ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

12, rue Alcide De Gasperi

1615 Luxembourg

LUXEMBOURG

Τηλ.: +352 4398-1

Πληροφορίες: eca.europa.eu/el/Pages/ContactForm.aspx

Ιστότοπος: eca.europa.eu

Twitter: @EUAuditorsECA

Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται από το διαδίκτυο (http://europa.eu).

Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2016

Print | ISBN 978-92-872-5300-2 | ISSN 1831-0826 | doi:10.2865/54993 | QJ-AB-16-018-EL-C
PDF | ISBN 978-92-872-5288-3 | ISSN 1977-5660 | doi:10.2865/4125 | QJ-AB-16-018-EL-N
EPUB | ISBN 978-92-872-5301-9 | ISSN 1977-5660 | doi:10.2865/87625 | QJ-AB-16-018-EL-E

© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2016

Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά της πηγής.

ΠΩΣ ΘΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΕΙΤΕ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΕ

Δωρεάν εκδόσεις:

•ένα αντίτυπο:
από το EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).

•περισσότερα από ένα αντίτυπα ή αφίσες/χάρτες:
από τις αντιπροσωπείες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (http://ec.europa.eu/represent_el.htm),
από τα γραφεία εκπροσώπησης στις εκτός ΕΕ χώρες (http://eeas.europa.eu/delegations/index_el.htm),
επικοινωνώντας με την υπηρεσία Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_el.htm) ή
καλώντας τον αριθμό 00 800 6 7 8 9 10 11 (δωρεάν τηλεφωνικός αριθμός από όλη την Ένωση) (*).

(*)Οι πληροφορίες παρέχονται δωρεάν, και οι κλήσεις είναι γενικώς δωρεάν (ενδέχεται όμως κάποιες κλήσεις που πραγματοποιούνται μέσω ορισμένων τηλεπικοινωνιακών φορέων ή από τηλεφωνικούς θαλάμους ή ξενοδοχεία να χρεώνονται).

Εκδόσεις επί πληρωμή:

•από το EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).

Στάδιο | Ημερομηνία
Έγκριση του υπομνήματος σχεδιασμού του ελέγχου / Έναρξη του ελέγχου | 22.10.2014
Επίσημη διαβίβαση του σχεδίου έκθεσης στην Επιτροπή (ή σε άλλη ελεγχόμενη μονάδα) | 21.3.2016
Έγκριση της τελικής έκθεσης μετά τη διαδικασία εκατέρωθεν ακρόασης | 4.5.2016
Παραλαβή των επίσημων απαντήσεων της Επιτροπής (ή άλλης ελεγχόμενης μονάδας) σε όλες τις γλώσσες | 14.6.2016

EL
2016

αριθ. 14

Ειδική έκθεση

Πρωτοβουλίες πολιτικής
της ΕΕ και η χρηματοδοτική
στήριξή της για την ένταξη
των Ρομά:
πραγματοποιήθηκε
σημαντική πρόοδος την
τελευταία δεκαετία, αλλά
απαιτούνται περαιτέρω
επιτόπιες προσπάθειες

(υποβαλλόμενη δυνάμει του άρθρου 287, παράγραφος 4, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ)

Κλιμάκιο ελέγχου

Οι ειδικές εκθέσεις του ΕΕΣ παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των ελέγχων επιδόσεων και των ελέγχων συμμόρφωσης που αυτό διενεργεί επί συγκεκριμένων τομέων του προϋπολογισμού της ΕΕ ή επί συγκεκριμένων διαχειριστικών ζητημάτων. Τo ΕΕΣ επιλέγει και σχεδιάζει τα εν λόγω ελεγκτικά καθήκοντα κατά τρόπον ώστε αυτά να αποφέρουν τον μέγιστο αντίκτυπο, λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων για τις επιδόσεις ή για τη συμμόρφωση, του επιπέδου των σχετικών εσόδων ή των σχετικών δαπανών, των επικείμενων εξελίξεων και του πολιτικού και δημόσιου συμφέροντος.

Ο εν προκειμένω έλεγχος επιδόσεων διενεργήθηκε από το Τμήμα Ελέγχου II, του οποίου προεδρεύει ο Henri Grethen, Μέλος του ΕΕΣ, και το οποίο ειδικεύεται στους τομείς δαπανών που αφορούν τις διαρθρωτικές πολιτικές, τις μεταφορές και την ενέργεια. Επικεφαλής του ελέγχου ήταν το αρμόδιο για την έκθεση Μέλος, ο Henri Grethen, συνεπικουρούμενος από τον Marc Hostert, Προϊστάμενο του ιδιαίτερου γραφείου του. Το βασικό κλιμάκιο ελέγχου απαρτίστηκε από τον Emmanuel Rauch, ανώτερο διοικητικό στέλεχος, και τις Naiara Zabala Eguiraun, Aino Nyholm και Zhivka Kalaydzhieva, ελέγκτριες. Τη γλωσσική υποστήριξη ανέλαβε ο Richard Moore.

Περιεχόμενα

Γλωσσάριο

Σύνοψη

Εισαγωγή

Ο πληθυσμός των Ρομά

Νομικό πλαίσιο και πλαίσιο πολιτικής

Με ποιον τρόπο παρέχει η ΕΕ χρηματοδοτική στήριξη στα μέτρα ένταξης των Ρομά;

Ο ρόλος άλλων ευρωπαϊκών και διεθνών οργανισμών στην ένταξη των Ρομά

Εμβέλεια και στόχοι του ελέγχου

Παρατηρήσεις

Πραγματοποιήθηκε πρόοδος όσον αφορά τις στρατηγικές που εφαρμόστηκαν σε επίπεδο ΕΕ και κρατών μελών, αλλά στην πλειονότητά τους οι βελτιώσεις επήλθαν αρκετά καθυστερημένα για να έχουν αντίκτυπο στην περίοδο προγραμματισμού 2007-2013

Η πρωτοβουλία πολιτικής της ΕΕ για την ένταξη των Ρομά συμφωνήθηκε το 2011, έπειτα από τις διευρύνσεις της ΕΕ τα έτη 2004 και 2007

Η πρόοδος σε επίπεδο κρατών μελών: είχαν μεν εγκριθεί εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά, εξακολουθούσαν όμως να υπάρχουν ορισμένες αδυναμίες

Στον τομέα πολιτικής της συνοχής, την περίοδο 2014-2020 δίδεται μεγαλύτερη προσοχή σε μέτρα ένταξης των Ρομά από ό,τι την περίοδο 2007-2013

Παρότι το νομικό πλαίσιο της περιόδου 2007-2013 δεν περιλάμβανε ρητή μνεία στην ένταξη των Ρομά, τα επιλεγέντα κράτη μέλη ανέφεραν την ένταξη των Ρομά στα επιχειρησιακά προγράμματά τους

Το πλαίσιο των ΕΔΕΤ για την περίοδο 2014-2020 αποτυπώνει τη μεγαλύτερη εστίαση που δίδεται σε ζητήματα Ρομά στο επίπεδο της ΕΕ

Τα εργαλεία παρακολούθησης που ήταν διαθέσιμα σε επίπεδο ΕΠ κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 δεν ήταν κατάλληλα για να μετρήσουν τις επιδόσεις των μέτρων ένταξης των Ρομά

Στην πλειονότητά τους τα έργα υλοποιήθηκαν σύμφωνα με τον προγραμματισμό, αλλά δεν εφαρμόζονταν πάντα τα κριτήρια «βέλτιστης πρακτικής» που συμβάλλουν στην επιτυχή ένταξη των Ρομά, ενώ δεν ήταν εύκολη η παρακολούθηση των επιδόσεων των έργων

Όλα τα εξετασθέντα έργα ευθυγραμμίζονταν με τους στόχους των ΕΠ, αλλά οι διαδικασίες επιλογής δεν στόχευαν συγκεκριμένα στην επιλογή έργων σχετικών με την ένταξη των Ρομά

Κατά γενικό κανόνα, τα έργα εκτελέστηκαν σύμφωνα με τα προβλεπόμενα

Υπάρχουν ενδείξεις ότι η μεγαλύτερη συνεκτίμηση των κριτηρίων που αφορούσαν Ρομά, όπως οι κοινές βασικές αρχές για την ένταξη των Ρομά, επηρέασε θετικά τις επιδόσεις των έργων

Η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της περιόδου 2007-2013 κατέστη ακόμη δυσχερέστερη εξαιτίας των δυσκολιών που ανέκυψαν στη συλλογή πληροφοριακών στοιχείων για τους Ρομά

Συμπεράσματα και συστάσεις

Παράρτημα I | — | Εξετασθέντα επιχειρησιακά προγράμματα
Παράρτημα II | — | Όργανα διακυβέρνησης των διαρθρωτικών ταμείων στα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις
Παράρτημα III | — | Κοινές βασικές αρχές (ΚΒΑ) για την ένταξη των Ρομά

Aπαντήσεις της Επιτροπής

Γλωσσάριο

Αποτελέσματα: Άμεσες μεταβολές που επέρχονται για τους άμεσους αποδέκτες μετά το πέρας της συμμετοχής τους σε μια παρέμβαση (π.χ. βελτίωση της προσβασιμότητας μιας περιοχής χάρη στην κατασκευή δρόμου, συμμετέχοντες σε μαθήματα επιμόρφωσης που βρήκαν απασχόληση).

Διάκριση: Η οδηγία 2000/43/ΕΚ ορίζει δύο είδη διακρίσεων:

oΆμεση διάκριση συντρέχει όταν, για λόγους φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, σε ένα πρόσωπο επιφυλάσσεται μεταχείριση λιγότερο ευνοϊκή από αυτήν της οποίας τυγχάνει, έτυχε ή θα ετύγχανε ένα άλλο πρόσωπο, σε ανάλογη κατάσταση.

oΈμμεση διάκριση συντρέχει όταν μια εκ πρώτης όψεως ουδέτερη διάταξη, κριτήριο ή πρακτική μπορεί να θέσει πρόσωπα συγκεκριμένης φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής σε μειονεκτική θέση συγκριτικά με άλλα πρόσωπα, εκτός εάν η διάταξη, το κριτήριο ή η πρακτική αυτή δικαιολογείται αντικειμενικά από έναν θεμιτό σκοπό και τα μέσα επίτευξης αυτού του σκοπού είναι πρόσφορα και αναγκαία.

Διαχειριστική αρχή: Εθνική, περιφερειακή ή τοπική δημόσια αρχή (ή άλλος δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας) που ορίζεται από το κράτος μέλος για τη διαχείριση επιχειρησιακού προγράμματος. Στα καθήκοντά της συγκαταλέγονται η επιλογή των προς χρηματοδότηση έργων, η παρακολούθηση της υλοποίησής τους και η υποβολή στοιχείων στην Επιτροπή σχετικά με διάφορες οικονομικές πτυχές και τα επιτευχθέντα αποτελέσματα.

Διαχωρισμός / Εξάλειψη του διαχωρισμού: Ο διαχωρισμός προκαλείται όταν συντρέχουν διάφοροι παράγοντες, όπως ενέργειες που εισάγουν διακρίσεις, οικονομικοί και δημογραφικοί μηχανισμοί. Χαρακτηρίζεται από τη φυσική και κοινωνική απομόνωση μελών μιας περιθωριοποιημένης ομάδας από μέλη μη περιθωριοποιημένων ομάδων και από την άνιση πρόσβαση σε βασικές, προσιτές σε όλους και υψηλής ποιότητας υπηρεσίες.
Με την εξάλειψη του διαχωρισμού επιδιώκεται η κατάργηση κάθε τέτοιας απομόνωσης και άνισης πρόσβασης. Τα μέτρα εξάλειψης του διαχωρισμού πρέπει να διαμορφώνουν τις συνθήκες για ίση πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας υπηρεσίες, περιλαμβανομένων της εκπαίδευσης, της στέγασης, της αγοράς εργασίας, της υγειονομικής περίθαλψης και κάθε άλλου σχετικού τομέα.

Εθνική στρατηγική για την ένταξη των Ρομά: Η Επιτροπή ζήτησε από κάθε κράτος μέλος που διαθέτει πληθυσμό Ρομά να καταρτίσει εθνική στρατηγική για την ένταξη των Ρομά, η οποία να καλύπτει την περίοδο 2011-2020 ή, σε περίπτωση που το κράτος μέλος διαθέτει ήδη στρατηγική, να την προσαρμόσει στους στόχους της ΕΕ για την ένταξη των Ρομά, με στοχευμένες δράσεις και επαρκή χρηματοδότηση (εθνική, της ΕΕ και άλλη) για την επίτευξή τους. Οι εθνικές αυτές στρατηγικές θα πρέπει να προτείνουν επίσης λύσεις για την άρση των υφιστάμενων φραγμών που παρακωλύουν την αποτελεσματικότερη χρήση των κονδυλίων της ΕΕ, και να θέτουν τα θεμέλια ενός άρτιου μηχανισμού παρακολούθησης για τη διασφάλιση συγκεκριμένων αποτελεσμάτων όσον αφορά τους Ρομά. Ορισμένα κράτη μέλη δεν διαθέτουν εθνική στρατηγική για την ένταξη των Ρομά αυτή καθαυτή αλλά εφαρμόζουν «δέσμη συνολικών μέτρων».

Εθνικό σημείο επαφής για τους Ρομά (ΕΣΕΡ): Τα εθνικά σημεία επαφής για τους Ρομά είναι εθνικές αρχές επιφορτισμένες με τον συντονισμό της ανάπτυξης και της υλοποίησης της οικείας εθνικής στρατηγικής για την ένταξη των Ρομά ή δέσμης μέτρων ενταξιακής πολιτικής.

Ειδικές ανά χώρα συστάσεις (ΕΧΣ): Οι ειδικές ανά χώρα συστάσεις (ΕΧΣ) είναι συστάσεις σχετικά με τις διαρθρωτικές προκλήσεις που ενδείκνυται να αντιμετωπιστούν με πολυετείς επενδύσεις που εμπίπτουν άμεσα στο πεδίο εφαρμογής των ΕΔΕΤ, όπως διατυπώνονται στους ειδικούς κανονισμούς για κάθε Ταμείο. Εγκρίνονται από την Επιτροπή σύμφωνα με τα άρθρα 121, παράγραφος 2, και 148, παράγραφος 4, της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ).

Εκ των προτέρων αιρεσιμότητες: Οι εκ των προτέρων αιρεσιμότητες είναι κριτήρια που καθορίζονται σε συμφωνίες εταιρικής σχέσης, τα οποία θεωρούνται αναγκαία προαπαιτούμενα για την αποτελεσματική και αποδοτική χρήση της στήριξης της Ένωσης που καλύπτεται από τις εν λόγω συμφωνίες. Κατά την κατάρτιση ΕΠ στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ, του Ταμείου Συνοχής και του ΕΚΤ για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, τα κράτη μέλη πρέπει να αξιολογούν κατά πόσον πληρούνται οι εν λόγω προϋποθέσεις. Σε περίπτωση μη πλήρωσής τους, πρέπει να καταρτιστούν σχέδια δράσης που να διασφαλίζουν τη συμμόρφωση με αυτές έως τις 31 Δεκεμβρίου 2016.

Εκροές: Όσα παράγονται ή επιτυγχάνονται με τους πόρους που διατέθηκαν σε μια παρέμβαση (π.χ. επιχορηγήσεις σε αγρότες, μαθήματα επαγγελματικής κατάρτισης σε ανέργους, κατασκευή δρόμου σε αναπτυσσόμενη χώρα).

Ενδιάμεσος φορέας: Ενδιάμεσος φορέας είναι κάθε δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας ή υπηρεσία που ενεργεί υπό την ευθύνη μιας διαχειριστικής αρχής ή εκτελεί καθήκοντα εκ μέρους της έναντι δικαιούχων οι οποίοι υλοποιούν ενέργειες.

Επιχειρησιακό πρόγραμμα (ΕΠ): Ένα επιχειρησιακό πρόγραμμα (ΕΠ) καθορίζει τις προτεραιότητες και τους συγκεκριμένους στόχους ενός κράτους μέλους, καθώς και τον τρόπο χρήσης της χρηματοδότησης της ΕΕ (συγχρηματοδότηση από την ΕΕ και από εθνικές δημόσιες και ιδιωτικές πηγές) κατά τη διάρκεια συγκεκριμένης χρονικής περιόδου (συνήθως επταετίας) για τη χρηματοδότηση έργων. Τα έργα αυτά πρέπει να συμβάλλουν στην επίτευξη ορισμένων στόχων, οι οποίοι προσδιορίζονται στο επίπεδο του άξονα προτεραιότητας του ΕΠ. Επιχειρησιακά προγράμματα υπάρχουν για κάθε ταμείο του τομέα πολιτικής της συνοχής (ήτοι ΕΤΠΑ, Ταμείο Συνοχής και ΕΚΤ). Τα ΕΠ καταρτίζονται από το κράτος μέλος και πρέπει να εγκριθούν από την Επιτροπή προτού εκτελεστεί οποιαδήποτε πράξη πληρωμής από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Η τροποποίηση των ΕΠ είναι δυνατή μόνο κατά τη διάρκεια της περιόδου ισχύος τους, εφόσον συμφωνούν αμφότερα τα μέρη.

Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία (ΕΔΕΤ): Τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία (ΕΔΕΤ) αποτελούν το μέσο της Ένωσης, αφενός, για τη μείωση των ανισοτήτων μεταξύ των επιπέδων ανάπτυξης των διάφορων περιφερειών της και, αφετέρου, για τη συνδρομή των λιγότερο ανεπτυγμένων περιοχών ώστε να καλύψουν την υστέρηση. Δυνάμει του άρθρου 174 της ΣΛΕΕ, συμβάλλουν στην επίτευξη του στόχου περί ενίσχυσης της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής.

Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ): Σκοπός του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου είναι η ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέσω της βελτίωσης των ευκαιριών απασχόλησης και εργασίας (κυρίως μέσω μέτρων κατάρτισης), της προώθησης υψηλού επιπέδου απασχόλησης και της δημιουργίας περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργασίας.

Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ): Σκοπός του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) είναι η ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω της αποκατάστασης των κύριων περιφερειακών ανισορροπιών με την παροχή οικονομικής στήριξης για τη δημιουργία υποδομών και με παραγωγικές επενδύσεις που δημιουργούν θέσεις εργασίας, κυρίως σε επιχειρήσεις.

Θεσμικές διακρίσεις: Οι διακρίσεις που έχουν εδραιωθεί στις οργανωτικές δομές και διαδικασίες.

Κοινή βασική αρχή (ΚΒΑ): Οι κοινές βασικές αρχές (ΚΒΑ) είναι ένα σύνολο 10 κριτηρίων για τη διασφάλιση της επιτυχίας των πρωτοβουλιών ένταξης των Ρομά. Οι αρχές αυτές συζητήθηκαν κατά την πρώτη σύσκεψη της ευρωπαϊκής πλατφόρμας για την ένταξη των Ρομά το 2009 στην Πράγα. Στη συνέχεια συμπεριλήφθηκαν ως παράρτημα στα συμπεράσματα του Συμβουλίου «Απασχόληση, Κοινωνική Πολιτική, Υγεία και Καταναλωτές» της 8ης Ιουνίου 2009.

Κοινωνική ένταξη: Η διαδικασία βελτίωσης των συνθηκών υπό τις οποίες άτομα και ομάδες μπορούν να συμμετέχουν στην κοινωνία.
Σκοπός της κοινωνικής ένταξης είναι η ενίσχυση των φτωχών και περιθωριοποιημένων ατόμων ώστε να αξιοποιήσουν τις αυξανόμενες ευκαιρίες της παγκοσμιοποίησης. Διασφαλίζει το δικαίωμα συμμετοχής των ατόμων στη λήψη αποφάσεων που επηρεάζουν τις ζωές τους, καθώς και την ίση πρόσβασή τους σε αγορές, υπηρεσίες, καθώς και σε πολιτικές, κοινωνικές και φυσικές υποδομές.

Μη κυβερνητική οργάνωση (ΜΚΟ): Με τον όρο «μη κυβερνητική οργάνωση (ΜΚΟ)» νοείται ευρύ φάσμα διαφορετικών οργανώσεων που διαθέτουν συνήθως τα εξής κοινά χαρακτηριστικά:

oΔεν είναι κερδοσκοπικές οργανώσεις. Μπορεί μεν να απασχολούν έμμισθο προσωπικό και να προβαίνουν σε προσοδοφόρες δραστηριότητες, αλλά δεν κατανέμουν κέρδη στα μέλη τους.

oΕίναι ομάδες εθελοντών πολιτών.

oΠρέπει να διαθέτουν έως έναν βαθμό επίσημη ή θεσμική υπόσταση (π.χ. καταστατικό ή άλλη ιδρυτική πράξη που ορίζει την αποστολή, τους στόχους και τον σκοπό τους), δεδομένου ότι υπέχουν ευθύνη έναντι των μελών και των δωρητών τους.

oΔρουν ανεξάρτητα και δη ανεξάρτητα από κυβερνήσεις, δημόσιες αρχές, πολιτικά κόμματα και εμπορικούς οργανισμούς.

Σύνοψη

I

Οι Ρομά της Ευρώπης έχουν υπάρξει θύματα διακρίσεων από τότε που εγκαταστάθηκαν για πρώτη φορά πριν από πολλούς αιώνες στο έδαφος που εκτείνεται σήμερα η Ευρωπαϊκή Ένωση. Σήμερα οι Ρομά αποτελούν τη μεγαλύτερη εθνοτική μειονότητα στην ΕΕ, με τον πληθυσμό τους να εκτιμάται στα 6,2 εκατομμύρια, και είναι ως επί το πλείστον περιθωριοποιημένοι. Στα κράτη μέλη με την υψηλότερη συγκέντρωση του πληθυσμού αυτού, οι Ρομά αντιστοιχούν περίπου στο 15 % με 20 % των μαθητών και των νεοεισερχομένων στην αγορά εργασίας.

II

Το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδοτικής στήριξης που παρέχει η ΕΕ για τη λήψη μέτρων κοινωνικής ένταξης εν γένει, περιλαμβανομένων μέτρων που προωθούν την ένταξη των Ρομά, παρέχεται μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ). Το ποσό που διοχετεύεται συγκεκριμένα σε πρωτοβουλίες για την ένταξη των Ρομά δεν είναι καταγεγραμμένο. Εντούτοις, από τα έγγραφα σχεδιασμού των κρατών μελών προκύπτει ότι, κατά την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, περίπου 1,5 δισεκατομμύρια ευρώ έχουν δεσμευθεί για την κοινωνικοοικονομική ένταξη περιθωριοποιημένων κοινοτήτων όπως οι Ρομά. Ανάλογα ενδεικτικά αριθμητικά στοιχεία δεν υπάρχουν για την περίοδο 2007-2013.

III

Στο πλαίσιο του ελέγχου μας αξιολογήσαμε κατά πόσον οι πρωτοβουλίες πολιτικής και η χρηματοδοτική στήριξη της ΕΕ μέσω του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ συνέβαλαν κατά τρόπο αποτελεσματικό στην ένταξη των Ρομά. Ειδικότερα, εξετάσαμε αν:

—οι στρατηγικές της ΕΕ και των κρατών μελών για τους Ρομά διευκόλυναν την αποτελεσματική χρήση των ΕΤΠΑ και ΕΚΤ για την υλοποίηση μέτρων ένταξης των Ρομά σε κάθε περίοδο προγραμματισμού,

—το πλαίσιο του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ για κάθε περίοδο προγραμματισμού ήταν σχεδιασμένο κατά τρόπο που να καθιστά δυνατή την αποτελεσματική στήριξη των μέτρων ένταξης των Ρομά, και

—τα έργα που υλοποιήθηκαν στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 συνέβαλαν κατά τρόπο αποτελεσματικό στην ένταξη των Ρομά.

Οι ελεγκτικές εργασίες έλαβαν χώρα στην Επιτροπή και σε τέσσερα κράτη μέλη (Βουλγαρία, Ισπανία, Ουγγαρία και Ρουμανία) και κάλυψαν την περίοδο μεταξύ 2007 και 2015.

IV

Διαπιστώσαμε ότι η Επιτροπή έχει πραγματοποιήσει σημαντική πρόοδο στον καθορισμό πρωτοβουλιών πολιτικής της ΕΕ που προωθούν την ένταξη των Ρομά και ότι όλα τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις είχαν, μέχρι το 2012, αναπτύξει εθνική στρατηγική για την ένταξη των Ρομά, αρκετά καθυστερημένα βέβαια για να έχει αντίκτυπο στον σχεδιασμό των επιχειρησιακών προγραμμάτων (ΕΠ) του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ αλλά και στην επιλογή έργων κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013. Σε ό,τι αφορά αυτές τις εθνικές στρατηγικές, εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένες αδυναμίες. Πρώτον, οι εθνικές στρατηγικές δεν αναφέρουν το ύψος της χρηματοδότησης που απαιτείται για την εκτέλεση των προτεινόμενων μέτρων ένταξης των Ρομά. Επιπλέον, δεν αναφέρουν το χρηματικό ποσό που διατίθεται για τα μέτρα αυτά τόσο από τον κρατικό προϋπολογισμό όσο και από τον προϋπολογισμό της ΕΕ μέσω του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ. Δεύτερον, δεν έχει δοθεί αρκετή προσοχή στην καταπολέμηση των διακρίσεων και στον ρατσισμό κατά των Ρομά. Τρίτον, κατά την εκπόνηση των εθνικών στρατηγικών τους για την ένταξη των Ρομά, τα επιλεγέντα κράτη μέλη δεν έλαβαν σε όλες τις περιπτώσεις υπόψη την ανάγκη ενεργού συμμετοχής οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, και συγκεκριμένα εκπροσώπων της κοινότητας των Ρομά. Τέλος, ο ρόλος των εθνικών σημείων επαφής για τους Ρομά (ΕΣΕΡ), τα οποία συγκροτήθηκαν για τον συντονισμό της ανάπτυξης και της εφαρμογής των εθνικών στρατηγικών για την ένταξη των Ρομά, υπονομεύθηκε εξαιτίας της αναντιστοιχίας που υπήρχε μεταξύ πόρων και αρμοδιοτήτων.

V

Σε ό,τι αφορά την περίοδο 2014-2020, επισημαίνονται αρκετές βελτιώσεις: παραδείγματος χάριν, η ένταξη των Ρομά αναφέρεται ρητά στον κανονισμό για τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά και επενδυτικά ταμεία (ΕΔΕΤ), ενώ θεσπίστηκε ειδική προτεραιότητα χρηματοδότησης. Πέραν τούτου, τα κράτη μέλη για τα οποία έχουν διατυπωθεί ειδικές ανά χώρα συστάσεις όσον αφορά την ένταξη των Ρομά υποχρεούνται να διαθέτουν κονδύλια για την προώθησή της. Εντούτοις, διαπιστώνουμε ότι υπάρχει ανάγκη να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες τόσο σε επίπεδο Επιτροπής όσο και σε επίπεδο κρατών μελών προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι αλλαγές αυτές θα οδηγήσουν στην υλοποίηση έργων που θα συμβάλουν καλύτερα στην ένταξη των Ρομά επί τόπου.

VI

Τα περισσότερα έργα του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ που εξετάσαμε κατά τη διάρκεια του ελέγχου μας είχαν επιτύχει τους γενικούς στόχους τους, οι οποίοι, εντούτοις, σε αρκετές περιπτώσεις δεν αφορούσαν συγκεκριμένα τους Ρομά. Καταλήξαμε επίσης στο συμπέρασμα ότι τα έργα που επελέγησαν και υλοποιήθηκαν σύμφωνα με τα κριτήρια «βέλτιστης πρακτικής» που ενέκρινε το Συμβούλιο, τις αποκαλούμενες κοινές βασικές αρχές (ΚΒΑ) για την ένταξη των Ρομά, είχαν περισσότερες πιθανότητες να συμβάλουν αποτελεσματικά στην ένταξη του πληθυσμού Ρομά. Επιπλέον, διαπιστώσαμε ότι η παρακολούθηση της προόδου που επιτυγχάνεται στο πλαίσιο των έργων για την ένταξη των Ρομά ενέχει δυσκολίες, κυρίως λόγω αδυναμιών σε σχέση με τη διαθεσιμότητα και την ποιότητα των δεδομένων για τους συμμετέχοντες Ρομά. Η έλλειψη συνολικών και άρτιων δεδομένων συνιστά πρόβλημα το οποίο επηρεάζει όχι μόνο τα έργα αλλά και τη διαδικασία λήψης αποφάσεων τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε εθνικό επίπεδο. Η κατάσταση αυτή δεν πρόκειται να αλλάξει την περίοδο 2014-2020, παρά μόνον εάν αναληφθεί άμεση δράση.

VII

Στην παρούσα έκθεση διατυπώνουμε τις εξής συστάσεις:

Σύσταση 1

Τα κράτη μέλη πρέπει κατά την αναθεώρηση, ή την τροποποίηση, των εθνικών στρατηγικών τους για την ένταξη των Ρομά:

α)Να προσδιορίζουν το ύψος της χρηματοδότησης που απαιτείται για την εκτέλεση των μέτρων ένταξης των Ρομά που προτείνονται στη στρατηγική τους. Οι εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά πρέπει να αναφέρουν το ποσό της χρηματοδότησης που διατίθεται για τα μέτρα αυτά τόσο από τον κρατικό προϋπολογισμό όσο και από τον προϋπολογισμό της ΕΕ μέσω του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ. Τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να αναλάβουν επισήμως τη δέσμευση ότι οι προσπάθειες που καταβάλλουν για την υλοποίηση μέτρων υπέρ της ένταξης των Ρομά δεν θα διακυβεύονται από βραχυπρόθεσμες μεταβολές των πολιτικών προτεραιοτήτων.

β)Να περιλαμβάνουν δείκτες και τιμές-στόχους που σχετίζονται με την καταπολέμηση των διακρίσεων ή, πιο συγκεκριμένα, του ρατσισμού κατά των Ρομά. Κατά τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού 2014-2020, οι δείκτες αυτοί πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και κατά τον σχεδιασμό μέτρων για την προώθηση της ένταξης περιθωριοποιημένων κοινοτήτων Ρομά που εμπίπτουν στο πλαίσιο των ΕΔΕΤ, σύμφωνα με τις απαιτήσεις της οδηγίας για τη φυλετική ισότητα.

γ)Να διασφαλίσουν ότι λαμβάνουν συστηματικά χώρα διαβουλεύσεις με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στις οποίες συμμετέχουν εκπρόσωποι Ρομά και ότι οι εν λόγω οργανώσεις έχουν ενεργότερο ρόλο στον σχεδιασμό και την υλοποίηση των μέτρων για την ένταξη των Ρομά.

δ)Να διευκρινίσουν ακόμη περισσότερο τον ρόλο των εθνικών σημείων επαφής για τους Ρομά (ΕΣΕΡ) σε σχέση με τις εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά, και να διασφαλίσουν ότι οι εξουσίες και οι αρμοδιότητες των ΕΣΕΡ είναι αναλογικές προς τους πόρους που βρίσκονται στη διάθεσή τους.

Σύσταση 2

α)Η Επιτροπή θα πρέπει, κατά την αναθεώρηση των σχετικών επιχειρησιακών προγραμμάτων, να μεριμνά ώστε τα μέτρα που εκτελούνται στο πλαίσιο των ΕΔΕΤ να προάγουν τη συμμετοχικότητα και να περιλαμβάνουν διατάξεις που αποσκοπούν στην καταπολέμηση του διαχωρισμού. Οι πρακτικές διαχωρισμού πρέπει να περιγράφονται με σαφήνεια και να εξαιρούνται ρητώς από τη χρηματοδότηση στο πλαίσιο των ΕΔΕΤ (και όχι να αναφέρονται απλώς στις αιτιολογικές σκέψεις), ενώ θα πρέπει να δίδεται ιδιαίτερη προσοχή ως προς το συγκεκριμένο σκέλος σε έργα στους τομείς της εκπαίδευσης και της στέγασης. Με τον τρόπο αυτό δύναται να ενισχυθεί και η σύνδεση μεταξύ των ειδικών ανά χώρα συστάσεων και της χρήσης των ΕΔΕΤ.

β)Η Επιτροπή πρέπει, στο πλαίσιο των συνεδριάσεων της επιτροπής παρακολούθησης των ΕΠ, να αξιοποιεί πλήρως τις πληροφορίες που θα περιέχονται στις εκθέσεις που οφείλουν να υποβάλλουν τα κράτη μέλη αρχής γενομένης από το 2016, δυνάμει της σύστασης του Συμβουλίου για αποτελεσματικά μέτρα ένταξης των Ρομά, καθώς και τις διαπιστώσεις που προκύπτουν βάσει των πληροφοριών αυτών. Με τον τρόπο αυτό θα εξασφαλίζεται η διευθέτηση όλων των αδύναμων σημείων που προσδιορίζονται στις εκθέσεις μέσω των ΕΔΕΤ ή/και πόρων των κρατών μελών (π.χ. με την ανακατανομή των πόρων σε τομείς στους οποίους έχουν εντοπιστεί αδυναμίες).

Σύσταση 3

Τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόζουν τα κριτήρια «βέλτιστης πρακτικής» για την ένταξη των Ρομά (όπως οι 10 κοινές βασικές αρχές του Συμβουλίου) όταν καταρτίζουν προσκλήσεις για την υποβολή προτάσεων και επιλέγουν έργα. Όπου ενδείκνυται, οι προσκλήσεις θα πρέπει να αποσκοπούν στην επιλογή μακροπρόθεσμων έργων υπέρ περιθωριοποιημένων κοινοτήτων Ρομά. Τέλος, όπου είναι δυνατό, η διάθεση των κεφαλαίων των ΕΔΕΤ θα πρέπει να εξαρτάται από τη βιωσιμότητα των έργων μετά την ολοκλήρωσή τους, χωρίς συνέχιση της χρηματοδότησης από την ΕΕ. Οι εν λόγω πτυχές θα πρέπει να ληφθούν υπόψη και κατά την τροποποίηση των επιχειρησιακών προγραμμάτων της περιόδου 2014-2020.

Σύσταση 4

Η Επιτροπή πρέπει να διασφαλίσει, κατά την επόμενη περίοδο προγραμματισμού ή κατά την αναθεώρηση των επιχειρησιακών προγραμμάτων, ότι οι στόχοι για την ένταξη των Ρομά που περιλαμβάνονται στις εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά αντικατοπτρίζονται, στο μέτρο του δυνατού, στο πλαίσιο των ΕΔΕΤ σε κάθε επιχειρησιακό επίπεδο. Πρέπει, στο πλαίσιο αυτό, να διασφαλίζει ότι τα στοιχεία συλλέγονται με αξιόπιστο τρόπο, προκειμένου να καθίσταται δυνατή η παρακολούθηση και αξιολόγηση της προόδου κάθε επιμέρους έργου και σε κάθε διοικητική βαθμίδα.

Σύσταση 5

Τα κράτη μέλη πρέπει, όπου ενδείκνυται, να συμπληρώνουν τους κοινούς δείκτες εκροών και αποτελεσμάτων που ορίζονται στη νομοθεσία ΕΔΕΤ με δείκτες ειδικούς για τους Ρομά. Οι συγκεκριμένοι δείκτες θα πρέπει να ευθυγραμμίζονται με εκείνους που αναφέρονται στις εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά και, επακολούθως, να χρησιμοποιούνται για την παρακολούθηση των επιχειρησιακών προγραμμάτων της περιόδου 2014-2020. Θα ήταν σκόπιμο να βασιστούν στους δείκτες που ανέπτυξε ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων το 2016.

Σύσταση 6

Τα κράτη μέλη πρέπει να εξετάσουν σοβαρά το ενδεχόμενο να αναλάβουν κοινή δράση, ενόψει των προετοιμασιών για τη νέα περίοδο προγραμματισμού, με σκοπό να εξασφαλίσουν την ύπαρξη ασφάλειας δικαίου όσον αφορά τη χρήση του ΕΚΤ για τη χρηματοδότηση οποιουδήποτε μέτρου κοινωνικής ένταξης, ανεξαρτήτως της ύπαρξης συνδέσμου με την απασχόληση. Η εξάλειψη της ανασφάλειας δικαίου θα καταστήσει ευχερέστερη την πλήρη αξιοποίηση του ΕΚΤ από τα κράτη μέλη για τον σκοπό της κοινωνικής ένταξης, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο μέτρων για την καταπολέμηση των διακρίσεων.

Σύσταση 7

Η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο να υποβάλει προτάσεις τροποποίησης της νομοθεσίας των ΕΔΕΤ προκειμένου να διασφαλίσει ότι, από την έναρξη της επόμενης περιόδου προγραμματισμού το 2020, οι πόροι θα κατανέμονται μεταξύ των διαφορετικών κρατών μελών βάσει ειδικών δεικτών για την κοινωνική ένταξη και, ιδίως, του ποσοστού των περιθωριοποιημένων ομάδων, όπως οι Ρομά, επί του συνόλου του πληθυσμού. Η Επιτροπή θα πρέπει να διασφαλίζει ότι τα πρόσθετα κεφάλαια του ΕΚΤ που θα διατίθενται στα κράτη μέλη, δυνάμει της τροποποίησης αυτής, θα προορίζονται ειδικά για τη στήριξη περιθωριοποιημένων κοινοτήτων.

Σύσταση 8

α)Η Επιτροπή πρέπει να συνεργαστεί με τα κράτη μέλη με σκοπό την ανάπτυξη μιας κοινής μεθοδολογίας, η οποία θα παρέχει συναφή δεδομένα σχετικά με τον πληθυσμό Ρομά, ούτως ώστε να παρακολουθεί την κοινωνική ένταξή τους, τηρουμένων των εθνικών νομικών πλαισίων και της νομοθεσίας της ΕΕ, περιλαμβανομένων πιθανών ισχυουσών παρεκκλίσεων. Αυτό πρέπει να γίνει το αργότερο κατά την προετοιμασία της επόμενης περιόδου προγραμματισμού.

β)Η Επιτροπή πρέπει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να συλλέξουν συνολικά στατιστικά δεδομένα σχετικά με την εθνοτική καταγωγή εντός της επόμενης διετίας, τηρουμένων των εθνικών νομικών πλαισίων και της νομοθεσίας της ΕΕ, περιλαμβανομένων πιθανών ισχυουσών παρεκκλίσεων. Η Eurostat θα μπορούσε να συμπεριλάβει συναφή ερωτήματα σε έρευνες που διεξάγει, όπως στην έρευνα εργατικού δυναμικού και στις στατιστικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το εισόδημα και τις συνθήκες διαβίωσης.

Εισαγωγή

Ο πληθυσμός των Ρομά

01

Οι Ρομά της Ευρώπης είναι απόγονοι ομάδων που εγκατέλειψαν την ινδική υποήπειρο πριν από περίπου 1 000 χρόνια και άρχισαν να καταφθάνουν στο έδαφος της σημερινής Ευρωπαϊκής Ένωσης τον 14ο αιώνα. Έως το 1450 είχαν εγκατασταθεί Ρομά σχεδόν σε ολόκληρη την Ευρώπη. Στην κεντρική Ευρώπη, ήδη από τότε λάμβαναν χώρα οι πρώτοι διωγμοί και οι πρώτες εκτοπίσεις πληθυσμών τους. Ο όρος «Ρομά» αναφέρεται σε διαφορετικές ομάδες (βλέπε πλαίσιο 1) που έχουν ορισμένα κοινά πολιτιστικά χαρακτηριστικά αλλά και ιστορία μόνιμης περιθωριοποίησης σε ευρωπαϊκές κοινωνίες.

Πλαίσιο 1

Τι εννοούμε με τον όρο «Ρομά»;

Σύμφωνα με το Συμβούλιο της Ευρώπης¹, με τον όρο «Ρομά» χαρακτηρίζονται οι Ρομά, Σίντι, Καλέ και συναφείς ομάδες στην Ευρώπη, περιλαμβανομένων των ταξιδιωτών και ομάδων εξ Ανατολής (Dom και Lom), και καλύπτεται η μεγάλη ετερογένεια των σχετικών ομάδων, περιλαμβανομένων ατόμων που αυτοπροσδιορίζονται ως Τσιγγάνοι.

Παρά την ετερογένεια που διέπει την πολιτιστική και εθνοτική ταυτότητα των ομάδων αυτών, για πρακτικούς λόγους αναφερόμαστε σε όλες ανεξαιρέτως με τον όρο «Ρομά».

02

Σήμερα, ο πληθυσμός των Ρομά είναι η μεγαλύτερη εθνοτική μειονότητα στην Ευρώπη. Το μέγεθος της κοινότητας εκτιμάται ότι κυμαίνεται μεταξύ 10 και 12 εκατομμυρίων ατόμων. Εξ αυτών, περί τα 6,2 εκατομμύρια διαμένουν στην ΕΕ, και η πλειονότητά τους στα κράτη μέλη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Στη συντριπτική πλειονότητά τους οι Ρομά που ζουν στην Ευρώπη (80-85 %) διαμένουν σταθερά σε ένα μέρος². Οι Ρομά που ζουν περιπλανώμενοι δεν πρέπει να συγχέονται με τους Ρομά που μετακινούνται από ένα κράτος μέλος της ΕΕ προκειμένου να εγκατασταθούν σε άλλο. Στο γράφημα 1 παρουσιάζεται η συγκέντρωση των Ρομά στην ΕΕ, στις υποψήφιες χώρες³ και στις δυνητικά υποψήφιες χώρες⁴.

Γράφημα 1

Εκτιμώμενος πληθυσμός Ρομά στην ΕΕ, στις υποψήφιες χώρες και στις δυνητικά υποψήφιες χώρες (2012)

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει στοιχείων του Συμβουλίου της Ευρώπης.

03

Περί τα τέσσερα πέμπτα του εκτιμώμενου πληθυσμού Ρομά της ΕΕ κατοικούν στα οκτώ κράτη μέλη που απαριθμούνται στον πίνακα 1. Στα κράτη μέλη που παρατηρείται η υψηλότερη συγκέντρωση Ρομά (Βουλγαρία, Σλοβακία, Ρουμανία και Ουγγαρία), οι Ρομά αντιστοιχούν περίπου στο 15 % με 20 % των μαθητών και των νεοεισερχομένων στην αγορά εργασίας.

Πίνακας 1

Τα κράτη μέλη με τον υψηλότερο εκτιμώμενο αριθμό Ρομά

Κράτος μέλος | Μέσο εκτιμώμενο μέγεθος του πληθυσμού Ρομά | Ελάχιστη εκτίμηση | Ανώτατη εκτίμηση
Αριθμός ατόμων | Ποσοστό επί του συνολικού πληθυσμού
Ρουμανία | 1 850 000 | 8,6 % | 1 200 000 | 2 500 000
Βουλγαρία | 750 000 | 9,9 % | 700 000 | 800 000
Ουγγαρία | 750 000 | 7,5 % | 500 000 | 1 000 000
Ισπανία | 750 000 | 1,6 % | 500 000 | 1 000 000
Σλοβακία | 490 000 | 9,0 % | 380 000 | 600 000
Γαλλία | 400 000 | 0,6 % | 300 000 | 500 000
Τσεχική Δημοκρατία | 200 000 | 1,9 % | 150 000 | 250 000
Ελλάδα | 175 000 | 1,5 % | 50 000 | 300 000
Σύνολο | 5 365 000 | 3,0 % | 3 780 000 | 6 950 000
Σύνολο για όλη την ΕΕ | 6 197 100 | 1,2 % | 4 368 700 | 8 025 500

Σημείωση: Τα αριθμητικά στοιχεία στο «Σύνολο για όλη την ΕΕ» περιλαμβάνουν την Κροατία.

Πηγή: Συμβούλιο της Ευρώπης «Estimates and official numbers of Roma in Europe» (Εκτιμήσεις και επίσημα αριθμητικά στοιχεία για τους Ρομά στην Ευρώπη), Ιούλιος 2012.

Νομικό πλαίσιο και πλαίσιο πολιτικής

04

Οι Συνθήκες της ΕΕ συνιστούν την κύρια νομική βάση όλων των πρωτοβουλιών της ΕΕ που έχουν ως σκοπό την προώθηση της κοινωνικής ένταξης γενικώς και την ένταξη των Ρομά ειδικώς. Ιδιαίτερα σχετικό είναι το άρθρο 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ), καθώς, μεταξύ άλλων, προασπίζει τα δικαιώματα των προσώπων που ανήκουν σε μειονότητες (βλέπε πλαίσιο 2).

Πλαίσιο 2

Άρθρο 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση

«Η Ένωση βασίζεται στις αξίες του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ισότητας, του κράτους δικαίου, καθώς και του σεβασμού των ανθρώπινων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των προσώπων που ανήκουν σε μειονότητες. Οι αξίες αυτές είναι κοινές στα κράτη μέλη εντός κοινωνίας που χαρακτηρίζεται από τον πλουραλισμό, την απαγόρευση των διακρίσεων, την ανοχή, τη δικαιοσύνη, την αλληλεγγύη και την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών».

05

Πέραν τούτου, το άρθρο 10 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) θεσπίζει τον στόχο της ΕΕ για την καταπολέμηση κάθε διάκρισης λόγω φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής μέσω της ανάληψης δράσης εκ μέρους του Συμβουλίου (άρθρο 19 της ΣΛΕΕ). Το άρθρο 21 της ΣΛΕΕ θεσπίζει επίσης το δικαίωμα των πολιτών της ΕΕ να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα εντός της ΕΕ.

06

Οι νομικές πράξεις και τα μέσα πολιτικής που αναφέρονται στη συνέχεια είναι επίσης σχετικά με τα μέτρα ένταξης των Ρομά:

—Ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης του 2000⁵ και συγκεκριμένα το άρθρο 21 για την απαγόρευση των διακρίσεων. Εξοπλίστηκε με δεσμευτική ισχύ κατόπιν της έναρξης ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας, την 1η Δεκεμβρίου 2009.

—Οι δύο οδηγίες του Συμβουλίου του 2000 για την ίση μεταχείριση⁶: η οδηγία για τη φυλετική ισότητα, η οποία απαγορεύει τις διακρίσεις λόγω φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής σε διάφορους τομείς και η οδηγία για την ισότητα στην απασχόληση, η οποία περιλαμβάνει διατάξεις που θεσπίζουν την ίση μεταχείριση στον χώρο εργασίας.

—Η οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου του 2004 για το δικαίωμα της ελεύθερης κυκλοφορίας των πολιτών της ΕΕ⁷.

—Η απόφαση-πλαίσιο του Συμβουλίου του 2008 για την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας⁸, η οποία καθορίζει μια κοινή προσέγγιση ποινικού δικαίου έναντι της ρητορικής και των εγκλημάτων ρατσισμού και ξενοφοβίας.

—Η σύσταση του Συμβουλίου του 2013 για αποτελεσματικά μέτρα ένταξης των Ρομά στα κράτη μέλη⁹.

—Η ανακοίνωση της Επιτροπής του 2011 σχετικά με το πλαίσιο της ΕΕ για εθνικές στρατηγικές ένταξης των Ρομά μέχρι το 2020¹⁰, η οποία καθορίζει επίσης τον ρόλο του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων στον συγκεκριμένο τομέα¹¹.

07

Οι τρέχουσες προτεραιότητες πολιτικής σε επίπεδο ΕΕ που αποσκοπούν στην προώθηση της ένταξης των Ρομά απορρέουν από τη στρατηγική «Ευρώπη 2020», η οποία συμφωνήθηκε το 2010 με σκοπό την επίτευξη έξυπνης, βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης στην Ευρώπη. Για τη μέτρηση της προόδου προς την επίτευξη των στόχων της Ευρώπης 2020, συμφωνήθηκε ο καθορισμός πέντε πρωταρχικών στόχων για όλη την ΕΕ. Στα κράτη μέλη με υψηλά ποσοστά κατοίκων Ρομά, η επιτυχημένη εφαρμογή της πολιτικής για την ένταξη των Ρομά έχει τη δυναμική να επηρεάσει τρεις από τους εν λόγω πέντε στόχους (οι στόχοι αφορούν την εκπαίδευση¹², την απασχόληση¹³ και την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού¹⁴).

08

Στην παρούσα έκθεση, οι όροι «ένταξη» και «ενσωμάτωση» χρησιμοποιούνται αμφότεροι για την αναφορά σε μέτρα που αποσκοπούν στη βελτίωση, αφενός, των συνθηκών διαβίωσης και, αφετέρου, της κατάστασης των ανθρώπινων δικαιωμάτων των Ρομά που ζουν στα κράτη μέλη της ΕΕ¹⁵ (βλέπε πλαίσιο 3).

Πλαίσιο 3

Εναλλασσόμενη χρήση των όρων «ένταξη» και «ενσωμάτωση»

Οι λέξεις «ένταξη» και «ενσωμάτωση» χρησιμοποιούνται συχνά εναλλάξ για να περιγράψουν τους συνολικούς στόχους των πολιτικών πρωτοβουλιών που αποσκοπούν στη βελτίωση της κατάστασης του πληθυσμού των Ρομά.

Η «ένταξη» χρησιμοποιείται συχνότερα στο πλαίσιο πρωτοβουλιών που έχουν ως σκοπό την προάσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων και αξιών (όπως περιγράφεται στο άρθρο 2 της ΣΕΕ). Απαντά στις εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά.

Η «ενσωμάτωση» χρησιμοποιείται περισσότερο στον πλαίσιο κοινωνικοοικονομικών πρωτοβουλιών. Απαντά, παραδείγματος χάριν, στη στρατηγική «Ευρώπη 2020», η οποία στοχεύει στην επίτευξη έξυπνης, χωρίς αποκλεισμούς και βιώσιμης ανάπτυξης.

Με ποιον τρόπο παρέχει η ΕΕ χρηματοδοτική στήριξη στα μέτρα ένταξης των Ρομά;

09

Το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδοτικής στήριξης της ΕΕ για την κοινωνική ένταξη (στο πλαίσιο της οποίας συγχρηματοδοτήθηκαν μέτρα υπέρ της ένταξης των Ρομά) παρέχεται κυρίως μέσω του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ) αλλά και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής της ΕΕ. Υπάρχουν και άλλα ταμεία διαθέσιμα στο πλαίσιο συγκεκριμένων προγραμμάτων που τελούν υπό την άμεση διαχείριση της Επιτροπής¹⁶.

10

Οι πόροι του ΕΚΤ και του ΕΤΠΑ διατίθενται μέσω εθνικών και περιφερειακών πολυετών επιχειρησιακών προγραμμάτων (ΕΠ) που καταρτίζουν τα κράτη μέλη και εγκρίνει η Επιτροπή. Στο πλαίσιο κάθε ΕΠ, τα συνολικά διαθέσιμα κονδύλια κατανέμονται στους διάφορους άξονες προτεραιότητας του ΕΠ.

11

Ο προϋπολογισμός του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ για την περίοδο 2007-2013 ανερχόταν σε περίπου 201 δισεκατομμύρια ευρώ και 76 δισεκατομμύρια ευρώ αντιστοίχως. Την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, το ΕΤΠΑ και το ΕΚΤ αποτελούν μέρος των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων (ΕΔΕΤ)¹⁷ και ο συνολικός προϋπολογισμός τους για το σύνολο της περιόδου ανέρχεται σε περίπου 197 δισεκατομμύρια ευρώ (ΕΤΠΑ) και 86 δισεκατομμύρια ευρώ (ΕΚΤ).

12

Το ποσοστό των συγκεκριμένων ποσών που διοχετεύεται ειδικά σε πρωτοβουλίες για την ένταξη των Ρομά δεν είναι καταγεγραμμένο. Εντούτοις, βάσει των εγγράφων σχεδιασμού των κρατών μελών μπορούμε να οδηγηθούμε στο συμπέρασμα ότι, κατά την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, έχουν δεσμευθεί περίπου 1,5 δισεκατομμύρια ευρώ για την κοινωνικοοικονομική ένταξη περιθωριοποιημένων κοινοτήτων όπως οι Ρομά (βλέπε επίσης σημείο 69 και πίνακα 6). Για την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 δεν υπάρχουν διαθέσιμα ανάλογα ενδεικτικά αριθμητικά στοιχεία.

Ο ρόλος άλλων ευρωπαϊκών και διεθνών οργανισμών στην ένταξη των Ρομά

13

Το Συμβούλιο της Ευρώπης ήταν ο πρώτος οργανισμός που έθεσε επί τάπητος το ζήτημα της ένταξης των Ρομά σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Για πάνω από 40 έτη, επιτελεί έργο με σκοπό την καταπολέμηση των διακρίσεων εις βάρος των Ρομά και τη βελτίωση της ένταξης των περιθωριοποιημένων κοινοτήτων τους.

14

Και άλλοι διεθνείς οργανισμοί έχουν δραστηριοποιηθεί στον τομέα της ένταξης των Ρομά, με διακριτό ρόλο έκαστος, όπως η Παγκόσμια Τράπεζα, ο Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (Γραφείο Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρώπινων Δικαιωμάτων) και το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών.

1Συμβούλιο της Ευρώπης, «Descriptive Glossary of terms relating to Roma issues» (Περιγραφικό γλωσσάριο όρων που σχετίζονται με θέματα Ρομά), 2012.

2COM(2011) 173 τελικό της 5ης Απριλίου 2011 «Πλαίσιο της ΕΕ για εθνικές στρατηγικές ένταξης των Ρομά μέχρι το 2020».

3Αλβανία, πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, Μαυροβούνιο, Σερβία και Τουρκία.

4Βοσνία-Ερζεγοβίνη και Κοσσυφοπέδιο*.

5Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ C 364 της 18.12.2000, σ. 1).

6Οδηγία 2000/43/EΚ του Συμβουλίου, της 29ης Ιουνίου 2000, περί εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχείρισης προσώπων ασχέτως φυλετικής ή εθνοτικής τους καταγωγής («οδηγία για τη φυλετική ισότητα») (ΕΕ L 180 της 19.7.2000, σ. 22) και οδηγία 2000/78/ΕΚ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2000, για τη διαμόρφωση γενικού πλαισίου για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία («οδηγία για την ισότητα στην απασχόληση») (ΕΕ L 303 της 2.12.2000, σ. 16).

7Οδηγία 2004/38/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, σχετικά με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στην επικράτεια των κρατών μελών, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 και την κατάργηση των οδηγιών 64/221/ΕΟΚ, 68/360/ΕΟΚ, 72/194/ΕΟΚ, 73/148/ΕΟΚ, 75/34/ΕΟΚ, 75/35/ΕΟΚ, 90/364/ΕΟΚ, 90/365/ΕΟΚ και 93/96/ΕΟΚ (ΕΕ L 158 της 30.4.2004, σ. 77). Συγκεκριμένα, τα άρθρα 6 και 7 που αφορούν το δικαίωμα της διαμονής έως τρεις μήνες και το δικαίωμα διαμονής για διάστημα άνω των τριών μηνών, αντιστοίχως.

8Απόφαση-πλαίσιο του Συμβουλίου, της 28ης Νοεμβρίου 2008, για την καταπολέμηση ορισμένων μορφών και εκδηλώσεων ρατσισμού και ξενοφοβίας μέσω του ποινικού δικαίου.

9Σύσταση του Συμβουλίου, της 9ης Δεκεμβρίου 2013, για αποτελεσματικά μέτρα ένταξης των Ρομά στα κράτη μέλη (ΕΕ C 378 της 24.12.2013, σ. 1).

10COM(2011) 173 τελικό.

11Ο ρόλος του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων σε σχέση με τις εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά συνίσταται στα εξής: α) παροχή εμπειρογνωσίας στα θεσμικά όργανα της ΕΕ, β) συλλογή στοιχείων και γ) συνεργασία με τα κράτη μέλη για την εξεύρεση των εργαλείων που θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση τεκμηρίωσης της προόδου που έχει ήδη επιτευχθεί.

12Οι στόχοι που έχουν καθοριστεί στον τομέα της εκπαίδευσης συνίστανται στη μείωση των ποσοστών της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου κάτω του 10 % και στην επίτευξη ποσοστού τουλάχιστον 40 % των νέων μεταξύ 30 και 34 χρόνων που θα έχουν ολοκληρώσει την τριτοβάθμια εκπαίδευσή τους.

13Στόχος είναι να απασχολείται το 75 % των ενηλίκων μεταξύ 20 και 64 ετών.

14Στόχος είναι να μειωθεί κατά τουλάχιστον 20 εκατομμύρια ο αριθμός των ατόμων που ζουν υπό συνθήκες φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού ή διατρέχουν κίνδυνο να αντιμετωπίσουν τέτοιου είδους κατάσταση.

15Η συγκεκριμένη προσέγγιση συνάδει με τον ορισμό που παρουσίασε το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα συμπεράσματά του σχετικά με το πλαίσιο της ΕΕ για τις εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά έως το 2020: Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2011), Συμπεράσματα του Συμβουλίου για ένα Πλαίσιο της ΕΕ για τις εθνικές στρατηγικές ένταξης των Ρομά μέχρι το 2020, 3089η συνεδρίαση του Συμβουλίου «Απασχόληση, Κοινωνική Πολιτική, Υγεία και Καταναλωτές», Βρυξέλλες, 19 Μαΐου 2011.

16Πρόγραμμα για την απασχόληση και την κοινωνική καινοτομία («EaSI») 2014-2020, με προκάτοχο το «Κοινοτικό πρόγραμμα για την απασχόληση και την κοινωνική αλληλεγγύη PROGRESS 2007-2013». Πρόγραμμα «Δικαιώματα, ισότητα και ιθαγένεια» (2014-2020)», με προκατόχους το πρόγραμμα «Θεμελιώδη δικαιώματα και ιθαγένεια», το πρόγραμμα Δάφνη ΙΙΙ και το πρόγραμμα Progress στις δράσεις για τη μη εισαγωγή διακρίσεων και την ισότητα των φύλων.

17Την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, το ΕΤΠΑ, το ΕΚΤ και το Ταμείο Συνοχής, από κοινού με το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας (ΕΤΘΑ), συνιστούν τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά και επενδυτικά ταμεία (ΕΔΕΤ).

Εμβέλεια και στόχοι του ελέγχου

15

Στο πλαίσιο του συγκεκριμένου ελέγχου αξιολογήσαμε κατά πόσον οι πρωτοβουλίες πολιτικής της ΕΕ και η χρηματοδοτική στήριξή της μέσω του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ συνέβαλαν κατά τρόπο αποτελεσματικό στην ένταξη των Ρομά. Ο έλεγχός μας κάλυψε, ως προς την εμβέλειά του, αμφότερες τις περιόδους προγραμματισμού 2007-2013 και 2014-2020. Ειδικότερα, εξετάσαμε αν:

—το πλαίσιο της ΕΕ και οι εθνικές στρατηγικές για τους Ρομά διευκόλυναν την αποτελεσματική χρήση των ΕΤΠΑ και ΕΚΤ για την υλοποίηση μέτρων ένταξης των Ρομά σε κάθε περίοδο προγραμματισμού,

—το πλαίσιο του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ για κάθε περίοδο προγραμματισμού ήταν σχεδιασμένο κατά τρόπο που να παρέχει τη δυνατότητα αποτελεσματικής στήριξης των μέτρων ένταξης των Ρομά, και

—τα έργα που υλοποιήθηκαν στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 συνέβαλαν κατά τρόπο αποτελεσματικό στην ένταξη των Ρομά.

16

Συλλέξαμε αποδεικτικά στοιχεία ελέγχου στο πλαίσιο συνεντεύξεων με υπαλλήλους της Επιτροπής και των κρατών μελών, καθώς και με φορείς εκμετάλλευσης των έργων και συμμετέχοντες σε αυτά. Εξετάσαμε επίσης έγγραφα που λάβαμε από υπηρεσίες της ΕΕ και αρχές των κρατών μελών και από φορείς εκμετάλλευσης των έργων.

17

Πρώτον, αξιολογήσαμε τη στήριξη που παρείχε η Επιτροπή για την ένταξη των Ρομά. Στη στήριξη αυτή περιλαμβάνονταν νομοθετικές πράξεις της ΕΕ, πλαίσια πολιτικής και ειδική καθοδήγηση όπου περιγράφονταν οι προτεραιότητες και οι στόχοι της ΕΕ. Εξετάσαμε τα έγγραφα αυτά στον βαθμό που αφορούσαν τις πρωτοβουλίες που υιοθετήθηκαν στο πλαίσιο των περιόδων προγραμματισμού 2007-2013 και 2014-2020. Εξετάσαμε επίσης τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή διασφάλισε τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Το συγκεκριμένο τμήμα των ελεγκτικών εργασιών μας διεξήχθη στις γενικές διευθύνσεις (ΓΔ) της Επιτροπής που ασχολούνται εις βάθος με πολιτικές που άπτονται της ένταξης των Ρομά: ΓΔ Δικαιοσύνης και Καταναλωτών, ΓΔ Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης και ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής και Αστικής Ανάπτυξης¹⁸.

18

Εξετάσαμε επίσης τα στρατηγικά πλαίσια που κατήρτισαν τα κράτη μέλη για την προώθηση της ένταξης των Ρομά και, συγκεκριμένα, τις εθνικές στρατηγικές τους για την ένταξη των Ρομά. Κρίναμε ότι, προκειμένου να επιτύχουν τη μέγιστη αποτελεσματικότητα, τα μέτρα για την ένταξη των Ρομά που έλαβαν στήριξη από το ΕΤΠΑ και το ΕΚΤ θα έπρεπε να βρίσκονται σε άμεση συνάρτηση με τα εν λόγω πλαίσια. Επιπλέον εξετάσαμε κατά πόσον τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις είχαν θέσει σε εφαρμογή κατάλληλες διοικητικές ρυθμίσεις που θα καθιστούσαν δυνατή την επιτυχή υλοποίηση των στρατηγικών πλαισίων τους για την ένταξη των Ρομά. Αρμόδια για τον συντονισμό της ανάπτυξης και της υλοποίησης των εθνικών στρατηγικών για την ένταξη των Ρομά είναι τα εθνικά σημεία επαφής για τους Ρομά (ΕΣΕΡ). Για τον λόγο αυτό, διοργανώσαμε συναντήσεις με τα ΕΣΕΡ των τεσσάρων κρατών μελών στα οποία πραγματοποιήσαμε επισκέψεις, ήτοι, τη Βουλγαρία, την Ισπανία, την Ουγγαρία και τη Ρουμανία, καθώς και με τα ΕΣΕΡ της Γερμανίας, της Ελλάδας, της Γαλλίας, της Σλοβακίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, προκειμένου να αποκτήσουμε περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις εθνικές στρατηγικές των χωρών αυτών και τις ενδεχόμενες αλλαγές που επήλθαν μεταξύ των δύο περιόδων προγραμματισμού από άποψη στρατηγικής, σχεδίων και σχεδιασμού των προγραμμάτων.

19

Όσον αφορά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, αξιολογήσαμε επίσης τον τρόπο σχεδιασμού, υλοποίησης και παρακολούθησης των ΕΠ του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ, με σκοπό να αξιολογήσουμε την ικανότητά τους να στηρίξουν με αποτελεσματικό τρόπο μέτρα για την ένταξη των Ρομά. Εξετάσαμε δείγμα έργων από τη συγκεκριμένη περίοδο προκειμένου να αξιολογήσουμε τη συμβολή τους στην ένταξη των περιθωριοποιημένων πληθυσμών Ρομά. Όσον αφορά την αξιολόγηση των ΕΔΕΤ της περιόδου 2014-2020, περιοριστήκαμε στον σχεδιασμό των πτυχών του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ που άπτονται της ένταξης των Ρομά, δεδομένου ότι ο έλεγχος διενεργήθηκε σε πολύ αρχικό στάδιο της περιόδου προγραμματισμού.

20

Επιλέξαμε τέσσερα κράτη μέλη (Βουλγαρία, Ισπανία, Ουγγαρία και Ρουμανία) βάσει του μεγάλου πληθυσμού Ρομά που ζει στην επικράτειά τους, καθώς και επειδή τα συγκεκριμένα κράτη μέλη είχαν διαθέσει σημαντικά ποσά χρηματοδότησης σε τομείς πολιτικής που θα μπορούσαν εν δυνάμει να έχουν υποστηρίξει πρωτοβουλίες για την ένταξη των Ρομά¹⁹.

21

Όσον αφορά τα τέσσερα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη, επιλέξαμε επτά ΕΠ στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ από την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 τα οποία κρίναμε ότι έχουν σχέση με τις πρωτοβουλίες για την ένταξη των Ρομά και εξετάσαμε συνολικά 19 έργα στο πλαίσιο των εν λόγω ΕΠ²⁰ (βλέπε παράρτημα Ι). Τα έργα αυτά επελέγησαν βάσει των πληροφοριακών στοιχείων που διαβίβασαν οι εθνικές αρχές. Εστιάσαμε σε έργα στους τομείς της εκπαίδευσης, της απασχόλησης, της υγειονομικής περίθαλψης και της στέγασης, αλλά πραγματοποιήσαμε επισκέψεις και σε έργα που σχετίζονταν με άλλα θέματα όπως η κοινωνική ένταξη ή η καταπολέμηση των διακρίσεων (βλέπε πίνακα 5). Όλα τα επιλεγέντα έργα είχαν ολοκληρωθεί έως το 2013. Στο παράρτημα ΙΙ παρατίθεται κατάλογος με τους φορείς που ήταν αρμόδιοι για την επιλογή και την υλοποίηση των έργων που εξετάστηκαν στο πλαίσιο του συγκεκριμένου ελέγχου.

22

Τα ελεγκτικά κριτήρια που εφαρμόσαμε βασίζονται στην πείρα του δικτύου EURoma²¹, το οποίο έχει διατυπώσει συστάσεις²² για τη διασφάλιση της επιτυχίας των πρωτοβουλιών για την ένταξη των Ρομά. Επίσης, πραγματοποιήσαμε επίσκεψη στον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (ΟΘΔ) προκειμένου να συγκεντρώσουμε στοιχεία σχετικά με τη διαδικασία συλλογής δεδομένων²³.

23

Τα πλέον σημαντικά από τα κριτήρια αυτά είναι οι δέκα κοινές βασικές αρχές ή άλλως οι 10 ΚΒΑ, οι οποίες παρουσιάζονται στο γράφημα 2 και περιγράφονται λεπτομερώς στο παράρτημα III. Οι αρχές αυτές συζητήθηκαν κατά την πρώτη σύσκεψη της ευρωπαϊκής πλατφόρμας για την ένταξη των Ρομά το 2009 στην Πράγα. Στη συνέχεια συμπεριλήφθηκαν ως παράρτημα στα συμπεράσματα συνεδρίασης του Συμβουλίου «Απασχόληση, Κοινωνική Πολιτική, Υγεία και Καταναλωτές», της 8ης Ιουνίου 2009.

24

Τα μέτρα για την ένταξη του περιθωριοποιημένου πληθυσμού Ρομά τα οποία εντάσσονταν στα ΕΠ που επιλέξαμε από την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 ενσωματώθηκαν σε εννέα νέα ΕΠ για την περίοδο 2014-2020. Αξιολογήσαμε το νέο πλαίσιο των ΕΔΕΤ βάσει των εννέα αυτών νέων ΕΠ.

25

Κατά τη διάρκεια του ελέγχου, εξωτερικοί εμπειρογνώμονες, ειδικοί σε θέματα ένταξης των Ρομά συνέδραμαν το έργο μας. Συγκροτήσαμε επίσης ομάδα τεσσάρων συμβούλων, οι οποίοι συνεισέφεραν στην προσέγγιση ελέγχου που υιοθετήσαμε και διασφάλισαν τη συνεκτίμηση σημαντικών πτυχών του ζητήματος της ένταξης των Ρομά.

26

Δεδομένου ότι τα μέτρα που προωθούν την ένταξη περιθωριοποιημένων Ρομά, όπως και τα αποτελέσματά τους, είναι δυνατό να ερμηνευθούν πολύ διαφορετικά από διαφορετικά ενδιαφερόμενα μέρη, συγκροτήσαμε ομάδες εστίασης σε καθένα από τα επιλεγέντα κράτη μέλη. Με την πρακτική αυτή επιδιώξαμε να φέρουμε σε επαφή εμπειρογνώμονες και εκπροσώπους ενδιαφερόμενων μερών προκειμένου να ανταλλάξουν απόψεις σχετικά με τα μέτρα ένταξης των Ρομά, λαμβανομένων υπόψη των αρχικών διαπιστώσεων που διατυπώσαμε για καθένα από τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήσαμε επίσκεψη. Στη συνέχεια, διοργανώσαμε μια τελική συνάντηση ομάδων εστίασης με 13 διαφορετικά ενδιαφερόμενα μέρη (περιλαμβανομένης της ομάδας συμβούλων). Σκοπός της συνάντησης αυτής ήταν η επισκόπηση των αρχικών διαπιστώσεών μας και η συζήτηση πιθανών συμπερασμάτων και συστάσεων.

Γράφημα 2

Δέκα κοινές βασικές αρχές (ΚΒΑ) για την ένταξη των Ρομά

Πηγή: ΕΕΣ.

18Οι ΓΔ Εκπαίδευσης και Πολιτισμού, ΓΔ Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων και ΓΔ Γειτονίας και Διαπραγματεύσεων για τη διεύρυνση είναι επίσης επιφορτισμένες με αρμοδιότητες που αφορούν τομείς του πλαισίου της ΕΕ για τις εθνικές στρατηγικές που αφορούν την ένταξη των Ρομά.

19Την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, τα εν λόγω τέσσερα κράτη μέλη έλαβαν από κοινού ενισχύσεις ύψους 14,1 δισεκατομμυρίων ευρώ για μέτρα κοινωνικής ένταξης από το ΕΤΠΑ και το ΕΚΤ. Πρόκειται για το 20 % του συνολικού ποσού που διατέθηκε από τα διαρθρωτικά ταμεία για μέτρα κοινωνικής ένταξης σε όλα τα κράτη μέλη κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής.

20Ένα αρχικώς επιλεγέν έργο δεν συμπεριλήφθηκε τελικά στο δείγμα λόγω έλλειψης συνάφειας.

21Το δίκτυο EURoma είναι ένα ευρωπαϊκό δίκτυο στο οποίο συμμετέχουν εκπρόσωποι των κρατών μελών της ΕΕ με σκοπό να προωθήσουν τη χρήση των διαρθρωτικών ταμείων για την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των πολιτικών που στοχεύουν την κοινότητα των Ρομά.

22Fundación Secretariado Gitano, Τεχνική γραμματεία του δικτύου EURoma, «Tackling Roma Needs in the 2014-2020 Structural Funds Programming Period - Guide to improve the planning process» (Αντιμετώπιση των αναγκών των Ρομά κατά την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020 των διαρθρωτικών ταμείων - Οδηγίες βελτίωσης της διαδικασίας σχεδιασμού), Μάιος 2013.

23Ο ΟΘΔ ιδρύθηκε το 2007 ως οργανισμός της ΕΕ με ειδικό καθήκον την παροχή ανεξάρτητων, τεκμηριωμένων συμβουλών σχετικά με τα θεμελιώδη δικαιώματα. Ο ΟΘΔ και το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών έχουν διεξαγάγει, από κοινού και μεμονωμένα, έρευνες σε νοικοκυριά Ρομά τα έτη 2004, 2009, 2012 και 2015.

Παρατηρήσεις

Πραγματοποιήθηκε πρόοδος όσον αφορά τις στρατηγικές που εφαρμόστηκαν σε επίπεδο ΕΕ και κρατών μελών, αλλά στην πλειονότητά τους οι βελτιώσεις επήλθαν αρκετά καθυστερημένα για να έχουν αντίκτυπο στην περίοδο προγραμματισμού 2007-2013

27

Εξετάσαμε, τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε εθνικό επίπεδο, τις εξελίξεις πολιτικής από την άποψη της βελτίωσης της στόχευσης και της ενίσχυσης των μέτρων ένταξης των Ρομά. Πρώτον, αξιολογήσαμε τις εξελίξεις πολιτικής σε επίπεδο ΕΕ. Δεύτερον, εξετάσαμε τις εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά και αξιολογήσαμε κατά πόσον αποτέλεσαν πρόσφορα εργαλεία για την καλύτερη αντιμετώπιση ζητημάτων σχετικών με την ένταξη των Ρομά.

28

Εξετάσαμε κατά πόσον υπήρχε ισχύον στρατηγικό πλαίσιο της ΕΕ για τις πρωτοβουλίες ένταξης των Ρομά που να καλύπτει την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, καθώς και κατά πόσον έτυχε τροποποιήσεων ή βελτιώσεων προϊόντος του χρόνου. Προκειμένου να εφαρμοστεί αποτελεσματικά η χρηματοδοτούμενη από την ΕΕ πολιτική ένταξης των Ρομά, η Επιτροπή πρέπει να υποστηρίξει το έργο των κρατών μελών με τη θέσπιση νομοθεσίας σε επίπεδο ΕΕ και την κατάρτιση πλαισίων πολιτικής ή ειδικών κατευθυντήριων οδηγιών.

Η πρωτοβουλία πολιτικής της ΕΕ για την ένταξη των Ρομά συμφωνήθηκε το 2011, έπειτα από τις διευρύνσεις της ΕΕ τα έτη 2004 και 2007

Οι πρωτοβουλίες πολιτικής της ΕΕ εγκρίθηκαν αρκετά καθυστερημένα για να έχουν αντίκτυπο στον σχεδιασμό της περιόδου προγραμματισμού 2007-2013

29

Το ζήτημα της ένταξης των Ρομά άρχισε να κεντρίζει το ενδιαφέρον της ΕΕ κατά το διάστημα πριν από την προσχώρηση σε αυτή σειράς κρατών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, το 2004 και το 2007, μερικά εκ των οποίων διαθέτουν σημαντικούς πληθυσμούς Ρομά. Οι συμφωνίες εταιρικής σχέσης προσχώρησης που υπεγράφησαν με τη Βουλγαρία, την Τσεχική Δημοκρατία, την Ουγγαρία, τη Ρουμανία και τη Σλοβακία²⁴ ανήγαγαν την περαιτέρω ένταξη των Ρομά σε μεσοπρόθεσμη πολιτική προτεραιότητα.

30

Παρ’ όλα αυτά, η ΕΕ δεν ανήγαγε την ένταξη των Ρομά σε ειδική πολιτική προτεραιότητα μετά τις προσχωρήσεις του 2004 και του 2007. Στο αρχικό κείμενο των κανονισμών της περιόδου 2007-2013 δεν γινόταν μνεία στην ένταξη των Ρομά. Επίσης, δεν προβλεπόταν πουθενά η υποχρέωση συμπερίληψής της ως συγκεκριμένης προτεραιότητας στα ΕΠ του ΕΤΠΑ ή του ΕΚΤ. Η πρώτη ειδική μνεία στην ένταξη των Ρομά έγινε το 2010, τη χρονιά που τροποποιήθηκαν οι προϋποθέσεις επιλεξιμότητας στον κανονισμό για το ΕΤΠΑ, οι οποίες διέπουν τα μέτρα στέγασης²⁵.

31

Το 2008 η Επιτροπή άρχισε να καταβάλλει προσπάθειες για τη βελτίωση της κατάστασης των περιθωριοποιημένων Ρομά. Έπειτα από την πρώτη σύνοδο κορυφής για τους Ρομά της ΕΕ τον Σεπτέμβριο του 2008, σύστησε την ευρωπαϊκή πλατφόρμα για την ένταξη των Ρομά, μια διυπηρεσιακή ομάδα δράσης για τους Ρομά, ένα δίκτυο εθνικών σημείων επαφής για τους Ρομά, καθώς και μια ομάδα εργασίας για τους δείκτες ένταξης των Ρομά που συντονίζεται από τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (βλέπε σημείο 94). Υπάρχουν και άλλες δομές υποστήριξης, όπως δύο θεματικές ομάδες εργασίας λειτουργούσες στο πλαίσιο του δικτύου των ΕΣΕΡ, καθώς και η σύγκληση τακτικών συνεδριάσεων διαβούλευσης με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, διεθνείς οργανισμούς και πανεπιστημιακά δίκτυα. Η ΓΔ Δικαιοσύνης και Καταναλωτών, από κοινού με τις γενικές διευθύνσεις που είναι αρμόδιες για τη διαχείριση των ΕΔΕΤ, διοργανώνει επίσης τακτικές διερευνητικές αποστολές και διμερείς διαλόγους υψηλού επιπέδου στα κράτη μέλη. Με τις εν λόγω επισκέψεις παρέχεται σε εθνικές και τοπικές αρχές, σε οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και σε όλες τις υπηρεσίες της Επιτροπής η ευκαιρία να συζητήσουν εκ του σύνεγγυς τις εξελίξεις πολιτικής.

32

Πάντως, το πρώτο σημαντικό έγγραφο σε επίπεδο ΕΕ που πραγματεύεται την ένταξη των Ρομά δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2011: μια ανακοίνωση εκδοθείσα από την Επιτροπή για το Ευρωπαϊκό πλαίσιο για τις εθνικές στρατηγικές ένταξης των Ρομά²⁶. Έπειτα, το Συμβούλιο «Απασχόληση, Κοινωνική Πολιτική, Υγεία και Καταναλωτές»²⁷ ενέκρινε τον Μάιο συμπεράσματα, στα οποία τα κράτη μέλη δεσμεύθηκαν να καταρτίσουν, να επικαιροποιήσουν ή να αναπτύξουν τις εθνικές στρατηγικές τους για την ένταξη των Ρομά. Τα συμπεράσματα εγκρίθηκαν μετά από δήλωση της Επιτροπής, διά στόματος της αρμόδιας Επιτρόπου της ΕΕ για Θέματα Δικαιοσύνης, Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και Ιθαγένειας, για τις τελευταίες εξελίξεις όσον αφορά την κατάσταση των Ρομά, στην οποία ανέφερε ότι οι διακρίσεις βάσει εθνοτικής ή φυλετικής καταγωγής δεν έχουν θέση στην Ευρώπη. Η Επίτροπος επεσήμανε επίσης ότι η Επιτροπή ήταν έτοιμη να κινήσει διαδικασίες επί παραβάσει κατά ενός κράτους μέλους (Γαλλία), για τον λόγο ότι εφάρμοσε την οδηγία για την ελεύθερη κυκλοφορία κατά τρόπο που εισήγαγε διακρίσεις και αντίκειται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ιουνίου του 2011 αναφερόταν η μείζων σημασία της ένταξης των Ρομά και γινόταν έκκληση για ταχεία υλοποίηση των συμπερασμάτων του Συμβουλίου «Απασχόληση, Κοινωνική Πολιτική, Υγεία και Καταναλωτές» όσον αφορά την κατάρτιση, την επικαιροποίηση ή την ανάπτυξη των στρατηγικών των κρατών μελών.

33

Πρόκειται για την πρώτη πρωτοβουλία της ΕΕ που αφορά ειδικά την κοινότητα των Ρομά, η οποία περιλάμβανε μηχανισμό παρακολούθησης. Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας αυτής προτάθηκε η κατάρτιση, από κάθε κράτος μέλος, εθνικής στρατηγικής για την ένταξη των Ρομά (βλέπε σημείο 41). Η εν λόγω πρωτοβουλία παρείχε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για την προώθηση της ένταξης των Ρομά και όρισε τομείς στους οποίους θα πρέπει να αναληφθεί δράση και να τεθούν στόχοι. Ειδικότερα, όρισε τέσσερις ιεραρχικά σημαντικούς τομείς παρέμβασης: την εκπαίδευση, την απασχόληση, την υγειονομική περίθαλψη και τη στέγαση. Τα κράτη μέλη κλήθηκαν να θέσουν επιτεύξιμους στόχους στους τομείς αυτούς.

34

Δεν ζητήθηκε από τα κράτη μέλη να ασχοληθούν χωριστά με μέτρα για την καταπολέμηση των διακρίσεων ούτε να καθορίσουν συναφείς στόχους. Η καταπολέμηση των διακρίσεων αποτέλεσε οριζόντια θεματική και για τους τέσσερις προαναφερθέντες τομείς²⁸. Παρ’ όλα αυτά, σπανίως καθορίστηκαν ειδικοί μετρήσιμοι δείκτες και επιμέρους στόχοι για την καταπολέμηση των διακρίσεων. Στο σημείο αυτό εντοπίζεται μια σημαντική αδυναμία του ισχύοντος πλαισίου πολιτικής, καθώς δυσχεραίνει την εκ μέρους της Επιτροπής μέτρηση της επιτευχθείσας προόδου.

Η ένταξη του πληθυσμού των Ρομά από το 2011 και μετά: μετάβαση από μια προσέγγιση βάσει πολιτικής σε πολιτική δέσμευση

Σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την ένταξη των Ρομά η οποία εγκρίθηκε το 2013

35

Μια σύσταση του Συμβουλίου του 2013²⁹ αποτέλεσε την πρώτη νομοθετική πράξη που πραγματευόταν αποκλειστικά την ένταξη των Ρομά, σηματοδοτώντας μια σημαντική εξέλιξη όσον αφορά την προσέγγιση της ΕΕ ως προς την ένταξη των Ρομά. Αντί της επιμονής της ΕΕ σε μια προσέγγιση βάσει πολιτικής, με τη σύσταση αυτή καθιερώνεται η ένταξη του πληθυσμού Ρομά ως πολιτική δέσμευση των κρατών μελών που ανταποκρίνεται στις κείμενες διατάξεις για την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Η σύσταση παρέχει ειδική καθοδήγηση στα κράτη μέλη προκειμένου να τα βοηθήσει να βελτιώσουν και να επιταχύνουν τις εργασίες τους για την προώθηση της ένταξης των Ρομά στους τομείς της εκπαίδευσης, της απασχόλησης, της υγειονομικής περίθαλψης και της στέγασης. Παρέχει επίσης καθοδήγηση για οριζόντια μέτρα πολιτικής, μεταξύ αυτών και για την καταπολέμηση των διακρίσεων. Η σύσταση αναφέρεται επίσης ρητώς στον ρατσισμό κατά των Ρομά, ήτοι μια ειδική μορφή ρατσισμού που τροφοδοτείται από ιστορικές διακρίσεις.

Η Επιτροπή εκδίδει ειδικές ανά χώρα συστάσεις για την ένταξη των Ρομά από το 2012

36

Από το 2012, η Επιτροπή εκδίδει ειδικές ανά χώρα συστάσεις για την ένταξη των Ρομά. Έκτοτε, έχουν απευθυνθεί τέτοιου είδους ειδικές ανά χώρα συστάσεις σε πέντε κράτη μέλη στα οποία ζουν πολυπληθείς μειονότητες Ρομά: στη Βουλγαρία, την Ουγγαρία, τη Σλοβακία, την Τσεχική Δημοκρατία και τη Ρουμανία. Στο πίνακα 2 παρατίθενται περισσότερα στοιχεία σχετικά με το αντικείμενο των εν λόγω ειδικών ανά χώρα συστάσεων για καθένα από τα πέντε αυτά κράτη μέλη.

Πίνακας 2

Θέμα των ειδικών ανά χώρα συστάσεων για την ένταξη των Ρομά στα εν λόγω πέντε κράτη μέλη

| 2012 | 2013 | 2014 | 2015
Βουλγαρία | Ένταξη των Ρομά εν γένει | Εκπαίδευση | Απασχόληση/Εκπαίδευση | Εκπαίδευση
Τσεχική Δημοκρατία | Άνευ αντικειμένου | Εκπαίδευση | Εκπαίδευση | Εκπαίδευση
Ουγγαρία | Ένταξη των Ρομά εν γένει | Φτώχεια/Εκπαίδευση | Φτώχεια/Εκπαίδευση | Εκπαίδευση
Ρουμανία | Άνευ αντικειμένου | Ένταξη των Ρομά εν γένει/Εκπαίδευση | Απασχόληση/Εκπαίδευση | Εκπαίδευση
Σλοβακία | Εκπαίδευση | Εκπαίδευση | Εκπαίδευση | Εκπαίδευση

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει στοιχείων της Επιτροπής.

37

Η Επιτροπή έχει επίσης παρακολουθήσει στενά την εφαρμογή των δύο σχετικών οδηγιών³⁰ για την ίση μεταχείριση (στον πίνακα 3 περιλαμβάνονται λεπτομέρειες σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας για τη φυλετική ισότητα). Επίσης, κίνησε διαδικασίες επί παραβάσει κατά της Τσεχικής Δημοκρατίας το 2014 και της Σλοβακίας το 2015· και στις δύο περιπτώσεις, ο λόγος ήταν ο διαχωρισμός των μαθητών Ρομά στο εκπαιδευτικό σύστημα. Οι υπόλοιπες υποθέσεις δεν άπτονται συγκεκριμένα του πληθυσμού των Ρομά. Η Επιτροπή παρακολουθεί επίσης την εφαρμογή της απόφασης-πλαισίου του 2008 για την καταπολέμηση ορισμένων μορφών και εκδηλώσεων ρατσισμού και ξενοφοβίας μέσω του ποινικού δικαίου. Από το 2014, η μη εφαρμογή της εν λόγω απόφασης-πλαισίου μπορεί να επισύρει κυρώσεις.

Πίνακας 3

Παρακολούθηση της εφαρμογής της οδηγίας για τη φυλετική ισότητα 2000/43/ΕΚ

Κράτος μέλος | Μεταφορά στο εθνικό δίκαιο | Παράβαση¹
Προθεσμία | Εμπρόθεσμη μεταφορά | Μη συμμόρφωση της νομοθεσίας του κράτους μέλους με το δίκαιο της ΕΕ | Εσφαλμένη εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ από τα κράτη μέλη
Βέλγιο | 19-Ιουλ-03 | √ |  |
Βουλγαρία | 1-Ιαν-07 | √ |  | Περατωθείσα
Τσεχική Δημοκρατία | 1-Μαϊ-04 | √ | Περατωθείσα | Εκκρεμής
Δανία | 19-Ιουλ-03 | √ | Περατωθείσα | Περατωθείσα
Γερμανία | 19-Ιουλ-03 | √ |  |
Εσθονία | 1-Μαϊ-04 | √ | Περατωθείσα |
Ιρλανδία | 19-Ιουλ-03 | √ |  |
Ελλάδα | 19-Ιουλ-03 | √ |  |
Ισπανία | 19-Ιουλ-03 | √ | Περατωθείσα |
Γαλλία | 19-Ιουλ-03 | √ |  |
Κροατία | 1-Ιουλ-13 | √ |  |
Iταλία | 19-Ιουλ-03 | √ |  |
Κύπρος | 1-Μαϊ-04 | √ |  |
Λετονία | 1-Μαϊ-04 | √ | Περατωθείσα |
Λιθουανία | 1-Μαϊ-04 | √ | Περατωθείσα |
Λουξεμβούργο | 19-Ιουλ-03 | √ |  |
Ουγγαρία | 1-Μαϊ-04 | √ | Περατωθείσα |
Μάλτα | 1-Μαϊ-04 | √ | Περατωθείσα |
Κάτω Χώρες | 19-Ιουλ-03 | √ | Περατωθείσα |
Αυστρία | 19-Ιουλ-03 | √ | Περατωθείσα |
Πολωνία | 1-Μαϊ-04 | √ | Περατωθείσα | Περατωθείσα
Πορτογαλία | 19-Ιουλ-03 | √ | Περατωθείσα |
Ρουμανία | 1-Ιαν-07 | √ | Περατωθείσα |
Σλοβενία | 1-Μαϊ-04 | √ |  | Εκκρεμής
Σλοβακία | 1-Μαϊ-04 | √ | Περατωθείσα | Εκκρεμής
Φινλανδία | 19-Ιουλ-03 | √ |  | Περατωθείσα
Σουηδία | 19-Ιουλ-03 | √ | Περατωθείσα |
Ηνωμένο Βασίλειο | 19-Ιουλ-03 | √ | Περατωθείσα | Περατωθείσα

1Πληροφοριακά στοιχεία Δεκεμβρίου 2015.

Σημείωση: Μόνον στις περιπτώσεις της Τσεχικής Δημοκρατίας και της Σλοβακίας αφορούσε η διαδικασία επί παραβάσει συγκεκριμένα τους Ρομά.

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει στοιχείων της Επιτροπής.

Κατευθυντήριες οδηγίες της Επιτροπής και ενισχυμένη συνεργασία με το Συμβούλιο της Ευρώπης

38

Παράλληλα με αυτές τις κύριες πρωτοβουλίες, η Επιτροπή εξέδωσε αρκετά έγγραφα με κατευθυντήριες οδηγίες πολιτικής ως προς τη χρήση των ταμείων για την ένταξη των Ρομά. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται θεματικά έγγραφα καθοδήγησης για τους Ρομά και τις περιθωριοποιημένες κοινότητες, ένα έγγραφο σχετικά με την εκ των προτέρων θεματική αιρεσιμότητα για την ένταξη των περιθωριοποιημένων κοινοτήτων των Ρομά και ένα επεξηγηματικό σημείωμα για τα κράτη μέλη σχετικά με τη χρήση των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών και επενδυτικών ταμείων για την καταπολέμηση του εκπαιδευτικού και χωροταξικού διαχωρισμού.

39

Επιπλέον, το 2014, η Επιτροπή εξέδωσε έναν Ευρωπαϊκό κώδικα δεοντολογίας για την εταιρική σχέση, ο οποίος ορίζει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να παρέχουν σε οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών τη δυνατότητα συμμετοχής σε συμφωνίες εταιρικής σχέσης και να διασφαλίζουν τον ενεργό ρόλο τους στον σχεδιασμό και την υλοποίηση προγραμμάτων που λαμβάνουν στήριξη από τα ΕΔΕΤ³¹.

40

Προκειμένου να αυξήσει την αποτελεσματικότητα του έργου της στον τομέα της ένταξης των Ρομά, η Επιτροπή συνεργάζεται από το 2011 στενότερα και με το Συμβούλιο της Ευρώπης, έναν οργανισμό με σημαντική πείρα στον συγκεκριμένο τομέα (βλέπε σημείο 13). Συγκεκριμένα, η Επιτροπή συμμετείχε σε συναντήσεις που διοργανώθηκαν από τη γραμματεία του Συμβουλίου της Ευρώπης και σε ορισμένα κοινά προγράμματα με το Συμβούλιο της Ευρώπης (ROMACT³² και ROMED³³).

Η πρόοδος σε επίπεδο κρατών μελών: είχαν μεν εγκριθεί εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά, εξακολουθούσαν όμως να υπάρχουν ορισμένες αδυναμίες

41

Το 2011 τα κράτη μέλη κλήθηκαν να καταρτίσουν εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά για την περίοδο 2011-2020 ή, σε περίπτωση που υπήρχε ήδη στρατηγική, να την προσαρμόσουν στους στόχους της ΕΕ για την ένταξη των Ρομά. Οι εν λόγω στρατηγικές πρέπει να προβλέπουν στοχευμένες δράσεις καθώς και λεπτομέρειες σχετικά με τη χρηματοδότηση (από εθνικούς πόρους, πόρους της ΕΕ και άλλες πηγές) που διατίθεται για την υλοποίησή τους. Πρέπει επίσης να προτείνουν λύσεις για την άρση των υφιστάμενων φραγμών που παρακωλύουν την αποτελεσματικότερη χρήση των κονδυλίων της ΕΕ και να θέσουν τα θεμέλια ενός άρτιου μηχανισμού παρακολούθησης με σκοπό την εξασφάλιση συγκεκριμένων αποτελεσμάτων όσον αφορά τους Ρομά.

42

Όσον αφορά τις εν λόγω εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά:

—εξετάσαμε το περιεχόμενο των στρατηγικών αυτών στα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήσαμε επισκέψεις,

—εξακριβώσαμε αν είχαν προσδιοριστεί οι αρμόδιοι παράγοντες για την υλοποίηση των εθνικών στρατηγικών και εξετάσαμε τον σχετικό ρόλο που διαδραμάτιζαν τα εθνικά σημεία επαφής για τους Ρομά (ΕΣΕΡ),

—αξιολογήσαμε τις ρυθμίσεις παρακολούθησης σε σχέση με την υλοποίησή τους, και

—εξετάσαμε την αξιολόγηση στην οποία είχε υποβάλει η Επιτροπή τις εκθέσεις των κρατών μελών σχετικά με την υλοποίηση των εθνικών στρατηγικών τους για την ένταξη των Ρομά.

Εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά

Όλα τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις είχαν εγκρίνει εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά

43

Έπειτα από την έκδοση της ανακοίνωσης της Επιτροπής με την οποία ζητούσε από τα κράτη μέλη να εγκρίνουν εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά, όλα τα κράτη μέλη ανταποκρίθηκαν δεόντως³⁴. Ορισμένα κράτη μέλη προέκριναν τον καθορισμό μιας συνολικής δέσμης μέτρων πολιτικής με σκοπό την ένταξη των Ρομά, την οποία και θεωρούμε ισοδύναμη με εθνική στρατηγική για την ένταξη των Ρομά. Και στα τέσσερα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις οι εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά συνοδεύτηκαν από σχέδια δράσης. Επίσης είχαν όλα συστήσει εθνικά σημεία επαφής για τους Ρομά.

44

Η Επιτροπή δεν όρισε ρητώς την καταπολέμηση των διακρίσεων ως έναν από τους κύριους τομείς προτεραιότητας των εθνικών στρατηγικών για την ένταξη των Ρομά. Εντούτοις, οι εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά στη Βουλγαρία, την Ουγγαρία³⁵ και την Ισπανία δεν περιορίστηκαν στους τέσσερις κύριους προδιαγεγραμμένους τομείς της εκπαίδευσης, της απασχόλησης, της υγειονομικής περίθαλψης και της στέγασης: συμπεριέλαβαν κεφάλαιο το οποίο αφορά ειδικά την καταπολέμηση των διακρίσεων. Η εθνική στρατηγική για την ένταξη των Ρομά της Ρουμανίας αναφερόταν και αυτή σε μέτρα για την καταπολέμηση των διακρίσεων αλλά μόνον εμμέσως, στο πλαίσιο ανάλυσης των τεσσάρων κύριων προδιαγεγραμμένων τομέων. Από τα τέσσερα επιλεγέντα κράτη μέλη, μόνον η Βουλγαρία και η Ουγγαρία έθεσαν επιμέρους στόχους για την καταπολέμηση των διακρίσεων.

45

Τρεις από τις τέσσερις εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά περιλάμβαναν στόχους σχετικούς με την εκπαίδευση, την απασχόληση, την υγειονομική περίθαλψη και τη στέγαση. Η τέταρτη, η εθνική στρατηγική της Ουγγαρίας, περιλάμβανε γενικούς στόχους, οι οποίοι όμως δεν συνδέονταν με ποσοτικώς προσδιορισμένες τιμές-στόχους, ενώ δεν αναφέρονταν όλοι οι στόχοι συγκεκριμένα στον πληθυσμό των Ρομά, παραδείγματος χάριν στον τομέα της στέγασης. Παρότι η στρατηγική περιείχε πληροφορίες σχετικά με την κατάσταση του πληθυσμού των Ρομά στην Ουγγαρία, οι πληροφορίες αυτές δεν χρησιμοποιήθηκαν για τη διαμόρφωση δεικτών ειδικών για τους Ρομά ή τιμών αναφοράς στην εθνική στρατηγική για την ένταξη των Ρομά. Η εθνική στρατηγική για την ένταξη των Ρομά της Ρουμανίας περιλάμβανε τιμές αναφοράς μόνο για ορισμένους δείκτες. Αυτό δυσχέρανε την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων που επετεύχθησαν στο πλαίσιο των εν λόγω εθνικών στρατηγικών για την ένταξη των Ρομά, δεδομένου ότι δεν ήταν γνωστές οι τιμές εκκίνησης.

Όλες οι εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά περιλαμβάνουν αναφορές στις 10 κοινές βασικές αρχές για την ένταξη των Ρομά

46

Όλες οι στρατηγικές περιείχαν αναφορές στις 10 κοινές βασικές αρχές για την ένταξη των Ρομά, είτε άμεσες (Βουλγαρία, Ουγγαρία και Ισπανία) είτε έμμεσες (Ρουμανία) (βλέπε σημείο 23 και γράφημα 2). Ωστόσο, διαπιστώσαμε ότι τα κράτη μέλη δεν εφάρμοσαν σε όλες τις περιπτώσεις τις 10 ΚΒΑ κατά την κατάρτιση των στρατηγικών τους:

oΣτην περίπτωση της Ισπανίας και της Βουλγαρίας, τέθηκαν στη διάθεσή μας έγγραφα που τεκμηριώνουν τις διαβουλεύσεις με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, καθώς και τις παρατηρήσεις των εθνικών αρχών επί της συνεισφοράς των ΜΚΟ.

oΣτην περίπτωση της Ρουμανίας και της Ουγγαρίας, η ΚΒΑ αριθ. 9, η οποία αφορά τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και η ΚΒΑ αριθ. 10 σχετικά με την ενεργό συμμετοχή των Ρομά στη διαμόρφωση πολιτικών, είχαν τηρηθεί μόνον εν μέρει:

—Στη Ρουμανία, πριν από την έγκριση της εθνικής στρατηγικής για την ένταξη των Ρομά, διεξήχθη διαδικασία διαβούλευσης, στο πλαίσιο της οποίας διοργανώθηκαν αρκετές συναντήσεις, των οποίων όμως η διαφάνεια και ο αριθμός αμφισβητήθηκαν από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Οι τελευταίες μάλιστα δήλωσαν ότι δεν ενημερώθηκαν σχετικά με το πώς αξιοποιήθηκαν μετέπειτα οι εισηγήσεις τους. Δεν εντοπίσαμε στοιχεία που να αποδεικνύουν αν και πώς οι ρουμανικές αρχές έλαβαν υπόψη τη συμβολή των ΜΚΟ.

—Στην Ουγγαρία, δεν υπήρχαν αρκετά στοιχεία που να τεκμηριώνουν τον τρόπο διεξαγωγής της διαδικασίας διαβούλευσης στο πλαίσιο της κατάρτισης της εθνικής στρατηγικής για την ένταξη των Ρομά, ενώ η επικαιροποιημένη έκδοση της στρατηγικής δεν περιλάμβανε στοιχεία από τα οποία να προκύπτει αν και με ποιον τρόπο είχαν ληφθεί υπόψη τα σχόλια των διαφόρων ενδιαφερόμενων μερών. Όσον αφορά το σχέδιο δράσης, δεν έλαβαν χώρα διαβουλεύσεις. Επιπλέον, η εφαρμογή των σημαντικότερων μέτρων της εθνικής στρατηγικής για την ένταξη των Ρομά ανατέθηκε σε δύο οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, οι οποίες θα δρούσαν παράλληλα με τις δημόσιες αρχές, με αποτέλεσμα να αποκλειστούν οι υπόλοιπες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.

Οι εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά δεν προσδιορίζουν τη χρηματοδοτική στήριξη που διαθέτουν τα κράτη μέλη για μέτρα στήριξης της ένταξης των Ρομά

47

Από την ανάλυσή μας προκύπτει ότι οι εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά στη Βουλγαρία, την Ουγγαρία και την Ισπανία δεν περιλάμβαναν πληροφορίες για τα χρηματοδοτικά κονδύλια που διετίθεντο για μέτρα που αφορούν τους Ρομά, είτε αυτά προέρχονταν από τον κρατικό προϋπολογισμό είτε από τα ΕΠ του ΕΤΠΑ ή του ΕΚΤ που συγχρηματοδοτούνταν από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Στην περίπτωση της Βουλγαρίας, η εθνική στρατηγική για την ένταξη των Ρομά ανέφερε ότι τα ταμεία των ΕΕ αποτελούσαν την κύρια πηγή χρηματοδότησης έργων που υλοποιούσαν την εθνική στρατηγική. Αναφορά στον προϋπολογισμό έγινε μόνο στην περίπτωση της Ρουμανίας, αν και περιλάμβανε ορισμένες ασυνέπειες: η εθνική στρατηγική για τους Ρομά δεν ανέφερε το ΕΤΠΑ ως πηγή χρηματοδότησης, μολονότι αποτελούσε πηγή χρηματοδότησης από το 2010 οπότε και τροποποιήθηκε, ήτοι πριν ακόμη εγκριθεί η εθνική στρατηγική για την ένταξη των Ρομά³⁶. Η απουσία πληροφοριών σχετικά με τα χρηματοδοτικά μέσα που ήταν διαθέσιμα για την αντιμετώπιση ζητημάτων που σχετίζονται με την ένταξη των Ρομά δεν διευκολύνει την αξιολόγηση του κατά πόσον οι στρατηγικές των κρατών μελών υπήρξαν εξαρχής ρεαλιστικές.

Ανάθεση αρμοδιοτήτων για την υλοποίηση των εθνικών στρατηγικών για την ένταξη των Ρομά: ο ρόλος των εθνικών σημείων επαφής για τους Ρομά (ΕΣΕΡ)

48

Όλα τα κράτη μέλη τα οποία καλύπτει η ανάλυσή μας είχαν ορίσει και προσδιορίσει τις αρμοδιότητες των ΕΣΕΡ σύμφωνα με τις απαιτήσεις της ανακοίνωσης της Επιτροπής του 2011. Τα ΕΣΕΡ είναι αρμόδια για τον συντονισμό της ανάπτυξης και της υλοποίησης των εθνικών στρατηγικών για την ένταξη των Ρομά. Παρακολουθούν την πρόοδο που σημειώνεται ως προς την εφαρμογή της εθνικής στρατηγικής για την ένταξη των Ρομά και διαβιβάζουν τα σχετικά πληροφοριακά στοιχεία στην Επιτροπή³⁷. Παρ’ όλα αυτά, τα ΕΣΕΡ έχουν περιορισμένες εξουσίες. Το γεγονός ότι στα επιλεγέντα κράτη μέλη είχαν ανατεθεί επιχειρησιακές αρμοδιότητες σε κρατικά υπουργεία σημαίνει ότι τα οικεία ΕΣΕΡ δεν είχαν εξουσίες σε θέματα απασχόλησης, εκπαίδευσης, στέγασης ή υγειονομικής περίθαλψης. Τα ΕΣΕΡ δεν είχαν επίσης την εξουσία λήψης αποφάσεων για την κατανομή χρηματοδοτικών πόρων σε προγράμματα ένταξης.

49

Το μέγεθος, η δομή και οι αρμοδιότητες των εννέα επιλεγέντων ΕΣΕΡ ποίκιλλε σημαντικά. Πολλά ΕΣΕΡ λειτουργούσαν με διαφορετική ονομασία προτού ακόμη καθιερώσει η Επιτροπή την έννοια των ΕΣΕΡ. Μάλιστα σε ορισμένα από αυτά ανατέθηκαν στη συνέχεια περαιτέρω αρμοδιότητες χωρίς όμως να τους διατεθούν και πρόσθετοι πόροι³⁸. Η ικανότητα του βουλγαρικού ΕΣΕΡ ήταν ανεπαρκής, όπως περιγράφεται στο σημείο 50.

50

Εντοπίσαμε δύο αδυναμίες όσον αφορά την ανάθεση της αρμοδιότητας για την υλοποίηση της εθνικής στρατηγικής για την ένταξη των Ρομά. Πρώτον, στη Ρουμανία και την Ισπανία διαπιστώθηκε ότι η συνεργασία ήταν ανεπαρκής. Δεύτερον, στη Βουλγαρία και την Ισπανία διαπιστώθηκε αναντιστοιχία μεταξύ αρμοδιοτήτων και πόρων.

—Στη Ρουμανία, παρατηρήσαμε ότι η ανεπαρκής συνεργασία μεταξύ της εθνικής υπηρεσίας για τους Ρομά και των διαφόρων κρατικών υπουργείων όσον αφορά τη διαβίβαση στοιχείων υπονόμευσε την ορθή παρακολούθηση της εθνικής στρατηγικής για την ένταξη των Ρομά. Ομοίως, στην Ισπανία παρατηρήσαμε ότι τα υφιστάμενα συντονιστικά όργανα (όπως η ομάδα τεχνικής συνεργασίας) δεν ενήργησαν αποτελεσματικά ούτε όσον αφορά την παροχή αξιόπιστων στοιχείων ούτε όσον αφορά τον συντονισμό πολιτικών, πράγμα που καταδεικνύει την ανάγκη καλύτερου συντονισμού προκειμένου να διασφαλιστεί η ορθή υλοποίηση της εθνικής στρατηγικής για την ένταξη των Ρομά. Ο ανεπαρκής συντονισμός που διαφαίνεται και στα δύο αυτά παραδείγματα παρακώλυσε τη συλλογή αξιόπιστων στοιχείων, δυσχεραίνοντας κατ’ αυτό τον τρόπο την παρακολούθηση της υλοποίησης των εθνικών στρατηγικών για την ένταξη των Ρομά.

—Στη Βουλγαρία, το ΕΣΕΡ της χώρας δεν διέθετε επαρκείς εξουσίες ούτε πόρους, παρότι συγκαταλεγόταν στα κύρια όργανα που ήταν υπεύθυνα για την υλοποίηση και την παρακολούθηση της εθνικής στρατηγικής για την ένταξη των Ρομά. Αρκετές μη κερδοσκοπικές οργανώσεις στη Βουλγαρία υπογράμμισαν την απουσία πολιτικής βούλησης³⁹. Το ισπανικό ΕΣΕΡ επισήμανε ένα παρόμοιο ζήτημα στην έκθεση προόδου του για το 2014.

Αδυναμίες όσον αφορά την παρακολούθηση της προόδου των εθνικών στρατηγικών για την ένταξη των Ρομά

51

Διαπιστώσαμε ότι η παρακολούθηση και η αξιολόγηση της προόδου των εθνικών στρατηγικών για την ένταξη των Ρομά αποτέλεσαν σημαντική πρόκληση για όλα τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις (βλέπε επίσης σημείο 74):

—Στη Βουλγαρία, η εθνική στρατηγική για την ένταξη των Ρομά δεν προέβλεπε συγκεκριμένες διαδικασίες παρακολούθησης και λογοδοσίας. Πέραν τούτου, δεν διέθεταν όλα τα μέτρα προσδιορίσιμους ποσοτικώς στόχους.

—Στην Ουγγαρία, παρότι είχε αναπτυχθεί ένα σύστημα δεικτών για την παρακολούθηση του προγράμματος, τα δεδομένα που περιλάμβανε είχαν να επικαιροποιηθούν από το 2012.

—Στη Ρουμανία, η διαδικασία παρακολούθησης ήταν αισθητά αποδυναμωμένη από την απουσία πληροφοριών σχετικά με τους δείκτες που είχαν καθοριστεί στην εθνική στρατηγική για την ένταξη των Ρομά, καθώς και από την έλλειψη διαρθρωμένων χρηματοοικονομικών στοιχείων σχετικά με τη διαδικασία υλοποίησης. Στις εκθέσεις παρακολούθησης δεν αναφέρονταν οι καθορισμένοι δείκτες ούτε ο βαθμός στον οποίο είχαν επιτευχθεί, δυσχεραίνοντας έτσι την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της υλοποίησής τους.

—Τέλος, στην Ισπανία, το σχέδιο δράσης για την περίοδο 2014-2016 περιλάμβανε την περιγραφή των δράσεων μόνο για το 2014. Μέχρι τα μέσα του 2015 δεν είχαν ακόμη καταρτιστεί τα μέτρα για το 2015, με αποτέλεσμα να τίθενται εμπόδια στον σχεδιασμό για το οικείο έτος.

Η εκ μέρους της Επιτροπής αξιολόγηση της υλοποίησης των εθνικών στρατηγικών για την ένταξη των Ρομά

52

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αξιολόγησε τις εθνικές αυτές στρατηγικές, προσδιορίζοντας τις αδυναμίες τους, και τον Μάιο του 2012 δημοσίευσε τα συμπεράσματά της στην ανακοίνωση με τίτλο «Εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά: ένα πρώτο βήμα προς την εφαρμογή του πλαισίου της ΕΕ». Αρχής γενομένης από το 2013, η Επιτροπή διενεργεί ετησίως αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο υλοποιούνται επιτυχώς οι εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά. Στην ετήσια αξιολόγηση του προηγούμενου έτους αναφέρονται με λεπτομέρειες συνολικές αδυναμίες που πρέπει να επιλυθούν. Τα κύρια συμπεράσματα των αξιολογήσεων των περασμένων ετών έθιγαν το γεγονός ότι εξακολουθούσε να εκκρεμεί η πλήρωση αναγκαίων προαπαιτούμενων για την επιτυχή υλοποίηση των στρατηγικών, γεγονός που επιβράδυνε την υλοποίηση των εθνικών στρατηγικών για την ένταξη των Ρομά. Συγκεκριμένα, απουσίαζαν τα εξής στοιχεία: συγκεκριμένοι στόχοι και αντίστοιχα μέτρα για την καταπολέμηση του διαχωρισμού των παιδιών Ρομά στο εκπαιδευτικό σύστημα, ακριβέστερο χρονοδιάγραμμα υλοποίησης και σαφέστερη κατανομή των χρηματοδοτικών πόρων, καθώς και μέτρα για την καταπολέμηση των διακρίσεων και του ρατσισμού έναντι των Ρομά.

53

Έκτοτε, τα κράτη μέλη έχουν κάπως προοδεύσει στην υλοποίηση των εθνικών στρατηγικών τους για την ένταξη των Ρομά. Εντούτοις, από την έκθεση της Επιτροπής για το 2015 προκύπτει ότι ορισμένες αδυναμίες, οι οποίες εμφανίζονταν τουλάχιστον από το 2012 εξακολουθούσαν το 2014 να μην έχουν διευθετηθεί: εκκρεμούσε ακόμη η εκπλήρωση ορισμένων αναγκαίων προϋποθέσεων για την επιτυχή υλοποίηση των στρατηγικών. Τούτο επιβεβαιώνει τις παρατηρήσεις που κάναμε σχετικά με τα τέσσερα επιλεγέντα κράτη μέλη.

54

Παραδείγματος χάριν, ο στόχος της καταπολέμησης του διαχωρισμού των παιδιών Ρομά στο εκπαιδευτικό σύστημα είχε μεν τεθεί στις στρατηγικές, ωστόσο, η επίτευξη του δεν ήταν εύκολη εξαιτίας του ανεπαρκούς αριθμού των μέτρων και των επιμέρους στόχων που είχαν προσδιοριστεί. Ακόμη κι αν υπήρχαν τέτοια μέτρα, το χρονοδιάγραμμα υλοποίησής τους δεν ήταν σαφές, όπως δεν ήταν σαφείς και οι ρυθμίσεις που αφορούσαν τον προϋπολογισμό. Οι αδυναμίες αυτές επιβράδυναν την υλοποίηση της εθνικής στρατηγικής για την ένταξη των Ρομά. Στη Βουλγαρία, στην έκθεση προόδου αναφέρθηκε η έλλειψη πολιτικής βούλησης και η ανάγκη βελτίωσης των μέτρων για την καταπολέμηση των διακρίσεων.

55

Οι αδυναμίες αυτού του είδους, ιδίως το ζήτημα του διαχωρισμού στην εκπαίδευση, επισημαίνονται στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις που εκδόθηκαν για σειρά κρατών μελών. Για τον λόγο αυτό μάλιστα, η Επιτροπή κίνησε διαδικασία επί παραβάσει στην περίπτωση της Τσεχικής Δημοκρατίας και της Σλοβακίας (βλέπε σημείο 37).

56

Στην αρχή της περιόδου προγραμματισμού 2014-2020 η Επιτροπή έλεγξε κατά πόσον οι πτυχές αυτές αναφέρονταν στις συμφωνίες εταιρικής σχέσης. Επίσης, αξιοποίησε τον συμβουλευτικό ρόλο της στις συνεδριάσεις της επιτροπής παρακολούθησης των ΕΠ που αξιολογήσαμε για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020 προκειμένου να επισημάνει, μεταξύ άλλων, τη σπουδαιότητα που έχουν για τα σχετικά ΕΠ οι ειδικές ανά χώρα συστάσεις που αφορούν τους Ρομά.

Στον τομέα πολιτικής της συνοχής, την περίοδο 2014-2020 δίδεται μεγαλύτερη προσοχή σε μέτρα ένταξης των Ρομά από ό,τι την περίοδο 2007-2013

57

Αναλύσαμε αν το πλαίσιο πολιτικής της συνοχής για την περίοδο 2007-2013 περιείχε ρητή μνεία στην ένταξη των Ρομά. Εξετάσαμε επίσης με ποιον τρόπο τα κράτη μέλη που έλαβαν συγχρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ και το ΕΚΤ για πρωτοβουλίες ένταξης των Ρομά διασφάλισαν την ενσωμάτωση των πρωτοβουλιών που αναπτύχθηκαν σε επίπεδο ΕΕ στις συναφείς εθνικές στρατηγικές και τα ΕΠ.

58

Για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, αξιολογήσαμε αν, αφενός, το νομικό πλαίσιο των ΕΔΕΤ περιείχε ρητή μνεία στην ένταξη των Ρομά και, αφετέρου, η Επιτροπή αντιμετώπισε τις αδυναμίες που ανέκυψαν κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013. Για αμφότερες τις περιόδους, εξετάσαμε κατά πόσον η Επιτροπή και τα κράτη μέλη είχαν θέσει σε εφαρμογή αποτελεσματικό σύστημα παρακολούθησης στον τομέα της ένταξης των Ρομά.

Παρότι το νομικό πλαίσιο της περιόδου 2007-2013 δεν περιλάμβανε ρητή μνεία στην ένταξη των Ρομά, τα επιλεγέντα κράτη μέλη ανέφεραν την ένταξη των Ρομά στα επιχειρησιακά προγράμματά τους

Τα εξετασθέντα ΕΠ της περιόδου 2007-2013 αναφέρονταν αδρομερώς στην ένταξη των Ρομά

59

Κατά τον χρόνο κατάρτισης του πλαισίου πολιτικής της συνοχής για την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, η ένταξη των Ρομά δεν είχε ακόμη προσδιοριστεί ως συγκεκριμένη προτεραιότητα σε επίπεδο ΕΕ. Μάλιστα, ο όρος «Ρομά» δεν εμφανιζόταν σε κανέναν κανονισμό της περιόδου 2007-2013. Παρ’ όλα αυτά, και τα τέσσερα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη διέθεταν τουλάχιστον μία ισχύουσα περιφερειακή ή εθνική στρατηγική για την ένταξη των Ρομά ή αντίστοιχο πρόγραμμα. Όλα τα κράτη μέλη ανεξαιρέτως έκαναν αναφορές στην ένταξη των Ρομά σε ορισμένα τουλάχιστον από τα ΕΠ τους, όπως περιγράφεται στον πίνακα 4.

Πίνακας 4

Αναφορές στην ένταξη των Ρομά στα ΕΠ του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ της περιόδου 2007-2013

| Συγκεκριμένη ομάδα-στοχος | Συγκεκριμένοι δείκτες | Αναφορές στην κοινότητα των Ρομά
| σε μέτρα που στοχεύουν σε ευάλωτες ομάδες | σε μέτρα που αποσκοπούν στην παροχή συνδρομής σε λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές
Βουλγαρία | X | X | X |
Ισπανία | X |  | X |
Ουγγαρία |  | X | X | X
Ρουμανία |  | X | X |

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει στοιχείων της Επιτροπής.

60

Παρά την τροποποίηση του κανονισμού ΕΤΠΑ το 2010, τα περισσότερα μέτρα του δείγματός μας που σχετίζονταν με τους περιθωριοποιημένους Ρομά συγχρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο του ΕΚΤ (βλέπε σημείο 30). Μεγάλο ποσοστό αυτών των μέτρων (7 από τα 17) αφορούσαν την απασχόληση (βλέπε πίνακα 5). Τούτο εξηγείται από το γεγονός ότι από το άρθρο 162 της ΣΛΕΕ απορρέει ότι τα έργα και τα μέτρα που χρηματοδοτούνται από το ΕΚΤ πρέπει να συνδέονται με την απασχόληση. Από την άλλη πλευρά, ο κανονισμός ΕΚΤ επιτρέπει, έως και ενθαρρύνει, τη χρηματοδότηση μέτρων κοινωνικής ένταξης. Το γεγονός αυτό στερεί από τις αρχές την ασφάλεια δικαίου που θα διασφαλίζει ότι η χρηματοδότηση στο πλαίσιο του ΕΚΤ μπορεί να χρησιμοποιηθεί για οποιοδήποτε μέτρο κοινωνικής ένταξης, ανεξαρτήτως της ύπαρξης συνδέσμου με την απασχόληση.

Πίνακας 5

Τομείς δράσης των εξετασθέντων έργων

Βουλγαρία | ΕΚΤ | ΕΤΠΑ
Έργο αριθ. 1 | Έργο αριθ. 2 | Έργο αριθ. 3 | Έργο αριθ. 4 | Έργο αριθ. 5
Εκπαίδευση |  | √ |  |  |
Απασχόληση |  |  | √ |  |
Υγεία |  |  |  | √ |
Κοινωνική ένταξη | √ |  |  |  |
Κοινωνικές υποδομές |  |  |  |  | √
Ουγγαρία | ΕΚΤ
Έργο αριθ. 6 | Έργο αριθ. 7 | Έργο αριθ. 8 | Έργο αριθ. 9 | Έργο αριθ. 10
Εκπαίδευση |  |  |  |  | √
Απασχόληση | √ | √ |  |  |
Υγεία |  |  |  |  |
Κοινωνική ένταξη |  |  | √ | √ |
Κοινωνικές υποδομές |  |  |  |  |
Ρουμανία | ΕΚΤ | ΕΤΠΑ
Έργο αριθ. 11 | Έργο αριθ. 12 | Έργο αριθ. 13 | Έργο αριθ. 14 | Έργο αριθ. 15
Εκπαίδευση |  |  | √ |  |
Απασχόληση | √ |  |  |  |
Υγεία |  | √ |  |  |
Κοινωνική ένταξη |  |  |  | √ |
Κοινωνικές υποδομές |  |  |  |  | √

Ισπανία | ΕΚΤ (ΕΠ για την καταπολέμηση των διακρίσεων) | ΕΚΤ (ΕΠ για την Ανδαλουσία)
Έργο αριθ. 16 | Έργο αριθ. 17 | Έργο αριθ. 18 | Έργο αριθ. 19
Εκπαίδευση |  | √ |  |
Απασχόληση | √ |  | √ | √
Υγεία |  |  |  |
Κοινωνική ένταξη |  |  |  |
Κοινωνικές υποδομές |  |  |  |

Σημείωση: Στην Ουγγαρία υλοποιήθηκαν έργα κοινωνικών υποδομών, χρηματοδοτηθέντα από το ΕΤΠΑ, τα οποία δεν επελέγησαν, εντούτοις, στο πλαίσιο του συγκεκριμένου ελέγχου, επειδή δεν είχαν ολοκληρωθεί έως το 2013.

Πηγή: ΕΕΣ.

Στα ΕΠ του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ της περιόδου 2007-2013 ήταν περιορισμένη η αναφορά σε στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά και ελάχιστος ο αριθμός των δεικτών που αφορούσαν συγκεκριμένα τους Ρομά

61

Ένα μόνο από τα επτά ΕΠ του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ της περιόδου 2007-2013 που εξετάστηκαν αναφέρονταν σε εθνική στρατηγική για την ένταξη των Ρομά και τρία ΕΠ όριζαν δείκτες σχετικούς με τους Ρομά:

—Το ΕΠ για την ανάπτυξη ανθρώπινων πόρων (POSDRU) στη Ρουμανία περιείχε ρητή αναφορά στη στρατηγική για την ένταξη των Ρομά η οποία ίσχυε κατά τη θέση σε ισχύ του ΕΠ. Η υλοποίηση της εν λόγω στρατηγικής ένταξης ήταν ένας από τους δεδηλωμένους στόχους του ΕΠ. Παρότι το εν λόγω ΕΠ δεν στόχευε ειδικά την κοινότητα των Ρομά, περιλάμβανε δείκτη εκροών και δείκτη αποτελεσμάτων που αναφέρονταν συγκεκριμένα στους Ρομά.

—Το βουλγαρικό ΕΠ του ΕΚΤ που επιλέξαμε περιλάμβανε επίσης δείκτες εκροών και αποτελεσμάτων σχετικά με τους Ρομά για ορισμένα μέτρα.

—Τέλος, το ουγγρικό ΕΠ που επιλέξαμε περιλάμβανε έναν δείκτη σχετικό με τους Ρομά, ο οποίος δεν συνδεόταν βέβαια με κάποιο συγκεκριμένο μέτρο.

Τα υπόλοιπα τέσσερα επιλεγέντα ΕΠ δεν περιλάμβαναν δείκτες σχετικούς με τους Ρομά.

Στα εξετασθέντα ΕΠ της περιόδου 2007-2013 δεν περιλαμβάνονταν πληροφορίες σχετικά με τη χρηματοδοτική στήριξη που ήταν διαθέσιμη για την ένταξη των Ρομά

62

Η χρηματοδότηση στο πλαίσιο του ΕΚΤ χορηγήθηκε βάσει θεμάτων προτεραιότητας, ήτοι στόχων στην επίτευξη των οποίων αποσκοπούσε να συμβάλει το ΕΚΤ. Οι πρωτοβουλίες για την ένταξη των Ρομά είχαν τις περισσότερες πιθανότητες να συμβάλουν στην επίτευξη των στόχων των θεμάτων προτεραιότητας του ΕΚΤ για την κοινωνική ένταξη⁴⁰. Κατά τη διάρκεια της επταετούς αυτής περιόδου προγραμματισμού, διατέθηκαν αρχικά 11,5 δισεκατομμύρια ευρώ (από κεφάλαια της ΕΕ και των κρατών μελών) σε μέτρα κοινωνικής ένταξης που περιλαμβάνονταν στα ΕΠ του ΕΚΤ που διέθεταν συγκεκριμένους άξονες προτεραιότητας για την κοινωνική ένταξη. Ωστόσο, δεν υπήρχαν διαθέσιμα χρηματοοικονομικά στοιχεία από τα οποία να προκύπτει το ακριβές ποσό που προοριζόταν ειδικά για την ένταξη των περιθωριοποιημένων κοινοτήτων Ρομά. Επιπλέον, οι πρωτοβουλίες για την ένταξη των Ρομά μπορούσαν να προσελκύσουν χρηματοδότηση στο πλαίσιο άλλων, γενικότερων, θεμάτων προτεραιότητας, όπως εκείνων που αφορούν την εκπαίδευση και την απασχόληση.

63

Χρηματοδότηση στο πλαίσιο του ΕΚΤ χορηγήθηκε βάσει και άλλων θεμάτων προτεραιότητας, εκ των οποίων το θέμα «Κοινωνικές υποδομές» παρουσίαζε τη μεγαλύτερη συνάφεια με τους Ρομά⁴¹. Για το συγκεκριμένο θέμα προτεραιότητας διατέθηκε συνολική χρηματοδότηση ύψους 18,6 δισεκατομμυρίων ευρώ. Η στήριξη αυτή δεν στόχευε σε κάποια συγκεκριμένη ομάδα αλλά ήταν περισσότερο γενική, όπως περιγράφεται στο πλαίσιο 4.

Πλαίσιο 4

Γενική και στοχευμένη στήριξη: συμπληρωματικές προσεγγίσεις στην ένταξη των Ρομά

Η γενική στήριξη αναφέρεται σε πολιτικές που απευθύνονται στο ευρύ κοινό, χωρίς να γίνεται διάκριση των αποδεκτών βάσει φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής ή άλλων ασυσχέτιστων παραγόντων.

Η στοχευμένη στήριξη αφορά πολιτικές που στοχεύουν ρητώς αλλά όχι κατ’ ανάγκη αποκλειστικά σε μία ή περισσότερες συγκεκριμένες ομάδες-στόχους, όπως σε μια συγκεκριμένη μειονοτική ομάδα.

Η πείρα δείχνει ότι οι Ρομά έχουν περισσότερες πιθανότητες να ενταχθούν επιτυχώς στην κοινωνία αν διασφαλίζεται η πρόσβασή τους σε στήριξη που παρέχεται στο πλαίσιο γενικών πρωτοβουλιών που δεν στοχεύουν αποκλειστικά σε Ρομά. Δεν υπάρχει ένα ενιαίο μοντέλο για την παροχή της στήριξης και για αυτόν το λόγο απαιτείται η εφαρμογή μιας προσέγγισης που είναι ειδικά προσαρμοσμένη στις ανάγκες και λαμβάνει υπόψη της τις περιστάσεις που ισχύουν ανά τόπο⁴².

64

Μέχρι την τροποποίηση του κανονισμού ΕΤΠΑ το 2010, το ΕΤΠΑ δεν μπορούσε να παρέχει στοχευμένη στήριξη σε συγκεκριμένες ομάδες, εξαιρουμένων των κρατών μελών που προσχώρησαν στην ΕΕ την 1η Μαΐου 2004 ή μετά την ημερομηνία αυτή και σε ορισμένες περιπτώσεις. Από την τροποποίησή του, έχουν διατεθεί συνολικά 80 εκατομμύρια ευρώ σε ολοκληρωμένα στεγαστικά προγράμματα που απευθύνονται σε περιθωριοποιημένες κοινότητες, περιλαμβανομένων των Ρομά, σε οκτώ κράτη μέλη⁴³.

65

Από την ανάλυσή μας προκύπτει ότι πολλά κράτη μέλη δεν συνέλεγαν δεδομένα σχετικά με την εθνοτική καταγωγή και, για τον λόγο αυτό, δεν ήταν σε θέση να προσδιορίσουν το μέγεθος του πληθυσμού Ρομά σε μια δεδομένη γεωγραφική περιοχή ούτε να αξιολογήσουν τις συγκεκριμένες δυσκολίες που αντιμετωπίζει η εν λόγω ομάδα. Αυτό δυσχέρανε ενδεχομένως, μεταξύ άλλων, τον προσδιορισμό του απαραίτητου ύψους χρηματοδότησης για την ένταξη των Ρομά.

Το πλαίσιο των ΕΔΕΤ για την περίοδο 2014-2020 αποτυπώνει τη μεγαλύτερη εστίαση που δίδεται σε ζητήματα Ρομά στο επίπεδο της ΕΕ

Βελτιωμένη ευθυγράμμιση της χρηματοδοτικής στήριξης του ΕΔΕΤ με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» και τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις της Επιτροπής

66

Οι κανονισμοί ΕΔΕΤ⁴⁴ (ήτοι ο κανονισμός περί κοινών διατάξεων, ο κανονισμός ΕΤΠΑ και ο κανονισμός ΕΚΤ) ορίζουν ότι τα ΕΔΕΤ πρέπει να παρέχουν στήριξη η οποία να συνάδει με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, καθώς και με τις σχετικές ειδικές ανά χώρα συστάσεις.

67

Οι συμφωνίες εταιρικής σχέσης στα τρία από τα τέσσερα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις (Βουλγαρία, Ουγγαρία και Ρουμανία) περιείχαν αναφορές στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις που αφορούν την κοινότητα των Ρομά οι οποίες εκδόθηκαν από το 2012 και έπειτα. Το ίδιο ίσχυε και για τη Σλοβακία. Όσον αφορά την Ισπανία, δεν εκδόθηκαν ειδικές ανά χώρα συστάσεις.

68

Οι ειδικές ανά χώρα συστάσεις για την ένταξη των Ρομά αφορούν κατά κύριο λόγο τον τομέα της εκπαίδευσης (βλέπε επίσης σημείο 36 και πίνακα 2). Κατά την προετοιμασία των ΕΠ, η Επιτροπή ενθάρρυνε τα κράτη μέλη που είχαν λάβει ειδικές ανά χώρα συστάσεις επί του εν λόγω θέματος να χρησιμοποιήσουν πόρους της ΕΕ προκειμένου να υλοποιήσουν μεταρρυθμίσεις στη γενική εκπαιδευτική πολιτική τους, με σκοπό να εξασφαλίσουν την ίση πρόσβαση των Ρομά στο εκπαιδευτικό σύστημα. Στην Ουγγαρία, ωστόσο, τα μέτρα για την εξάλειψη του διαχωρισμού στην εκπαίδευση που περιλαμβάνονταν στα ΕΠ της περιόδου προγραμματισμού 2014-2020 που εξετάσαμε ήταν ανεπαρκώς τεκμηριωμένα. Ως εκ τούτου, διατηρούμε τις επιφυλάξεις μας ως προς το κατά πόσον θα τελεσφορήσει η προσπάθεια της Ουγγαρίας να καταπολεμήσει τον διαχωρισμό που εξακολουθεί να υφίσταται στο εκπαιδευτικό σύστημά της με τη συνδρομή των ΕΔΕΤ (βλέπε πλαίσιο 5).

Πλαίσιο 5

Έλλειψη μέτρων για την εξάλειψη του διαχωρισμού στον τομέα της εκπαίδευσης στο πλαίσιο των ΕΔΕΤ στην Ουγγαρία

Το ΕΠ της Ουγγαρίας για την περίοδο 2007-2013 με τίτλο «Κοινωνική Αναγέννηση», και συγκεκριμένα η προτεραιότητα αριθ. 3, η οποία αφορούσε την εκπαίδευση, χρησιμοποίησε ως δείκτη τον αριθμό των εν λειτουργία τοπικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων με θέμα την εξάλειψη του διαχωρισμού. Η αναφορά στην «εξάλειψη του διαχωρισμού» αποτελούσε ουσιαστικά έμμεση αναφορά στην ομάδα-στόχο των Ρομά. Ο δείκτης στόχευε μειονεκτούσες περιοχές και περιφέρειες και ως τιμή-στόχος τέθηκε η υλοποίηση 100 προγραμμάτων έως το 2013 (η τιμή αναφοράς για το 2007 ήταν το 2).

Εντούτοις, στην πλέον πρόσφατη τροποποιημένη έκδοση του ΕΠ ο συγκεκριμένος δείκτης δεν περιλαμβανόταν. Ως εκ τούτου, δεν μετρήθηκε ούτε πρόκειται να μετρηθεί στο τέλος της περιόδου προγραμματισμού. Επίσης, δεν παρατίθεται λεπτομερής περιγραφή των μέτρων για την εξάλειψη του διαχωρισμού στην εκπαίδευση που σκοπεύει να εφαρμόσει η Ουγγαρία την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020. Αυτό καταδεικνύει την έλλειψη προσήλωσης στην αντιμετώπιση του ζητήματος του διαχωρισμού στην εκπαίδευση με τη χρήση των διαρθρωτικών ταμείων.

Ειδικές επενδυτικές προτεραιότητες για περιθωριοποιημένες κοινότητες (όπως οι Ρομά) σε 12 κράτη μέλη της ΕΕ

69

Το πλαίσιο των ΕΔΕΤ για την περίοδο 2014-2020 δίνει και αυτό, με τη σειρά του, περισσότερη έμφαση στην ανάγκη να διασφαλίζεται ότι τα ΕΠ που συγχρηματοδοτούνται από τα ΕΔΕΤ συνάδουν με τις προτεραιότητες της ΕΕ. Περιλαμβάνει ειδική επενδυτική προτεραιότητα για τα ΕΠ του ΕΚΤ, η οποία αναφέρεται ρητώς στους Ρομά. Η εν λόγω επενδυτική προτεραιότητα (αριθ. 9 (ii) «ένταξη περιθωριοποιημένων κοινοτήτων όπως οι Ρομά») λειτούργησε ως σύνδεσμος μεταξύ των προτεραιοτήτων πολιτικής, όπως αυτές αποτυπώνονται στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις, και των χρηματοδοτικών προτεραιοτήτων της ΕΕ, ενώ παράλληλα αποτέλεσε διακριτό μέσο για τη διάθεση πόρων για τον σκοπό αυτό.

70

Επιπλέον, μία από τις εκ των προτέρων αιρεσιμότητες⁴⁵, ήτοι τα κριτήρια από τα οποία εξαρτάται η συγχρηματοδότηση, αναφέρεται συγκεκριμένα στην εν λόγω επενδυτική προτεραιότητα, διασφαλίζοντας κατ’ αυτό τον τρόπο ότι της δίδεται η δέουσα προσοχή στο πλαίσιο των ΕΠ. Η εκ των προτέρων αιρεσιμότητα για την ένταξη των Ρομά που αντιστοιχεί στην επενδυτική προτεραιότητα 9 (ii) είναι να «[…] υφίσταται εθνικό στρατηγικό πλαίσιο πολιτικής για την ένταξη των Ρομ».

71

Και τα πέντε κράτη μέλη (Βουλγαρία, Τσεχική Δημοκρατία, Ουγγαρία, Ρουμανία και Σλοβακία) που είχαν λάβει ειδικές ανά χώρα συστάσεις για την ένταξη των Ρομά περιέλαβαν την επενδυτική προτεραιότητα 9 (ii) σε τουλάχιστον ένα από τα ΕΠ για την περίοδο 2014-2020 (βλέπε πίνακα 6). Προηγουμένως, τα εν λόγω πέντε κράτη μέλη είχαν συμπεριλάβει στις συμφωνίες εταιρικής σχέσης τους προτάσεις σχετικά με τους τρόπους χρήσης των πόρων της ΕΕ για την προώθηση της ένταξης των Ρομά.

72

Επτά ακόμη κράτη μέλη (Βέλγιο, Ελλάδα, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Αυστρία και Πολωνία) είχαν επίσης συμπεριλάβει σε τουλάχιστον ένα ΕΠ την επενδυτική προτεραιότητα 9 (ii). Με άλλα λόγια, τα 12 κράτη μέλη που συναποτελούν την εστία άνω του 90 % του εκτιμώμενου πληθυσμού Ρομά της ΕΕ είχαν συμπεριλάβει την επενδυτική προτεραιότητα 9 (ii) σε τουλάχιστον ένα ΕΠ. Όπως προκύπτει από τον πίνακα 6, για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020 έχουν διατεθεί 1,5 δισεκατομμύρια ευρώ για την επενδυτική προτεραιότητα 9 (ii).

Πίνακας 6

Ποσά που διατέθηκαν στα κράτη μέλη στο πλαίσιο της επενδυτικής προτεραιότητας 9 (ii) «Ένταξη περιθωριοποιημένων κοινοτήτων όπως οι Ρομά» για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020

Κράτος μέλος
Ποσό
(εκατομμύρια ευρώ)
Ποσοστό της συνολικής χρηματοδότησης του κράτους μέλους από το ΕΚΤ
Ποσοστό της συνολικής χρηματοδότησης στο πλαίσιο της επενδυτικής προτεραιότητας 9 (ii)

Ουγγαρία¹
470
10,0 %
85 %

Ρουμανία¹
372
7,8 %

Τσεχική Δημοκρατία¹
200
5,8 %

Βουλγαρία¹
143
9,4 %

Σλοβακία¹
99
4,6 %

Ελλάδα
73
2,0 %
15 %

Ιταλία
71
0,7 %

Iσπανία
48
0,6 %

Πολωνία
19
0,1 %

Βέλγιο
10
1,0 %

Γαλλία
8
0,1 %

Αυστρία
4
0,9 %

Σύνολο
1 518
Άνευ αντικειμένου
100 %

1Κράτη μέλη στα οποία έχουν απευθυνθεί ειδικές ανά χώρα συστάσεις σχετικά με τους Ρομά.

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει στοιχείων της Επιτροπής.

73

Ωστόσο, τα ΕΠ των εν λόγω κρατών μελών που κάλυπταν γεωγραφικές περιοχές με σημαντικό πληθυσμό Ρομά δεν περιλάμβαναν πάντοτε την επενδυτική προτεραιότητα 9 (ii) ή δείκτες σχετικούς με αυτή. Αυτό ίσχυε και για ορισμένα ΕΠ, στο πλαίσιο των οποίων είχαν διατεθεί σημαντικά ποσά στους κύριους τομείς που σχετίζονταν με την ένταξη του πληθυσμού Ρομά. Δύο σχετικά παραδείγματα είναι το περιφερειακό ΕΠ για την Ανδαλουσία, όπου ζει περίπου το 50 % του ισπανικού πληθυσμού Ρομά και το ΕΠ του ΕΚΤ «Οικονομική ανάπτυξη και καινοτομία» στην Ουγγαρία, στο πλαίσιο του οποίου προβλέπεται να υλοποιηθούν πολλά μέτρα απασχολησιμότητας.

74

Κατά τον χρόνο του ελέγχου, τέσσερα κράτη μέλη (Βουλγαρία, Τσεχική Δημοκρατία, Ελλάδα και Σλοβακία) είχαν εκπληρώσει μόνον εν μέρει τις εκ των προτέρων αιρεσιμότητες που συνδέονταν με την επενδυτική προτεραιότητα 9 (ii) όπως ορίζονταν στον κανονισμό περί κοινών διατάξεων. Αυτό οφειλόταν κυρίως στο γεγονός ότι δεν διέθεταν κατάλληλα εργαλεία παρακολούθησης ή μεθοδολογία για την υλοποίηση των οικείων εθνικών στρατηγικών τους για την ένταξη των Ρομά (βλέπε σημείο 51). Η Κροατία, η Ιταλία, η Ουγγαρία και η Σλοβακία δεν είχαν εκπληρώσει τη γενική εκ των προτέρων αιρεσιμότητα σχετικά με την καταπολέμηση των διακρίσεων. Τα εν λόγω κράτη μέλη υπέβαλαν με τη σειρά τους στην Επιτροπή σχέδια δράσης στα οποία επεξηγούσαν τον τρόπο με τον οποίο σκοπεύουν να εκπληρώσουν τις εν λόγω εκ των προτέρων αιρεσιμότητες. Στη συνέχεια, η Επιτροπή αξιολόγησε το περιεχόμενό τους. Βάσει των πληροφοριών που της διαβιβάστηκαν, η Επιτροπή απεφάνθη ότι η Ουγγαρία είχε εκπληρώσει τα κριτήρια σχετικά με την καταπολέμηση των διακρίσεων και ότι η Σλοβακία είχε εκπληρώσει την εκ των προτέρων αιρεσιμότητα σχετικά με την επενδυτική προτεραιότητα 9 (ii), βάσει των σχεδίων δράσης που υπέβαλαν.

75

Παρότι η επενδυτική προτεραιότητα 9 (ii) συνιστά χρήσιμη καινοτομία, η διαχείριση των ΕΔΕΤ, όπως γίνεται επί του παρόντος, δεν λαμβάνει υπόψη τις διαφορές των κρατών μελών ως προς την τρέχουσα κατάσταση του πληθυσμού Ρομά. Οι πόροι των ΕΔΕΤ κατανέμονται μεταξύ των κρατών μελών βάσει δεικτών, οι οποίοι δεν έχουν ιδιαίτερη συνάφεια με τον πληθυσμό Ρομά, όπως ο συνολικός πληθυσμός, το ποσοστό ανεργίας ή το ΑΕγχΠ. Κατά την άποψή μας, οι δείκτες αυτοί δεν συνιστούν το πλέον κατάλληλο μέσο καθορισμού των ποσών χρηματοδότησης που θα πρέπει να διαθέτει η ΕΕ στο εκάστοτε κράτος μέλος για την ένταξη των Ρομά.

Και τα τέσσερα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις ακολουθούν μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για την παροχή χρηματοδοτικής στήριξης όσον αφορά την ένταξη των Ρομά

76

Η χρήση μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης επηρεάζει θετικά τις προσπάθειες που καταβάλλονται για ενθάρρυνση της ένταξης των Ρομά με τη χρήση των ΕΔΕΤ. Και τα τέσσερα επιλεγέντα κράτη μέλη υιοθέτησαν μια ολοκληρωμένη προσέγγιση, η οποία αφορούσε ταυτόχρονα πολλούς διαφορετικούς τομείς⁴⁶, σε τουλάχιστον ένα από τα ΕΠ τους που χρηματοδοτούνταν από ένα ή περισσότερα ταμεία⁴⁷. Στο πλαίσιο αυτό υπήρξε, από τη μια πλευρά, το θετικό παράδειγμα της Ρουμανίας (βλέπε πλαίσιο 6), ενώ, από την άλλη πλευρά, υπήρξε η χαμένη ευκαιρία της Ισπανίας, όπου το περιφερειακό ΕΠ για την Ανδαλουσία δεν περιλάμβανε ρυθμίσεις που θα προωθούσαν μια ολοκληρωμένη προσέγγιση.

Πλαίσιο 6

Θετικό παράδειγμα ολοκληρωμένης προσέγγισης — μεικτή επιτροπή επιλογής στη Ρουμανία

Προκειμένου να αξιοποιούνται καλύτερα τα διαρθρωτικά ταμεία, η Ρουμανία ακολούθησε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση σε σχέση με δύο ΕΠ (το ΕΠ του ΕΚΤ σχετικά με το ανθρώπινο κεφάλαιο και το περιφερειακό ΕΠ του ΕΤΠΑ). Το ένα ΕΠ έλαβε συγχρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ και το άλλο από το ΕΚΤ. Αμφότερα τα ΕΠ διέθεταν κοινό άξονα προτεραιότητας. Η Ρουμανία όρισε επίσης μια μεικτή επιτροπή επιλογής στην οποία εκπροσωπούνταν οι διαχειριστικές αρχές αμφότερων των ΕΠ, καθώς και τρία άλλα κοινά όργανα, περιλαμβανομένων του εθνικού σημείου επαφής για την ένταξη των Ρομά και του εθνικού συμβουλίου για την καταπολέμηση των διακρίσεων. Αναγγέλθηκαν κοινές προσκλήσεις για την υποβολή προτάσεων και για τα δύο ΕΠ, οι οποίες προέβλεπαν τους ίδιους όρους επιλεξιμότητας και ανέφεραν κοινούς τομείς δράσης. Τα ΕΠ χορήγησαν επίσης συμπληρωματική συγχρηματοδότηση (ήτοι χρησιμοποίηση του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ για διαφορετικές συναφείς ή διαδοχικές δραστηριότητες του έργου).

Χρηματοδότηση που προορίζεται για μέτρα που αποσκοπούν στην καταπολέμηση των διακρίσεων

77

Το άρθρο 8 του κανονισμού ΕΚΤ ορίζει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να χρησιμοποιούν το ΕΚΤ για να στηρίζουν πρωτοβουλίες που έχουν ως συγκεκριμένο στόχο την καταπολέμηση των διακρίσεων. Η επενδυτική προτεραιότητα του ΕΚΤ αριθ. 9 (iii) «Καταπολέμηση κάθε μορφής διακρίσεων και προώθηση των ίσων ευκαιριών» χρησιμοποιείται για την παροχή στήριξης σε τέτοιες πρωτοβουλίες.

78

Έντεκα κράτη μέλη περιέλαβαν την επενδυτική προτεραιότητα 9 (iii) σε τουλάχιστον ένα από τα ΕΠ τους για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020. Το συνολικό ποσό χρηματοδότησης που διατέθηκε στο πλαίσιο της επενδυτικής προτεραιότητας 9 (iii) ανήλθε σε 414 εκατομμύρια ευρώ (βλέπε πίνακα 7).

Πίνακας 7

Ποσά που διατέθηκαν στο πλαίσιο της επενδυτικής προτεραιότητας 9 (iii) «Καταπολέμηση κάθε μορφής διακρίσεων και προώθηση των ίσων ευκαιριών» ανά κράτος μέλος

Κράτος μέλος | Ποσό (εκατομμύρια ευρώ) | Ποσοστό της συνολικής χρηματοδότησης του κράτους μέλους από το ΕΚΤ | Ποσοστό της συνολικής χρηματοδότησης στο πλαίσιο της επενδυτικής προτεραιότητας 9 (iii)
Ισπανία | 145 | 1,9 % | 91 %
Ελλάδα | 99 | 2,7 %
Πορτογαλία | 51 | 0,7 %
Σλοβακία¹ | 40 | 1,8 %
Τσεχική Δημοκρατία¹ | 22 | 0,6 %
Πολωνία | 19 | 0,1 %
Κύπρος | 14 | 10,8 % | 9 %
Ιρλανδία | 11 | 2,0 %
Γαλλία | 8 | 0,1 %
Βέλγιο | 4 | 0,4 %
Γερμανία | 1 | 0,0 %
Σύνολο | 414 | Άνευ αντικειμένου | 100 %

1Κράτη μέλη στα οποία έχουν απευθυνθεί ειδικές ανά χώρα συστάσεις σχετικά με τους Ρομά.

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει στοιχείων της Επιτροπής.

79

Από τα τέσσερα κράτη μέλη που εξετάσαμε, η Ισπανία συμπεριέλαβε την επενδυτική προτεραιότητα 9 (iii) σε επτά από τα επιχειρησιακά προγράμματά της. Η Τσεχική Δημοκρατία και η Σλοβακία, εις βάρος των οποίων κινήθηκαν διαδικασίες επί παραβάσει για τον λόγο του διαχωρισμού των μαθητών Ρομά στο εκπαιδευτικό σύστημα (βλέπε σημείο 37), είχαν εντάξει την επενδυτική προτεραιότητα 9 (iii) σε ένα ΕΠ. Η Βουλγαρία, η Ουγγαρία και η Ρουμανία δεν την περιέλαβαν σε κανένα επιχειρησιακό πρόγραμμα. Πρόκειται για μια χαμένη ευκαιρία να παρασχεθεί στήριξη σε μέτρα για την καταπολέμηση των διακρίσεων, τα οποία θα μπορούσαν να συμπληρώσουν μέτρα που υλοποιούνται στο πλαίσιο της επενδυτικής προτεραιότητας 9 (ii). Με τον τρόπο αυτό θα πολλαπλασιάζονταν οι πιθανότητες αποτελεσματικής έκβασης των πρωτοβουλιών για την ένταξη των Ρομά, δεδομένου ότι η έλλειψη μέτρων για την καταπολέμηση των διακρίσεων λογίζεται ως ένας από τους κύριους λόγους στους οποίους οφείλεται η αποτυχία των μέτρων ένταξης των Ρομά.

Σημαντικά ποσά χρηματοδότησης έχουν διατεθεί σε μέτρα για την εκπαίδευση, την απασχόληση και την κοινωνική ένταξη

80

Το πλαίσιο ΕΔΕΤ διαθέτει επίσης σημαντικά χρηματικά ποσά σε μέτρα γενικής εφαρμογής για την κοινωνική ένταξη. Η πείρα δείχνει ότι τα μέτρα αυτά διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο στην επιτυχή προώθηση της ένταξης των Ρομά, όπως μάλιστα αποδεικνύει το αναγνωρισμένο «ισπανικό μοντέλο της ένταξης των Ρομά»⁴⁸. Σύμφωνα με πληροφοριακά στοιχεία που δημοσίευσε η Επιτροπή τον Φεβρουάριο του 2016, 100 δισεκατομμύρια ευρώ έχουν διατεθεί για την περίοδο 2014-2020 σε μέτρα για την εκπαίδευση, την απασχόληση και την κοινωνική ένταξη, προερχόμενα από χρηματοδότηση του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ⁴⁹.

81

Στα πέντε κράτη μέλη στα οποία έχουν απευθυνθεί συγκεκριμένες ειδικές ανά χώρα συστάσεις που αφορούν την ένταξη των Ρομά (Βουλγαρία, Τσεχική Δημοκρατία, Ουγγαρία, Ρουμανία και Σλοβακία) αντιστοιχεί το ένα πέμπτο του συνολικού ποσού, ήτοι περίπου 20 δισεκατομμύρια ευρώ. Από το εκτιμώμενο ποσοστό των περιθωριοποιημένων Ρομά ανάμεσα σε διάφορους πληθυσμούς-στόχους (π.χ. άτομα που κινδυνεύουν από φτώχεια και κοινωνική ένταξη) προκύπτει ότι, υπό την προϋπόθεση ότι παρέχεται ίση πρόσβαση, θα μπορούσαν να διατίθενται περίπου 500 εκατομμύρια ευρώ ετησίως προς όφελος Ρομά στοχευμένων ομάδων στο πλαίσιο προγραμμάτων ΕΔΕΤ στις χώρες αυτές⁵⁰. Για την ίδια περίοδο και για τα ίδια πέντε κράτη μέλη, θα διατεθούν ετησίως 183 εκατομμύρια ευρώ στο πλαίσιο της επενδυτικής προτεραιότητας 9 (ii) (ήτοι στοχευμένες πρωτοβουλίες). Αυτό καταδεικνύει τη σημασία που έχει για την προώθηση πρωτοβουλιών ένταξης Ρομά η αποτελεσματική χρήση πολιτικών γενικής εφαρμογής.

Νέα εργαλεία για τη βελτίωση των διαβουλεύσεων και της συνεργασίας μεταξύ δημόσιων αρχών και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών

82

Το πλέον σημαντικό εργαλείο για την ενθάρρυνση της συμμετοχής οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στη διαδικασία σχεδιασμού και υλοποίησης των ΕΔΕΤ είναι ο ευρωπαϊκός κώδικας δεοντολογίας για την εταιρική σχέση⁵¹. Το έγγραφο αυτό περιλαμβάνει κατευθυντήριες οδηγίες οι οποίες βοηθούν τα κράτη μέλη να καταρτίσουν συμφωνίες εταιρικής σχέσης και ΕΠ στο πλαίσιο των ΕΔΕΤ. Μία από τις συστάσεις των κατευθυντήριων αυτών οδηγιών είναι η εφαρμογή διαφανών διαδικασιών για την εξεύρεση δυνητικών εταίρων και τη συνεργασία με αυτούς. Ορίζεται επίσης ότι οι προσκλήσεις για την υποβολή προτάσεων, οι εκθέσεις προόδου και οι διαδικασίες παρακολούθησης και αξιολόγησης προγραμμάτων πρέπει να είναι διαφανείς. Οι κατευθυντήριες οδηγίες περιλαμβάνουν σειρά καλών πρακτικών που αφορούν τους κανόνες συμμετοχής σε εταιρικές σχέσεις και τις εσωτερικές διαδικασίες των επιτροπών παρακολούθησης.

83

Από τα επιχειρησιακά προγράμματα που επελέγησαν για την περίοδο 2014-2020 και περιλάμβαναν την επενδυτική προτεραιότητα 9 (ii), η επιτροπή παρακολούθησης συγκάλεσε συνεδριάσεις για επτά από τα εννέα ΕΠ. Συνολικά, πραγματοποιήθηκαν 14 συνεδριάσεις, σε 10 εκ των οποίων παρίσταντο εκπρόσωποι των Ρομά. Σε κάθε συνεδρίαση της επιτροπής παρακολούθησης των ΕΠ του ΕΚΤ (πλην μίας περίπτωσης στην Ουγγαρία⁵²) παρίστατο εκπρόσωπος οργάνωσης Ρομά και, στην περίπτωση της Βουλγαρίας, εκπρόσωπος του ΕΣΕΡ.

Τα εργαλεία παρακολούθησης που ήταν διαθέσιμα σε επίπεδο ΕΠ κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 δεν ήταν κατάλληλα για να μετρήσουν τις επιδόσεις των μέτρων ένταξης των Ρομά

Τα συστήματα παρακολούθησης δεν παρείχαν επαρκή βάση για την υποβολή εκθέσεων σχετικά με την ένταξη των Ρομά κατά τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού 2007-2013

Περιορισμένες οι δυνατότητες των δημόσιων αρχών να συλλέγουν στοιχεία για την εθνοτική καταγωγή σε ορισμένα κράτη μέλη

84

Σε ορισμένα κράτη μέλη, η συλλογή δεδομένων από τις δημόσιες αρχές περιορίζεται από το σύνταγμα (βλέπε δύο παραδείγματα στο πλαίσιο 7), με αποτέλεσμα να δυσχεραίνεται ακόμη περισσότερο η παρακολούθηση των δεικτών που αφορούν ειδικά τους Ρομά.

Πλαίσιο 7

Συλλογή δεδομένων για την εθνοτική καταγωγή: νομικά κωλύματα

Η Γερμανία δεν έχει συλλέξει στατιστικά στοιχεία σχετικά με την κοινωνικοοικονομική κατάσταση και τον πληθυσμό βάσει της εθνοτικής καταγωγής από το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου: το ΕΣΕΡ της Γερμανίας επιβεβαίωσε ότι δεν υπάρχουν συγκεκριμένα αριθμητικά στοιχεία για καμία εθνική μειονότητα.

Το γαλλικό δίκαιο απαγορεύει ρητώς στο κράτος να συλλέγει δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα σχετικά με την εθνοτική καταγωγή.

85

Παρ’ όλα αυτά, η οδηγία 95/46/ΕΚ για την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών, και ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 45/2001 σχετικά με την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από τα όργανα και τους οργανισμούς της Κοινότητας και σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών προβλέπουν σειρά εξαιρέσεων από την απαγόρευση της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που αποκαλύπτουν τη φυλετική ή την εθνοτική καταγωγή, συγκεκριμένα «εφόσον το υποκείμενο των δεδομένων έχει δώσει ρητά τη συγκατάθεσή του για την επεξεργασία τους». Οι εν λόγω διατάξεις έχουν παραμείνει στο σχέδιο του γενικού κανονισμού για την προστασία δεδομένων⁵³.

86

Ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων θεωρεί ότι ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων και οι σχετικές νομικές διατάξεις της ΕΕ για την προστασία των δεδομένων ρυθμίζουν επαρκώς την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού και ευαίσθητου χαρακτήρα. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια του ελέγχου μας, πολλοί φορείς (μεταξύ άλλων η Επιτροπή, ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και το δίκτυο EURoma) επιβεβαίωσαν ότι η επεξεργασία αναλυτικών δεδομένων σχετικών με την εθνοτική καταγωγή δεν είναι παράνομη σε κανένα από τα κράτη μέλη της ΕΕ⁵⁴. Μας επισήμαναν επίσης ότι, σε περιπτώσεις που είναι εκ φύσεως δύσκολη η συλλογή δεδομένων σχετικά με την εθνοτική καταγωγή των συμμετεχόντων, υπάρχουν άλλες πρακτικές λύσεις όπως η διενέργεια ανώνυμων ερευνών, όπου συμμετέχοντες που επιλέγονται τυχαία καλούνται να αυτοπροσδιοριστούν με τη ρητή συγκατάθεσή τους.

87

Εντούτοις, ακόμη κι αν καθίσταται δυνατή η νόμιμη συλλογή δεδομένων περί της εθνοτικής καταγωγής, τούτο δεν διασφαλίζει επ’ ουδενί την αξιοπιστία ή τη χρησιμότητά τους. Στη Ρουμανία, παραδείγματος χάριν, συνελέγησαν δεδομένα για την εθνοτική καταγωγή κατά την απογραφή. Τα δεδομένα όμως αυτά δεν χρησιμοποιήθηκαν για τους σκοπούς της εθνικής στρατηγικής για την ένταξη των Ρομά της Ρουμανίας, εφόσον οι ρουμανικές αρχές βασίστηκαν σε εκτιμήσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης. Εξ αυτού προκύπτει ότι οι γνώσεις του κράτους μέλους σχετικά με τον πληθυσμό Ρομά που κατοικεί στο έδαφός του δεν είναι αξιόπιστες.

Τα δεδομένα περί εθνοτικής καταγωγής των συμμετεχόντων συλλέγονταν σε επίπεδο έργου, αλλά δεν διαβιβάζονταν στο σύστημα παρακολούθησης του ΕΠ

88

Σε επίπεδο έργου διαπιστώσαμε ότι, και στα τέσσερα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις κατά τη διάρκεια του ελέγχου, υπήρχαν φορείς εκμετάλλευσης των έργων που συνέλεγαν δεδομένα περί της εθνοτικής καταγωγής των συμμετεχόντων, αλλά τα δεδομένα αυτά δεν διαβιβάζονταν στις διαχειριστικές αρχές ή στους ενδιάμεσους φορείς (βλέπε επίσης σημείο 118). Αυτό σήμαινε ότι δεδομένα που αφορούσαν τους Ρομά ήταν διαθέσιμα μεν σε επίπεδο έργου, αλλά δεν έφταναν ποτέ στο σύστημα παρακολούθησης του ΕΠ.

89

Παραδείγματος χάριν, αυτό συνέβη στην Ισπανία. Ο ενδιάμεσος φορέας του περιφερειακού ΕΠ για την Ανδαλουσία δεν γνώριζε καν ποια έργα απευθύνονταν σε Ρομά, παρότι οι πληροφορίες αυτές ήταν διαθέσιμες σε επίπεδο έργου. Ο συγκεκριμένος φορέας μπόρεσε μόνο να μας παράσχει κατάλογο των έργων που στόχευαν εν γένει σε μειονεκτούσες ομάδες, ανεξαρτήτως του αν συμμετείχαν Ρομά. Παρόμοια ήταν η κατάσταση στην Ουγγαρία.

Η παρακολούθηση των ΕΠ σε τρία από τα τέσσερα κράτη μέλη προσέκρουσε σε ασυνέπειες στον καθορισμό και την καταχώριση δεικτών σε επίπεδο έργου

90

Συν τοις άλλοις, η παρακολούθηση των ΕΠ σε τρία από τα τέσσερα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις (Βουλγαρία, Ουγγαρία και Ρουμανία) προσέκρουσε σε ασυνέπειες στον καθορισμό και την καταχώριση δεικτών σε επίπεδο έργου. Στη Ρουμανία, η ύπαρξη τριών ειδών δεικτών (δείκτες προγράμματος, συμπληρωματικοί και πρόσθετοι δείκτες) κατά τον χρόνο ολοκλήρωσης των έργων, από κοινού με την απουσία της υποχρέωσης να υποβάλλονται στοιχεία σε σχέση με αυτούς, κατέστησε τη διαδικασία παρακολούθησης περίπλοκη άνευ λόγου, ενώ τα παραγόμενα αποτελέσματα δεν ήταν εύκολο να συγκριθούν.

91

Στην Ουγγαρία, στο πλαίσιο των τεσσάρων εκ των πέντε εξετασθέντων έργων που αναφέρονται στο παράρτημα II δεν υποβλήθηκαν επίσημα στοιχεία σχετικά με την επίτευξη των αποτελεσμάτων-στόχων, εφόσον τα έργα δεν προέβλεπαν αποτελέσματα-στόχους (στην πραγματικότητα είχαν τεθεί αποτελέσματα-στόχοι, για τα οποία, εντούτοις, δεν υποβλήθηκαν στοιχεία, επειδή είχαν εσφαλμένα χαρακτηριστεί ως εκροές-στόχοι).

Την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020 καταβάλλονται προσπάθειες για τη βελτίωση της παρακολούθησης, αλλά εξακολουθούν να υφίστανται ορισμένοι περιορισμοί

92

Η παρακολούθηση της ένταξης των Ρομά εξακολουθεί να συνιστά πρόκληση για την περίοδο 2014-2020. Ένα στοιχείο που ενδέχεται να βοηθήσει στη μέτρηση της προόδου των μέτρων ένταξης των Ρομά είναι η ύπαρξη κοινών δεικτών. Κάθε ταμείο έχει ειδικούς κανόνες που ορίζουν κοινούς δείκτες, οι οποίοι πρέπει να χρησιμοποιούνται σε κάθε πρόγραμμα που χρηματοδοτείται στο πλαίσιο του ταμείου αυτού. Το παράρτημα 1 του κανονισμού ΕΚΤ, παραδείγματος χάριν, ορίζει μια σειρά τυποποιημένων δεικτών που σχετίζονται με τα προγράμματα ένταξης των Ρομά:

—κοινός δείκτης εκροών αριθ. 15: «Μετανάστες, συμμετέχοντες αλλοδαπής προέλευσης, μειονότητες (συμπεριλαμβανομένων περιθωριοποιημένων κοινοτήτων, όπως οι Ρομ)»,

—κοινός δείκτης ενδιάμεσων αποτελεσμάτων αριθ. 28: «Μειονεκτούντες συμμετέχοντες που δραστηριοποιούνται σε αναζήτηση εργασίας, συμμετέχουν σε εκπαίδευση/κατάρτιση, αποκτούν εξειδίκευση, κατέχουν θέση απασχόλησης, συμπεριλαμβανομένης της αυτοαπασχόλησης, αμέσως μετά τη λήξη της συμμετοχής τους»,

—κοινός δείκτης μακροπρόθεσμων αποτελεσμάτων αριθ. 32: «μειονεκτούντες συμμετέχοντες που κατέχουν θέση απασχόλησης, συμπεριλαμβανομένης της αυτοαπασχόλησης, εντός έξι μηνών από τη λήξη της συμμετοχής τους».

Οι εν λόγω δείκτες μπορούν να συμπληρώνονται με σχετικούς ειδικούς για το κάθε πρόγραμμα δείκτες.

93

Εντούτοις, οι συγκεκριμένοι κοινοί δείκτες θα μπορέσουν να καταστούν αποτελεσματική βάση για την παρακολούθηση των πρωτοβουλιών ένταξης των Ρομά μόνον αν ορίζονται ειδικοί για τους Ρομά δείκτες. Επιπλέον, παραμένουν οι αδυναμίες στα εργαλεία παρακολούθησης, στις οποίες μπορεί να οφείλεται και η μερική μόνο εκπλήρωση της σχετικής εκ των προτέρων αιρεσιμότητας (βλέπε σημείο 74). Αυτό δείχνει το πόσο δύσκολο είναι να διενεργηθεί ακριβής παρακολούθηση στον τομέα της ένταξης των Ρομά.

94

Για την εξομάλυνση των δυσκολιών αυτών, η Επιτροπή ζήτησε από τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων⁵⁵ να συγκροτήσει ομάδα εργασίας με αντικείμενο τους δείκτες που πρέπει να χρησιμοποιούνται σε σχέση με την ένταξη των Ρομά. Οι δείκτες είχαν οριστεί την 1η Ιανουαρίου 2016, βάσει του προγραμματισμού. Το γεγονός αυτό μπορεί να καταστήσει δυνατή την επίτευξη συμφωνίας με τα ΕΣΕΡ (τα οποία συμμετείχαν όλα στην ομάδα εργασίας) όσον αφορά τη χρήση μιας συγκρίσιμης δομής υποβολής εκθέσεων από όλα τα συμμετέχοντα κράτη μέλη. Μπορεί επίσης να καταστήσει δυνατή τη μέτρηση του αντικτύπου των ΕΔΕΤ στην υλοποίηση της εθνικής στρατηγικής για την ένταξη των Ρομά ως έναν ορισμένο βαθμό, ειδικά στα κράτη μέλη που έχουν ευθυγραμμίσει τα μέτρα και τους δείκτες που εφαρμόζουν στο πλαίσιο των ΕΔΕΤ με αυτούς για την εθνική στρατηγική για την ένταξη των Ρομά, όπως η Ελλάδα και η Σλοβακία (βλέπε πλαίσιο 8). Σύμφωνα με την Επιτροπή, τον Μάρτιο του 2016, 21 κράτη μέλη δέχθηκαν να δοκιμάσουν τους δείκτες αυτούς, χωρίς όμως να είναι ακόμη σίγουρο αν η Επιτροπή θα καταφέρει να μεσολαβήσει για την επίτευξη συμφωνίας προς τον σκοπό αυτό μεταξύ όλων των κρατών μελών, δεδομένου ότι δεν προβλέπεται η υποχρέωση των κρατών μελών να επιφέρουν αλλαγές στο σύστημα που χρησιμοποιούν.

Πλαίσιο 8

Βελτίωση της παρακολούθησης των πρωτοβουλιών για την ένταξη των Ρομά 1θετικό παράδειγμα ευθυγράμμισης της παρακολούθησης των ΕΠ με τις εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά

Η Επιτροπή σύστησε στη Σλοβακία να χρησιμοποιήσει πόρους από το ΕΠ της «Ανθρώπινοι πόροι» για την υλοποίηση μέτρων που έχουν εγκριθεί στην εθνική στρατηγική για την ένταξη των Ρομά έως το 2020. Το σλοβακικό ΕΣΕΡ, το οποίο συμμετείχε σε όλες τις τεχνικές και επίσημες συναντήσεις με την Επιτροπή, συνέβαλε στη διαμόρφωση όλων εκείνων των μέτρων του ανωτέρω ΕΠ τα οποία εστίαζαν ειδικά σε περιθωριοποιημένες κοινότητες Ρομά. Τα μέτρα αυτά συνάδουν με τους στόχους της εθνικής στρατηγικής για την ένταξη των Ρομά και, ως εκ τούτου, διευκολύνουν τη μέτρηση της προόδου προς την επίτευξη των στόχων της εθνικής στρατηγικής για την ένταξη των Ρομά, δεδομένου ότι αποτυπώνονται εξίσου στο ΕΠ. Κατά συνέπεια, το έργο παρακολούθησης και αξιολόγησης που έθεσε σε εφαρμογή η Σλοβακία θα χρησιμοποιηθεί για την παρακολούθηση της υλοποίησης τόσο της εθνικής στρατηγικής για την ένταξη των Ρομά όσο και των μέτρων που εμπίπτουν στο ΕΠ «Ανθρώπινοι πόροι».

Στην πλειονότητά τους τα έργα υλοποιήθηκαν σύμφωνα με τον προγραμματισμό, αλλά δεν εφαρμόζονταν πάντα τα κριτήρια «βέλτιστης πρακτικής» που συμβάλλουν στην επιτυχή ένταξη των Ρομά, ενώ δεν ήταν εύκολη η παρακολούθηση των επιδόσεων των έργων

95

Κατά τη διάρκεια του συγκεκριμένου ελέγχου πραγματοποιήσαμε επίσης επισκέψεις σε 19 έργα για την ένταξη των Ρομά, στα οποία εξετάσαμε τον τρόπο προετοιμασίας, επιλογής και υλοποίησης, καθώς επίσης και τον τρόπο παρακολούθησης των αποτελεσμάτων τους (αν βέβαια υπήρχαν αποτελέσματα). Όλα τα εξετασθέντα έργα υλοποιήθηκαν στο πλαίσιο της περιόδου προγραμματισμού 2007-2013. Για καθένα από τα έργα αυτά εξετάσαμε κατά πόσον:

—οι διαδικασίες επιλογής ευθυγραμμίζονταν με τους ειδικούς για την ένταξη των Ρομά στόχους και προτεραιότητες που ορίζονται στο ΕΠ,

—τα έργα είχαν υλοποιηθεί σύμφωνα με τον σχεδιασμό,

—τα έργα απέφεραν τα προσδοκώμενα αποτελέσματα,

—υπήρχαν οι κατάλληλες ρυθμίσεις για την παρακολούθηση των αποτελεσμάτων που είχαν επιτευχθεί στο πλαίσιο των έργων για την ένταξη των Ρομά.

Όλα τα εξετασθέντα έργα ευθυγραμμίζονταν με τους στόχους των ΕΠ, αλλά οι διαδικασίες επιλογής δεν στόχευαν συγκεκριμένα στην επιλογή έργων σχετικών με την ένταξη των Ρομά

Οι διαδικασίες επιλογής αναφορικά με ορισμένα ΕΠ δεν προσανατολίζονταν συγκεκριμένα σε έργα σχετικά με την ένταξη των Ρομά

96

Οι διαδικασίες επιλογής που ακολουθήθηκαν σε όλα τα ΕΠ που εξετάστηκαν και στα τέσσερα κράτη μέλη εξασφάλιζαν την ευθυγράμμιση κάθε έργου με τους αντίστοιχους στόχους του ΕΠ. Από τις δεκαέξι προσκλήσεις για υποβολή προτάσεων⁵⁶ που αξιολογήσαμε, οι εννέα ανέφεραν ρητώς τους Ρομά ως ομάδα-στόχο: τρεις από τις πέντε στη Βουλγαρία, οι δύο στην Ισπανία, τρεις από τις πέντε στην Ουγγαρία και μία από τις τέσσερις στη Ρουμανία. Οι υπόλοιπες επτά στόχευαν εν γένει σε μειονεκτούσες ομάδες, ενώ τμήμα ενός άλλου ισπανικού ΕΠ σχεδιάστηκε με γνώμονα τους Ρομά. Έτσι εξηγείται ο λόγος για τον οποίο υπήρχαν περιπτώσεις στις οποίες τα δικαιολογητικά ορισμένων εξετασθέντων έργων δεν περιλάμβαναν αναφορές στους Ρομά: απευθύνονταν συχνά σε ευρύτερες ομάδες ατόμων, όπως οι ευάλωτες ομάδες εν γένει, σύμφωνα με τους στόχους του ΕΠ.

97

Γενικά, οι αξιολογητές δεν διέθεταν συγκεκριμένη πείρα σε θέματα ένταξης των Ρομά. Διέθεταν όμως, ως επί το πλείστον, γνώσεις για την κοινωνική ένταξη εν γένει. Εξαίρεση αποτέλεσε το ΕΠ «Καταπολέμηση των διακρίσεων» στην Ισπανία. Στο συγκεκριμένο πρόγραμμα οι αξιολογητές διέθεταν εξειδικευμένες γνώσεις σχετικά με την ένταξη των Ρομά.

Δεν υπήρχε συστηματική απαίτηση για την ύπαρξη δεικτών σχετικών με τους Ρομά που θα χρησιμοποιούνταν στην παρακολούθηση των επιδόσεων ενός έργου

98

Από την ανάλυσή μας προκύπτει η ύπαρξη κάποιας σύγχυσης όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο ορίζονταν οι δείκτες παρακολούθησης των επιδόσεων των έργων. Στην Ουγγαρία, οι προσκλήσεις για την υποβολή προτάσεων δεν περιλάμβαναν πάντοτε, ως ρητή απαίτηση, τα αποτελέσματα-στόχους (όπως ο στόχος για εξεύρεση εργασίας εντός έξι μηνών από τη συμμετοχή σε έργο). Στην Ισπανία, δεν ήταν επίσης υποχρεωτικός ο καθορισμός στόχων που βασίζονταν σε αποτελέσματα. Στη Βουλγαρία υπήρξαν τρεις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι εκροές-στόχοι είχαν χαρακτηριστεί εσφαλμένα στην αίτηση του έργου ως αποτελέσματα-στόχοι, κάτι που δεν διορθώθηκε κατά τη διαδικασία επιλογής (βλέπε επίσης σημείο 118).

99

Στις περιπτώσεις που προβλέπονταν τέτοια αποτελέσματα-στόχοι, δεν αναφέρονταν ρητώς στον πληθυσμό Ρομά. Αντ’ αυτού αναφέρονταν σε ευρύτερη ομάδα ατόμων, όπως σε «ευάλωτες ομάδες». Πρόκειται για πρακτική που παρατηρήθηκε σε ένα ΕΠ του ΕΤΠΑ στη Βουλγαρία και σε ΕΠ του ΕΚΤ στην Ουγγαρία και την Ανδαλουσία.

Οι σχετικές ομάδες ενδιαφερομένων δεν συμμετείχαν πάντοτε κατά τον ενδεδειγμένο τρόπο

100

Για την επιτυχία και τη βιωσιμότητα των έργων σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η συμμετοχή όλων των σχετικών ενδιαφερομένων, είτε κατά την προπαρασκευή του έργου είτε ως εταίρων του έργου. Εντούτοις, τις περισσότερες φορές, οι διαδικασίες επιλογής έργων δεν κατάφεραν να κινητοποιήσουν την ευρεία συμμετοχή ενδιαφερομένων. Από το δείγμα μας, το πρόβλημα αυτό επηρέασε ιδίως τα έργα κοινωνικής στέγασης στη Βουλγαρία. Οι κάτοικοι της περιοχής δεν συμμετείχαν ενεργά στο έργο, ενώ δεν διενεργήθηκαν εκστρατείες ευαισθητοποίησης με αποτέλεσμα η κοινωνία να απορρίψει τις προτάσεις των έργων.

Κατά γενικό κανόνα, τα έργα εκτελέστηκαν σύμφωνα με τα προβλεπόμενα

Από τα 19 έργα που εξετάστηκαν, τα 14 πέτυχαν τους στόχους τους από άποψη εκροών, προϋπολογισμού, χρονοδιαγράμματος και αντικειμένου

101

Όσον αφορά τις εκροές, τον προϋπολογισμό, το χρονοδιάγραμμα και το αντικείμενο, 14 από τα 19 εξετασθέντα έργα πέτυχαν τους στόχους που είχαν οριστεί στη συμφωνία επιχορήγησης. Τέσσερα έργα δεν εκτελέστηκαν σύμφωνα με τα προβλεπόμενα, εξαιτίας καθυστερήσεων (δύο έργα στη Βουλγαρία) ή μεταβολών στην εμβέλεια των έργων (ένα έργο στη Βουλγαρία και ένα άλλο στη Ρουμανία). Όσον αφορά ένα άλλο έργο στην Ουγγαρία, οι δείκτες και οι διαθέσιμες πληροφορίες ήταν τόσο περίπλοκες που δεν ήταν δυνατή η συμφωνία τους ούτε η αξιολόγηση του κατά πόσον είχαν επιτευχθεί οι εκροές-στόχοι. Για όλα τα εξετασθέντα έργα πλην δύο, ο αριθμός των συμμετεχόντων Ρομά είχε καταγραφεί ως εκροή.

Φωτογραφία 1

Αίθουσα ΤΠ για τους χρήστες ενός κέντρου κοινωνικών υπηρεσιών στη Baia Mare (Ρουμανία)

Πηγή: ΕΕΣ.

10 από τα 13 έργα για τα οποία υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία παρακολούθησης είχαν πετύχει επίσης τα αποτελέσματα-στόχους τους

102

Για 17 από τα 19 εξετασθέντα έργα, είχαν τεθεί αποτελέσματα-στόχοι μολονότι δεν αναφέρονταν πάντοτε ειδικά στον πληθυσμό Ρομά. Οι στόχοι αυτοί υποβλήθηκαν σε παρακολούθηση μόνο σε 13 περιπτώσεις. Δέκα από τα εν λόγω δεκατρία έργα είχαν επιτύχει σε αδρές γραμμές τους στόχους της. Για τέσσερα από τα δεκαεπτά έργα είχαν τεθεί ειδικοί στόχοι που αφορούσαν τον πληθυσμό Ρομά εν είδει αποτελεσμάτων-στόχων. Τρία από τα τέσσερα αυτά έργα πέτυχαν τους στόχους τους (ένα στη Βουλγαρία, δύο στη Ρουμανία και ένα στην Ισπανία).

Υπάρχουν ενδείξεις ότι η μεγαλύτερη συνεκτίμηση των κριτηρίων που αφορούσαν Ρομά, όπως οι κοινές βασικές αρχές για την ένταξη των Ρομά, επηρέασε θετικά τις επιδόσεις των έργων

103

Βάσει της εξέτασης των επιλεγέντων έργων, θεωρούμε ότι η μεγαλύτερη συνεκτίμηση των κριτηρίων που αφορούσαν Ρομά θα είχε αυξήσει τις πιθανότητες ορισμένων εξ αυτών των έργων να συμβάλουν στη βιώσιμη ένταξη των Ρομά. Από τα 19 εξετασθέντα έργα, τα 17 υλοποιήθηκαν μετά την έγκριση των κοινών βασικών αρχών για την ένταξη των Ρομά από το Συμβούλιο τον Ιούνιο του 2009 (βλέπε σημείο 23). Στα παραδείγματα που ακολουθούν φαίνεται ότι η εφαρμογή των κοινών βασικών αρχών στο στάδιο της επιλογής θα μπορούσε να αυξήσει τις πιθανότητες επιτυχίας του έργου.

ΚΒΑ 2: Οι πολιτικές και τα έργα για την ένταξη των Ρομά πρέπει να στοχεύουν σαφώς μεν στον πληθυσμό των Ρομά, όχι αποκλειστικά δε

104

Η ΚΒΑ 2 ορίζει ότι οι πολιτικές και τα έργα για την ένταξη των Ρομά πρέπει να στοχεύουν στον πληθυσμό των Ρομά σαφώς μεν, όχι αποκλειστικά δε. Θα πρέπει να καλύπτουν ευρύτερους στόχους όπως οι «μειονεκτούσες ομάδες», να αναφέρουν με σαφήνεια ότι οι ομάδες αυτές περιλαμβάνουν Ρομά και να περιγράφουν συγκεκριμένες δράσεις με τις οποίες να διασφαλίζεται η επιτυχής προσέγγιση των Ρομά. Ένα θετικό παράδειγμα εφαρμογής της αρχής αυτής είναι ένα πρόγραμμα απασχόλησης στην Ισπανία (βλέπε πλαίσιο 9).

Πλαίσιο 9

Η ρητή αλλά μη αποκλειστική στόχευση βοήθησε ένα πρόγραμμα απασχόλησης να προσεγγίσει επιτυχώς τον πληθυσμό των Ρομά (Ισπανία, έργο αριθ. 16)

Ένα πρόγραμμα απασχόλησης του ΕΠ «Lucha contra la discriminación» (Καταπολέμηση των διακρίσεων) της Ισπανίας στόχευε στην ένταξη των Ρομά στην αγορά εργασίας. Στο πλαίσιο του προγράμματος αυτού πραγματοποιούνταν συνεντεύξεις με τους συμμετέχοντες και στη συνέχεια προτεινόταν μία από τις εξής τρεις ενέργειες: 1) εύρεση εργασίας, 2) παρακολούθηση επαγγελματικής επιμόρφωσης ή 3) συμμετοχή σε σεμινάρια για την απόκτηση δεξιοτήτων απαραίτητων για την εύρεση εργασίας. Στη συνέχεια, υπήρχε επαφή με εταιρείες, οι οποίες ενημέρωναν για τις κενές θέσεις τους ή τις δυνατότητες πρακτικής άσκησης.

Το κοινό στο οποίο απευθυνόταν το πρόγραμμα περιλάμβανε μειονεκτούντες Ρομά, καθώς και άλλα άτομα που βρίσκονταν σε παρόμοια κοινωνικοοικονομική κατάσταση. Σε όλη την Ισπανία, ο στόχος που είχε τεθεί ήταν το 70 % των συμμετεχόντων να έχουν καταγωγή Ρομά. Χάρη στη συμβολή και άλλων πρωτοβουλιών για την ενθάρρυνση της συμμετοχής των Ρομά (όπως μέτρα ευαισθητοποίησης), ο στόχος αυτός επετεύχθη και τα αποτελέσματα διατηρήθηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια λειτουργίας του προγράμματος.

ΚΒΑ 3: Ανάγκη υιοθέτησης μιας διαπολιτισμικής προσέγγισης που περιλαμβάνει τη χρήση διαμεσολαβητών και εκστρατειών ευαισθητοποίησης

105

Η ΚΒΑ 3 περιγράφει την ανάγκη υιοθέτησης μιας διαπολιτισμικής προσέγγισης που περιλαμβάνει τη χρήση διαμεσολαβητών και εκστρατειών ευαισθητοποίησης. Η εφαρμογή της αρχής αυτής είναι ζωτικής σημασίας για τη διασφάλιση της επιτυχίας των έργων, ειδικά εκείνων που αφορούν τη στέγαση. Η έλλειψη ευαισθητοποίησης μπορεί να υπονομεύσει ανεπανόρθωτα έργα που, σε διαφορετική περίπτωση, θα είχαν την προοπτική να τελεσφορήσουν (βλέπε παράδειγμα στο πλαίσιο 10).

Πλαίσιο 10

Η έλλειψη εστίασης ως προς τον προσδιορισμό της ομάδας-στόχου και η ανεπαρκής σημασία σε πολιτισμικούς παράγοντες επηρέασαν αρνητικά την υλοποίηση ενός έργου στον τομέα της υγείας (Βουλγαρία, έργο αριθ. 4)

Στη Βουλγαρία υλοποιήθηκε έργο που αφορούσε ιατρικές εξετάσεις, στο πλαίσιο του άξονα προτεραιότητας «Κοινωνική ένταξη». Το έργο αυτό περιλαμβανόταν στον κατάλογο του σχεδίου δράσης για την υλοποίηση της εθνικής στρατηγικής για την ένταξη των Ρομά. Δεν περιλαμβάνονταν, ωστόσο, δείκτες που να αναφέρονται στην ομάδα-στόχο «ευάλωτος πληθυσμός». Το έργο αυτό είχε τρεις ομάδες-στόχους. Αυτές ήταν ο «ευάλωτος πληθυσμός» (απαρτιζόμενος από ομάδες με επαπειλούμενη κατάσταση υγείας, άτομα με αναπηρίες, κοινωνικά αποκλεισμένες ομάδες και κοινότητες, καθώς και ευάλωτες εθνοτικές ομάδες), «άτομα σε εργάσιμη ηλικία» και «κάτοικοι απομονωμένων περιοχών».

Περίπου 620 000 άτομα κλήθηκαν να υποβληθούν σε εξετάσεις εκ των οποίων εξετάστηκαν τελικά οι 56 000 περίπου. Δεν υπάρχουν πληροφορίες σχετικά με τον αριθμό των ατόμων που προέρχονταν από τις ομάδες-στόχους. Η έλλειψη ρητής αναφοράς στον πληθυσμό Ρομά αλλά ακόμη και στην ομάδα-στόχο «ευάλωτος πληθυσμός», υποδηλώνει την έλλειψη εστίασης του έργου στην προσέλκυση συμμετεχόντων από τις συγκεκριμένες ομάδες.

Δύο παράγοντες δυσχέραναν την ευρύτερη συμμετοχή των Ρομά. Ο ένας ήταν το γεγονός ότι οι προσκλήσεις απεστάλησαν με επιστολή και τα ποσοστά αναλφαβητισμού στους Ρομά είναι υψηλά. Ένας ακόμη παράγοντας ήταν ο διευρυμένος φόβος των γυναικών Ρομά απέναντι στις ιατρικές υπηρεσίες, ο οποίος δικαιολογείται από ιστορικούς λόγους. Οι διαμεσολαβητές θα μπορούσαν να έχουν αξιοποιηθεί για τη μείωση του εν λόγω προβλήματος.

ΚΒΑ 4: Σημασία προώθησης της ένταξης του πληθυσμού Ρομά στον βασικό κορμό της κοινωνίας

106

Η ΚΒΑ 4 ορίζει τη σημασία προώθησης της ένταξης του πληθυσμού Ρομά στον βασικό κοινωνικό κορμό. Δέκα από τα εξετασθέντα έργα που είχαν θέσει ως αποτέλεσμα-στόχο την είσοδο στην κύρια αγορά εργασίας πέτυχαν καλά αποτελέσματα, καταφέρνοντας να προσελκύσουν τη συμμετοχή φορέων τόσο του ιδιωτικού όσο και του δημόσιου τομέα κατά την υλοποίηση των έργων. Τέσσερα έργα δεν εκπλήρωσαν, υπ’ αυτή την έννοια, τους στόχους τους:

—Στην Ουγγαρία, σε τρία εξετασθέντα έργα δεν συμμετείχαν, κατά τη διάρκεια του σταδίου της υλοποίησης, εργοδότες του ιδιωτικού τομέα. Αυτό κατέληξε να συνιστά αδυναμία, καθώς οι συμμετέχοντες δεν μπόρεσαν στη συνέχεια να βρουν απασχόληση στην κύρια αγορά εργασίας. Στις περιπτώσεις που βρήκαν απασχόληση, είχαν προσληφθεί από δημόσιες αρχές.

—Στη Βουλγαρία, ένα έργο δεν κατάφερε επίσης να επιτύχει τον στόχο του για είσοδο τουλάχιστον του 8 % των συμμετεχόντων του στην κύρια αγορά εργασίας.

107

Από την άλλη πλευρά, τα μέτρα που εφαρμόστηκαν στο πλαίσιο του ΕΠ της Ισπανίας «Lucha contra la discriminación», το οποίο, όσον αφορά την ένταξη των Ρομά, εστίασε κυρίως στην απασχόληση, δεν σχεδιάστηκαν ώστε να λειτουργούν σε συνδυασμό με τις πολιτικές γενικής εφαρμογής. Ο ισπανικός δημόσιος οργανισμός απασχόλησης, ο SEPE (Servicio de Empleo Público Estatal), ασχολήθηκε για πρώτη φορά με τον σχεδιασμό και την εφαρμογή τους τον Δεκέμβριο του 2014. Δεν κατέστη επομένως δυνατό να συνεισφέρει με τη δική του πείρα στον σχεδιασμό των μέτρων ούτε μπόρεσε να ενσωματώσει την αποκτηθείσα στο πλαίσιο του έργου πείρα στις δικές του πολιτικές.

108

Αντιθέτως, τρία από τα πέντε έργα που εξετάστηκαν στη Ρουμανία διενεργήθηκαν από ΜΚΟ σε συνεργασία με δημόσιο φορέα. Αυτό διασφάλιζε το αμοιβαίο όφελος των εταίρων του έργου από τις γνώσεις του καθενός και παρείχε σε δημόσιους φορείς τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν δεόντως τα αποτελέσματα του έργου στον σχεδιασμό και την υλοποίηση των πολιτικών γενικής εφαρμογής τους. Παραδείγματος χάριν, τα αποτελέσματα του έργου του ΕΤΠΑ διαδόθηκαν από τον ενδιάμεσο φορέα μετά την ολοκλήρωση του έργου.

ΚΒΑ 5: Ευαισθητοποίηση για θέματα που αφορούν τα φύλα

109

Η ΚΒΑ 5 αφορά την ευαισθητοποίηση για θέματα που αφορούν τα φύλα. Μια γυναίκα Ρομά έχει περισσότερες πιθανότητες τόσο από μια οποιαδήποτε γυναίκα όσο και από έναν άνδρα Ρομά να βιώσει τον κοινωνικό αποκλεισμό από τον βασικό κορμό της κοινωνίας. Οι γυναίκες αυτές είναι συχνά θύματα διπλής διάκρισης: διάκριση βάσει φύλου και διάκριση βάσει εθνοτικής καταγωγής. Εντούτοις, οι γυναίκες Ρομά πρέπει να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην προώθηση της ένταξης, παραδείγματος χάριν να προωθήσουν την ένταξη των παιδιών στο εκπαιδευτικό σύστημα. Αν δεν ληφθούν υπόψη θέματα που αφορούν τα φύλα και εάν τα προγράμματα δεν καταφέρουν να προσεγγίσουν τις γυναίκες, οι συνολικοί στόχοι για την ένταξη των Ρομά θα είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθούν.

110

Στην Ισπανία, και τα τέσσερα εξετασθέντα έργα ασχολούνταν σαφώς με θέματα που αφορούσαν τα φύλα. Τα έργα κατάφεραν να προσεγγίσουν τις γυναίκες, με το ποσοστό των γυναικών που συμμετείχαν να κυμαίνεται μεταξύ 50 % και 70 %. Σε δύο περιπτώσεις, τα ποσοστά επιτυχίας στην είσοδο στην αγορά εργασίας ήταν υψηλά. Σε μία από τις περιπτώσεις αυτές, επετεύχθη το ίδιο ποσοστό απασχόλησης και για τις γυναίκες και για τους άνδρες (περίπου 24 %). Σε μια άλλη περίπτωση, το ποσοστό εισόδου των γυναικών στην αγορά εργασίας άγγιξε το 90 %. Ένα ακόμη παράδειγμα επιτυχίας περιγράφεται στο πλαίσιο 11.

Πλαίσιο 11

Συμμετοχή των γυναικών σε έργο στον τομέα της υγείας: πολλαπλασιαστικός ο αντίκτυπος της ένταξης (Ρουμανία, έργο αριθ. 12)

Κύριος στόχος ενός έργου στον τομέα της υγείας στη Ρουμανία ήταν η δημιουργία ενός δικτύου διαμεσολαβητών υγείας για τις κοινότητες Ρομά. Το έργο λειτούργησε σε συνεργασία με το ρουμανικό ίδρυμα δημόσιας υγείας.

Γενικός στόχος του έργου ήταν η αύξηση των ποσοστών απασχόλησης μεταξύ των γυναικών Ρομά και η παροχή βελτιωμένης πρόσβασης στην αγορά εργασίας, προκειμένου να αποτραπεί ο κοινωνικός αποκλεισμός και να προωθηθούν οι ίσες ευκαιρίες.

Μεταξύ άλλων, στο πλαίσιο του έργου εκπαιδεύτηκαν 100 γυναίκες Ρομά προκειμένου να απασχοληθούν σε 100 κοινότητες Ρομά στις οποίες δεν είχε ποτέ εργαστεί κάποιος διαμεσολαβητής υγείας.

Το έργο ήταν επιτυχές, εφόσον προώθησε την ένταξη των γυναικών Ρομά μέσω της ανάπτυξης προσόντων και της απασχόλησης. Επιπλέον, είχε θετικά αποτελέσματα για τον λόγο ότι η τοποθέτηση γυναικών Ρομά στον ρόλο του διαμεσολαβητή είναι πιθανό να πολλαπλασιάσει τα αποτελέσματα της ένταξης.

ΚΒΑ 6: Η σημασία της άντλησης διδαγμάτων από προηγούμενες εμπειρίες

111

Η ΚΒΑ 6 τονίζει τη σημασία της άντλησης διδαγμάτων από προηγούμενες εμπειρίες. Σε 14 από τις 19 περιπτώσεις, η αρχή αυτή έχαιρε σεβασμού: η προηγούμενη εμπειρία στην εκτέλεση έργων αύξησε αποδεδειγμένα την ικανότητα των φορέων εκμετάλλευσης των έργων, ορισμένοι εκ των οποίων χρησιμοποίησαν την εν λόγω εμπειρογνωσία σε επόμενα έργα.

112

Στην Ισπανία, το εκπαιδευτικό έργο «Promociona» βασίστηκε σε ένα πρόγραμμα απασχόλησης («Acceder») που λειτουργούσε ήδη με επιτυχία από το 2000. Η ΜΚΟ που διαχειριζόταν τα προγράμματα αυτά ως ενδιάμεσος φορέας μοιράστηκε επίσης την τεχνογνωσία της με άλλες ΜΚΟ που ενεργούσαν ως ενδιάμεσοι φορείς για το ΕΠ «Lucha contra la discriminación». Κάθε ΜΚΟ εστίαζε σε διαφορετικές ευάλωτες ομάδες και αντάλλασσαν τακτικά τις εμπειρίες τους. Τα εξετασθέντα έργα του ΕΠ για την Ανδαλουσία εμπλούτισαν τις γνώσεις και τις πληροφορίες που είχαν στη διάθεσή τους οι δημόσιοι οργανισμοί που υλοποιούσαν τα έργα, εφόσον όλα τα στοιχεία που συλλέγονταν από τους φορείς εκμετάλλευσης των έργων φυλάσσονταν στα αρχεία της δημόσιας υπηρεσίας απασχόλησης. Με τον τρόπο αυτό οι δημόσιες αρχές είχαν στη διάθεσή τους ένα πολύτιμο εργαλείο που τους παρείχε τη δυνατότητα να αξιολογήσουν τις πολιτικές και να καταστρώσουν περαιτέρω σχέδια. Πρόκειται για ένα εργαλείο που χρησιμοποιούσαν από την έναρξη του προγράμματος το 2004.

ΚΒΑ 7: Χρήση μέσων της ΕΕ

113

Η ΚΒΑ 7 αφορά τη χρήση μέσων της ΕΕ. Όλα τα εξετασθέντα έργα είχαν εξ ορισμού χρησιμοποιήσει έως έναν βαθμό μέσα της ΕΕ, αφ’ ης στιγμής είχαν λάβει χρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ ή το ΕΚΤ. Τέσσερα έργα πήγαν ακόμη παραπέρα, χρησιμοποιώντας συνδυαστικά τη χρηματοδότηση δύο ταμείων. Θεωρούμε ότι η συγκεκριμένη πρακτική συνιστά θετική μέθοδο παροχής ολοκληρωμένης στήριξης. Παράδειγμα αυτής της ολοκληρωμένης προσέγγισης αποτελεί το έργο που περιγράφεται στο πλαίσιο 12, το οποίο υλοποιήθηκε στη Βουλγαρία.

Πλαίσιο 12

Χρησιμοποίηση ολοκληρωμένης προσέγγισης η οποία περιλαμβάνει τόσο το ΕΤΠΑ όσο και το ΕΚΤ (Βουλγαρία, έργο αριθ. 5)

Στόχος του εν λόγω έργου του ΕΤΠΑ (βλέπε φωτογραφία 2) ήταν η βελτίωση της ένταξης των ατόμων που διαβιούν υπό μειονεκτικές και επισφαλείς συνθήκες, αναβαθμίζοντας το βιοτικό τους επίπεδο και βελτιώνοντας εν γένει την ποιότητα του οικιστικού αποθέματος του δήμου. Σκοπός της κοινωνικής στέγασης ήταν να παράσχει πρόσβαση σε στοιχειώδεις συνθήκες διαβίωσης σε περίπου 165 κοινωνικώς ευάλωτα άτομα που διαβιούσαν σε ετοιμόρροπες και υπερπλήρεις κατοικίες που δεν συμμορφώνονταν με τις νομικές απαιτήσεις για την κατασκευή και τον σχεδιασμό κατοικιών.

Στη Βουλγαρία, τα έργα στέγασης έπρεπε να συνοδεύονται από την παροχή κοινωνικών υπηρεσιών. Κατά συνέπεια, τα κριτήρια επιλογής έργων όριζαν ότι οι φορείς εκμετάλλευσης έργου πρέπει να παρέχουν στους κατοίκους νέων κατοικιών υπηρεσίες απασχόλησης, εκπαίδευσης και υγείας. Οι εν λόγω κοινωνικές υπηρεσίες εντάσσονταν στο πρόγραμμα INTEGRA, το οποίο χρηματοδοτήθηκε στο πλαίσιο του ΕΚΤ παράλληλα με τα μέτρα στέγασης.

Φωτογραφία 2

Οπίσθια όψη ανακαινισμένου συγκροτήματος κοινωνικών κατοικιών στη Devnya (Βουλγαρία)

Πηγή: ΕΕΣ.

ΚΒΑ 8: Συμμετοχή περιφερειακών και τοπικών αρχών

114

Η ΚΒΑ 8 αφορά τη συμμετοχή περιφερειακών και τοπικών αρχών, εφόσον διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην εφαρμογή των πολιτικών στην πράξη. Προκειμένου να έχουν μακροπρόθεσμο αντίκτυπο, τα έργα χρειάζονται συχνά μια βιώσιμη πηγή χρηματοδότησης και, ενίοτε, τη στήριξη ιδιωτικού φορέα εκμετάλλευσης έργου ή δημόσιας αρχής. Στη Ρουμανία εντοπίστηκε ένα καλό παράδειγμα, όπου ένα σημαντικό στοιχείο ενός έργου μεταβιβάστηκε στο εθνικό ίδρυμα για τη δημόσια υγεία, το οποίο συμμετείχε στο έργο ως εταίρος υλοποίησης (βλέπε πλαίσιο 11).

115

Δέκα από τα δεκαεννέα εξετασθέντα έργα ήταν σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένα από την ύπαρξη συνεχούς και μακροπρόθεσμης δημόσιας χρηματοδότησης, επειδή οι φορείς εκμετάλλευσης έργου ήταν μη κερδοσκοπικές οργανώσεις. Τέσσερα ακόμη έργα αναλήφθηκαν κα χρηματοδοτήθηκαν από δημόσιες αρχές, όπως είχε προγραμματιστεί εξαρχής και για τα τέσσερα. Στην περίπτωση τριών άλλων έργων, προβλεπόταν στην περιγραφή τους ότι η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά τους θα έπρεπε να εξασφαλίζεται από δημόσια αρχή, κάτι που δεν έγινε στην πραγματικότητα, είτε εξαιτίας αδυναμιών στη διαχείριση του έργου (σε μία περίπτωση στη Βουλγαρία) είτε εξαιτίας έλλειψης βιώσιμης χρηματοδοτικής στήριξης σε τοπικό επίπεδο (βλέπε πλαίσιο 13).

Πλαίσιο 13

Η έλλειψη βιώσιμης χρηματοδοτικής στήριξης δυσχέρανε την εξασφάλιση βιώσιμου αντικτύπου από επιτυχώς υλοποιηθέντα έργα (Ρουμανία, έργα αριθ. 12 και 14)

Στο πλαίσιο ενός έργου προβλέπονταν η εκπαίδευση και η πρόσληψη 210 Ρομά ως τοπικών εμπειρογνωμόνων σε θέματα Ρομά. Κατά τη διάρκεια του έργου, οι συγκεκριμένοι εμπειρογνώμονες εργάστηκαν για τις τοπικές αρχές αμισθί. Το σχέδιο ήταν οι τοπικές αρχές να προσλάβουν και να πληρώνουν τους εμπειρογνώμονες σε μόνιμη βάση μετά τη λήξη του έργου. Λίγο μετά τη λήξη του έργου, οι τοπικές αρχές δήλωσαν ότι δεν είναι σε θέση να προβούν σε προσλήψεις για οικονομικούς λόγους. Αυτό σημαίνει ότι, το 2015, οι δήμοι προσέλαβαν μόλις 67 τοπικούς εμπειρογνώμονες σε θέματα Ρομά.

Στο δεύτερο έργο, 100 γυναίκες Ρομά εκπαιδεύτηκαν ως διαμεσολαβητές υγείας. Ως μέρος του έργου, έλαβαν χώρα διεργασίες άσκησης επιρροής σε τοπικό επίπεδο για την προώθηση των οφελών των διαμεσολαβητών υγείας στην κοινότητα και για την ενθάρρυνση της δημιουργίας αντίστοιχων θέσεων στους κόλπους της τοπικής αυτοδιοίκησης. Παρότι οι εν λόγω πιέσεις που ασκήθηκαν βρήκαν σε γενικές γραμμές θετική ανταπόκριση, το επίπεδο στήριξης που χορήγησαν τελικά οι δημόσιες αρχές στο πρόγραμμα διαμεσολαβητών υγείας ήταν χαμηλότερο από το αναμενόμενο. Αυτό επηρέασε σε σημαντικό βαθμό τον αντίκτυπο του έργου, καθώς και τον τελικό αριθμό των διαμεσολαβητών υγείας εν γένει: στη Ρουμανία, το 2015, προσλήφθηκαν μόνο 350 περίπου διαμεσολαβητές υγείας σε σύγκριση με τους 860 το 2009.

Παρότι και τα δύο έργα ολοκληρώθηκαν επιτυχώς, η απουσία συνεχιζόμενης χρηματοδοτικής στήριξης και θεσμικής υποστήριξης από τις τοπικές αρχές παρακώλυσε την επίτευξη του δυνητικού αντικτύπου που θα είχαν τα έργα στην ένταξη του πληθυσμού Ρομά.

Η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της περιόδου 2007-2013 κατέστη ακόμη δυσχερέστερη εξαιτίας των δυσκολιών που ανέκυψαν στη συλλογή πληροφοριακών στοιχείων για τους Ρομά

116

Αξιολογήσαμε επίσης τον τρόπο με τον οποίο παρακολούθησαν οι φορείς εκμετάλλευσης έργου τα αποτελέσματα των έργων, ιδίως όσον αφορά την ένταξη του πληθυσμού Ρομά και κατά πόσον η Επιτροπή ή τα κράτη μέλη διενήργησαν αξιολογήσεις, συγκεκριμένα θεματικές αξιολογήσεις, όσον αφορά την ενσωμάτωση του πληθυσμού Ρομά ή ευάλωτων ομάδων.

Παρακολούθηση σε επίπεδο έργου: ασυνεπείς προσεγγίσεις όσον αφορά τη συλλογή δεδομένων και τον καθορισμό δεικτών

117

Η παρακολούθηση της επιτυχίας των έργων ένταξης των Ρομά δεν είναι εύκολη, καθώς επηρεάζεται από δυσκολίες σε μεθοδολογικό και πρακτικό επίπεδο όσον αφορά τη συλλογή πληροφοριακών στοιχείων για τους Ρομά. Στη συνέχεια θα αναπτύξουμε λεπτομερώς τις δυσκολίες αυτές. Παρ’ όλα αυτά, στην πλειονότητα των περιπτώσεων (17), οι φορείς εκμετάλλευσης έργου είχαν κατορθώσει να συλλέξουν πληροφορίες σχετικά με τον αριθμό των Ρομά που συμμετείχαν στο έργο τους και, ενίοτε, ακόμη και για τα αποτελέσματα που είχαν επιτύχει οι εν λόγω συμμετέχοντες, παραδείγματος χάριν, όσον αφορά την εξεύρεση εργασίας. Συνήθως, η παρακολούθηση αυτού του είδους πραγματοποιούνταν μετά την περάτωση των έργων, αλλά στην περίπτωση ορισμένων μακροπρόθεσμων έργων είχε λάβει χώρα κατά τη διάρκεια υλοποίησής τους.

118

Σε 14 από τα εν λόγω 17 έργα, τα δεδομένα περί της εθνοτικής καταγωγής συλλέγονταν βάσει αυτοχαρακτηρισμού. Ένα άλλο έργο δεν παρείχε καμιά πληροφορία σχετικά με τον τρόπο συλλογής των δεδομένων των συμμετεχόντων. Σε δύο άλλα έργα δεν είχαν συλλεχθεί καθόλου στοιχεία (ένα έργο στη Βουλγαρία και ένα άλλο στη Ρουμανία). Η ποιότητα της παρακολούθησης δεν ήταν η ενδεδειγμένη εξαιτίας των ακόλουθων βασικών αδυναμιών:

—Πρώτον, για 13 από τα 19 εξετασθέντα έργα, τα αποτελέσματα που κατεγράφησαν δεν αφορούσαν συγκεκριμένα την ένταξη των Ρομά, αλλά επρόκειτο περισσότερο για οφέλη που αποκόμισε ευρύτερη ομάδα-στόχος, όπως οι «ευάλωτες ομάδες» εν γένει, εάν και εφόσον είχε όντως προσδιοριστεί ομάδα-στόχος. Υπήρχαν πάντως στοιχεία σχετικά με τη συμμετοχή των Ρομά, τα οποία δεν διαβιβάζονταν πάντοτε στη διαχειριστική αρχή ή τον ενδιάμεσο φορέα (βλέπε σημείο 88). Αυτό συνεπάγεται ότι τα στοιχεία που υποβάλλονταν στις διαχειριστικές αρχές δεν περιλάμβαναν αξιόπιστες πληροφορίες σχετικά με την απτή συνεισφορά του εκάστοτε έργου στην ένταξη περιθωριοποιημένων Ρομά.

—Δεύτερον, στις περιπτώσεις που τα έργα είχαν συλλέξει δεδομένα σχετικά με την εθνοτική καταγωγή, η μεθοδολογία στην οποία βασίστηκαν δεν ήταν συνεπής μεταξύ των κρατών μελών, ή ακόμη και μεταξύ έργων του ιδίου κράτους μέλους. Σε έξι περιπτώσεις, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να απαντήσουν με ένα ναι ή ένα όχι στο ερώτημα εάν ήταν Ρομά. Σε έξι άλλες περιπτώσεις, οι συμμετέχοντες είχαν τη δυνατότητα να επιλέξουν την κατηγορία στην οποία ανήκαν από κατάλογο που απαριθμούσε ευάλωτες ομάδες. Σε δύο ακόμη περιπτώσεις, οι συμμετέχοντες μπορούσαν να επιλέξουν μία μόνο ιδιαίτερη ταυτότητα, είτε εθνοτική είτε εθνική. Στην περίπτωση αυτή, οι συμμετέχοντες δεν μπορούσαν να αυτοπροσδιοριστούν, παραδείγματος χάριν και ως Ούγγροι και ως Ρομά, μολονότι θα αυτοχαρακτηρίζονταν ενδεχομένως με αμφότερες τις ιδιότητες, αν είχαν την ευκαιρία. Αυτό σήμαινε ότι τα συλλεγέντα δεδομένα δεν ήταν απαραιτήτως πλήρη.

—Τρίτον, οι δείκτες ήταν κατηγοριοποιημένοι με διάφορους τρόπους ανάλογα με το κράτος μέλος και ορισμένες φορές ακόμη και εντός της ίδιας χώρας. Παραδείγματος χάριν, τέσσερα από τα εξετασθέντα έργα στην Ουγγαρία δεν διέθεταν επίσημους δείκτες αποτελεσμάτων. Παρ’ όλα αυτά, οι δείκτες εκροών του έργου περιλάμβαναν δείκτες που θα έπρεπε, κανονικά, να έχουν χαρακτηριστεί ως δείκτες αποτελεσμάτων, όπως η επιτυχής ολοκλήρωση μαθημάτων κατάρτισης. Στη Βουλγαρία, οι δείκτες αποτελεσμάτων τριών έργων ήταν ταυτόχρονα και δείκτες εκροών, π.χ. ο αριθμός των διοργανωθεισών εκστρατειών ή των ιατρικών εξετάσεων που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του έργου. Στη Ρουμανία, ένας δείκτης απασχόλησης χαρακτηρίστηκε σε μία περίπτωση ως δείκτης εκροών και σε μια άλλη ως δείκτης αποτελεσμάτων.

Με τις αξιολογήσεις κατέστη μόνον εν μέρει δυνατό να αντισταθμιστεί η έλλειψη παρακολούθησης σε επίπεδο ΕΠ όσον αφορά συγκεκριμένα το θέμα των Ρομά

119

Παρότι δεν παρουσιάζουν πάντοτε πλήρη εικόνα της κατάστασης, οι αξιολογήσεις μπορούν να λειτουργήσουν ως βάση για την εξαγωγή ορισμένων συμπερασμάτων. Και στα τέσσερα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις διενεργήθηκαν αξιολογήσεις της στήριξης που παρασχέθηκε στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ, με ιδιαίτερη εστίαση στην ένταξη περιθωριοποιημένων Ρομά (παρότι ορισμένες φορές επρόκειτο για επιμέρους στοιχεία ευρύτερης αξιολόγησης που αφορούσε τις μειονεκτούσες ομάδες) από την Επιτροπή.

120

Οι εν λόγω αξιολογήσεις παρείχαν πληροφορίες που δεν περιλαμβάνονταν στις εκθέσεις παρακολούθησης, καθιστώντας δυνατή την άντληση χρήσιμων πληροφοριών σχετικά με την επιτευχθείσα πρόοδο:

—Σε αξιολόγηση που διενήργησε, παραδείγματος χάριν, η ΓΔ Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης το 2011 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η συμμετοχή Ρομά σε χρηματοδοτούμενα από το ΕΚΤ μέτρα αυξήθηκε από συνολικά 100 000 άτομα με καταβολές Ρομά κατά την περίοδο 2000–2006 σε 110 000 Ρομά στα πρώτα δύο χρόνια της περιόδου προγραμματισμού 2007-2013⁵⁷. Εντούτοις, η επιτευχθείσα μείωση της ανεργίας των Ρομά δεν διατηρήθηκε, παρά την αυξημένη συνεισφορά του ΕΚΤ στην προώθηση της συμμετοχής στην αγορά εργασίας. Από την αξιολόγηση κατέστη σαφές ότι τα μέτρα που στοχεύουν αποκλειστικά και μόνο την απασχόληση δεν είναι πιθανό να αντιμετωπίσουν από μόνα τους τα πολύπλευρα εμπόδια που τίθενται για την ένταξη των Ρομά. Υπογραμμίστηκε μάλιστα η σημασία υιοθέτησης μιας ολιστικής προσέγγισης ως προς την προώθηση της ένταξης των Ρομά, η οποία θα στρέφεται προς την άρση ευρύτερων εμποδίων για την ένταξή τους, ιδίως στους τομείς της εκπαίδευσης, της υγείας και της στέγασης.

—Το 2013 διενεργήθηκε αξιολόγηση στην Ισπανία προκειμένου να καθοριστεί ο αντίκτυπος του ΕΠ «Lucha contra la discriminación» μεταξύ 2006 και 2011⁵⁸. Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η επένδυση στην ένταξη ευάλωτων ομάδων στην αγορά εργασίας είχε πολλά θετικά επακόλουθα, μεταξύ άλλων και οικονομικά. Η αξιολόγηση κατέληγε στο συμπέρασμα ότι κάθε ευρώ που είχε επενδυθεί στα μέτρα αυτά απέφερε συνολική απόδοση 1,38 ευρώ.

24Οι αποφάσεις του Συμβουλίου της 30ής Μαρτίου 1998 και της 6ης Δεκεμβρίου 1999 σχετικά με τις αρχές, τις προτεραιότητες, τους ενδιάμεσους στόχους και τις προϋποθέσεις που περιλαμβάνονται στη συμφωνία εταιρικής σχέσης προσχώρησης με τη Δημοκρατία της Βουλγαρίας, την Τσεχική Δημοκρατία, τη Δημοκρατία της Ουγγαρίας, τη Ρουμανία και τη Σλοβακική Δημοκρατία.

25Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 437/2010 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 19ης Μαΐου 2010, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1080/2006 για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, όσον αφορά την επιλεξιμότητα παρεμβάσεων στέγασης υπέρ περιθωριοποιημένων κοινοτήτων (ΕΕ L 132 της 29.5.2010, σ. 1).

26COM(2011) 173 τελικό.

27Σύνθεση του Συμβουλίου «Απασχόληση, Κοινωνική Πολιτική, Υγεία και Καταναλωτές».

28Η ίση μεταχείριση είναι οριζόντια αρχή του πλαισίου της ΕΕ, το οποίο την ορίζει ως προϋπόθεση για την αποτελεσματική ένταξη των Ρομά. Το πλαίσιο της ΕΕ αναγνωρίζει ρητώς ότι «Πρώτα απ’ όλα, τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίσουν ότι οι Ρομά δεν υφίστανται διακρίσεις, αλλά αντιμετωπίζονται όπως κάθε πολίτης της ΕΕ με ισότιμη πρόσβαση σε όλα τα θεμελιώδη δικαιώματα, όπως κατοχυρώνονται στο Χάρτη της ΕΕ για τα Θεμελιώδη Δικαιώματα», «Πλαίσιο της ΕΕ για εθνικές στρατηγικές ένταξης των Ρομά μέχρι το 2020», σ. 2.

29Σύσταση του Συμβουλίου, της 9ης Δεκεμβρίου 2013, για αποτελεσματικά μέτρα ένταξης των Ρομά στα κράτη μέλη.

30Οδηγίες του Συμβουλίου 2000/43/ΕΚ («οδηγία για τη φυλετική ισότητα») και 2000/78/ΕΚ («οδηγία για την ισότητα στην απασχόληση»).

31Κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 240/2014 της Επιτροπής, της 7ης Ιανουαρίου 2014, σχετικά με τον ευρωπαϊκό κώδικα δεοντολογίας για την εταιρική σχέση στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών και επενδυτικών ταμείων (ΕΕ L 74 της 14.3.2014, σ. 1).

32Σκοπός του ROMACT είναι η βελτίωση της υπευθυνότητας και της λογοδοσίας των τοπικών αρχών, ιδίως των εκλεγμένων αξιωματούχων και των ανώτερων δημοσίων υπαλλήλων, απέναντι σε περιθωριοποιημένες κοινότητες Ρομά. Εστιάζει στην επίτευξη μακροπρόθεσμης, βιώσιμης πολιτικής δέσμευσης που θα οδηγήσει σε βιώσιμα σχέδια και μέτρα ένταξης των Ρομά (βλέπε επίσης http://coe-romact.org/).

33Το ROMED διακρίνεται σε δύο φάσεις. Στο πλαίσιο της πρώτης φάσης, ηγείται μιας πρωτοβουλίας που σκοπό έχει την εκπαίδευση διαμεσολαβητών για την παροχή ποιοτικών υπηρεσιών διαμεσολάβησης μεταξύ κοινοτήτων Ρομά και τοπικών αρχών. Από την έναρξη του προγράμματος το 2011, έχουν εκπαιδευτεί πάνω από 1300 διαμεσολαβητές σε 22 χώρες. Η δεύτερη φάση του ROMED, η οποία άρχισε το 2013, εστιάζει στο επίπεδο της τοπικής διακυβέρνησης και συγκεκριμένα σε τρόπους με τους οποίους μπορεί η διαμεσολάβηση να προωθήσει τη συμμετοχή κοινοτήτων Ρομά με σκοπό τη δημιουργία περισσότερο συμμετοχικών και δημοκρατικών δομών διακυβέρνησης σε επιλεγμένους δήμους σε 11 χώρες-μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης (βλέπε επίσης http://romed.coe-romact.org/).

34Πλην της Μάλτας, η οποία δηλώνει ότι δεν έχει πληθυσμό Ρομά.

35Εθνική στρατηγική για την κοινωνική ένταξη —ακραία φτώχεια, παιδική φτώχεια, Ρομά. Στην Ουγγαρία η στρατηγική δεν αφορούσε αποκλειστικά τους Ρομά· ωστόσο, χάριν σαφήνειας, θα αναφέρεται κι αυτή εφεξής ως εθνική στρατηγική για την ένταξη των Ρομά.

36Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1080/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουλίου 2006, για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1783/1999 (ΕΕ L 210 της 31.7.2006, σ. 1).

37COM(2011) 173 τελικό, σ. 9.

38Παραδείγματος χάριν, το ισπανικό ΕΣΕΡ αναγνώρισε στην ετήσια έκθεση του 2014 προς την Επιτροπή τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε όσον αφορά τη συγκέντρωση πρόσθετων πόρων για να διασφαλίσει την κατάλληλη υλοποίηση της εθνικής στρατηγικής για την ένταξη των Ρομά.

39Έκθεση παρακολούθησης της κοινωνίας των πολιτών του 2012 που αφορά την υλοποίηση της εθνικής στρατηγικής για την ένταξη των Ρομά και του σχεδίου δράσης δεκαετίας στη Βουλγαρία, σ. 9.

40Βελτίωση της προσαρμοστικότητας των εργαζομένων και των εταιρειών, των επιχειρήσεων και των επιχειρηματιών· βελτίωση της πρόσβασης στην απασχόληση και της βιωσιμότητας· βελτίωση της κοινωνικής ενσωμάτωσης των λιγότερο ευνοημένων ατόμων, αναβάθμιση του ανθρώπινου κεφαλαίου.

41Περιλαμβάνει τις εξής κατηγορίες επενδύσεων: εκπαίδευση, υγεία, παιδική μέριμνα, στέγαση και άλλες κοινωνικές υποδομές.

42«How to mainstream Roma inclusion in general programmes, projects and interventions», Reinforcing Policy Learning for Roma Inclusion (Τρόποι ενσωμάτωσης της ένταξης των Ρομά σε προγράμματα, έργα και παρεμβάσεις γενικής εφαρμογής· ενίσχυση των γνώσεων πολιτικής σχετικά με την ένταξη των Ρομά), Δίκτυο εκμάθησης του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου.

43Βουλγαρία, Τσεχική Δημοκρατία, Ελλάδα, Γαλλία, Ιταλία, Ουγγαρία, Ρουμανία και Σλοβακία.

44Άρθρο 4, παράγραφος 1, και των τριών κανονισμών.

45Άρθρο 2, σημείο 33, του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1303/2013: ««εφαρμοστέες εκ των προτέρων αιρεσιμότητες»: συγκεκριμένος και επακριβώς προκαθορισμένος κρίσιμος παράγοντας, ο οποίος αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την αποτελεσματική και αποδοτική υλοποίηση του ειδικού στόχου επενδυτικής προτεραιότητας ή προτεραιότητας της Ένωσης, έχει δε άμεση και πραγματική σχέση με την υλοποίηση αυτή και άμεσο αντίκτυπο σε αυτήν» (ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 320).

46Όσον αφορά την ένταξη των Ρομά, οι σχετικοί τομείς είναι η στέγαση, η εκπαίδευση, η υγειονομική περίθαλψη, οι κοινωνικές υποθέσεις, η απασχόληση και η ασφάλεια, καθώς και μέτρα για την εξάλειψη του διαχωρισμού.

47Ουγγαρία.

48Rodríguez Cabrero, G. «Promoting Social Inclusion of Roma. A Study of National Policies. Spain» (Προώθηση της κοινωνικής ένταξης των Ρομά. Μελέτη των εθνικών πολιτικών. Ισπανία) Universidad de Alcalá για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ΓΔ Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης, Ιούλιος 2011.

49Εξ αυτών, εκτιμάται ότι 33 δισεκατομμύρια ευρώ διατίθενται σε μέτρα εκπαίδευσης, 34 δισεκατομμύρια σε μέτρα απασχόλησης και 33 δισεκατομμύρια ευρώ σε μέτρα κοινωνικής ένταξης.

50Adam Kullmann, «Litmus Test of Effective Use of Structural Funds, Supporting Structural Reforms of Basic Public Services to Promote Roma Inclusion» (Λυδία λίθος για την αποτελεσματική χρήση των διαρθρωτικών ταμείων, υποστήριξη των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων των βασικών δημόσιων υπηρεσιών για την προώθηση της ένταξης των Ρομά) EStIF, 2015, σ. 231.

51Κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 240/2014 της Επιτροπής.

52Στην περίπτωση της Ουγγαρίας κανένας εκπρόσωπος των Ρομά δεν παρίστατο στη συνεδρίαση της επιτροπής παρακολούθησης. Αυτή καθαυτή η απουσία αλλά και η ανάγκη να παρίσταται κάποιος συζητήθηκαν κατά τη συνεδρίαση.

53Τον Ιανουάριο του 2012, η Επιτροπή πρότεινε μια ολοκληρωμένη μεταρρύθμιση των κανόνων της ΕΕ για την προστασία των δεδομένων, επίκεντρο της οποίας είναι ένας γενικός κανονισμός για την προστασία των δεδομένων. Στις 18 Δεκεμβρίου 2015, η Επιτροπή Μονίμων Αντιπροσώπων ενέκρινε τον κανονισμό και, στις 12 Φεβρουαρίου 2016, το Συμβούλιο επιβεβαίωσε την εν λόγω συμφωνία. Ο γενικός κανονισμός για την προστασία των δεδομένων θα εφαρμόζεται από τις 25 Μαΐου 2018. Μια διαφορά μεταξύ της οδηγίας και του κανονισμού όσον αφορά το ζήτημα των ευαίσθητων δεδομένων έγκειται στο ότι, στον κανονισμό επεκτείνεται ο ορισμός των ευαίσθητων δεδομένων ούτως ώστε να περιλαμβάνει γενετικά δεδομένα, βιομετρικά δεδομένα και δεδομένα που αφορούν τον γενετήσιο προσανατολισμό. Μια ακόμη διαφορά είναι η απάλειψη του όρου «σημαντικοί λόγοι δημόσιου συμφέροντος». Ο κανονισμός αναφέρεται στην εξαίρεση της επεξεργασίας δεδομένων που είναι απαραίτητη για την εκτέλεση καθήκοντος που ασκείται για «σημαντικούς λόγους δημόσιου συμφέροντος» και τη συνδέει με την πρόβλεψη κατάλληλων μέτρων «για τη διασφάλιση των έννομων συμφερόντων του προσώπου στο οποίο αναφέρονται τα δεδομένα».

54Fundación Secretariado Gitano, Τεχνική γραμματεία του δικτύου EURoma, «Tackling Roma Needs in the 2014-2020 Structural Funds Programming Period - Guide to improve the planning process» (Αντιμετώπιση των αναγκών των Ρομά κατά την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020 των διαρθρωτικών ταμείων — Οδηγίες βελτίωσης της διαδικασίας σχεδιασμού), Μάιος 2013.

55Εντολή που ορίζεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με το πλαίσιο της ΕΕ για εθνικές στρατηγικές ένταξης των Ρομά (COM (2011) 173 τελικό).

56Τα 19 έργα επελέγησαν στο πλαίσιο των εν λόγω 16 προσκλήσεων για υποβολή προτάσεων.

57Θεματική έκθεση για τους Ρομά, εκπονηθείσα για λογαριασμό της ΓΔ Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης το 2011. Η έκθεση αυτή εκπονήθηκε στο πλαίσιο ευρύτερης μελέτης με τίτλο «Evaluation of ESF support for Enhancing Access to the Labour Market and the Social Inclusion of Migrants and Ethnic Minorities» (Αξιολόγηση της στήριξης που παρασχέθηκε στο πλαίσιο του ΕΚΤ για την ενίσχυση της πρόσβασης στην αγορά εργασίας και την κοινωνική ένταξη των μεταναστών και των εθνοτικών μειονοτήτων).

58El Empleo de las personas vulnerables: una inversión social rentable. Evaluación de Impacto del Programa Operativo Plurirregional Lucha Contra la Discriminación, dirigido por Gregorio Rodríguez Cabrero, 2013.

Συμπεράσματα και συστάσεις

121

Για την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, η αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο συνέβαλαν τα διαρθρωτικά ταμεία στην ένταξη των περιθωριοποιημένων κοινοτήτων Ρομά κατέστη δυσχερής, λόγω, αφενός, του ότι συχνά οι στόχοι δεν αφορούσαν ρητώς τους Ρομά και, αφετέρου, της επακόλουθης παράλειψης των κρατών μελών που επελέγησαν για τον έλεγχο να καταγράψουν αξιόπιστα και συγκρίσιμα ειδικά πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με τους δικαιούχους Ρομά, τη διαθέσιμη χρηματοδότηση και την επιτευχθείσα πρόοδο. Όταν υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία, αυτά έδειχναν ότι η συμβολή των έργων των διαρθρωτικών ταμείων στην ένταξη του πληθυσμού Ρομά εξαρτιόταν, έως έναν βαθμό, από το κατά πόσον είχαν συνεκτιμηθεί, κατά τον σχεδιασμό της πολιτικής, συγκεκριμένοι παράγοντες που θα διασφάλιζαν την επιτυχή ένταξη των Ρομά, καθώς και από τον χρόνο σχεδιασμού, επιλογής και υλοποίησης των έργων.

122

Την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, ο σχεδιασμός και τα κριτήρια των προτεραιοτήτων χρηματοδότησης βελτιώθηκαν. Πλέον η νομοθεσία ΕΔΕΤ περιλαμβάνει ρητή μνεία στην ένταξη των Ρομά. Πράγματι, αναφέρεται ρητώς σε μια επενδυτική προτεραιότητα και τα κράτη μέλη στα οποία έχουν απευθυνθεί ειδικές ανά χώρα συστάσεις σχετικά με την ένταξη των Ρομά υποχρεούνται να διαθέτουν πόρους για την προώθησή της. Τέλος, η νέα προσέγγιση της νομοθεσίας ΕΔΕΤ που βασίζεται στα αποτελέσματα εισάγει ένα πλαίσιο παρακολούθησης που προορίζεται να βελτιώσει εντέλει την ποιότητα των δεδομένων που μπορούν να συλλεχθούν. Ωστόσο, είναι πολύ νωρίς για να γίνει κάποια ουσιαστική αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο έχει υλοποιηθεί.

123

Παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί, εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένα εμπόδια και διλήμματα. Πρόκειται για παράγοντες που εμποδίζουν τα ΕΔΕΤ να μεγιστοποιήσουν τον αντίκτυπό τους στην ένταξη των Ρομά. Οι αδυναμίες αυτές παρουσιάζονται κατωτέρω, ενώ συνοδεύονται από συστάσεις για την αντιμετώπισή τους.

Πραγματοποιήθηκε πρόοδος όσον αφορά τις στρατηγικές που εφαρμόστηκαν σε επίπεδο ΕΕ και κρατών μελών, αλλά στην πλειονότητά τους οι βελτιώσεις επήλθαν αρκετά καθυστερημένα για να έχουν αντίκτυπο στην περίοδο προγραμματισμού 2007-2013

124

Η Επιτροπή σημείωσε σημαντική πρόοδο στον καθορισμό πρωτοβουλιών πολιτικής της ΕΕ για την προώθηση της ένταξης των Ρομά την τελευταία δεκαετία. Από το 2011 η Επιτροπή αφιερώνει μεγαλύτερη σημασία στην ένταξη των Ρομά, απαιτώντας από κάθε κράτος μέλος να καταρτίσει εθνική στρατηγική για την ένταξη των Ρομά και να συστήσει ΕΣΕΡ. Πρόκειται όμως για πρωτοβουλία που έλαβε χώρα αρκετά καθυστερημένα με αποτέλεσμα να μην έχει τον δέοντα αντίκτυπο, αφενός, στον σχεδιασμό των ΕΠ του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ και, αφετέρου, στην επιλογή των έργων κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 (βλέπε σημεία 29 έως 34 και 38 έως 40).

125

Οι εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά και, αργότερα, η σύσταση του Συμβουλίου του 2013, ανήγαγαν την ένταξη των Ρομά από θέμα που αντιμετωπίζεται αποκλειστικά μέσω πολιτικών σε πολιτική δέσμευση των κρατών μελών που ανταποκρίνεται στις κείμενες διατάξεις για την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Με την αλλαγή αυτή, η καταπολέμηση των διακρίσεων κατοχυρώθηκε ως κύριος τομέας στον οποίο έπρεπε να αναλάβουν δράση τα κράτη μέλη (βλέπε σημεία 35 έως 37 και 43 έως 45).

126

Στο πλαίσιο του ελέγχου μας, εντοπίσαμε σειρά αδυναμιών που πλήττουν τις εν λόγω εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά:

—Πρώτον, οι εθνικές στρατηγικές δεν αναφέρουν το ύψος της χρηματοδότησης που απαιτείται για την εκτέλεση των προτεινόμενων μέτρων για την ένταξη των Ρομά. Επιπλέον, δεν αναφέρουν το χρηματικό ποσό που διατίθεται για τα μέτρα αυτά τόσο από τον κρατικό προϋπολογισμό όσο και από τον προϋπολογισμό της ΕΕ μέσω του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ (βλέπε σημείο 47).

—Δεύτερον, δεν έχει δοθεί αρκετή προσοχή στην καταπολέμηση των διακρίσεων και του ρατσισμού κατά των Ρομά. Σε καμία από τις εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά που αξιολογήσαμε δεν γινόταν μνεία στον ρατσισμό κατά των Ρομά ως ιδιαίτερη μορφή δυσμενούς διάκρισης. Κανένα από τα ΕΠ που εξετάσαμε δεν περιλάμβανε ρητή σχετική μνεία, ενώ παρατηρήσαμε ότι σχεδόν κανένα έργο δεν ασχολήθηκε ειδικά με τη συγκεκριμένη πτυχή. Μέχρι τώρα, η Επιτροπή δεν έχει επιβάλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να θέτουν μετρήσιμους στόχους οι οποίοι να συνδέονται με την καταπολέμηση των διακρίσεων. Η απουσία τέτοιων στόχων δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη θεσμικών διακρίσεων ή για τη διατήρησή τους στο απυρόβλητο. Αυτό μπορεί να υπονομεύσει σημαντικά την αποτελεσματικότητα των έργων για την ένταξη των Ρομά, περιλαμβανομένων εκείνων που συγχρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ (βλέπε σημεία 34 έως 44 και 54).

—Τρίτον, η ανάγκη ενεργού συμμετοχής οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, ιδίως εκπροσώπων της κοινότητας των Ρομά, δεν ελήφθη υπόψη σε όλες τις περιπτώσεις από τα επιλεγέντα κράτη μέλη κατά την εκπόνηση των εθνικών στρατηγικών τους. Η μη συμπερίληψη οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και της κοινότητας των Ρομά σε κάθε στάδιο της διαδικασίας υπονομεύει ενδεχομένως την αποτελεσματικότητα των πολιτικών και των έργων (βλέπε σημείο 46).

—Τέλος, ο ρόλος των ΕΣΕΡ έχει ορισμένες φορές υπονομευθεί εξαιτίας της αναντιστοιχίας μεταξύ πόρων και αρμοδιοτήτων (βλέπε σημεία 48 έως 50).

127

Από το 2012 καταρτίζονται ειδικές ανά χώρα συστάσεις προκειμένου να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή σε διάφορα θέματα, όπως αυτό του διαχωρισμού στην εκπαίδευση. Κατά τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού 2014-2020, τα κράτη μέλη οφείλουν να συμμορφώνονται με τις συστάσεις αυτές όταν χρησιμοποιούν πόρους των ΕΔΕΤ. Επιπλέον, σύμφωνα με τη σύσταση του Συμβουλίου για αποτελεσματικά μέτρα ένταξης των Ρομά, τα κράτη μέλη θα υποχρεούνται από το 2016 να παρέχουν στοιχεία σχετικά με την καταπολέμηση των διακρίσεων και του ρατσισμού κατά των Ρομά. Βάσει των στοιχείων που θα αντλούνται στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής, η Επιτροπή θα αποκτά περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την πρόοδο που επιτυγχάνεται σε κάθε κράτος μέλος (βλέπε σημείο 36).

Σύσταση 1

Τα κράτη μέλη πρέπει κατά την αναθεώρηση, ή την τροποποίηση, των εθνικών στρατηγικών τους για την ένταξη των Ρομά:

α)Να προσδιορίζουν το ύψος της χρηματοδότησης που απαιτείται για την εκτέλεση των μέτρων ένταξης των Ρομά που προτείνονται στη στρατηγική τους. Οι εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά πρέπει να αναφέρουν το ποσό της χρηματοδότησης που διατίθεται για τα μέτρα αυτά τόσο από τον κρατικό προϋπολογισμό όσο και από τον προϋπολογισμό της ΕΕ μέσω του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ. Τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να αναλάβουν επισήμως τη δέσμευση ότι οι προσπάθειες που καταβάλλουν για την υλοποίηση μέτρων υπέρ της ένταξης των Ρομά δεν θα διακυβεύονται από βραχυπρόθεσμες μεταβολές των πολιτικών προτεραιοτήτων.

β)Να περιλαμβάνουν δείκτες και τιμές-στόχους που σχετίζονται με την καταπολέμηση των διακρίσεων ή, πιο συγκεκριμένα, του ρατσισμού κατά των Ρομά. Κατά τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού 2014-2020, οι δείκτες αυτοί πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και κατά τον σχεδιασμό μέτρων για την προώθηση της ένταξης περιθωριοποιημένων κοινοτήτων Ρομά που εμπίπτουν στο πλαίσιο των ΕΔΕΤ, σύμφωνα με τις απαιτήσεις της οδηγίας για τη φυλετική ισότητα.

γ)Να διασφαλίσουν ότι λαμβάνουν συστηματικά χώρα διαβουλεύσεις με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στις οποίες συμμετέχουν εκπρόσωποι Ρομά και ότι οι εν λόγω οργανώσεις έχουν ενεργότερο ρόλο στον σχεδιασμό και την υλοποίηση των μέτρων για την ένταξη των Ρομά.

δ)Να διευκρινίσουν ακόμη περισσότερο τον ρόλο των εθνικών σημείων επαφής για τους Ρομά (ΕΣΕΡ) σε σχέση με τις εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά, και να διασφαλίσουν ότι οι εξουσίες και οι αρμοδιότητες των ΕΣΕΡ είναι αναλογικές προς τους πόρους που βρίσκονται στη διάθεσή τους.

Σύσταση 2

α)Η Επιτροπή θα πρέπει, κατά την αναθεώρηση των επιχειρησιακών προγραμμάτων, να μεριμνά ώστε τα μέτρα που εκτελούνται στο πλαίσιο των ΕΔΕΤ να προάγουν τη συμμετοχικότητα και να περιλαμβάνουν διατάξεις που αποσκοπούν στην καταπολέμηση του διαχωρισμού. Οι πρακτικές διαχωρισμού πρέπει να περιγράφονται με σαφήνεια και να εξαιρούνται ρητώς από τη χρηματοδότηση στο πλαίσιο των ΕΔΕΤ (και όχι να αναφέρονται απλώς στις αιτιολογικές σκέψεις), ενώ θα πρέπει να δίδεται ιδιαίτερη προσοχή ως προς το συγκεκριμένο σκέλος σε έργα στους τομείς της εκπαίδευσης και της στέγασης. Με τον τρόπο αυτό δύναται να ενισχυθεί και η σύνδεση μεταξύ των ειδικών ανά χώρα συστάσεων και της χρήσης των ΕΔΕΤ.

β)Η Επιτροπή πρέπει, στο πλαίσιο των συνεδριάσεων της επιτροπής παρακολούθησης των ΕΠ, να αξιοποιεί πλήρως τις πληροφορίες που θα περιέχονται στις εκθέσεις που οφείλουν να υποβάλλουν τα κράτη μέλη αρχής γενομένης από το 2016, δυνάμει της σύστασης του Συμβουλίου για αποτελεσματικά μέτρα ένταξης των Ρομά, καθώς και τις διαπιστώσεις που προκύπτουν βάσει των πληροφοριών αυτών. Με τον τρόπο αυτό θα εξασφαλίζεται η διευθέτηση όλων των αδύναμων σημείων που προσδιορίζονται στις εκθέσεις μέσω των ΕΔΕΤ ή/και πόρων των κρατών μελών (π.χ. με την ανακατανομή των πόρων σε τομείς στους οποίους έχουν εντοπιστεί αδυναμίες).

Την περίοδο 2014-2020 η προσοχή που δίνεται σε μέτρα ένταξης των Ρομά είναι μεγαλύτερη σε σύγκριση με την περίοδο 2007-2013

128

Παρότι κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 δεν υπήρχε σαφής εστίαση στην ένταξη των Ρομά, τα επιλεγέντα ΕΠ περιείχαν αναφορά στην ανάγκη προώθησης της ένταξης των πληθυσμών Ρομά. Ομοίως, οι περισσότερες από τις προσκλήσεις για υποβολή προτάσεων που αξιολογήθηκαν περιείχαν αναφορά στους Ρομά ως ομάδα-στόχο ή αναφέρονταν στην ανάγκη προώθησης της κοινωνικής ένταξης των Ρομά. Εντούτοις, στο σύνολό του, ο σχεδιασμός του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ κατά τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού 2007-2013 δεν είχε προσαρμοστεί ικανοποιητικά σε μέτρα για την ένταξη των Ρομά: τα ΕΠ περιείχαν ελάχιστους δείκτες ειδικούς για τους Ρομά και, όσον αφορά τις προσκλήσεις για υποβολή προτάσεων που υποβλήθηκαν σε αξιολόγηση, παρότι προέβλεπαν συχνά ως ομάδα-στόχο τους περιθωριοποιημένους Ρομά, δεν προέβλεπαν διαδικασίες επιλογής που να ορίζουν ειδικές προϋποθέσεις για έργα σχετικά με τους Ρομά, όπως η χρήση των κριτηρίων «βέλτιστης πρακτικής» για την ένταξη των Ρομά (π.χ. οι 10 ΚΒΑ του Συμβουλίου) ή τη χρηματοδότηση μακροπρόθεσμων έργων. Για κανένα από τα ΕΠ του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ που εξετάσαμε δεν υπήρχαν διαθέσιμα χρηματοοικονομικά στοιχεία σχετικά με τη στήριξη που χορηγήθηκε για την ένταξη των Ρομά (βλέπε σημεία 59, 61 έως 65 και 96).

129

Αρκετές από τις αδυναμίες αυτές έχουν διευθετηθεί την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020. Συγκεκριμένα, η ένταξη των Ρομά αναφέρεται ρητώς στη νομοθεσία ΕΔΕΤ, ενώ οι συγκεκριμένες προτεραιότητες χρηματοδότησης έχουν βελτιωθεί. Βάσει των πλέον πρόσφατων πληροφοριακών στοιχείων που διέθεσε η Επιτροπή, εκτιμάται ότι περίπου 1,5 δισεκατομμύρια ευρώ θα διατεθούν για μέτρα που στοχεύουν σε περιθωριοποιημένες κοινότητες (όπως οι Ρομά). Έχουν επέλθει και άλλες βελτιώσεις, όπως η έκδοση ειδικών ανά χώρα συστάσεων για τους Ρομά και η βελτιωμένη ευθυγράμμιση του πλαισίου ΕΔΕΤ με τις προτεραιότητες πολιτικής της ΕΕ (περιλαμβανομένων εκείνων που αφορούν την ένταξη των Ρομά), η διαθεσιμότητα κοινών δεικτών που αφορούν τα προγράμματα για την ένταξη των Ρομά ή η έκδοση κατευθυντηρίων οδηγιών από την Επιτροπή, παραδείγματος χάριν, για τη χρήση των πόρων των ΕΔΕΤ με σκοπό την καταπολέμηση του χωροταξικού και εκπαιδευτικού διαχωρισμού. Επιπλέον, τα κράτη μέλη στα οποία απευθύνθηκαν ειδικές ανά χώρα συστάσεις για την ένταξη των Ρομά υποχρεούνται να διαθέτουν πόρους του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ για την προαγωγή του στόχου αυτού (βλέπε σημεία 66 έως 83 και 92 έως 94).

130

Εντούτοις, θεωρούμε ότι τόσο η Επιτροπή όσο και τα κράτη μέλη πρέπει να καταβάλουν προσπάθειες προκειμένου να διασφαλίσουν ότι οι αλλαγές αυτές θα οδηγήσουν σε έργα που θα συμβάλουν καλύτερα στην ένταξη των Ρομά επί τόπου: αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τα κριτήρια που εφαρμόζονται για την επιλογή των καλύτερων έργων ένταξης των Ρομά και τα συστήματα παρακολούθησης του ΕΠ για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020 (βλέπε σημεία 88 και 89, και 92 έως 94).

131

Επιπλέον, ο τρόπος λειτουργίας των ΕΔΕΤ, και συγκεκριμένα του ΕΚΤ, δεν καθιστά δυνατή τη μεγιστοποίηση του αντικτύπου τους ως προς την κοινωνική ένταξη των Ρομά. Οι δείκτες που χρησιμοποιήθηκαν για την κατανομή των πόρων των ΕΔΕΤ μεταξύ των κρατών μελών δεν λαμβάνουν υπόψη τις διαφορές που υπάρχουν στην τρέχουσα κατάσταση των Ρομά (βλέπε σημεία 60 και 75).

Σύσταση 3

Τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόζουν τα κριτήρια «βέλτιστης πρακτικής» για την ένταξη των Ρομά (όπως οι 10 κοινές βασικές αρχές του Συμβουλίου) όταν καταρτίζουν προσκλήσεις για υποβολή προτάσεων και επιλέγουν έργα. Όπου ενδείκνυται, οι προσκλήσεις θα πρέπει να αποσκοπούν στην επιλογή μακροπρόθεσμων έργων υπέρ περιθωριοποιημένων κοινοτήτων Ρομά. Τέλος, όπου είναι δυνατό, η διάθεση των κεφαλαίων των ΕΔΕΤ θα πρέπει να εξαρτάται από τη βιωσιμότητα των έργων μετά την ολοκλήρωσή τους, χωρίς συνέχιση της χρηματοδότησης από την ΕΕ. Οι εν λόγω πτυχές θα πρέπει να ληφθούν υπόψη και κατά την τροποποίηση των επιχειρησιακών προγραμμάτων της περιόδου 2014-2020.

Σύσταση 4

Η Επιτροπή πρέπει να διασφαλίσει, κατά την επόμενη περίοδο προγραμματισμού ή κατά την αναθεώρηση των επιχειρησιακών προγραμμάτων, ότι οι στόχοι για την ένταξη των Ρομά που περιλαμβάνονται στις εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά αντικατοπτρίζονται, στο μέτρο του δυνατού, στο πλαίσιο των ΕΔΕΤ σε κάθε επιχειρησιακό επίπεδο. Πρέπει, στο πλαίσιο αυτό, να διασφαλίζει ότι τα στοιχεία συλλέγονται με αξιόπιστο τρόπο, προκειμένου να καθίσταται δυνατή η παρακολούθηση και αξιολόγηση της προόδου κάθε επιμέρους έργου και σε κάθε διοικητική βαθμίδα.

Σύσταση 5

Τα κράτη μέλη πρέπει, όπου ενδείκνυται, να συμπληρώνουν τους κοινούς δείκτες εκροών και αποτελεσμάτων που ορίζονται στη νομοθεσία ΕΔΕΤ με δείκτες ειδικούς για τους Ρομά. Οι συγκεκριμένοι δείκτες θα πρέπει να ευθυγραμμίζονται με εκείνους που αναφέρονται στις εθνικές στρατηγικές για την ένταξη των Ρομά και, επακολούθως, να χρησιμοποιούνται για την παρακολούθηση των επιχειρησιακών προγραμμάτων της περιόδου 2014-2020. Θα ήταν σκόπιμο να βασιστούν στους δείκτες που ανέπτυξε ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων το 2016.

Σύσταση 6

Τα κράτη μέλη πρέπει να εξετάσουν σοβαρά το ενδεχόμενο να αναλάβουν κοινή δράση, ενόψει των προετοιμασιών για τη νέα περίοδο προγραμματισμού, με σκοπό να εξασφαλίσουν την ύπαρξη ασφάλειας δικαίου όσον αφορά τη χρήση του ΕΚΤ για τη χρηματοδότηση οποιουδήποτε μέτρου κοινωνικής ένταξης, ανεξαρτήτως της ύπαρξης συνδέσμου με την απασχόληση. Η εξάλειψη της ανασφάλειας δικαίου θα καταστήσει ευχερέστερη την πλήρη αξιοποίηση του ΕΚΤ από τα κράτη μέλη για τον σκοπό της κοινωνικής ένταξης, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο μέτρων για την καταπολέμηση των διακρίσεων.

Σύσταση 7

Η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο να υποβάλει προτάσεις τροποποίησης της νομοθεσίας των ΕΔΕΤ προκειμένου να διασφαλίσει ότι, από την έναρξη της επόμενης περιόδου προγραμματισμού, το 2020, οι πόροι θα κατανέμονται μεταξύ των διαφορετικών κρατών μελών βάσει ειδικών δεικτών για την κοινωνική ένταξη και, ιδίως, του ποσοστού των περιθωριοποιημένων ομάδων, όπως οι Ρομά, επί του συνόλου του πληθυσμού. Η Επιτροπή θα πρέπει να διασφαλίζει ότι τα πρόσθετα κεφάλαια του ΕΚΤ που θα διατίθενται στα κράτη μέλη, δυνάμει της τροποποίησης αυτής, θα προορίζονται ειδικά για τη στήριξη περιθωριοποιημένων κοινοτήτων.

Στην πλειονότητά τους τα έργα υλοποιήθηκαν σύμφωνα με τον προγραμματισμό, αλλά δεν εφαρμόζονταν πάντα τα κριτήρια «βέλτιστης πρακτικής» που συμβάλλουν στην επιτυχή ένταξη των Ρομά, ενώ δεν ήταν εύκολη η παρακολούθηση των επιδόσεων των έργων

132

Τα περισσότερα έργα του ΕΤΠΑ και του ΕΚΤ που εξετάσαμε κατά τη διάρκεια του ελέγχου μας είχαν επιτύχει τους γενικούς στόχους τους, οι οποίοι εντούτοις, συχνά, δεν αφορούσαν συγκεκριμένα τους Ρομά. Καταλήξαμε επίσης στο συμπέρασμα ότι έργα που είχαν επιλεγεί και υλοποιηθεί σύμφωνα με τα κριτήρια «βέλτιστης πρακτικής» που είχαν εγκριθεί από το Συμβούλιο, τις αποκαλούμενες κοινές βασικές αρχές για την ένταξη των Ρομά, είχαν περισσότερες πιθανότητες να συμβάλουν αποτελεσματικά στην ένταξη του πληθυσμού Ρομά (βλέπε σημεία 104 έως 115).

133

Επιπλέον, διαπιστώσαμε ότι η παρακολούθηση της προόδου που επετεύχθη στο πλαίσιο των έργων για την ένταξη των Ρομά ενέχει δυσκολίες, κυρίως λόγω των αδυναμιών που υπήρχαν σε σχέση με τη διαθεσιμότητα και την ποιότητα των δεδομένων για τους συμμετέχοντες Ρομά. Η εν λόγω έλλειψη ολοκληρωμένων και άρτιων δεδομένων συνιστά πρόβλημα το οποίο επηρεάζει όχι μόνο τα έργα αλλά και τη διαμόρφωση πολιτικών τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε εθνικό επίπεδο. Η κατάσταση αυτή δεν πρόκειται να αλλάξει την περίοδο 2014-2020, παρά μόνον εάν αναληφθεί άμεση δράση (βλέπε σημεία 51, 84 έως 94 και 117 έως 120).

Σύσταση 8

α)Η Επιτροπή πρέπει να συνεργαστεί με τα κράτη μέλη με σκοπό την ανάπτυξη μιας κοινής μεθοδολογίας, η οποία θα παρέχει συναφή δεδομένα σχετικά με τον πληθυσμό Ρομά, ούτως ώστε να παρακολουθεί την κοινωνική ένταξή τους, τηρουμένων των εθνικών νομικών πλαισίων και της νομοθεσίας της ΕΕ, περιλαμβανομένων πιθανών ισχυουσών παρεκκλίσεων. Αυτό πρέπει να γίνει το αργότερο κατά την προετοιμασία της επόμενης περιόδου προγραμματισμού.

β)Η Επιτροπή πρέπει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να συλλέξουν συνολικά στατιστικά δεδομένα σχετικά με την εθνοτική καταγωγή εντός της επόμενης διετίας, τηρουμένων των εθνικών νομικών πλαισίων και της νομοθεσίας της ΕΕ, περιλαμβανομένων πιθανών ισχυουσών παρεκκλίσεων. Η Eurostat θα μπορούσε να συμπεριλάβει συναφή ερωτήματα σε έρευνες που διεξάγει, όπως στην έρευνα εργατικού δυναμικού και στις στατιστικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το εισόδημα και τις συνθήκες διαβίωσης.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα ΙI, του οποίου προεδρεύει ο κ. Henri GRETHEN, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 4ης Μαΐου 2016.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
Πρόεδρος

Παραρτήματα

Παράρτημα I

Εξετασθέντα επιχειρησιακά προγράμματα

Κράτος μέλος
Επιχειρησιακό πρόγραμμα 2007-2013
Επιχειρησιακό πρόγραμμα 2014-2020

Βουλγαρία
2007BG161PO001 ΕΠ «Περιφερειακή ανάπτυξη» (ΕΤΠΑ)
2007BG051PO001 ΕΠ «Ανάπτυξη ανθρώπινων πόρων» (ΕΚΤ)
2014BG16RFOP001 ΕΠ «Περιφέρειες υπό ανάπτυξη» (ΕΤΠΑ)
2014BG05M9OP001 ΕΠ «Ανάπτυξη ανθρώπινων πόρων» (ΕΚΤ)
2014BG05M2OP001 Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Έξυπνη εκπαίδευση για βιώσιμη ανάπτυξη» (ΕΚΤ)

Ουγγαρία
2007HU05UPO001 ΕΠ «Κοινωνική Αναγέννηση» (ΕΚΤ)
2014HU16M0OP001 ΕΠ «Οικονομική ανάπτυξη και καινοτομία» (πολυταμειακό ΕΠ του ΕΚΤ και του ΕΤΠΑ)
2014HU05M2OP001 ΕΠ «Ανάπτυξη ανθρώπινων πόρων» (πολυταμειακό ΕΠ του ΕΚΤ και του ΕΤΠΑ)

Ρουμανία
2007RO051PO001 Τομεακό ΕΠ για τη ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων (ΕΚΤ)
2007RO161PO001 Περιφερειακό ΕΠ (ΕΤΠΑ)
2014RO05M9OP001 ΕΠ Ανθρώπινο Κεφάλαιο (ΕΚΤ)
2014RO16RFOP002 Περιφερειακό ΕΠ (ΕΤΠΑ)

Ισπανία
2007ES05UP0002 ΕΠ «Καταπολέμηση των διακρίσεων» (ΕΚΤ)
2007ES051P0005 Περιφερειακό ΕΠ «ΕΚΤ 2007-2013 Ανδαλουσία»
2014ES05SFOP012 ΕΠ «Κοινωνική ένταξη και κοινωνική οικονομία» (ΕΚΤ)
2014ES05SFOP022 Περιφερειακό ΕΠ «ΕΚΤ 2014-2020 Ανδαλουσία» (ΕΚΤ)

Πηγή: ΕΕΣ.

Παράρτημα II

Όργανα διακυβέρνησης των διαρθρωτικών ταμείων στα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις

Βουλγαρία
ΕΚΤ
ΕΤΠΑ

Έργο αριθ. 1
Έργο αριθ. 2
Έργο αριθ. 3
Έργο αριθ. 4
Έργο αριθ. 5

Διαχειριστική αρχή
Διαχειριστική αρχή του ΕΚΤ
(Υπουργείο εργασίας και κοινωνικής πολιτικής)
Διαχειριστική αρχή του ΕΤΠΑ
(Υπουργείο περιφερειακής ανάπτυξης και δημοσίων έργων)

Ενδιάμεσος φορέας
Άνευ αντικειμένου εφόσον η διαχειριστική αρχή είναι ο δικαιούχος
Υπουργείο παιδείας και επιστημών
Δημόσιος οργανισμός (Υπηρεσία κοινωνικής αρωγής)
Δημόσιος οργανισμός
(Υπηρεσία κοινωνικής αρωγής)
Για το συγκεκριμένο ΕΠ του ΕΤΠΑ, δεν προβλέπονται ενδιάμεσοι φορείς

Δικαιούχος του έργου
Υπoυργείo εργασίας και κoινωνικής πολιτικής
ΜΚΟ
Δημόσιος οργανισμός
(Δήμος Dupnitsa)
Υπουργείο Υγείας
Δημόσιος οργανισμός
(Δήμος Devnya)

Ουγγαρία
ΕΚΤ

Έργο αριθ. 6
Έργο αριθ. 7
Έργο αριθ. 8
Έργο αριθ. 9
Έργο αριθ. 10

Διαχειριστική αρχή
Διαχειριστική αρχή του ΕΚΤ
(Υπουργείο ανθρώπινων πόρων)

Ενδιάμεσος φορέας
δεν υπάρχει

Δικαιούχος του έργου
Υπουργείο εθνικής οικονομίας
Δημόσιος οργανισμός
(Φυλακές Balassagyarmati)
Δημόσιος οργανισμός
(Δήμος Ózd)
ΜΚΟ

Ρουμανία
ΕΚΤ
ΕΤΠΑ

Έργο αριθ. 11
Έργο αριθ. 12
Έργο αριθ. 13
Έργο αριθ. 14
Έργο αριθ. 15

Διαχειριστική αρχή
Διαχειριστική αρχή του ΕΚΤ
(Υπουργείο ταμείων της ΕΕ)
Διαχειριστική αρχή του ΕΤΠΑ
(Υπουργείο περιφερειακής ανάπτυξης και δημοσίων έργων)

Ενδιάμεσος φορέας
Ενδιάμεσος φορέας σε περιφερειακό επίπεδο (Βορειοδυτική περιφέρεια)
(Δ/νση υπουργείου εργασίας)
Ενδιάμεσος φορέας σε περιφερειακό επίπεδο (Βουκουρέστι)
(Δ/νση υπουργείου εργασίας)
Υπουργείο παιδείας
(ενεργούν ως ενδιάμεσος φορέας)
Ενδιάμεσος φορέας σε περιφερειακό επίπεδο (Βορειοδυτική περιφέρεια)
(Δ/νση υπουργείου εργασίας)
Ενδιάμεσος φορέας σε περιφερειακό επίπεδο (Βορειοδυτική περιφέρεια)
(Δ/νση υπουργείου περιφερειακής ανάπτυξης και δημόσιας διοίκησης)

Δικαιούχος του έργου
ΜΚΟ
Δημόσιος οργανισμός (Εθνική υπηρεσία για τους Ρομά)
Δημόσιος οργανισμός
(Κοινωνική υπηρεσία δήμου Baia Mare)

Ισπανία
ΕΚΤ (ΕΠ για την καταπολέμηση των διακρίσεων)
ΕΚΤ (ΕΠ για την Ανδαλουσία)

Έργο αριθ. 16
Έργο αριθ. 17
Έργο αριθ. 18
Έργο αριθ. 19

Διαχειριστική αρχή
Διαχειριστική αρχή του ΕΚΤ
(Υπουργείο απασχόλησης και κοινωνικής ασφάλισης)

Ενδιάμεσος φορέας
Ίδρυμα
Ενδιάμεσος φορέας σε περιφερειακό επίπεδο
(Junta de Andalucia)

Δικαιούχος του έργου
ΜΚΟ

Πηγή: ΕΕΣ.

Παράρτημα III

Κοινές βασικές αρχές (ΚΒΑ) για την ένταξη των Ρομά

Οι δέκα κοινές βασικές αρχές (ΚΒΑ) συζητήθηκαν κατά την πρώτη σύσκεψη της ευρωπαϊκής πλατφόρμας για την ενσωμάτωση των Ρομά το 2009 στην Πράγα. Στη συνέχεια συμπεριλήφθηκαν ως παράρτημα στα συμπεράσματα της συνεδρίασης του Συμβουλίου «Απασχόληση, Κοινωνική Πολιτική, Υγεία και Καταναλωτές», της 8ης Ιουνίου 2009.

1.Εποικοδομητικές, ρεαλιστικές και αμερόληπτες πολιτικές

Οι πολιτικές που αποβλέπουν στην ένταξη των Ρομά σέβονται και πραγματώνουν τις βασικές αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες περιλαμβάνουν τα ανθρώπινα δικαιώματα και την αξιοπρέπεια, την αποφυγή δυσμενών διακρίσεων και την ισότητα ευκαιριών, καθώς και την οικονομική ανάπτυξη. Οι πολιτικές για ένταξη των Ρομά ενσωματώνονται στις βασικές πολιτικές και δη στους τομείς της εκπαίδευσης, της απασχόλησης, των κοινωνικών υποθέσεων, της στέγασης, της υγείας και της ασφάλειας. Στόχος των πολιτικών αυτών είναι να παρέχεται στους Ρομά πραγματική πρόσβαση σε ίσες ευκαιρίες εντός των κοινωνιών των κρατών μελών.

2.Οι Ρομά ως ειδικός αλλά όχι αποκλειστικός στόχος

Η συγκεκριμένη, αλλά όχι αποκλειστική στόχευση των Ρομά ως ομάδας, έχει ουσιώδη σημασία για την ενσωμάτωση διαφόρων πρωτοβουλιών πολιτικής. Αυτό εξυπακούεται ότι επίκεντρό τους είναι η ομάδα των Ρομά, χωρίς όμως να αποκλείονται άλλες ομάδες που βρίσκονται γενικώς σε παρόμοια κοινωνική και οικονομική κατάσταση. Η προσέγγιση αυτή δεν απομονώνει τις παρεμβάσεις που απευθύνονται ειδικά στους Ρομά από τις ευρύτερες πρωτοβουλίες πολιτικής. Εκτός αυτού θα πρέπει, όταν αυτό έχει σημασία, να εξετάζονται οι δυνητικές επιπτώσεις των ευρύτερων πολιτικών και αποφάσεων στην κοινωνική ένταξη των Ρομά.

3.Διαπολιτισμική προσέγγιση

Χρειάζεται μια διαπολιτισμική προσέγγιση, στην οποία οι Ρομά θα εμπερικλείονται στη χορεία ομάδων διαφορετικής εθνοτικής προέλευσης. Οι διαπολιτισμικές γνώσεις και δεξιότητες —ουσιώδεις για μια αποτελεσματική επικοινωνία και πολιτική— θα πρέπει να προωθηθούν παράλληλα με την καταπολέμηση των προκαταλήψεων και στερεοτύπων.

4.Πλήρης κοινωνική ενσωμάτωση των Ρομά

Όλες οι πολιτικές ένταξης επιδιώκουν την ενσωμάτωση των Ρομά στον βασικό κοινωνικό κορμό (στους κρατούντες εκπαιδευτικούς θεσμούς, τη συνήθη αγορά εργασίας και τη συνήθη στέγαση). Όπου εξακολουθεί να υπάρχει χωριστή παιδεία και στέγαση, είτε εν μέρει είτε εξ ολοκλήρου, οι πολιτικές για την ένταξη των Ρομά πρέπει να αποβλέπουν σε υπέρβαση της παραδεδομένης αυτής αντίληψης. Θα πρέπει να αποφεύγεται η δημιουργία τεχνητής και στεγανοποιημένης αγοράς εργασίας «για Ρομά».

5.Συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου

Οι πρωτοβουλίες πολιτικής για την ένταξη των Ρομά θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες και περιστάσεις των γυναικών Ρομά. Αφορούν ζητήματα όπως οι πολλαπλές δυσμενείς διακρίσεις και η προβληματική πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη και την παιδική φροντίδα, αλλά επίσης την ενδοοικογενειακή βία και εκμετάλλευση.

6.Αλληλομετάδοση τεκμηριωμένων πολιτικών

Κεφαλαιώδους σημασίας είναι να αποκομίζουν τα κράτη μέλη διδάγματα από την πείρα τους στην ανάπτυξη πρωτοβουλιών ένταξης των Ρομά και να μεταδίδουν την πείρα τους αυτή σε άλλα κράτη μέλη. Αποτελεί κοινή παραδοχή ότι η ανάπτυξη, η υλοποίηση και η παρακολούθηση πολιτικών για την ένταξη των Ρομά απαιτεί ικανοποιητική βάση κοινωνικών και οικονομικών δεδομένων, συλλεγόμενων σε τακτική βάση. Όταν παρίσταται ανάγκη πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα παραδείγματα και οι εμπειρίες από πολιτικές κοινωνικής ένταξης που απευθύνονται σε άλλες ευάλωτες ομάδες, όχι μόνο στο εσωτερικό της ΕΕ αλλά και εκτός αυτής.

7.Χρήση μέσων της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Κατά τη διαμόρφωση και την εφαρμογή των πολιτικών τους με σκοπό την ένταξη των Ρομά, τα κράτη μέλη πρέπει κατ’ αρχήν να αξιοποιούν στο ακέραιο τα μέσα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στα οποία συγκαταλέγονται οι νομοθετικές πράξεις (οδηγία για την φυλετική ισότητα, απόφαση-πλαίσιο για τον ρατσισμό και την ξενοφοβία), τα χρηματοδοτικά μέσα (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης, Προενταξιακό Μέσο) και τα συντονιστικά μέσα (Ανοικτές Μέθοδοι Συντονισμού). Τα κράτη μέλη οφείλουν να μεριμνούν προκειμένου η χρήση των χρηματοδοτικών μέσων να συνάδει με τις παρούσες κοινές βασικές αρχές, και να αξιοποιούν τις εξειδικευμένες γνώσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε ό,τι αφορά την αξιολόγηση πολιτικών και σχεδίων. Η αξιολόγηση από ομοτίμους και η μετάδοση ορθών πρακτικών διευκολύνονται επίσης σε επίπεδο εμπειρογνωμόνων από το EURoma (Ευρωπαϊκό Δίκτυο για την κοινωνική ένταξη και τους Ρομά στο πλαίσιο των Διαρθρωτικών Ταμείων).

8.Συμμετοχή των περιφερειακών και τοπικών αρχών

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να σχεδιάζουν, να αναπτύσσουν, να υλοποιούν και να αξιολογούν τις πρωτοβουλίες πολιτικής για την ένταξη των Ρομά σε στενή συνεργασία με τις περιφερειακές και τοπικές αρχές. Οι αρχές αυτές διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην πρακτική εφαρμογή των πολιτικών.

9.Συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών

Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να σχεδιάζουν, να αναπτύσσουν, να υλοποιούν και να αξιολογούν τις πρωτοβουλίες πολιτικής για την ένταξη των Ρομά σε στενή συνεργασία με φορείς της κοινωνίας των πολιτών όπως μη κυβερνητικοί οργανισμοί, κοινωνικοί εταίροι και πανεπιστήμια/ερευνητικά ιδρύματα. Η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών έχει αναγνωριστεί ως ζωτικής σημασίας τόσο για την κινητοποίηση της εμπειρογνωσίας όσο και για τη διάδοση των γνώσεων που απαιτούνται για την ανάπτυξη δημόσιου διαλόγου και λογοδοσίας σε όλες τις φάσεις των σχετικών πολιτικών.

10.Ενεργός συμμετοχή των Ρομά

Η αποτελεσματικότητα των πολιτικών εντείνεται με τη συμμετοχή των Ρομά σε κάθε φάση της διαδικασίας. Η συμμετοχή των Ρομά πρέπει να γίνεται πράξη σε εθνικό και ευρωπαϊκό συνάμα επίπεδο με την κατάθεση των ειδικών γνώσεων που διαθέτουν Ρομά εμπειρογνώμονες και δημόσιοι λειτουργοί, καθώς και μέσω διαβουλεύσεων με συγκεκριμένους φορείς Ρομά κατά τον σχεδιασμό, την υλοποίηση και την αξιολόγηση πρωτοβουλιών πολιτικής. Οι πολιτικές ένταξης θα πρέπει προπάντων να διέπονται από ευρύτητα πνεύματος και διαφάνεια, και να θίγουν ζητήματα ακανθώδη ή «απαγορευμένα» με σωστό και αποτελεσματικό τρόπο. Ζωτική σημασία έχει επίσης η υποβοήθηση των Ρομά ώστε να συμμετέχουν πλήρως στη δημόσια ζωή, η τόνωση της ενεργητικής συμμετοχής τους στα κοινά και η αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού τους.

Απαντήσεις της Επιτροπής

Σύνοψη

II

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, εκτός από το ποσό των 1,5 δισ. ευρώ που αντιστοιχεί στο κονδύλιο για την επενδυτική προτεραιότητα 9 ii) του ΕΚΤ, χορηγείται επιπλέον χρηματοδότηση για την ένταξη των Ρομά μέσω άλλων επενδυτικών προτεραιοτήτων τόσο του ΕΚΤ όσο και του ΕΤΠΑ.

IV

Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η καταπολέμηση των διακρίσεων αποτελεί οριζόντια αρχή που θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την κατάρτιση και την εφαρμογή των συμφωνιών εταιρικής σχέσης και των επιχειρησιακών προγραμμάτων σε όλα τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά και επενδυτικά ταμεία (ΕΔΕΤ) (όπως ορίζεται στο άρθρο 7 του ΚΚΔ).

Η αρχή της εταιρικής σχέσης που κατοχυρώνεται στον κανονισμό περί κοινών διατάξεων (ΚΚΔ) (άρθρο 5) και στον Ευρωπαϊκό κώδικα δεοντολογίας επιβάλλει τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων εταίρων στον σχεδιασμό και την εφαρμογή των συμφωνιών εταιρικής σχέσης και των επιχειρησιακών προγραμμάτων (ΕΠ) του ΕΚΤ και του ΕΤΠΑ (συμπεριλαμβανομένων των επιτροπών παρακολούθησης, όπως ορίζεται στο άρθρο 48 του ΚΚΔ).

V

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, βάσει των αρμοδιοτήτων της στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης, βοηθά τα κράτη μέλη να εξασφαλίσουν ότι οι αλλαγές που θεσπίστηκαν για την περίοδο 2014-2020 θα οδηγήσουν σε έργα που συμβάλλουν στην καλύτερη ένταξη των Ρομά, π.χ. με την αξιολόγηση της εκπλήρωσης των σχετικών εκ των προτέρων αιρεσιμοτήτων, με τον καθοδηγητικό ή τον συμβουλευτικό της ρόλο στις επιτροπές παρακολούθησης.

VI

Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η παρακολούθηση της αποτελεσματικής συμβολής των έργων που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ στην ένταξη των Ρομά είναι δυσχερής λόγω των αντικειμενικών νομικών εμποδίων για τη συλλογή δεδομένων με βάση την εθνοτική καταγωγή και την εφαρμογή της συγκεκριμένης αλλά όχι αποκλειστικής στόχευσης που έχει συχνά ως αποτέλεσμα να μην είναι οι Ρομά η μόνη ομάδα που επωφελείται από τη στήριξη περιθωριοποιημένων ομάδων.

Παρόλα αυτά, η Επιτροπή πιστεύει ότι, κατά την περίοδο 2014-2020, η παρακολούθηση της ένταξης των Ρομά θα βελτιωθεί σημαντικά με βάση την επενδυτική προτεραιότητα 9 ii) του ΕΚΤ, τους σχετικούς ειδικούς στόχους των επιχειρησιακών προγραμμάτων του ΕΚΤ και του ΕΤΠΑ και τη χρήση κοινών δεικτών εκροών του ΕΚΤ για τους συμμετέχοντες καθώς και τους ειδικούς δείκτες και στόχους του κάθε προγράμματος.

Σύσταση 1

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η σύσταση αυτή απευθύνεται στα κράτη μέλη.

Σύσταση 1 α)

Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι το επίπεδο στήριξης που παρέχουν τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά και επενδυτικά ταμεία (ΕΔΕΤ) σε μέτρα υπέρ των περιθωριοποιημένων κοινοτήτων όπως οι Ρομά είναι απλώς ενδεικτικό, δεδομένου ότι τα κράτη μέλη οφείλουν μόνο να παρέχουν οικονομικά δεδομένα όταν επιλέγεται η ειδική επενδυτική προτεραιότητα 9 ii) του ΕΚΤ και/ή έχουν καθοριστεί ειδικοί σκοποί/στόχοι/δείκτες σε άλλους σχετικούς θεματικούς στόχους του ΕΚΤ και του ΕΤΠΑ.

Σύσταση 1 β)

Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι, εάν ο ΚΚΔ περιέχει γενική εκ των προτέρων αιρεσιμότητα για την καταπολέμηση των διακρίσεων για όλα τα ΕΔΕΤ, η αξιολόγηση της εκπλήρωσής της περιορίζεται στα κριτήρια που ορίζονται στους κανονισμούς των ΕΔΕΤ. Επίσης, κατά τη λήψη απόφασης σχετικά με τα ειδικά και κατάλληλα μέτρα πολιτικής, συμπεριλαμβανομένου του περιεχομένου των σχετικών στρατηγικών, εντός των εθνικών και περιφερειακών αρμοδιοτήτων, θα πρέπει να τηρείται η αρχή της επικουρικότητας.

Τα κράτη μέλη όφειλαν να περιλάβουν ειδικούς σκοπούς και στόχους στα ΕΠ τους, στις περιπτώσεις που επέλεξαν την ειδική επενδυτική προτεραιότητα 9 iii) του ΕΚΤ «Καταπολέμηση κάθε μορφής διακρίσεων και προώθηση των ίσων ευκαιριών». Αυτό αφορά κατά κύριο λόγο τα κράτη μέλη για τα οποία έχουν εκδοθεί ειδικές ανά χώρα συστάσεις σε αυτό τον τομέα.

Σύσταση 1 γ)

Το άρθρο 5 του ΚΚΔ ορίζει ότι οι φορείς που εκπροσωπούν την κοινωνία των πολιτών αποτελούν μέρος της αρχής της εταιρικής σχέσης και της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης. Σύμφωνα με το άρθρο 5 παράγραφος 2 του ΚΚΔ, οι εταίροι συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, στην εκπόνηση συμφώνων εταιρικής σχέσης και σε όλη τη διάρκεια της προετοιμασίας και της εφαρμογής των προγραμμάτων.

Σύσταση 2 α)

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση, θεωρεί ότι θα πρέπει να εφαρμοστεί στο επίπεδο επιχειρησιακών προγραμμάτων και τονίζει ότι έχει ήδη λάβει μέτρα προς την κατεύθυνση αυτή.

Όπως επισημαίνεται στο σημείο 38, η Επιτροπή εξέδωσε θεματικά έγγραφα καθοδήγησης με τίτλο «Έγγραφο καθοδήγησης για τα κράτη μέλη σχετικά με τη χρήση των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων για την καταπολέμηση του εκπαιδευτικού και χωρικού διαχωρισμού» το 2015. Τα κράτη μέλη καλούνται να εφαρμόσουν τις διατάξεις των κατευθυντήριων οδηγιών κατά τον προγραμματισμό και την εφαρμογή, με σκοπό την πρόληψη και την καταπολέμηση του εκπαιδευτικού και στεγαστικού διαχωρισμού των περιθωριοποιημένων κοινοτήτων, συμπεριλαμβανομένων των Ρομά.

Η Επιτροπή έχει πλήρη επίγνωση ότι η αποτελεσματική εφαρμογή στην πράξη έχει καθοριστική σημασία. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή προσλαμβάνει εμπειρογνώμονες για να βοηθήσουν τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν τις κατευθυντήριες οδηγίες που εστιάζονται πρωτίστως στην Τσεχική Δημοκρατία, τη Σλοβακία, την Ουγγαρία, τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία.

Η ανακατανομή και τροποποίηση των επιχειρησιακών προγραμμάτων (ΕΠ) θα πρέπει κατά γενικό κανόνα να γίνεται από τα κράτη μέλη.

Σύσταση 2 β)

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση και θεωρεί ότι έχει ήδη λάβει μέτρα προς αυτή την κατεύθυνση.

Η Επιτροπή θα κάνει πλήρη χρήση των εθνικών εκθέσεων προόδου, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο των συνεδριάσεων της επιτροπής παρακολούθησης, με σκοπό να καλέσει και να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να ενισχύσουν τα χρηματοδοτούμενα από τα ΕΔΕΤ μέτρα, όταν αυτό είναι αναγκαίο, για την καλύτερη αντιμετώπιση των προκλήσεων που εντοπίζονται σε σχέση με τους Ρομά. Μετά τη συζήτηση αυτή, τα κράτη μέλη μπορούν να υποβάλουν αιτήσεις τροποποίησης των ΕΠ σύμφωνα με το άρθρο 30 παράγραφος 1 του ΚΚΔ.

Επιπλέον, η Επιτροπή επισημαίνει ότι, σύμφωνα με το άρθρο 23 παράγραφος 1 στοιχείο α) του ΚΚΔ, μπορεί να κάνει χρήση των εξουσιών της μόνο για να ζητήσει από τα κράτη μέλη να τροποποιήσουν τα ΕΠ τους για την αντιμετώπιση των προκλήσεων σε σχέση με τους Ρομά που προσδιορίζονται στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις και όταν απαιτείται ανακατανομή των χρηματοδοτικών πόρων για την αντιμετώπισή τους.

Σύσταση 3

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η σύσταση αυτή απευθύνεται στα κράτη μέλη.

Η δυνατότητα χρηματοδότησης βιώσιμων δράσεων για την αποτελεσματική στήριξη της ένταξης των Ρομά αντιμετωπίζεται με διαφορετικούς τρόπους στους κανονισμούς των ΕΔΕΤ.

Καταρχάς, οι μακροχρόνιες (7ετείς) δράσεις είναι δυνατές στο πλαίσιο της περιόδου προγραμματισμού 2014-2020 και η διάρκεια κάθε μεμονωμένου έργου θα πρέπει να είναι ανάλογη με τους καθορισμένους στόχους.

Δεύτερον, ο κανονισμός του ΕΚΤ περιλαμβάνει πλαίσιο για καλύτερη παρακολούθηση των θετικών αποτελεσμάτων όσον αφορά την ένταξη των περιθωριοποιημένων ομάδων (μεταξύ των οποίων και οι Ρομά) με κοινούς δείκτες υλοποίησης και δείκτες μακροπρόθεσμων αποτελεσμάτων που αποσκοπούν στην προώθηση της βιωσιμότητας των χρηματοδοτούμενων από το ΕΚΤ δράσεων για τις περιθωριοποιημένες κοινότητες Ρομά.

Τρίτον, στην περίπτωση των έργων υποδομής που χρηματοδοτούνται από το ΕΤΠΑ, όπως συμβαίνει για κάθε τομέα, τα κράτη μέλη πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τον τρόπο με τον οποίο θα εξασφαλίζεται η βιωσιμότητα του έργου στις περιπτώσεις όπου αυτό έχει σημασία μετά την ολοκλήρωσή του (π.χ. συντήρηση).

Σύσταση 4

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση και θα την λάβει υπόψη όσο το δυνατόν περισσότερο για την επόμενη περίοδο προγραμματισμού.

Όσον αφορά την περίοδο χρηματοδότησης 2014-2020, θα πρέπει να επισημανθεί ότι οι στόχοι για την ένταξη των Ρομά έχουν ήδη αποτυπωθεί στο πλαίσιο των ΕΔΕΤ από τον σχεδιασμό των επιχειρησιακών προγραμμάτων για τα κράτη μέλη στα οποία εφαρμόζεται η εκ των προτέρων αιρεσιμότητα ειδικά για τους Ρομά.

Η πρωτοβουλία για την αναθεώρηση επιχειρησιακών προγραμμάτων ανήκει κατά κύριο λόγο στα κράτη μέλη. Σύμφωνα με τον ΚΚΔ, οι αιτήσεις για τροποποίηση προγραμμάτων που υποβάλλουν τα κράτη μέλη πρέπει να είναι δεόντως αιτιολογημένες και να ορίζουν ιδίως τον αναμενόμενο αντίκτυπο των τροποποιήσεων του προγράμματος στην επίτευξη της στρατηγικής της Ένωσης για έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, καθώς και των ειδικών στόχων που ορίζονται στο πρόγραμμα.

Εντός του νομικού πλαισίου για την περίοδο 2014-2020, με την επιφύλαξη των ελέγχων, η διαχειριστική αρχή του οικείου επιχειρησιακού προγράμματος έχει την υποχρέωση να θεσπίσει σύστημα καταχώρισης και αποθήκευσης δεδομένων σε ηλεκτρονική μορφή για κάθε πράξη, που είναι αναγκαίο, μεταξύ άλλων, για τους σκοπούς της παρακολούθησης και της αξιολόγησης. Αυτό αφορά χρηματοοικονομικά στοιχεία, καθώς και τις εκροές και τα αποτελέσματα.

Σύσταση 5

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η σύσταση αυτή απευθύνεται στα κράτη μέλη και εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι, εκτός από τους νομικούς περιορισμούς για τη συλλογή δεδομένων σχετικά με την εθνοτική καταγωγή σε ορισμένα κράτη μέλη, κάθε ειδικός δείκτης για τους Ρομά εμπίπτει στο καθεστώς προστασίας των δεδομένων (άρθρο 8 της οδηγίας 95/46/ΕΚ), των αποκαλούμενων ευαίσθητων δεδομένων. Τα φυσικά πρόσωπα διατηρούν το δικαίωμα να αρνηθούν να δώσουν τη συγκατάθεσή τους για τη συλλογή των δεδομένων. Ως εκ τούτου, τα δεδομένα σχετικά με τον αριθμό των Ρομά που συμμετέχουν σε χρηματοδοτούμενες από τα ΕΔΕΤ δραστηριότητες βασίζονται ως επί το πλείστον σε υπεύθυνες δηλώσεις.

Σύσταση 6

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η σύσταση αυτή απευθύνεται στα κράτη μέλη.

Η Επιτροπή, ωστόσο, υπογραμμίζει ότι η πλήρης εφαρμογή της όσον αφορά τη δυνατότητα του ΕΚΤ να χρηματοδοτεί μέτρα κοινωνικής ένταξης, ανεξάρτητα από το αν αυτά συνδέονται με την απασχόληση, θα απαιτούσε τροποποίηση της Συνθήκης για την τροποποίηση της αποστολής του ΕΚΤ, όπως ορίζεται στο άρθρο 162.

Η Επιτροπή θεωρεί, εξάλλου, ότι ο κανονισμός του ΕΚΤ, ως έχει και ερμηνεύεται σύμφωνα με το άρθρο 162 της ΣΛΕΕ, μπορεί ήδη να αντιμετωπίσει το ζήτημα της ένταξης των Ρομά με ασφάλεια δικαίου μέσω του θεματικού στόχου της κοινωνικής ένταξης.

Στο πλαίσιο αυτό, το ΕΚΤ μπορεί να χρηματοδοτήσει μέτρα ένταξης των Ρομά, υπό τον όρο ότι τα μέτρα αυτά αποτελούν μέρος ενός ολοκληρωμένου συνόλου δράσεων που αποσκοπούν, έστω και έμμεσα, στο να αποκτήσουν οι Ρομά μεγαλύτερη πρόσβαση στην αγορά εργασίας.

Αυτή η νομική ερμηνεία της επιλεξιμότητας των μέτρων για την ένταξη των Ρομά στο πλαίσιο του ΕΚΤ κοινοποιήθηκε στα κράτη μέλη τον Νοέμβριο του 2015.

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν υφίσταται ανασφάλεια δικαίου.

Σύσταση 7

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση και θα εξετάσει, στο πλαίσιο της προετοιμασίας του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου κατά την εξέταση των κριτηρίων για την κατανομή των πόρων, τον ρόλο που θα πρέπει να διαδραματίζουν οι προκλήσεις της κοινωνικής ένταξης καθώς και την ανάγκη για μεγαλύτερη στοχοθέτηση των πόρων για τη στήριξη των περιθωριοποιημένων κοινοτήτων.

Σύσταση 8 α)

Η Επιτροπή δεν αποδέχεται τη σύσταση.

Μολονότι είναι πάντοτε πρόθυμη να συνεργαστεί με τα κράτη μέλη, δεδομένης της ποικιλομορφίας των εθνικών καταστάσεων και προσεγγίσεων και της ανάγκης σεβασμού της αρχής της επικουρικότητας, η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν είναι εφικτό ούτε σκόπιμο να αναπτύξει κοινή μεθοδολογία στον τομέα αυτό.

Σύσταση 8 β)

Η Επιτροπή δεν αποδέχεται τη σύσταση, διότι θεωρεί ότι το θέμα αυτό θα πρέπει να επαφίεται στη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας.

Επιπλέον, η Επιτροπή δεν προτίθεται να συγκεντρώσει στατιστικά δεδομένα για την εθνοτική καταγωγή στην έρευνα εργατικού δυναμικού και στις στατιστικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το εισόδημα και τις συνθήκες διαβίωσης. Η συλλογή στατιστικών δεδομένων για τον πληθυσμό των Ρομά είναι από τεχνική και νομική άποψη πολύ δύσκολο εγχείρημα, αλλά και δαπανηρό.

Εισαγωγή

12

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, εκτός από το ποσό των 1,5 δισ. ευρώ που αντιστοιχεί στο κονδύλιο για την επενδυτική προτεραιότητα 9 ii) του ΕΚΤ, χορηγείται επιπλέον χρηματοδότηση για την ένταξη των Ρομά μέσω άλλων επενδυτικών προτεραιοτήτων τόσο του ΕΚΤ όσο και του ΕΤΠΑ.

Παρατηρήσεις

30

Κατά την περίοδο 2007-2013, ο κανονισμός του ΕΚΤ υιοθέτησε μια γενική προσέγγιση ενσωμάτωσης που δεν εστιαζόταν αποκλειστικά στους Ρομά, αλλά γενικότερα στις ομάδες μειονεκτούντων ατόμων. Το καθαυτό ζήτημα της ένταξης των Ρομά καλυπτόταν από την προτεραιότητα «ενίσχυση της κοινωνικής ένταξης των μειονεκτούντων ατόμων».

Ορισμένα κράτη μέλη επέλεξαν μάλιστα να καλύψουν ρητά το ζήτημα της ένταξης των Ρομά στο εθνικό στρατηγικό πλαίσιο αναφοράς τους για τον προγραμματισμό των διαρθρωτικών ταμείων κατά την περίοδο 2007-2013.

34

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι το πλαίσιο της ΕΕ αναγνωρίζει ρητά ότι «πρωτίστως, τα κράτη μέλη οφείλουν να εξασφαλίσουν ότι οι Ρομά δεν υφίστανται διακρίσεις, αλλά αντιμετωπίζονται όπως κάθε άλλος πολίτης της ΕΕ με ισότιμη πρόσβαση σε όλα τα θεμελιώδη δικαιώματα, όπως κατοχυρώνονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ». Η ίση μεταχείριση αποτελεί, συνεπώς, οριζόντια αρχή και θεωρείται ότι αποτελεί προϋπόθεση για την αποτελεσματική ενσωμάτωση των Ρομά. Ενώ τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και τα κράτη μέλη έχουν από κοινού την ευθύνη να βελτιώσουν την κοινωνική ένταξη των Ρομά, χρησιμοποιώντας όλα τα μέσα και τις πολιτικές στο πλαίσιο των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων τους, τα κράτη μέλη έχουν την πρωταρχική ευθύνη και τις αρμοδιότητες να αλλάξουν την κατάσταση των περιθωριοποιημένων πληθυσμών, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας.

39

Η εταιρική σχέση σε συνδυασμό με την πολυεπίπεδη διακυβέρνηση αποτελεί προ πολλού βασική αρχή των ταμείων επιμερισμένης διαχείρισης (που εφαρμόστηκε και κατά τις προηγούμενες περιόδους προγραμματισμού) και κατοχυρώνεται επίσης στο άρθρο 5 του ΚΚΔ που διέπει τα ΕΔΕΤ για την περίοδο 2014-2020. Ο κώδικας δεοντολογίας που ενέκρινε η Επιτροπή με κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό βοηθά τα κράτη μέλη κατά την οργάνωση της εταιρικής σχέσης και καλύπτει ορισμένα πρακτικά ζητήματα, όπως την αντιπροσωπευτικότητα των επιλεγόμενων εταίρων, τις διαδικασίες επιλογής, τις διαδικαστικές απαιτήσεις για την εξασφάλιση της έγκαιρης, ουσιαστικής και διαφανούς διαβούλευσης, καθώς και την αρχή της εκπροσώπησης των εταίρων καθ’όλη τη διάρκεια του κύκλου, περιλαμβανομένων των επιτροπών παρακολούθησης.

40

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι έχει χορηγήσει σημαντική χρηματοδότηση στα δύο αναφερόμενα κοινά προγράμματα (ROMACT και ROMED).

44

Αν και δεν έχει θέσει στόχους για την καταπολέμηση των διακρίσεων, η ισπανική εθνική στρατηγική για την ένταξη των Ρομά τονίζει την ανάγκη για συμπληρωματικότητα και συνέργειες με το δεύτερο σχέδιο για την ιθαγένεια και την ένταξη για την περίοδο 2011-2014 και την εθνική στρατηγική για την καταπολέμηση του ρατσισμού, των διακρίσεων, της ξενοφοβίας και της μισαλλοδοξίας που προβλέπουν συγκεκριμένα μέτρα για την καταπολέμηση των διακρίσεων.

45

Όπως περιγράφεται στην ουγγρική εθνική στρατηγική για την ένταξη των Ρομά, ο στόχος της πολιτικής για την κοινωνική ένταξη δεν αφορά μόνο τους Ρομά, αλλά στοχεύει σε μια ευρύτερη ομάδα. Οι στόχοι της είναι οι εξής: η μείωση του ποσοστού των ατόμων που ζουν σε συνθήκες φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, η μείωση της κοινωνικής υστέρησης των μειονεκτούντων παιδιών και η μείωση των κοινωνικών διαφορών μεταξύ των Ρομά και των μη Ρομά. Οι στόχοι αυτοί αντιμετωπίζονται οριζόντια σε πέντε τομείς: με τη βελτίωση των ευκαιριών στην αγορά εργασίας των μακροχρόνια ανέργων σε παραγωγική ηλικία· τη μείωση της παιδικής φτώχειας· την αντιμετώπιση των μειονεκτημάτων σε σχέση με την κοινωνικοποίηση και των μειονεκτημάτων κοινωνικού και πολιτισμικού χαρακτήρα· την αντιμετώπιση των μειονεκτημάτων που συνδέονται με την εκπαίδευση και την αγορά εργασίας για τις γυναίκες Ρομά· την αντιμετώπιση της αναπτυξιακής υστέρησης των περιοχών σε μειονεκτική θέση.

49

Στην αξιολόγηση του 2015 σχετικά με την πρόοδο ως προς την εφαρμογή των εθνικών στρατηγικών για την ένταξη των Ρομά για τη Βουλγαρία, η Επιτροπή πράγματι σημείωσε ότι το εθνικό σημείο επαφής για τους Ρομά (ΕΣΕΡ) «στερείται ανθρώπινων πόρων και πολιτικών μέσων για την αποτελεσματική εκπλήρωση της αποστολής του και τη στήριξη της προόδου με πειστικό τρόπο». Ωστόσο, είναι επίσης αληθές ότι η υλοποίηση των εθνικών στρατηγικών για την ένταξη των Ρομά εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα ΕΔΕΤ. Κατά συνέπεια, στην πράξη, το ΕΣΕΡ υποστηρίζεται κατά την άσκηση των καθηκόντων του από συμπληρωματικές δομές. Το 2015 συστάθηκε διυπουργική ομάδα εργασίας για τον σχεδιασμό και τον συντονισμό των παρεμβάσεων των ΕΔΕΤ κατά την περίοδο 2014-2020, υπό την ηγεσία της κεντρικής μονάδας συντονισμού των ΕΔΕΤ, με τη συμμετοχή του ΕΣΕΡ και των αρμόδιων υπουργείων σε επίπεδο υφυπουργών (εργασίας, παιδείας, υγείας, περιφερειακής ανάπτυξης, γεωργίας), εμπειρογνωμόνων (συντονιστών βάσει των 6 τομέων προτεραιότητας των εθνικών στρατηγικών για την ένταξη των Ρομά), καθώς και εκπροσώπων των δήμων.

50 Δεύτερη περίπτωση

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι στην παρούσα πολιτική συγκυρία υπάρχουν εξελίξεις που μπορεί να οδηγήσουν στο να δίνεται ολοένα και μεγαλύτερη προσοχή στα προβλήματα των Ρομά στη Βουλγαρία.

51 Πρώτη περίπτωση

Στη Βουλγαρία, η ετήσια παρακολούθηση της εφαρμογής των εθνικών στρατηγικών ένταξης των Ρομά πραγματοποιείται βάσει διοικητικών εκθέσεων όλων των αρμόδιων θεσμικών οργάνων και των δήμων και θα ενισχυθεί ακόμη περισσότερο με νέο σύστημα παρακολούθησης που θα είναι έτοιμο έως το τέλος Δεκεμβρίου 2016.

54

Βλ. απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 50 σχετικά με τη Βουλγαρία.

60

Η Επιτροπή δεν συμμερίζεται την παρατήρηση του Συνεδρίου που υπονοεί ότι υπάρχει ανασφάλεια δικαίου. Η αποστολή του ΕΚΤ, όπως ορίζεται στο άρθρο 162 της ΣΛΕΕ, είναι να βελτιώνει τις δυνατότητες απασχόλησης των εργαζομένων στην εσωτερική αγορά. Ως εκ τούτου, η εφαρμογή του θεματικού στόχου 9 για την κοινωνική ένταξη σύμφωνα με το άρθρο 162 της ΣΛΕΕ συνεπάγεται ότι το ΕΚΤ μπορεί να χρηματοδοτήσει οιαδήποτε μέτρα ένταξης των Ρομά που αποτελούν μέρος ενός ολοκληρωμένου συνόλου μέτρων τα οποία συμβάλλουν, έστω και μόνο έμμεσα, στο να αποκτήσουν οι Ρομά μεγαλύτερη πρόσβαση στην αγορά εργασίας. Αυτή η νομική ερμηνεία της επιλεξιμότητας των μέτρων ένταξης των Ρομά στο πλαίσιο του ΕΚΤ διευκρινίστηκε και κοινοποιήθηκε στα κράτη μέλη τον Νοέμβριο του 2015. Η στήριξη του ΕΚΤ μπορεί να συμπληρώνεται από άλλα μέσα που μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα κράτη μέλη για την αντιμετώπιση των βασικών αναγκών και την παροχή υλικής βοήθειας στους Ρομά, όπως το Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους (ΤΕΒΑ).

Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι το Ελεγκτικό Συνέδριο έχει περιλάβει στο δείγμα του μόνο ολοκληρωμένα στεγαστικά έργα του ΕΤΠΑ. Λαμβάνοντας υπόψη την ημερομηνία τροποποίησης του κανονισμού και το χρονικό διάστημα που απαιτείται για την εκπόνηση τέτοιων έργων, ορισμένα έργα ήταν ακόμη σε εξέλιξη κατά τον χρόνο διενέργειας του ελέγχου.

61

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι δεν υπήρχε κανονιστική απαίτηση να περιλαμβάνει το πρόγραμμα τέτοιους δείκτες. Ωστόσο, όσον αφορά το ΕΚΤ, το παράρτημα XXIII απαιτούσε την υποβολή εκθέσεων για την πραγματική συμμετοχή των μειονοτήτων και των μειονεκτουσών ομάδων σε δράσεις του ΕΚΤ.

Η Επιτροπή σημειώνει ότι στο πλαίσιο της περιόδου προγραμματισμού 2007-2013 το ΕΚΤ ακολουθούσε μια προσέγγιση ενσωμάτωσης για τη στήριξη των μειονεκτουσών ομάδων, ενώ ο ορισμός των ομάδων-στόχων καθώς και των ειδικών σκοπών, στόχων και δεικτών που έπρεπε να χρησιμοποιηθούν είχε αφεθεί στα κράτη μέλη με βάση τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν, όπως περιγράφονται στα εθνικά προγράμματα μεταρρυθμίσεων (ΕΠΜ) και τα εθνικά σχέδια δράσης για την κοινωνική ένταξη (NAPSI).

62

Η απουσία χρηματοοικονομικών στοιχείων εξηγείται από το γεγονός ότι η στήριξη από το ΕΚΤ δεν είχε στόχευε αποκλειστικά τον πληθυσμό των Ρομά.

64

Για παράδειγμα, η Ουγγαρία και η Τσεχική Δημοκρατία έθεσαν σε εφαρμογή δράσεις χρηματοδοτούμενες από το ΕΤΠΑ που στοχεύουν υποβαθμισμένες συνοικίες κατοικούμενες από Ρομά πριν από την τροποποίηση.

65

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, σύμφωνα με το νομικό πλαίσιο της ΕΕ για την προστασία των δεδομένων, τα φυσικά πρόσωπα έχουν το δικαίωμα να αρνηθούν να δώσουν τη συγκατάθεσή τους για τη συλλογή δεδομένων που αφορούν την εθνοτική καταγωγή. Ως εκ τούτου, τα στοιχεία που συλλέγονται σχετικά με την εθνοτική καταγωγή μπορεί να είναι πράγματι αναξιόπιστα για τη στήριξη της απόφασης σχετικά με το απαιτούμενο επίπεδο χρηματοδότησης για την ένταξη των Ρομά.

Ορισμένα κράτη μέλη (π.χ. Ουγγαρία, Σλοβακία) έχουν εισαγάγει υποκατάστατους δείκτες είτε εθνοτικού είτε κοινωνικοοικονομικού χαρακτήρα (όπως χάρτες φτώχειας, γκετοποιημένες γειτονιές σε αστικές και αγροτικές περιοχές, άτομα που ζουν σε συνθήκες ακραίας φτώχειας) με σκοπό τον προσδιορισμό των αναγκών και τον καθορισμό των αναγκαίων οικονομικών πόρων. Η συμμετοχή των κοινοτήτων των Ρομά διασφαλίζεται με αυτές τις προσεγγίσεις.

Βλ. επίσης σημείο 87 της έκθεσης του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Επιπλέον, σε διάφορα κράτη μέλη, η συλλογή των δεδομένων σχετικά με την εθνοτική καταγωγή απαγορεύεται από τον νόμο.

68

Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι το σχετικό επιχειρησιακό πρόγραμμα δεσμεύεται επανειλημμένως και σαφώς ότι τα εκπαιδευτικά μέτρα θα πρέπει να οδηγήσουν σε εκπαίδευση χωρίς αποκλεισμούς και στην εξάλειψη του διαχωρισμού, συμπεριλαμβανομένου ενός ειδικού δείκτη που αφορά τον αριθμό των εκπαιδευτικών μονάδων που συμμετέχουν σε προγράμματα για την εξάλειψη του διαχωρισμού.

Οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων έργων που καταρτίστηκαν στο πλαίσιο των επιχειρησιακών προγραμμάτων περιέχουν περισσότερα στοιχεία σχετικά με τις ειδικές απαιτήσεις που συνδέονται με εκπαιδευτικά μέτρα. Αυτά αποτελούν αντικείμενο διαβούλευσης με τις επιτροπές παρακολούθησης του προγράμματος, στις οποίες η Επιτροπή συμμετέχει επίσης ως συμβουλευτικό μέλος.

Το επεξηγηματικό σημείωμα σχετικά με τη χρήση των ΕΔΕΤ για την εξάλειψη του διαχωρισμού παρέχει μεθοδολογική καθοδήγηση για τον σχεδιασμό των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων και την υλοποίηση των έργων.

Επιπλέον, κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, η Ουγγαρία έλαβε υπόψη τις υφιστάμενες ειδικές ανά χώρα συστάσεις και επέλεξε την επενδυτική προτεραιότητα η οποία μπορεί να παράσχει στήριξη στις κοινότητες των Ρομά.

Το 2015 η Επιτροπή ζήτησε από τις ουγγρικές αρχές συμπληρωματικά στοιχεία σχετικά με τη στήριξη που παρέχεται για την ανάπτυξη της δημόσιας εκπαίδευσης, καθώς και λεπτομερέστερη περιγραφή της διαθέσιμης χρηματοδότησης στον τομέα αυτό.

Πλαίσιο 5 — Έλλειψη μέτρων για την εξάλειψη του διαχωρισμού στον τομέα της εκπαίδευσης στο πλαίσιο των ΕΔΕΤ στην Ουγγαρία

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι ένα τοπικό σχέδιο ισότητας στην εκπαίδευση αποτελεί προϋπόθεση για να μπορούν οι φορείς τοπικής διακυβέρνησης να υποβάλλουν αίτηση χρηματοδότησης, περιλαμβανομένων των χρηματοδοτούμενων από τα ΕΔΕΤ δράσεων.

Το ΕΠ Ανάπτυξης των ανθρώπινων πόρων του ΕΤΠΑ/ΕΚΤ της περιόδου 2014-2020 περιέχει σαφή και επανειλημμένη δέσμευση για την εξάλειψη του διαχωρισμού καθώς και ορισμένα μέτρα για την εξάλειψη του διαχωρισμού (π.χ. εκπαίδευση, στέγαση).

Όσον αφορά τον βαθμό ανάλυσης αυτών των μέτρων στο ΕΠ, βλ. απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 68.

69

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι και ορισμένες άλλες επενδυτικές προτεραιότητες τόσο του ΕΚΤ όσο και του ΕΤΠΑ, που εμπίπτουν στους θεματικούς στόχους 8, 9 και 10 του ΚΚΔ σχετικά με την απασχόληση, την κοινωνική ένταξη και την εκπαίδευση, στηρίζουν επίσης την ένταξη των Ρομά με τη χορήγηση σημαντικών ποσών σε τομείς όπως η χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση, η κοινωνική στέγαση, η πρόσβαση στις υπηρεσίες κοινωνικής πρόνοιας και υγείας. Συμβάλλουν επίσης, κατά περίπτωση, στην εφαρμογή της ειδικής σύστασης για τη χώρα (π.χ. για την προσχολική εκπαίδευση και τις εκπαιδευτικές υποδομές).

Αυτό συνάδει με την εφαρμογή της κοινής βασικής αρχής 2 για τη «συγκεκριμένη, αλλά όχι αποκλειστική στόχευση» και 4 για την «πλήρη κοινωνική ενσωμάτωση των Ρομά». Σύμφωνα με αυτές τις αρχές, η κοινωνική ένταξη των Ρομά πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των γενικών μέτρων κοινωνικής ένταξης και περιορισμού της φτώχειας, ώστε να αποτραπεί η περαιτέρω απομόνωση των κοινοτήτων Ρομά.

Ένα καλό σχετικό παράδειγμα είναι το σλοβακικό ΕΠ για τους ανθρώπινους πόρους, όπως επιβεβαιώνει το Ελεγκτικό Συνέδριο στο πλαίσιο 8. Η Σλοβακία αποδέχθηκε τη σύσταση της Επιτροπής για τη θέσπιση ενός πολυταμειακού ΕΠ με δύο ειδικούς άξονες προτεραιότητας για το ΕΚΤ και το ΕΤΠΑ αντίστοιχα, καθένας από τους οποίους περιλαμβάνει ένα σύνολο ειδικών στόχων που θα πρέπει να υλοποιηθούν με ολοκληρωμένο τρόπο.

73

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η επενδυτική προτεραιότητα 9 ii) έχει επιλεγεί συστηματικά για τα ΕΠ των κρατών μελών με το υψηλότερο ποσοστό πληθυσμού Ρομά (δηλ. της Βουλγαρίας, της Τσεχικής Δημοκρατίας, της Ουγγαρίας, της Ρουμανίας και της Σλοβακίας) και των χωρών για τις οποίες έχει εκδοθεί ειδική ανά χώρα σύσταση για την ένταξη των Ρομά.

Στην Ισπανία, το εθνικό ΕΠ για την κοινωνική ένταξη που εφαρμόζεται σε ολόκληρη την επικράτεια της χώρας περιέχει διατάξεις για μέτρα ένταξης των Ρομά στο πλαίσιο της επενδυτικής προτεραιότητας 9 ii).

Για να υιοθετηθεί μια προσέγγιση χωρίς αποκλεισμούς, η Ισπανία συμφώνησε με την Επιτροπή να εφαρμόσει ολοκληρωμένα μέτρα κοινωνικής ένταξης βάσει της επενδυτικής προτεραιότητας 9 i) που απευθύνονται σε διάφορες ευάλωτες επιμέρους ομάδες, όπως οι Ρομά. Στην περίπτωση της Ανδαλουσίας, το μέτρο που περιλαμβάνεται στο περιφερειακό επιχειρησιακό πρόγραμμα του ΕΚΤ, στο πλαίσιο της επενδυτικής προτεραιότητας 9 i) με την ονομασία «Diseño Y Ejecución De Estrategias Locales de Empleabilidad e Inserción Social de las Personas en Situación o Riesgo de Exclusión Social», αφορά συγκεκριμένες περιοχές που πλήττονται από τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό και προβλέπει τη χορήγηση βοήθειας για την απασχόληση, τη στέγαση, την κοινωνική ένταξη, την εκπαίδευση κ.λπ. Η Επιτροπή θεωρεί ότι ο πληθυσμός των Ρομά στην Ανδαλουσία μπορεί όντως να καλυφθεί από το προαναφερόμενο μέτρο καθώς και από το εθνικό ΕΠ.

Στην περίπτωση της Ουγγαρίας, το ΕΠ για τους ανθρώπινους πόρους, το οποίο έχει συμπληρωματικό μέρος για την περίοδο 2014-2020 που καλύπτει 6 περιφέρειες σύγκλισης της Ουγγαρίας, διαθέτει κονδύλια για την επενδυτική προτεραιότητα 9 ii) στο πλαίσιο της προτεραιότητας 1 και ως μέσο διακρατικής συνεργασίας και χρηματοδότησης στο πλαίσιο της προτεραιότητας 5.

75

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, για τη χρηματοδοτική στήριξη που διατίθεται στα κράτη μέλη στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής, οι πόροι κατανέμονται σύμφωνα με μια κλείδα κατανομής βάσει κριτηρίων που συνδέονται με τον γενικό στόχο της συνοχής και, ως εκ τούτου, αντανακλά κατά κύριο λόγο το επίπεδο ανάπτυξής τους. Ως προς αυτό, το επίπεδο οικονομικής στήριξης αντανακλά επίσης τη χρηματοδοτική ικανότητα των κρατών μελών και των περιφερειών και τους βοηθάει να αντιμετωπίσουν τις σημαντικότερες προκλήσεις τους, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της κοινωνικής ένταξης. Επιπλέον, η υποχρέωση των κρατών μελών να διαθέτουν ένα ελάχιστο μερίδιο των πόρων στο ΕΚΤ (άρθρο 92 παράγραφος 4 του ΚΚΔ), η υποχρέωση να διαθέτουν τουλάχιστον το 20 % αυτών των πόρων του ΕΚΤ στον θεματικό στόχο 9 «προώθηση της κοινωνικής ένταξης, καταπολέμηση της φτώχειας και κάθε μορφής διακρίσεων» (άρθρο 4 παράγραφος 2 του κανονισμού του ΕΚΤ) και η ανάγκη θεματικής συγκέντρωσης της υποστήριξης λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές συστάσεις ανά χώρα (άρθρο 18 του ΚΚΔ) εξασφαλίζουν ότι όλα τα κράτη μέλη στα οποία η κοινωνική ένταξη των Ρομά αποτελεί μείζονα πρόκληση διαθέτουν επαρκείς πόρους των ΕΔΕΤ για την αντιμετώπισή της.

79

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι ότι αποτελεί συνήθη πρακτική τα μέτρα κατά των διακρίσεων να εντάσσονται σε ειδικούς στόχους και πρότυπες δράσεις άλλων επενδυτικών προτεραιοτήτων, όπως η προτεραιότητα 9 ii), αλλά και η προτεραιότητα 9 i).

Η καταπολέμηση των διακρίσεων στην Ουγγαρία αντιμετωπίζεται ως οριζόντιο στοιχείο των διαπραγματεύσεων για τη συμφωνία εταιρικής σχέσης και στην διάρθρωση των κονδυλίων του ΕΠ. Αυτό είναι επιλογή του κράτους μέλους.

Στη Βουλγαρία, αν και δεν έχει επιλεγεί η επενδυτική προτεραιότητα 9.3, τα μέτρα ευαισθητοποίησης κατά των διακρίσεων που αποσκοπούν στην καταπολέμηση των στερεοτύπων και την προαγωγή της πολιτιστικής ταυτότητας των εθνοτικών κοινοτήτων είναι ενταγμένα στα ΕΠ για την «ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων» και την «επιστήμη και εκπαίδευση για την έξυπνη ανάπτυξη», ως εργαλείο για την πρόληψη των διακρίσεων και την προώθηση των ίσων ευκαιριών.

Το χρηματοδοτούμενο από το ΕΚΤ επιχειρησιακό πρόγραμμα της Ρουμανίας για το ανθρώπινο κεφάλαιο θεωρεί ότι ο κοινωνικός αποκλεισμός δεν σχετίζεται με την εθνοτική καταγωγή, αλλά με τη φτώχεια γενικότερα. Ως εκ τούτου, το πρόγραμμα εστιάζεται ρητά στους Ρομά, χωρίς να εξαιρεί άλλες περιθωριοποιημένες κοινότητες και μειονεκτούσες ομάδες.

83

Βλ. απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 39.

Κοινή απάντηση της Επιτροπής στα σημεία 84-85

Η Επιτροπή τονίζει ότι, εκτός από τους νομικούς περιορισμούς για τη συλλογή δεδομένων σχετικά με την εθνοτική καταγωγή σε ορισμένα κράτη μέλη, τα φυσικά πρόσωπα έχουν το δικαίωμα να αρνηθούν να δώσουν τη συγκατάθεσή τους για τη συλλογή των δεδομένων. Τα δεδομένα σχετικά με τον αριθμό των Ρομά που συμμετέχουν σε δραστηριότητες χρηματοδοτούμενες από το ΕΚΤ βασίζονται ως επί το πλείστον σε υπεύθυνες δηλώσεις. Ωστόσο, όλοι οι συμμετέχοντες στο πλαίσιο της επενδυτικής προτεραιότητας 9 ii) μπορεί να θεωρηθεί ότι ανήκουν σε περιθωριοποιημένες κοινότητες όπως οι Ρομά, γεγονός που θα διευκολύνει την υποβολή εκθέσεων σχετικά με αυτή την ομάδα-στόχο κατά τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού 2014-2020.

Κοινή απάντηση της Επιτροπής στα σημεία 86 και 87

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων δεν είναι αρμόδιος να ερμηνεύει τις νομικές διατάξεις της ΕΕ.

Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η συλλογή δεδομένων σχετικά με την εθνοτική καταγωγή είναι παράνομη σε ορισμένα κράτη μέλη και ότι αυτό συνιστά εθνική αρμοδιότητα. Εάν η συλλογή των δεδομένων δεν είναι σύννομη, το ζήτημα της επεξεργασίας τους καθίσταται άνευ αντικειμένου.

Οι αναφερόμενες από το Ελεγκτικό Συνέδριο εναλλακτικές πρακτικές για τη συλλογή δεδομένων σχετικά με την εθνοτική καταγωγή δεν εξαιρούνται στην πράξη από τους σοβαρούς περιορισμούς για τους σκοπούς της παρακολούθησης, αν και θα μπορούσαν να παρέχουν ποιοτικά στοιχεία για τη στήριξη που παρέχει το ΕΚΤ στους Ρομά οι οποίοι συμμετέχουν σε δράσεις του ΕΚΤ.

Εφόσον τα στοιχεία αυτά βασίζονται σε υπεύθυνη δήλωση και απαιτούν τη συγκατάθεση του ενδιαφερόμενου, η αξιοπιστία τους θα ήταν ενδεχομένως περιορισμένη (πιθανώς χαμηλά ποσοστά απόκρισης λόγω απροθυμίας για υποβολή υπεύθυνης δήλωσης και/ή απάντησης, και οι απαντήσεις θα μπορούσαν να είναι μεροληπτικές). Επίσης, η αβεβαιότητα ως προς τον παρατηρούμενο πραγματικό συνολικό πληθυσμό θα μπορούσε να δυσχεράνει τη λήψη δειγμάτων και την προεκβολή.

Η εθνική στρατηγική για την ένταξη των Ρομά που υιοθέτησε η ρουμανική κυβέρνηση το 2015 χρησιμοποιεί ως σημείο αναφοράς τα στοιχεία της απογραφής του 2011, με βάση τον ετεροπροσδιορισμό: οι αυτοπροσδιοριζόμενοι ως Ρομά αντιπροσωπεύουν το 3,3 % του πληθυσμού, ποσοστό που αντιστοιχεί σε 621 573 άτομα.

Η στρατηγική των ρουμανικών αρχών αναγνωρίζει ότι οι εκτιμήσεις του πληθυσμού των Ρομά διαφέρουν και παραπέμπει στις εκτιμήσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης και της Παγκόσμιας Τράπεζας, αλλά εξακολουθεί να έχει ως σημείο αναφοράς τα στοιχεία της απογραφής.

Αντιθέτως, το ΕΠ για το ανθρώπινο κεφάλαιο που συγχρηματοδοτείται από το ΕΚΤ έχει ως σημείο αναφοράς την εκτίμηση του Συμβουλίου της Ευρώπης ότι ο πληθυσμός των Ρουμάνων Ρομά ανέρχεται σε 1,85 εκατομμύρια. Ως εκ τούτου, η αξιοπιστία της τιμής αναφοράς και των δεδομένων για την εθνοτική καταγωγή για τους σκοπούς της παρακολούθησης εξακολουθεί να είναι προβληματική.

88

Την περίοδο 2007-2013 δεν υπήρχε υποχρέωση δήλωσης των Ρομά ως χωριστής κατηγορίας και, κατά συνέπεια, συλλογής τέτοιων δεδομένων από τους δικαιούχους.

Τα κράτη μέλη όφειλαν μόνο να υποβάλλουν (και να συλλέγουν) δεδομένα σχετικά με τα χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων σε πράξεις του ΕΚΤ. Στοιχεία για τους συμμετέχοντες Ρομά υποβάλλονταν στο πλαίσιο των κατηγοριών «μειονότητες» ή «άλλες μειονεκτούσες ομάδες» κατά την κατανομή των συμμετεχόντων σε ευάλωτες ομάδες, σύμφωνα με τους εθνικούς κανόνες.

Τα επιχειρησιακά προγράμματα της περιόδου 2007-2013 δεν περιείχαν κοινούς δείκτες αποτελεσμάτων σε σχέση με τους Ρομά που αποτυπώνονταν στα σχετικά επιχειρησιακά προγράμματα ως «δείκτες προγράμματος» και αθροίζονταν σε επίπεδο ΕΕ.

Οι Ρομά αναφέρονταν ως χωριστή κατηγορία μόνο στις ετήσιες εκθέσεις εφαρμογής, εάν είχε επιλεγεί ένας τέτοιος ειδικός δείκτης για τον καθορισμό στόχων στο ΕΠ.

89

Όσον αφορά την Ισπανία την περίοδο 2007-2013, ο πληθυσμός των Ρομά δεν αποτελούσε ειδική ομάδα-στόχο για πολλές πράξεις· δεν υπήρχε, συνεπώς, υποχρέωση προσδιορισμού της εθνοτικής καταγωγής των συμμετεχόντων. Επιπλέον, όπως αναγνωρίζεται στη σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την αποτελεσματική ενσωμάτωση των Ρομά, η συλλογή δεδομένων με βάση την εθνοτική καταγωγή μπορεί να αποτελέσει ευαίσθητο ζήτημα και τα κράτη μέλη θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να επιλέγουν τις δικές τους μεθόδους παρακολούθησης σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας.

90

Για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, τα επιχειρησιακά προγράμματα περιέχουν διατάξεις για τη διασφάλιση της συνεκτικότητας των δεδομένων. Οι εν λόγω διατάξεις τονίζουν επίσης την ανάγκη να τίθενται όλοι οι ορισμοί στη διάθεση όλων των δικαιούχων. Επιπλέον, η Επιτροπή έδωσε συγκεκριμένες οδηγίες για να εξασφαλιστεί η συνεκτικότητα στον καθορισμό των δεικτών.

Υπάρχει επίσης μια νέα απαίτηση καταχώρισης και αποθήκευσης σε ηλεκτρονική μορφή δεδομένων σχετικά με την εφαρμογή για κάθε πράξη, έτσι ώστε να μπορούν να ομαδοποιούνται, όταν αυτό είναι αναγκαίο για τους σκοπούς της παρακολούθησης, της αξιολόγησης, της δημοσιονομικής διαχείρισης, της επαλήθευσης και του λογιστικού ελέγχου [άρθρο 24 παράγραφος 2 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 480/2014 της Επιτροπής].

Στη Ρουμανία, τέθηκε το ζήτημα της ύπαρξης τριών ειδών δεικτών και, τελικά, αντιμετωπίστηκε στο ΕΠ για το ανθρώπινο κεφάλαιο της περιόδου 2014-2020, το οποίο προβλέπει δείκτες εκροών και αποτελεσμάτων σε επίπεδο προγράμματος, οι οποίοι στη συνέχεια καθορίστηκαν στις ειδικές κατευθυντήριες οδηγίες που συνοδεύουν κάθε πρόσκληση υποβολής αιτήσεων.

91

Όσον αφορά τις ιδιαίτερα ευάλωτες ομάδες, ορισμένες φορές είναι σημαντικό να μην καθορίζονται ποσοτικά αποτελέσματα-στόχοι (σε αντίθεση με τις εκροές-στόχους), με σκοπό να αποφεύγονται φαινόμενα «επιλογής» (δηλ. να επιλέγονται για την παρέμβαση ομάδες που είναι σε λιγότερο μειονεκτική θέση, με σκοπό να καταγράφονται υψηλότερα ποσοστά επιτυχίας).

Για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, πρέπει να καθοριστούν στόχοι σε επιχειρησιακό επίπεδο για κάθε σχετικό δείκτη αποτελεσμάτων [βλ. παράρτημα ΙΙΙ του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 480/2014 της Επιτροπής].

92

Ενώ το παράρτημα Ι του κανονισμού του ΕΚΤ για την περίοδο 2014-2020 δεν προβλέπει συγκεκριμένο κοινό δείκτη για τους συμμετέχοντες Ρομά, η παρακολούθηση της ένταξης των Ρομά θα βελτιωθεί σημαντικά σε περιπτώσεις που θα συμφωνηθούν ειδικοί δείκτες στο ΕΠ ή εάν ο ειδικός στόχος αφορά αποκλειστικά τον πληθυσμό των Ρομά.

Επιπλέον, η συλλογή δεδομένων για μεμονωμένους συμμετέχοντες θα δώσει μεγαλύτερη δυνατότητα στους φορείς που είναι αρμόδιοι για τις πράξεις και στις διαχειριστικές αρχές να ομαδοποιούν και να παρακολουθούν τα δεδομένα για τους συμμετέχοντες Ρομά, συμπεριλαμβανομένων των αποτελεσμάτων.

Σε περίπτωση που οι πράξεις στοχεύουν αποκλειστικά στους Ρομά, αναλυτικά στοιχεία σχετικά με τα κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά και την κατάσταση στην αγορά εργασίας και τα αποτελέσματα των συμμετεχόντων του ΕΚΤ θα συλλέγονται μέσω των κοινών δεικτών εκροών και των αποτελεσμάτων και κάθε πρόσθετου ειδικού δείκτη που συμφωνείται στο πλαίσιο του ΕΠ. Αυτό ισχύει και για επενδυτικές προτεραιότητες που δεν στοχεύουν αποκλειστικά στους Ρομά, αλλά για στις οποίες το ΕΠ προβλέπει ειδικό δείκτη για τους Ρομά. Αυτά πρέπει να καταχωρίζονται και να αποθηκεύονται για κάθε πράξη, όπως ορίζει το παράρτημα III του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 480/2014 της Επιτροπής, της 3ης Μαρτίου 2014.

93

Οι αδυναμίες που εντόπισε το Ελεγκτικό Συνέδριο αντιμετωπίζονται από το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο.

Τα κράτη μέλη που έχουν σημαντικά προβλήματα ως προς την κοινωνική ένταξη των Ρομά τα αντιμετωπίζουν μέσω της χωριστής επενδυτικής προτεραιότητας 9 ii) για τις περιθωριοποιημένες κοινότητες, όπως οι Ρομά. Στην περίπτωση αυτή, τα αναλυτικά στοιχεία σχετικά με τα κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά και την κατάσταση στην αγορά εργασίας και τα αποτελέσματα των συμμετεχόντων του ΕΚΤ που καλύπτονται από την επενδυτική προτεραιότητα θα συλλέγονται μέσω των κοινών δεικτών εκροών και αποτελεσμάτων.

Επιπλέον, ειδικοί ανά πρόγραμμα δείκτες που αφορούν τους Ρομά μπορεί να παρέχουν συγκεκριμένες πληροφορίες σχετικά με τους Ρομά. Στα εγκριθέντα επιχειρησιακά προγράμματα, 69 ειδικοί δείκτες ανά πρόγραμμα αφορούν τους Ρομά, ιδίως στην Κροατία, τη Ρουμανία, τη Σλοβενία και την Ισπανία.

Η ύπαρξη εκ των προτέρων αιρεσιμότητας για τον τομέα αυτό θα βελτιώσει την παρακολούθηση των κρατών μελών στον τομέα αυτό. Τα κράτη μέλη πρέπει να εκπληρώσουν όλες τις εκ των προτέρων αιρεσιμότητες έως το τέλος του 2016.

96

Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι τα κριτήρια επιλογής θα πρέπει να συνάδουν με τους ειδικούς στόχους που ορίζονται στα επιχειρησιακά προγράμματα. Ως εκ τούτου, εάν οι ειδικοί στόχοι των επιχειρησιακών προγραμμάτων δεν αφορούν ειδικά τους Ρομά, τα κριτήρια επιλογής θα καλύπτουν τις μειονεκτούσες ομάδες, όπως αναφέρεται στους ειδικούς στόχους των ΕΠ.

Για την αρμόδια διαχειριστική αρχή του ΕΤΠΑ στη Βουλγαρία, η ομάδα-στόχος ήταν ευρύτερη από τους Ρομά, εφόσον οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων είχαν σχεδιαστεί κατά τρόπο ώστε να είναι ανοικτές σε όλες τις περιθωριοποιημένες κοινότητες, και όχι μόνο στους Ρομά.

98

Για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, τα επιχειρησιακά προγράμματα περιέχουν διατάξεις για τη διασφάλιση της συνεκτικότητας των δεδομένων. Οι εν λόγω διατάξεις τονίζουν επίσης την ανάγκη να τίθενται όλοι οι ορισμοί στη διάθεση όλων των δικαιούχων. Επιπλέον, το ΕΠ παρέχει πρακτικές οδηγίες για να εξασφαλιστεί η συνεκτικότητα στον καθορισμό των δεικτών.

Όσον αφορά το ΕΤΠΑ, η υποβολή εκθέσεων για τους δείκτες σε επίπεδο προγράμματος δεν ήταν υποχρεωτική κατά την περίοδο 2007-2013. Οι δείκτες σε επίπεδο έργου περιλαμβάνονται στις σχετικές αιτήσεις και παρακολουθούνται από τα κράτη μέλη.

Η Επιτροπή παραλαμβάνει τις αιτήσεις μόνο για τα μεγάλα έργα.

99

Κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, οι κανονιστικές απαιτήσεις της ΕΕ δεν περιελάμβαναν κοινούς δείκτες αποτελεσμάτων ανά ομάδα-στόχο.

Ο όρος «ευάλωτες ομάδες» μπορεί, συνεπώς, να χρησιμοποιηθεί για τη στόχευση ευρύτερου πληθυσμού με συνθήκες ζωής παρόμοιες με αυτές ενός μέρους του πληθυσμού των Ρομά, και να μην κάνει διάκριση με βάση την εθνοτική καταγωγή.

Στην αναφερθείσα συγκεκριμένη περίπτωση, ο πληθυσμός των Ρομά δεν αποτελούσε χωριστή ομάδα-στόχο στο ΕΠ του ΕΚΤ της Ανδαλουσίας την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, αλλά αντιμετωπιζόταν ως μέρος του ευάλωτου πληθυσμού που διέτρεχε τον κίνδυνο του κοινωνικού αποκλεισμού. Καθορίστηκαν αποτελέσματα-στόχοι για τον συνολικό αριθμό των ατόμων που διατρέχουν τον κίνδυνο αποκλεισμού.

100

Αν και δύο δήμοι στη Βουλγαρία δεν εφάρμοσαν τα έργα τους λόγω της αρνητικής γνώμης των κατοίκων της περιοχής, όλοι οι άλλοι δήμοι ολοκληρώνουν (σε μία μάλιστα περίπτωση, του δήμου Devnja, έχουν ήδη ολοκληρώσει) με επιτυχία τα έργα κοινωνικής στέγασης.

101

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, αν και η υλοποίηση του έργου σε ορισμένες περιπτώσεις απέκλινε από τον αρχικό προγραμματισμό, αυτό δεν είχε άμεσο αντίκτυπο στις ομάδες-στόχους.

102

Βλ. απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 91 σχετικά με τα φαινόμενα «επιλογής».

103

Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η χρήση ειδικών κριτηρίων για τους Ρομά ενδείκνυται στις περιπτώσεις όπου τα κριτήρια επιλογής που αναφέρονται στην πρόσκληση υποβολής προτάσεων στοχεύουν ειδικά στους Ρομά, στοιχείο το οποίο δεν ίσχυε συστηματικά στην περίπτωση των 19 έργων που ελέγχθηκαν από το Ελεγκτικό Συνέδριο.

Πλαίσιο 10 — Η έλλειψη εστίασης ως προς τον προσδιορισμό της ομάδας-στόχου και η ανεπαρκής σημασία σε πολιτισμικούς παράγοντες επηρέασαν αρνητικά την υλοποίηση ενός έργου στον τομέα της υγείας (Βουλγαρία, έργο αριθ. 4)

Το γεγονός ότι ο πληθυσμός των ευάλωτων ατόμων δεν μπορούσε να καθοριστεί εκ των προτέρων και, ως εκ τούτου, δεν υπήρχε ειδική αναφορά στους Ρομά ως ομάδα-στόχο, οφειλόταν σε περιορισμούς στα δεδομένα του εθνικού μητρώου ελέγχου και τη μη συλλογή στοιχείων με βάση την εθνοτική καταγωγή.

Στην περίπτωση του έργου που αφορούσε τη διενέργεια ιατρικών εξετάσεων στη Βουλγαρία, ο δικαιούχος εξήγησε ότι, για λόγους που συνδέονται με την καταπολέμηση των διακρίσεων, δεν υπήρξε ειδική εστίαση σε καμία πληθυσμιακή ομάδα.

107

Αν και, πράγματι, ο SEPE ορίστηκε ως ενδιάμεσος φορέας για το εν λόγω ΕΠ μόλις το 2014, η συμμετοχή του στην τελευταία επιτροπή παρακολούθησης ήταν ευκαιρία για την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών, ιδιαίτερα χρήσιμη κατά την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού.

118 Πρώτη περίπτωση

Βλ. τις απαντήσεις της Επιτροπής στα σημεία 81 και 88 σχετικά με τις απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων και στο σημείο 91 σχετικά με τα φαινόμενα «επιλογής».

118 Δεύτερη περίπτωση

Για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, τα επιχειρησιακά προγράμματα περιέχουν διατάξεις για τη διασφάλιση της συνεκτικότητας των δεδομένων. Οι εν λόγω διατάξεις τονίζουν επίσης την ανάγκη να τίθενται όλοι οι ορισμοί στη διάθεση όλων των δικαιούχων. Επιπλέον, το ΕΠ παρέχει πρακτικές οδηγίες για να εξασφαλιστεί η συνεκτικότητα στον καθορισμό των δεικτών.

Συμπεράσματα και συστάσεις

121

Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα επιλεγέντα έργα δεν στόχευαν ειδικά τους Ρομά αλλά μειονεκτούσες/ευάλωτες ομάδες ατόμων λόγω της προσέγγισης της ενσωμάτωσης που εξηγείται στην απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 30. Αυτός είναι ό λόγος για τον οποίο τα δεδομένα που συλλέχθηκαν, περιλαμβανομένων των δημοσιονομικών στοιχείων καθώς και των δεικτών που χρησιμοποιήθηκαν, δεν αφορούσαν ειδικά τους Ρομά.

Επίσης, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι τα περιφερειακά επιχειρησιακά προγράμματα της περιόδου 2007-2013 κάλυπταν πιλοτικά έργα για τη στήριξη της στέγασης προς όφελος ευάλωτων ομάδων, συμπεριλαμβανομένων των Ρομά· τα έργα αυτά είχαν εκπονηθεί ρητά με ιδιαίτερη έμφαση σε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που εξέταζε διάφορες διαστάσεις συνδεόμενες με τους στόχους κοινωνικής ένταξης. Δυστυχώς, τα έργα αυτά δεν μπόρεσαν να ολοκληρωθούν μέχρι την καταληκτική ημερομηνία του ελέγχου του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου που εστίαζε σε πράξεις που είχαν ολοκληρωθεί.

124

Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι ορισμένες χώρες (π.χ. Ουγγαρία και Σλοβακία) όρισαν την ένταξη των Ρομά ως σημαντικό θέμα στα εθνικά στρατηγικά πλαίσια αναφοράς (ΕΣΠΑ) για την περίοδο 2007-2013 και επεξεργάστηκαν ολοκληρωμένες προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση του θέματος αυτού, πριν από την εκπόνηση των εθνικών στρατηγικών για την ένταξη των Ρομά εντός του πλαισίου πολιτικής της ΕΕ.

125

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η σύσταση του 2013 αποτελεί μάλλον επέκταση του πλαισίου της ΕΕ που υπερβαίνει το πλαίσιο και προβλέπει νέους τομείς που δεν περιλαμβάνονταν στην ανακοίνωση του 2011.

126

Οι αδυναμίες στις οποίες αναφέρεται το Ελεγκτικό Συνέδριο είχαν ήδη εντοπιστεί από την Επιτροπή κατά την αξιολόγησή της του 2012.

Σύσταση 1

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η σύσταση αυτή απευθύνεται στα κράτη μέλη.

Σύσταση 1 α)

Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι το επίπεδο στήριξης που παρέχουν τα ΕΔΕΤ σε μέτρα υπέρ των περιθωριοποιημένων κοινοτήτων όπως οι Ρομά είναι απλώς ενδεικτικό, δεδομένου ότι τα κράτη μέλη οφείλουν μόνο να παρέχουν οικονομικά δεδομένα όταν επιλέγεται η ειδική επενδυτική προτεραιότητα 9 ii) του ΕΚΤ και/ή έχουν καθοριστεί ειδικοί στόχοι/σκοποί/δείκτες σε άλλους σχετικούς θεματικούς στόχους του ΕΚΤ και του ΕΤΠΑ.

Σύσταση 1 β)

Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι, εάν ο ΚΚΔ περιέχει γενική εκ των προτέρων αιρεσιμότητα για την καταπολέμηση των διακρίσεων για όλα τα ΕΔΕΤ, η αξιολόγηση της τήρησής της περιορίζεται στα κριτήρια που ορίζονται στους κανονισμούς των ΕΔΕΤ. Επίσης, κατά τη λήψη απόφασης σχετικά με τα ειδικά και κατάλληλα μέτρα πολιτικής, συμπεριλαμβανομένου του περιεχομένου των σχετικών στρατηγικών, εντός των εθνικών και περιφερειακών αρμοδιοτήτων, θα πρέπει να τηρείται η αρχή της επικουρικότητας.

Τα κράτη μέλη όφειλαν να περιλάβουν ειδικούς σκοπούς και στόχους στα ΕΠ τους, στις περιπτώσεις που επέλεξαν την ειδική επενδυτική προτεραιότητα 9 iii) του ΕΚΤ «Καταπολέμηση κάθε μορφής διακρίσεων και προώθηση των ίσων ευκαιριών». Αυτό ισχύει ιδίως για τα κράτη μέλη για τα οποία έχουν εκδοθεί ειδικές συστάσεις ανά χώρα (ΣΑΧ) σε αυτό τον τομέα.

Σύσταση 1 γ)

Το άρθρο 5 του ΚΚΔ ορίζει ότι οι φορείς που εκπροσωπούν την κοινωνία των πολιτών αποτελούν μέρος της αρχής της εταιρικής σχέσης και της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης. Σύμφωνα με το άρθρο 5 παράγραφος 2, οι εταίροι συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, στην προετοιμασία των συμφωνιών εταιρικής σχέσης και μέσω της κατάρτισης και της υλοποίησης των προγραμμάτων.

Σύσταση 2 α)

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση, θεωρεί ότι θα πρέπει να εφαρμοστεί στο επίπεδο επιχειρησιακών προγραμμάτων και τονίζει ότι έχει ήδη λάβει μέτρα προς την κατεύθυνση αυτή.

Όπως επισημαίνεται στο σημείο 38, η Επιτροπή εξέδωσε θεματικά έγγραφα καθοδήγησης με τίτλο «Έγγραφο καθοδήγησης για τα κράτη μέλη σχετικά με τη χρήση των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων για την καταπολέμηση του εκπαιδευτικού και χωρικού διαχωρισμού» το 2015. Τα κράτη μέλη καλούνται να εφαρμόσουν τις διατάξεις των κατευθυντήριων οδηγιών κατά τον προγραμματισμό και την εφαρμογή, με σκοπό την πρόληψη και την καταπολέμηση του εκπαιδευτικού και στεγαστικού διαχωρισμού των περιθωριοποιημένων κοινοτήτων, συμπεριλαμβανομένων των Ρομά.

Η Επιτροπή έχει πλήρη επίγνωση ότι η αποτελεσματική εφαρμογή στην πράξη έχει καθοριστική σημασία. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή προσλαμβάνει εμπειρογνώμονες για να βοηθήσουν τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν τις κατευθυντήριες οδηγίες που εστιάζονται πρωτίστως στην Τσεχική Δημοκρατία, τη Σλοβακία, την Ουγγαρία, τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία.

Η ανακατανομή και τροποποίηση των επιχειρησιακών προγραμμάτων θα πρέπει κατά γενικό κανόνα να γίνεται από τα κράτη μέλη.

Σύσταση 2 β)

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση και θεωρεί ότι έχει ήδη λάβει μέτρα προς την κατεύθυνση αυτή.

Η Επιτροπή θα κάνει πλήρη χρήση των εθνικών εκθέσεων προόδου, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο των συνεδριάσεων της επιτροπής παρακολούθησης, με σκοπό να καλέσει και να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να ενισχύσουν τα χρηματοδοτούμενα από τα ΕΔΕΤ μέτρα, όταν αυτό είναι αναγκαίο, για την καλύτερη αντιμετώπιση των προκλήσεων που εντοπίζονται σε σχέση με τους Ρομά. Μετά τη συζήτηση αυτή, τα κράτη μέλη μπορούν να υποβάλουν αιτήσεις τροποποίησης των ΕΠ σύμφωνα με το άρθρο 30 παράγραφος 1 του ΚΚΔ.

Επιπλέον, η Επιτροπή επισημαίνει ότι, σύμφωνα με το άρθρο 23 παράγραφος 1 στοιχείο α) του ΚΚΔ, μπορεί να κάνει χρήση των εξουσιών της μόνο για να ζητήσει από τα κράτη μέλη να τροποποιήσουν τα ΕΠ τους για την αντιμετώπιση των προκλήσεων σε σχέση με τους Ρομά που προσδιορίζονται στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις και όταν απαιτείται ανακατανομή των χρηματοδοτικών πόρων για την αντιμετώπισή τους.

128

Η Επιτροπή τονίζει ότι, όσον αφορά το ΕΚΤ, η έλλειψη εστίασης στην ένταξη των Ρομά κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 οφείλεται στην υιοθετηθείσα γενική προσέγγιση για τα μειονεκτούντα άτομα (βλ. προτεραιότητα «Ενίσχυση της κοινωνικής ένταξης των μειονεκτούντων ατόμων»). Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη μπορούσαν να ορίσουν τα μειονεκτούντα άτομα στα οποία ήθελαν να εστιάσουν με βάση τις ανάγκες και τις προκλήσεις που αντιμετώπιζαν.

Όσον αφορά τους ειδικούς δείκτες για τους Ρομά, δεν υπήρχε σχετική κανονιστική απαίτηση.

Επιπλέον, πρέπει να επισημανθεί ότι τα κριτήρια επιλογής θα πρέπει να συνάδουν με τους ειδικούς στόχους που ορίζονται στα επιχειρησιακά προγράμματα. Κατά συνέπεια, εάν οι ειδικοί στόχοι των ΕΠ δεν εστιάζονταν ειδικά στους Ρομά, τα κριτήρια επιλογής κάλυπταν τις ομάδες μειονεκτούντων ατόμων, όπως αναφέρεται στους ειδικούς στόχους των ΕΠ.

129

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, εκτός από το ποσό των 1,5 δισ. ευρώ που αντιστοιχεί στο κονδύλιο για την επενδυτική προτεραιότητα 9 ii) του ΕΚΤ, χορηγείται επιπλέον χρηματοδότηση για την ένταξη των Ρομά μέσω άλλων επενδυτικών προτεραιοτήτων τόσο του ΕΚΤ όσο και του ΕΤΠΑ (βλ. επίσης απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 69).

130

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, βάσει των αρμοδιοτήτων της στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης, βοηθά τα κράτη μέλη να εξασφαλίσουν ότι οι αλλαγές που θεσπίστηκαν για την περίοδο 2014-2020 θα οδηγήσουν σε έργα που συμβάλλουν στην καλύτερη ένταξη των Ρομά, π.χ. με την αξιολόγηση της εκπλήρωσης των σχετικών εκ των προτέρων αιρεσιμοτήτων, με τον καθοδηγητικό ή συμβουλευτικό της ρόλο στις επιτροπές παρακολούθησης.

131

Η Επιτροπή παραπέμπει στην απάντησή της στο σημείο 75 και θεωρεί ότι η υποχρέωση των κρατών μελών να διαθέτουν ένα ελάχιστο μερίδιο των πόρων στο ΕΚΤ (άρθρο 92 παράγραφος 4 του ΚΚΔ), η υποχρέωση να διαθέτουν τουλάχιστον το 20 % των πόρων του ΕΚΤ στον θεματικό στόχο 9 «προώθηση της κοινωνικής ένταξης, καταπολέμηση της φτώχειας και κάθε μορφής διακρίσεων» (άρθρο 4 παράγραφος 2 του κανονισμού του ΕΚΤ) και η ανάγκη θεματικής συγκέντρωσης της υποστήριξης λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές συστάσεις ανά χώρα (άρθρο 18 του ΚΚΔ) εξασφαλίζουν ότι όλα τα κράτη μέλη στα οποία η κοινωνική ένταξη των Ρομά αποτελεί μείζονα πρόκληση διαθέτουν επαρκείς πόρους των ΕΔΕΤ για την αντιμετώπισή της.

Σύσταση 3

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η σύσταση αυτή απευθύνεται στα κράτη μέλη.

Η δυνατότητα χρηματοδότησης βιώσιμων δράσεων για την αποτελεσματική στήριξη της ένταξης των Ρομά αντιμετωπίζεται με διαφορετικούς τρόπους στους κανονισμούς των ΕΔΕΤ.

Πρώτον, οι μακροχρόνιες (7ετείς) δράσεις είναι δυνατές στο πλαίσιο της περιόδου προγραμματισμού 2014-2020 και η διάρκεια κάθε μεμονωμένου έργου θα πρέπει να είναι ανάλογη με τους καθορισμένους στόχους.

Δεύτερον, ο κανονισμός του ΕΚΤ περιλαμβάνει πλαίσιο για καλύτερη παρακολούθηση των θετικών αποτελεσμάτων όσον αφορά την ένταξη των περιθωριοποιημένων ομάδων (μεταξύ των οποίων και οι Ρομά) με κοινούς δείκτες υλοποίησης και δείκτες μακροπρόθεσμων αποτελεσμάτων που αποσκοπούν στην προώθηση της βιωσιμότητας των χρηματοδοτούμενων από το ΕΚΤ δράσεων για τις περιθωριοποιημένες κοινότητες Ρομά.

Τρίτον, στην περίπτωση των έργων υποδομής που χρηματοδοτούνται από το ΕΤΠΑ, όπως συμβαίνει για κάθε τομέα, τα κράτη μέλη πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τον τρόπο με τον οποίο θα εξασφαλίζεται η βιωσιμότητα του έργου στις περιπτώσεις όπου αυτό έχει σημασία μετά την ολοκλήρωσή του (π.χ. συντήρηση).

Σύσταση 4

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση και θα την λάβει υπόψη όσο το δυνατόν περισσότερο για την επόμενη περίοδο προγραμματισμού.

Όσον αφορά την περίοδο χρηματοδότησης 2014-2020, θα πρέπει να επισημανθεί ότι οι στόχοι για την ένταξη των Ρομά έχουν ήδη αποτυπωθεί στο πλαίσιο των ΕΔΕΤ από τον σχεδιασμό των επιχειρησιακών προγραμμάτων για τα κράτη μέλη στα οποία εφαρμόζεται η εκ των προτέρων αιρεσιμότητα ειδικά για τους Ρομά.

Η πρωτοβουλία για την αναθεώρηση επιχειρησιακών προγραμμάτων ανήκει κατά κύριο λόγο στα κράτη μέλη. Σύμφωνα με τον ΚΚΔ, οι αιτήσεις για τροποποίηση προγραμμάτων που υποβάλλουν τα κράτη μέλη πρέπει να είναι δεόντως αιτιολογημένες και να ορίζουν ιδίως τον αναμενόμενο αντίκτυπο των τροποποιήσεων του προγράμματος στην επίτευξη της στρατηγικής της Ένωσης για έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, καθώς και των ειδικών στόχων που ορίζονται στο πρόγραμμα.

Εντός του νομικού πλαισίου για την περίοδο 2014-2020, με την επιφύλαξη των ελέγχων, η διαχειριστική αρχή του οικείου επιχειρησιακού προγράμματος έχει την υποχρέωση να θεσπίσει σύστημα καταχώρισης και αποθήκευσης δεδομένων σε ηλεκτρονική μορφή για κάθε πράξη, τα οποία είναι αναγκαία, μεταξύ άλλων, για σκοπούς παρακολούθησης και αξιολόγησης. Αυτό αφορά χρηματοοικονομικά στοιχεία, καθώς και τις υλοποιήσεις και τα αποτελέσματα.

Σύσταση 5

Η Επιτροπή σημειώνει ότι η σύσταση αυτή απευθύνεται στα κράτη μέλη και εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι, εκτός από τους νομικούς περιορισμούς για τη συλλογή δεδομένων σχετικά με την εθνοτική καταγωγή σε ορισμένα κράτη μέλη, κάθε ειδικός δείκτης για τους Ρομά εμπίπτει στο καθεστώς προστασίας των δεδομένων (άρθρο 8 της οδηγίας 95/46/ΕΚ), των αποκαλούμενων ευαίσθητων δεδομένων. Τα φυσικά πρόσωπα διατηρούν το δικαίωμα να αρνηθούν να δώσουν τη συγκατάθεσή τους για τη συλλογή των δεδομένων. Ως εκ τούτου, τα δεδομένα σχετικά με τον αριθμό των Ρομά που συμμετέχουν σε χρηματοδοτούμενες από τα ΕΔΕΤ δραστηριότητες βασίζονται ως επί το πλείστον σε υπεύθυνες δηλώσεις.

Σύσταση 6

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η σύσταση αυτή απευθύνεται στα κράτη μέλη.

Η Επιτροπή, ωστόσο, υπογραμμίζει ότι η πλήρης εφαρμογή της όσον αφορά τη δυνατότητα του ΕΚΤ να χρηματοδοτεί μέτρα κοινωνικής ένταξης, ανεξάρτητα από το αν αυτά συνδέονται με την απασχόληση, θα απαιτούσε τροποποίηση της Συνθήκης για την τροποποίηση της αποστολής του ΕΚΤ, όπως ορίζεται στο άρθρο 162.

Η Επιτροπή θεωρεί, εξάλλου, ότι ο κανονισμός του ΕΚΤ, ως έχει και ερμηνεύεται σύμφωνα με το άρθρο 162 της ΣΛΕΕ, μπορεί ήδη να αντιμετωπίσει το ζήτημα της ένταξης των Ρομά με ασφάλεια δικαίου μέσω του θεματικού στόχου της κοινωνικής ένταξης.

Στο πλαίσιο αυτό, το ΕΚΤ μπορεί να χρηματοδοτήσει μέτρα ένταξης των Ρομά, υπό τον όρο ότι τα μέτρα αυτά αποτελούν μέρος ενός ολοκληρωμένου συνόλου δράσεων που αποσκοπούν, έστω και έμμεσα, στο να αποκτήσουν οι Ρομά μεγαλύτερη πρόσβαση στην αγορά εργασίας.

Αυτή η νομική ερμηνεία της επιλεξιμότητας των μέτρων για την ένταξη των Ρομά στο πλαίσιο του ΕΚΤ κοινοποιήθηκε στα κράτη μέλη τον Νοέμβριο του 2015.

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν υφίσταται ανασφάλεια δικαίου.

Σύσταση 7

Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση και θα εξετάσει, στο πλαίσιο της προετοιμασίας του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου κατά την εξέταση των κριτηρίων για την κατανομή των πόρων, τον ρόλο που θα πρέπει να διαδραματίζουν οι προκλήσεις της κοινωνικής ένταξης καθώς και την ανάγκη για μεγαλύτερη στοχοθέτηση των πόρων για τη στήριξη των περιθωριοποιημένων κοινοτήτων.

133

Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η συλλογή δεδομένων σχετικά με την εθνοτική καταγωγή είναι παράνομη σε ορισμένα κράτη μέλη και ότι αυτό συνιστά εθνική αρμοδιότητα.

Εκτός από τους νομικούς περιορισμούς για τη συλλογή δεδομένων σχετικά με την εθνοτική καταγωγή σε ορισμένα κράτη μέλη, τα φυσικά πρόσωπα έχουν το δικαίωμα να αρνηθούν να δώσουν τη συγκατάθεσή τους για τη συλλογή των δεδομένων. Τα δεδομένα σχετικά με τον αριθμό των Ρομά που συμμετέχουν σε χρηματοδοτούμενες από τα ΕΔΕΤ δραστηριότητες βασίζονται ως επί το πλείστον σε υπεύθυνες δηλώσεις.

Ωστόσο, όλοι οι συμμετέχοντες στο πλαίσιο της επενδυτικής προτεραιότητας 9 ii) μπορεί να θεωρηθεί ότι ανήκουν σε περιθωριοποιημένες κοινότητες όπως οι Ρομά, γεγονός που θα διευκολύνει την υποβολή εκθέσεων σχετικά με αυτή την ομάδα-στόχο κατά τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού 2014-2020.

Τα ΕΠ της περιόδου προγραμματισμού 2014-2020 περιέχουν διατάξεις για τη διασφάλιση της συνεκτικότητας των δεδομένων. Οι εν λόγω διατάξεις τονίζουν την ανάγκη να τίθενται όλοι οι ορισμοί στη διάθεση όλων των δικαιούχων. Επιπλέον, το ΕΠ παρέχει πρακτικές οδηγίες για να εξασφαλιστεί η συνεκτικότητα στον καθορισμό των δεικτών.

Υπάρχει επίσης μια νέα απαίτηση καταχώρισης και αποθήκευσης σε ηλεκτρονική μορφή δεδομένων σχετικά με την εφαρμογή για κάθε πράξη, έτσι ώστε να μπορούν να ομαδοποιούνται, εφόσον είναι αναγκαίο για τους σκοπούς της παρακολούθησης, της αξιολόγησης, της δημοσιονομικής διαχείρισης, της επαλήθευσης και του λογιστικού ελέγχου [άρθρο 24 παράγραφος 2 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 480/2014 της Επιτροπής].

Το άρθρο142 του ΚΚΔ ορίζει ότι το σύνολο ή μέρος των ενδιάμεσων πληρωμών μπορεί να ανασταλεί εάν «υπάρχει σοβαρή ανεπάρκεια όσον αφορά την ποιότητα και την αξιοπιστία του συστήματος παρακολούθησης ή των δεδομένων για κοινούς και ειδικούς δείκτες».

Σύσταση 8 α)

Η Επιτροπή δεν αποδέχεται τη σύσταση.

Μολονότι είναι πάντοτε πρόθυμη να συνεργαστεί με τα κράτη μέλη, δεδομένης της ποικιλομορφίας των εθνικών καταστάσεων και προσεγγίσεων και της ανάγκης σεβασμού της αρχής της επικουρικότητας, η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν είναι εφικτό ούτε σκόπιμο να αναπτύξει κοινή μεθοδολογία στον τομέα αυτό.

Σύσταση 8 β)

Η Επιτροπή δεν αποδέχεται τη σύσταση, διότι θεωρεί ότι το θέμα αυτό θα πρέπει να επαφίεται στη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας.

Επιπλέον, η Επιτροπή δεν προτίθεται να συγκεντρώσει στατιστικά δεδομένα για την εθνοτική καταγωγή στην έρευνα εργατικού δυναμικού και στις στατιστικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το εισόδημα και τις συνθήκες διαβίωσης. Η συλλογή στατιστικών δεδομένων για τον πληθυσμό των Ρομά είναι από τεχνική και νομική άποψη πολύ δύσκολο εγχείρημα, αλλά και δαπανηρό.

QJ-AB-16-018-EL-E    ISSN 1977-5660

Mε πληθυσμό που εκτιμάται στα 6,2 εκατομμύρια, oι Ρομά αποτελούν τη μεγαλύτερη εθνοτική μειονότητα στην ΕΕ. Εντούτοις, είναι ως επί το πλείστον περιθωριοποιημένοι. Στο πλαίσιο της παρούσας έκθεσης αξιολογείται κατά πόσον συνέβαλαν αποτελεσματικά στην ένταξη των Ρομά οι πρωτοβουλίες πολιτικής και η χρηματοδοτική στήριξη της ΕΕ στη Βουλγαρία, την Ισπανία, την Ουγγαρία και τη Ρουμανία. Για την περίοδο 2014-2020 έχουν δεσμευθεί περί τα 1,5 δισεκατομμύρια ευρώ για την ένταξη περιθωριοποιημένων κοινοτήτων όπως οι Ρομά. Διαπιστώσαμε ότι παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει πραγματοποιήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως προς τον καθορισμό πρωτοβουλιών πολιτικής της ΕΕ που προωθούν την ένταξη των Ρομά, εξακολουθούν να εγείρονται εμπόδια και διλήμματα και απαιτούνται πρόσθετες προσπάθειες τόσο σε επίπεδο Επιτροπής όσο και σε επίπεδο κρατών μελών.