiązań między działaniami a rezultatami.

e)Komisja częściowo zgadza się z tym stwierdzeniem, w szczególności w odniesieniu do kwestii związanych ze zróżnicowaniem geograficznym.

Współpraca z naszymi sąsiadami, w szczególności jeśli chodzi o kwestie związane z migracją i ochroną międzynarodową, wymaga dostosowania do zróżnicowanego poziomu zaangażowania i rozwoju strategii politycznych partnerów oraz uwzględnienia różnych uwarunkowań, oczekiwań i ograniczeń partnerów w tych kwestiach. Ponadto w świetle przedłużającego się kryzysu w krajach objętych europejską polityką sąsiedztwa należy zapewnić mechanizmy różnicowania i elastyczności.

Jednak w odniesieniu do ENI zamiarem Komisji, mającej na względzie wykorzystanie w jak największym stopniu zasobów ENI, było wprowadzenie rozróżnienia między partnerami w zależności od kryteriów dotyczących programowania określonych w ENI oraz dokładne wdrożenie podejścia opartego na zachętach.

Jak już wspomniano, potrzeby parterów różnią się w zależności od państwa i regionu. Zgodnie z zaleceniami Programu działań na rzecz zmian i zróżnicowanego podejścia określonego w ramach nowego ENI współpraca UE z krajami objętymi europejską polityką sąsiedztwa koncentruje się w każdym przypadku na trzech priorytetowych sektorach. Określono je w drodze szeroko zakrojonego procesu konsultacji z rządami, organami lokalnymi, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, państwami członkowskimi UE, międzynarodowymi instytucjami finansowymi i organizacjami międzynarodowymi.

Zalecenie 1

Komisja częściowo przyjmuje zalecenie, zwłaszcza w odniesieniu do potrzeby udoskonalenia ram pomiaru wyników. Komisja zgadza się odnośnie do kluczowego znaczenia doprecyzowania definicji strategicznych ram współpracy w dziedzinie migracji i ochrony międzynarodowej poprzez określenie celów operacyjnych oraz zrozumiałych, możliwych do zmierzenia wyników i produktów, a także bezpośrednich powiązań między działaniami a rezultatami.

W związku z tym, że potrzeby te, a tym samym pomoc dla każdego kraju są zróżnicowane, Komisja podkreśla trudność, jaka wiąże się ze zdefiniowaniem wspólnych porównywalnych wskaźników, które pozostałyby na stałym poziomie, i potrzebę większej elastyczności przy określaniu priorytetów docelowych. Opracowywane są zindywidualizowane narzędzia monitorowania i oceny umożliwiające pomiar osiągnięć i postępów, które stanowią kluczowy element służący zapewnieniu konkretniejszych i bardziej efektywnych ram współpracy w zakresie migracji.

Celem poddanej przeglądowi europejskiej polityki sąsiedztwa jest w szczególności przedstawienie, w ścisłej współpracy z sąsiadami, propozycji dotyczących bardziej spójnych i ukierunkowanych na skutki ram współpracy w zakresie kwestii stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania, w tym migracji.

Obecna sytuacja jest niestabilna i należy rozróżnić pilne działania oraz programy o charakterze bardziej systemowym. Nie zawsze możliwe będzie podejmowanie działań na podstawie określonych ilościowo priorytetów docelowych.

W ramach poddanej przeglądowi europejskiej polityki sąsiedztwa Komisja będzie dążyła do zbudowania mocniejszych partnerstw o wyraźniej określonym celu oraz do współpracy bardziej dopasowanej do potrzeb. Doświadczenie wskazuje, że EPS osiąga największą skuteczność, gdy priorytety UE i jej partnerów są prawdziwie zbieżne. W związku z tym w wyniku przeglądu określone zostaną interesy UE i poszczególnych partnerów oraz obszary największego wspólnego zainteresowania (w tym dotyczące migracji i mobilności). Przegląd stanowi okazję do wypracowania solidnego porozumienia między UE a jej parterami w zakresie obszarów największego wspólnego zainteresowania, które będzie stanowiło podstawę dla silniejszego partnerstwa i ukierunkowanego wsparcia finansowego. Jednak kluczową zasadę wdrażania środków finansowych przydzielonych w ramach ENI nadal będzie stanowić elastyczność. Pozwoli to zapewnić, aby UE była w stanie reagować bardziej elastycznie za pośrednictwem współpracy finansowej na gwałtowne zmiany i szybko zmieniające się potrzeby w regionie.

Zalecenie 2

Komisja przyjmuje to zalecenie.

Jak słusznie zauważono, kody DAC opracowuje OECD. W świetle ostatnich zmian Komisja podejmie rozmowy z OECD.

Dodatkowo Komisja przeanalizuje, na ile wykonalne jest uzupełnienie systemu kodowania DAC opracowanego przez OECD.

Wniosek 2

a)Zob. odpowiedzi Komisji do pkt 68 i ramkę 5.

b)W przypadku migracji i rozwoju chodzi o zmaksymalizowanie pozytywnej zależności, jaka istnieje między nimi, wykorzystanie potencjału rozwojowego migracji na korzyść zarówno społeczeństw, jak i migrantów oraz przyczynienie się do zrównoważonego rozwoju i ograniczania ubóstwa. Wprawdzie właściwe określenie charakteru związku między migracją a rozwojem może w różnych kontekstach wymagać dalszych dowodów, jednak migrację coraz częściej uznaje się za skuteczne narzędzie stymulowania rozwoju zarówno w krajach pochodzenia, jak i krajach docelowych. Fakt, iż migracja jest obecnie uwzględniona w programie działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030, stanowi potwierdzenie postępów poczynionych w tym obszarze w ostatnich latach.

c)Komisja zgadza się, że wsparcie na rzecz powrotów i readmisji dotychczas nie zawsze przynosiło oczekiwane rezultaty. Skuteczna polityka powrotowa i readmisyjna stanowi jednak podstawowy warunek dobrze zarządzanej migracji oraz jest nieodłączną częścią GPMM.

Komisja zgadza się z uwagą Trybunału i dodaje, że readmisja własnych obywateli jest obowiązkiem na mocy międzynarodowego prawa zwyczajowego. Według niektórych krajów partnerskich stanowi ona część polityki migracyjnej, a nie polityki bezpieczeństwa.

d)Komisja częściowo zgadza się z tym wnioskiem.

Jeżeli chodzi o prawa człowieka, Komisja uznaje, że istnieje możliwość poprawy wyników w zakresie identyfikowania konkretniejszych środków ograniczania, przykładowo poprzez wzmocnienie dyplomacji humanitarnej i krajowych systemów odsyłania.

W 2014 r. Komisja włączyła się jednak w działanie mające na celu opracowanie i stworzenie zestawu narzędzi, który ma zagwarantować, by przy realizacji większości nowych projektów respektowane było podejście do rozwoju oparte na prawach człowieka na wszystkich etapach interwencji.

Wdrażanie perspektywy praw człowieka opiera się na uniwersalności i niepodzielności praw człowieka oraz na zasadach integracji i udziału w procesie podejmowania decyzji, niedyskryminacji, równości i sprawiedliwości, przejrzystości i odpowiedzialności. Zasady te mają kluczowe znaczenie dla współpracy UE w zakresie rozwoju, zapewniając wzmocnienie pozycji osób ubogich i osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, w szczególności kobiet i małoletnich dzieci.

Zalecenie 3

Komisja przyjmuje to zalecenie, a jego realizacja jest w toku, jak przedstawiono poniżej.

Komisja korzysta już z całej gamy instrumentów przewidzianych w cyklu zarządzania projektami. Wprawdzie istnieje możliwość dalszej poprawy wyników w zakresie określania logiki interwencji w odniesieniu do każdego działania, jednak większość projektów obejmuje już w pełni przygotowane ramy logiczne uwzględniające wskaźniki rezultatów.

Zalecenie 4

Komisja przyjmuje to zalecenie.

Przybywa dowodów wskazujących na pozytywny wpływ migracji na rozwój (zarówno w krajach pochodzenia, jak i w krajach docelowych) jak również na rozwój samych migrantów. Zważywszy jednak na zmieniające się tendencje w zakresie migracji i rosnącą liczbę migrantów należy kontynuować pozyskiwanie wiarygodnych danych na temat migracji w celu odpowiedniego kształtowania programów. Komisja analizuje dalszą konsolidację tych dowodów jako podstawę opracowywania przyszłych strategii i projektów.

Wniosek 3

Komisja jest zdania, że w następstwie istotnych wysiłków wdrożono już skuteczne mechanizmy koordynacji w obszarze migracji. Zważywszy na złożoność tego zagadnienia, podział kompetencji i liczbę zaangażowanych zainteresowanych stron, zakres dalszej optymalizacji zasad zarządzania w obszarze migracji jest bardzo ograniczony.

Zalecenie 5

Komisja częściowo przyjmuje to zalecenie. Komisja uważa, że zważywszy także na ograniczenia budżetowe podjęto już znaczne wysiłki na rzecz poprawy zdolności delegatur Unii (zob. również odpowiedzi Komisji na pkt 34, 98 i 99).

Komisja opracowała już przeglądy funduszy dotyczące wydatków darczyńców w obszarze migracji, by wesprzeć różne dwustronne i regionalne ramy (np. tablice wyników dotyczące umów o partnerstwie na rzecz mobilności).

Komisja uważa, że z praktycznego punktu widzenia nie jest możliwe opracowanie jednego i kompleksowego przeglądu funduszy dotyczącego wszystkich wydatków związanych z migracją.

QJ-AB-16-010-PL-E    ISSN 1977-5768

Niniejsze sprawozdanie dotyczy dwóch głównych instrumentów finansowania zewnętrznego wymiaru wspólnej polityki migracyjnej UE (TPMA i ENPI), mającej na celu zapewnianie skutecznego zarządzania przepływami migracyjnymi we współpracy z krajami pochodzenia i tranzytu. Trybunał zbadał, czy ustanowiono jasne cele wydatków w ramach obu instrumentów oraz czy środki wydatkowano skutecznie i w sposób dobrze skoordynowany. W wyniku kontroli ustalono, że instrumenty te ogólnie nie podlegały żadnej jasnej strategii, według której można by było ocenić ich wkład w realizację celów, stąd nie jest jasne, co miały przynieść na poziomie unijnym. Często trudno było zmierzyć rezultaty uzyskane dzięki wydatkom unijnym. Trudno było również ocenić wkład migracji w rozwój. Polityka migracyjna charakteryzuje się złożonością zarządzania, niedostateczną koordynacją oraz brakiem przekrojowego zestawienia, określającego, co finansuje Komisja, a co państwa członkowskie.