IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI

12, rue Alcide De Gasperi

1615 Luxembourg

LUXEMBOURG

Tel. +352 4398-1

Mistoqsijiet: eca.europa.eu/mt/Pages/ContactForm.aspx

Sit web: eca.europa.eu

Twitter: @EUAuditorsECA

Ħafna informazzjoni addizzjonali dwar l-Unjoni Ewropea hija disponibbli fuq l-Internet.

Jista’ jsir aċċess għaliha permezz tas-server Europa (http://europa.eu).

Il-Lussemburgu: L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, 2016

Print | ISBN 978-92-872-5319-4 | ISSN 1831-0907 | doi:10.2865/555319 | QJ-AB-16-018-MT-C
PDF | ISBN 978-92-872-5299-9 | ISSN 1977-5741 | doi:10.2865/924685 | QJ-AB-16-018-MT-N
EPUB | ISBN 978-92-872-5310-1 | ISSN 1977-5741 | doi:10.2865/068986 | QJ-AB-16-018-MT-E

© L-Unjoni Ewropea, 2016

Ir-riproduzzjoni hija awtorizzata kemm-il darba jissemma s-sors oriġinali.

KIF GĦANDEK TAGĦMEL BIEX TIKSEB
IL-PUBBLIKAZZJONIJIET TAL-UE

Pubblikazzjonijiet bla ħlas:

•kopja waħda:
permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);

•iżjed minn kopja waħda jew posters/mapep:
mir-rappreżentanzi tal-Unjoni Ewropea (http://ec.europa.eu/represent_mt.htm),
mid-delegazzjonijiet f’pajjiżi li mhumiex fl-UE (http://eeas.europa.eu/delegations/index_mt.htm),
billi tikkuntatja s-servizz Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_mt.htm)
jew ċempel 00 800 6 7 8 9 10 11 (numru tat-telefown bla ħlas minn kullimkien fl-UE) (*).

(*)L-informazzjoni mogħtija hija b’xejn, kif ukoll it-telefonati ġeneralment huma b’xejn (għalkemm xi operaturi, kabini tat-telefown jew lukandi jistgħu jitolbu ħlas).

Pubblikazzjonijiet bi ħlas:

•permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).

Avveniment | Data
Adozzjoni tal-APM / Bidu tal-awditu | 22.10.2014
L-abbozz tar-rapport jintbagħat uffiċjalment lill-Kummissjoni (jew lil parti awditjata oħra) | 21.3.2016
Adozzjoni tar-rapport finali wara l-proċedura kontradittorja | 4.5.2016
Ir-risposti uffiċjali tal-Kummissjoni (jew ta’ parti awditjata oħra) riċevuti bil-lingwi kollha | 14.6.2016

MT
2016

Nru 14

Rapport Speċjali

Inizjattivi ta’ politika
u appoġġ finanzjarju tal-
UE għall-integrazzjoni
tar-Rom: sar progress
sinifikanti fl-aħħar 10 snin,
iżda sforzi addizzjonali
huma meħtieġa fil-prattika

(skont l-Artikolu 287(4), it-tieni subparagrafu, TFUE)

Tim tal-awditjar

Ir-rapporti speċjali tal-QEA jagħtu r-riżultati tal-awditi tal-prestazzjoni u tal-konformità tagħha li jikkonċernaw oqsma baġitarji jew suġġetti ta’ ġestjoni speċifiċi. Il-QEA tagħżel u tfassal dawn il-kompiti tal-awditjar biex ikollhom impatt massimu billi tqis ir-riskji għall-prestazzjoni jew għall-konformità, il-livell ta’ introjtu jew ta’ nfiq involut, l-iżviluppi li jkunu għad iridu jseħħu u l-interess politiku u pubbliku.

Dan l-awditu tal-prestazzjoni ġie prodott mill-Awla II tal-Awditjar — immexxija minn Henri Grethen, Membru tal-QEA — li tispeċjalizza fl-oqsma ta’ nfiq ta’ politiki strutturali, trasport u enerġija. L-awditu tmexxa mill-Membru Relatur Henri Grethen, b’appoġġ minn Marc Hostert, il-Kap tal-kabinett; it-tim ċentrali tal-awditjar kien jikkonsisti minn Emmanuel Rauch, Maniġer Prinċipali, Naiara Zabala Eguiraun, Aino Nyholm u Zhivka Kalaydzhieva, Awdituri. Ingħata appoġġ lingwistiku minn Richard Moore.

Werrej

Glossarju

Sommarju eżekuttiv

Introduzzjoni

Il-popolazzjoni Rom

Qafas legali u ta’ politika

L-UE kif tipprovdi appoġġ finanzjarju għall-miżuri ta’ integrazzjoni tar-Rom?

Ir-rwol tal-organizzazzjonijiet Ewropej u internazzjonali oħra b’rabta mal-integrazzjoni tar-Rom

Ambitu u objettivi tal-awditjar

Osservazzjonijiet

Sar progress f’termini tal-istrateġiji fis-seħħ fil-livell tal-UE u f’dak tal-Istati Membri, iżda l-biċċa l-kbira mit-titjib sar tard wisq biex ikollu impatt fuq il-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013

Fl-2011 intlaħaq qbil dwar inizjattiva ta’ politika tal-UE dwar l-inklużjoni tar-Rom, wara t-tkabbir tal-UE fl-2004 u fl-2007

Progress fil-livell tal-Istati Membri: kienu ġew adottati Strateġiji Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Rom, iżda kien għad fadal xi nuqqasijiet

Fil-qasam tal-politika ta’ koeżjoni, qed tingħata aktar attenzjoni għall-miżuri ta’ integrazzjoni tar-Rom fil-perjodu 2014-2020 meta mqabbel mal-perjodu 2007-2013

Minkejja li l-integrazzjoni tar-Rom ma tissemmiex fil-qafas legali għall-2007-2013, l-Istati Membri magħżula semmew l-integrazzjoni tar-Rom fil-programmi operazzjonali tagħhom

Fokus akbar fuq kwistjonijiet relatati mar-Rom fil-livell tal-UE kien rifless fil-qafas tal-FSIE għall-2014-2020

L-għodod ta’ monitoraġġ fil-livell tal-PO li kienu disponibbli matul il-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013 ma kinux adattati għall-kejl tal-prestazzjoni ta’ miżuri ta’ integrazzjoni tar-Rom

Il-biċċa l-kbira mill-proġetti twettqu kif ippjanat, iżda l-kriterji tal-”aħjar prattika” li jikkontribwixxu għall-inklużjoni b’suċċess tar-Rom mhux dejjem ġew applikati, u l-monitoraġġ tal-prestazzjoni tal-proġetti kien diffiċli

Il-proġetti kollha eżaminati kienu f’konformità mal-objettivi tal-PO, iżda l-proċeduri tal-għażla ma kellhomx l-għan speċifiku li jagħżlu proġetti relatati mal-inklużjoni tar-Rom

B’mod ġenerali, il-proġetti twettqu skont il-pjan

Hemm indikazzjoni li kunsiderazzjoni aħjar tal-kriterji speċifiċi għar-Rom, bħall-Prinċipji Bażiċi Komuni (PBK) dwar l-inklużjoni tar-Rom, ikkontribwiet b’mod pożittiv għall-prestazzjoni tal-proġetti

Il-valutazzjoni tar-riżultati għall-perjodu 2007-2013 kienet aktar diffiċli minħabba f’diffikultajiet fil-ġbir ta’ informazzjoni dwar il-poplu Rom

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Anness I | — | Programmi operazzjonali eżaminati
Anness II | — | Korpi ta’ governanza tal-Fondi Strutturali fl-Istati Membri miżjura
Anness III | — | Prinċipji Bażiċi Komuni (PBK) dwar l-inklużjoni tar-Rom

Ir-risposta tal-Kummissjoni

Glossarju

Awtorità Maniġerjali: Awtorità maniġerjali hija awtorità pubblika nazzjonali, reġjonali jew lokali (jew kwalunkwe korp pubbliku jew privat ieħor), li tkun ġiet iddesinjata minn Stat Membru biex timmaniġġja programm operazzjonali. Il-kompiti tagħha jinkludu li tagħżel proġetti biex jiġu ffinanzjati, li timmonitorja kif il-proġetti jiġu implimentati u li tirrapporta lill-Kummissjoni dwar l-aspetti finanzjarji u r-riżultati miksuba.

Diskriminazzjoni: Id-Direttiva Nru 2000/43 tiddefinixxi żewġ tipi ta’ diskriminazzjoni:

oDiskriminazzjoni diretta tiġri fejn persuna tiġi ttrattata inqas favorevolment minn oħra, (jew milli) kienet jew tkun sejra tiġi ttrattata (persuna oħra) f’sitwazzjoni komparabbli għal raġunijiet tal-oriġini tar-razza jew l-etniċità.

oDiskriminazzjoni indiretta tiġri fejn dispożizzjoni, kriterju jew prattika apparentement newtrali, jitfgħu persuni ta’ oriġini, ta’ razza jew grupp etniku fi żvantaġġ partikolari pparagunati ma’ persuni oħra, għajr jekk din id-dispożizzjoni, dan il-kriterju jew din il-prattika jkunu ġġustifikati oġġettivament minn mira leġittima u jekk il-mezzi għall-kisba ta’ din il-mira jkunu sewwa u meħtieġa.

Diskriminazzjoni istituzzjonali: Diskriminazzjoni li jkollha l-għeruq tagħha fi strutturi u proċeduri organizzazzjonali.

Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR): Il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR) għandu l-għan li jirrinforza l-koeżjoni ekonomika u soċjali fi ħdan l-Unjoni Ewropea billi jirrimedja l-iżbilanċi reġjonali prinċipali permezz ta’ appoġġ finanzjarju, għall-ħolqien ta’ infrastruttura u ta’ investiment produttiv għall-ħolqien ta’ xogħol, prinċipalment għan-negozji.

Fond Soċjali Ewropew (FSE): Il-Fond Soċjali Ewropew (FSE) għandu l-għan li jsaħħaħ il-koeżjoni ekonomika u soċjali fi ħdan l-Unjoni Ewropea billi jtejjeb l-impjieg u l-opportunitajiet ta’ xogħol (prinċipalment permezz ta’ miżuri ta’ taħriġ), filwaqt li jħeġġeġ livell għoli ta’ impjieg u l-ħolqien ta’ aktar xogħlijiet u ta’ xogħlijiet aħjar.

Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej (FSIE): Il-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej (FSIE) huma l-mezz li bih l-Unjoni tnaqqas id-disparitajiet bejn il-livelli ta’ żvilupp tad-diversi reġjuni tagħha, u li bih tgħin lir-reġjuni inqas żviluppati biex ilaħħqu mal-oħrajn. Ibbażat fuq l-Artikolu 174 TFUE, huma jikkontribwixxu għall-għan li tissaħħaħ il-koeżjoni ekonomika, soċjali u territorjali.

Inklużjoni soċjali: Il-proċess tat-titjib tat-termini għal individwi u gruppi sabiex dawn jipparteċipaw fis-soċjetà.

L-inklużjoni soċjali għandha l-għan li tagħti s-setgħa lil nies foqra u emarġinati biex dawn jieħdu vantaġġ mill-opportunitajiet globali dejjem jiżdiedu. Hija tiżgura li n-nies ikollhom leħen fid-deċiżjonijiet li jaffettwawlhom ħajjithom u li huma jgawdu minn aċċess ugwali għas-swieq, għas-servizzi u għall-ispazji politiċi, soċjali u fiżiċi.

Korp Intermedjarju: Korp intermedjarju huwa kwalunkwe korp jew servizz pubbliku jew privat li jaġixxi taħt ir-responsabbiltà ta’ awtorità maniġerjali, jew li jwettaq dmirijiet f’isem awtorità bħal din fir-rigward ta’ benefiċjarji li jimplimentaw operazzjonijiet.

Kundizzjonalitajiet ex ante (EAC): Kundizzjonalitajiet ex ante (EAC) huma kriterji stabbiliti fi ftehimiet ta’ sħubija, li jitqiesu bħala prerekwiżiti meħtieġa għall-użu effettiv u effiċjenti tal-appoġġ tal-Unjoni li jkun kopert minn dawk il-ftehimiet. Meta jħejju l-programmi operazzjonali taħt il-FEŻR, taħt il-Fond ta’ Koeżjoni u taħt l-FSE fil-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020, l-Istati Membri jridu jivvalutaw jekk dawn il-kundizzjonijiet ikunux issodisfati. F’każ li ma jkunux ġew issodisfati, ikun jeħtieġ li jitħejjew pjanijiet ta’ azzjoni biex jiġi żgurat li dawn jiġu ssodisfati sal-31 ta’ Diċembru 2016.

Organizzazzjoni nongovernattiva (NGO): It-terminu Organizzazzjoni nongovernattiva (NGO) jintuża biex jirreferi għal firxa ta’ organizzazzjonijiet differenti li tipikament jikkondividu l-karatteristiċi li ġejjin:

oHuma ma jinħolqux biex jiġġeneraw profitt. Għalkemm jista’ jkun li dawn ikunu ħallsu lill-impjegati u jistgħu jkunu involuti f’attivitajiet li jiġġeneraw id-dħul, huma ma jaqsmux il-profitti bejn il-membri.

oHuma gruppi volontarji ta’ ċittadini.

oIrid ikollhom xi grad ta’ eżistenza formali jew istituzzjonali (eż. statuti jew dokument regolatorju ieħor li jistipula l-missjoni, l-objettivi u l-ambitu tagħhom) billi għandhom l-obbligu li jagħtu rendikont lill-membri u lid-donaturi tagħhom.

oHuma indipendenti, b’mod partikolari minn gvernijiet, minn awtoritajiet pubbliċi, minn partiti politiċi u minn organizzazzjonijiet kummerċjali.

Output: Dak li jiġi prodott jew li jinkiseb bir-riżorsi allokati għal intervent (pereżempju, għotjiet li jitqassmu lill-bdiewa, korsijiet ta’ taħriġ li jingħataw lil persuni qiegħda, triq li tinbena f’pajjiż fil-fażi tal-iżvilupp).

Prinċipju Bażiku Komuni (PBK): Il-Prinċipji Bażiċi Komuni (PBK) huma sett ta’ 10 kriterji biex jiżguraw is-suċċess fl-inizjattivi ta’ inklużjoni tar-Rom. Dawn il-prinċipji ġew diskussi fl-ewwel laqgħa tal-Pjattaforma Ewropea għall-inklużjoni tar-Rom li saret fl-2009 fi Praga. Huma mbagħad ġew inklużi bħala anness għall-konklużjonijiet ta’ laqgħa tal-Kunsill Impjiegi, Politika Soċjali, Saħħa u Affarijiet tal-Konsumatur li saret fit-8 ta’ Ġunju 2009.

Programm operazzjonali (PO): Programm operazzjonali (PO) jistipula l-prijoritajiet u l-objettivi speċifiċi ta’ Stat Membru u kif il-finanzjament tal-UE (kofinanzjament mill-UE u kofinanzjament nazzjonali pubbliku u privat) ikun se jintuża matul perjodu partikolari (ġeneralment ta’ 7 snin) biex jiffinanzja proġetti. Dawn il-proġetti jridu jikkontribwixxu għall-ilħuq ta’ għadd partikolari ta’ objettivi speċifikati fil-livell tal-assi prijoritarju tal-PO. Jeżistu programmi operazzjonali għal kull wieħed mill-fondi fil-qasam ta’ Koeżjoni (jiġifieri l-FEŻR, il-Fond ta’ Koeżjoni u l-FSE). PO jitħejja mill-Istat Membru u jrid jiġi approvat mill-Kummissjoni qabel ma jkunu jistgħu jsiru pagamenti mill-baġit tal-UE. Il-programmi operazzjonali jistgħu jiġu mmodifikati biss matul il-perjodu kopert, jekk ikun hemm qbil bejn iż-żewġ partijiet.

Punt ta’ Kuntatt Nazzjonali għar-Rom (NRCP): Il-Punt ta’ Kuntatt Nazzjonali għar-Rom (NRCP) huwa awtorità nazzjonali li r-rwol tagħha huwa li tikkoordina l-iżvilupp u l-implimentazzjoni tal-Istrateġija Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Rom/ta’ sett ta’ miżuri ta’ politika integrati.

Rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi (CSR): Rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi (CSR) huma rakkomandazzjonijiet relatati mal-isfidi strutturali li huwa xieraq li jiġu indirizzati permezz ta’ investimenti pluriennali li jaqgħu direttament taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Fondi SIE, kif stipulat fir-Regolamenti speċifiċi għall-Fond. Huma jiġu adottati mill-Kummissjoni skont l-Artikolu 121(2) u l-Artikolu 148(4) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE).

Riżultat: Bidliet immedjati li jirriżultaw għad-destinatarji diretti fi tmiem il-parteċipazzjoni tagħhom f’intervent (pereżempju, aċċessibbiltà aħjar għal żona minħabba l-kostruzzjoni ta’ triq, trainees li jkunu sabu xogħol).

Segregazzjoni/Desegregazzjoni:

oSegregazzjoni tiġi kkawżata minn għadd ta’ fatturi, inklużi azzjonijiet diskriminatorji u mekkaniżmi ekonomiċi u demografiċi. Hija kkaratterizzata mis-separazzjoni fiżika u soċjali tal-membri ta’ grupp emarġinat mill-membri ta’ gruppi mhux emarġinati, u mill-aċċess inugwali għal servizzi prinċipali (mainstream), inklużivi u ta’ kwalità għolja.

oDesegregazzjoni tfisser azzjoni li telimina s-segregazzjoni. Miżuri ta’ desegregazzjoni għandhom jistabbilixxu l-kundizzjonijiet għall-aċċess ugwali għal servizzi ta’ kwalità għolja, inklużi l-edukazzjoni, l-akkomodazzjoni, is-suq tax-xogħol, is-saħħa u kwalunkwe qasam rilevanti ieħor.

Strateġija Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Rom (NRIS): Kull Stat Membru b’popolazzjoni Rom intalab mill-Kummissjoni biex iħejji Strateġija Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Rom (NRIS) li tkopri l-perjodu 2011-2020 jew, jekk diġà kienet teżisti strateġija, biex jadattaha biex tilħaq il-miri tal-UE għall-integrazzjoni tar-Rom, b’azzjonijiet immirati u b’finanzjament (nazzjonali, tal-UE u oħrajn) li jkun suffiċjenti sabiex dawn jitwasslu. Dawn l-istrateġiji għandhom jipproponu wkoll soluzzjonijiet għall-indirizzar tal-ostakoli attwali għal użu aktar effettiv tal-fondi tal-UE, u jħejju l-pedament għal mekkaniżmu ta’ monitoraġġ robust sabiex jiġu żgurati riżultati konkreti għar-Rom. Xi Stati Membri ma għandhomx NRIS bħal din, iżda minflok għandhom “sett ta’ miżuri integrati”.

Sommarju eżekuttiv

I

Il-poplu Rom tal-Ewropa ilu suġġett għal diskriminazzjoni minn meta, ħafna sekli ilu, wasal fit-territorju tal-Unjoni Ewropea tal-lum. Illum, il-popolazzjoni Rom hija l-akbar minoranza etnika fl-UE, b’daqs stmat ta’ 6.2 miljun persuna, u hija fil-biċċa l-kbira tagħha emarġinata. Fl-Istati Membri fejn il-konċentrazzjoni tal-popolazzjoni Rom hija l-ogħla, in-poplu Rom jirrappreżenta bejn 15 % u 20 % tal-istudenti tal-iskola u tal-parteċipanti ġodda fis-suq tax-xogħol.

II

L-akbar parti tal-appoġġ finanzjarju tal-UE għall-miżuri ta’ inklużjoni soċjali inġenerali, inklużi miżuri li jippromwovu l-inklużjoni tar-Rom, tiġi pprovduta permezz tal-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR) u tal-Fond Soċjali Ewropew (FSE). L-ammont li jingħadda speċifikament għal inizjattivi ta’ integrazzjoni tar-Rom mhuwiex irreġistrat. Madankollu, id-dokumenti ta’ ppjanar tal-Istati Membri jissuġġerixxu li ġew assenjati madwar EUR 1.5 biljun għall-integrazzjoni soċjoekonomika ta’ komunitajiet emarġinati bħar-Rom matul il-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020. Ċifri indikattivi simili mhumiex disponibbli għall-perjodu 2007-2013.

III

Fl-awditu tagħna, aħna vvalutajna jekk l-inizjattivi ta’ politika u l-appoġġ finanzjarju tal-UE permezz tal-FEŻR u l-FSE kinux ikkontribwew b’mod effettiv għall-integrazzjoni tar-Rom. B’mod partikolari, aħna eżaminajna jekk:

-l-istrateġiji tal-UE u dawk nazzjonali għar-Rom iffaċilitawx l-użu effettiv tal-FEŻR u tal-FSE għall-miżuri ta’ inklużjoni tar-Rom f’kull perjodu ta’ programmazzjoni;

-il-qafas tal-FEŻR u tal-FSE għal kull perjodu ta’ programmazzjoni kienx imfassal sabiex jippermetti miżuri effettivi ta’ appoġġ għall-integrazzjoni tar-Rom; u

-il-proġetti implimentati taħt il-FEŻR u l-FSE matul il-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013 ikkontribwewx b’mod effettiv għall-integrazzjoni tar-Rom.

Ix-xogħol tal-awditjar twettaq fil-Kummissjoni u f’erba’ Stati Membri (il-Bulgarija, Spanja, l-Ungerija u r-Rumanija), u kopra l-perjodu mill-2007 sal-2015.

IV

Aħna sibna li l-Kummissjoni għamlet progress sinifikanti fl-istipular ta’ inizjattivi ta’ politika tal-UE li jippromwovu l-integrazzjoni tar-Rom, u li l-Istati Membri kollha miżjura kienu żviluppaw Strateġija Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Rom (NRIS) sal-2012, iżda li dan kollu kien wasal tard wisq biex ikollu impatt fuq it-tfassil tal-programmi operazzjonali (PO) taħt il-FEŻR u l-FSE u fuq l-għażla tal-proġetti matul il-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013. Għad fadal għadd ta’ nuqqasijiet fir-rigward ta’ dawn l-NRISs. L-ewwel nett, l-istrateġiji nazzjonali ma jindikawx x’livell ta’ finanzjament huwa meħtieġ sabiex jitwettqu l-miżuri proposti għall-inklużjoni tar-Rom. Huma lanqas ma jindikaw l-ammont ta’ flus disponibbli għal miżuri bħal dawn mill-baġit nazzjonali u, permezz tal-FEŻR u l-FSE, mill-baġit tal-UE. It-tieni nett, il-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni u l-anti-żingariżmu ma ngħatawx biżżejjed attenzjoni. It-tielet nett, il-ħtieġa għal parteċipazzjoni attiva mill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, b’mod partikolari mir-rappreżentanti tal-komunità Rom nfisha, mhux dejjem ittieħdet inkunsiderazzjoni fl-Istati Membri magħżula meta kienu qed jiġu abbozzati l-NRISs. Fl-aħħar nett, ir-rwol tal-Punti ta’ Kuntatt Nazzjonali għar-Rom (NRCP) li ġew stabbiliti biex jikkoordinaw l-iżvilupp u l-implimentazzjoni tal-NRISs xi drabi kien imminat minn nuqqas ta’ tqabbil bejn ir-riżorsi u r-responsabbiltajiet.

V

Rigward il-perjodu 2014-2020, ġew innutati għadd ta’ titjibiet: pereżempju, l-integrazzjoni tar-Rom tissemma b’mod espliċitu fir-Regolament dwar il-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej (FSIE), u ġiet introdotta prijorità għal finanzjament speċifiku. Barra minn hekk, l-Istati Membri b’rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi (CSR) relatati mal-integrazzjoni tar-Rom huma obbligati li jiddedikaw fondi biex jippromwovuha. Madankollu, aħna nqisu li jinħtieġu sforzi addizzjonali kemm fil-livell tal-Kummissjoni kif ukoll fil-livell tal-Istati Membri sabiex jiġi żgurat li dawn il-bidliet jirriżultaw fi proġetti li jikkontribwixxu aħjar għall-integrazzjoni tar-Rom fil-prattika.

VI

Il-biċċa l-kbira mill-proġetti taħt il-FEŻR u taħt l-FSE eżaminati matul l-awditu tagħna kienu laħqu l-objettivi ġenerali tagħhom, iżda dawn l-objettivi spiss ma kinux relatati b’mod speċifiku mar-Rom. Aħna kkonkludejna wkoll li kien hemm probbabiltà akbar li l-proġetti li kienu ntgħażlu u ġew implimentati skont il-kriterji tal-”aħjar prattika” adottati mill-Kunsill, l-hekk imsejħa Prinċipji Bażiċi Komuni (PBK) dwar l-Inklużjoni tar-Rom, jikkontribwixxu b’mod effettiv għall-integrazzjoni tal-popolazzjoni Rom. Barra minn hekk, aħna sibna li l-monitoraġġ tal-progress li sar mill-proġetti ta’ integrazzjoni tar-Rom kien diffiċli, prinċipalment minħabba f’nuqqasijiet marbutin mad-disponibbiltà u l-kwalità tad-data dwar il-parteċipanti Rom. In-nuqqas ta’ data robusta u komprensiva hija problema mhux biss fir-rigward tal-proġetti, iżda wkoll għat-tfassil tal-politika fil-livell tal-UE u f’dak nazzjonali. Sakemm ma titteħidx azzjoni malajr, din is-sitwazzjoni se tibqa’ ma tinbidilx għall-perjodu 2014-2020.

VII

Aħna nagħmlu r-rakkomandazzjonijiet li ġejjin f’dan ir-rapport:

Rakkomandazzjoni 1

Meta jkunu qed jirrevedu jew jemendaw l-NRISs tagħhom, l-Istati Membri għandhom:

(a)jispeċifikaw x’livell ta’ finanzjament huwa meħtieġ sabiex jitwettqu l-miżuri għall-inklużjoni tar-Rom li jkunu proposti fl-istrateġija. L-NRISs għandhom jindikaw il-finanzjament disponibbli għal miżuri bħal dawn mill-baġit nazzjonali u, permezz tal-FEŻR u tal-FSE, mill-baġit tal-UE. Barra minn hekk, l-Istati Membri għandhom jimpenjaw lilhom nfushom formalment biex jiżguraw li l-isforzi għall-implimentazzjoni ta’ miżuri favur l-integrazzjoni tar-Rom ma jiġux ipperikolati minn bidliet fil-prijoritajiet politiċi fuq terminu qasir;

(b)jinkludu indikaturi u valuri mmirati li jittrattaw il-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni jew, b’mod aktar speċifiku, l-anti-żingariżmu. Matul il-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020, dawn l-indikaturi għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni wkoll fit-tfassil ta’ miżuri li jippromwovu l-inklużjoni ta’ komunitajiet Rom emarġinati fi ħdan il-qafas tal-FSIE, b’konformità mar-rekwiżiti tad-Direttiva dwar l-Ugwaljanza Razzjali;

(c)jiżguraw li l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, inklużi r-rappreżentanti tar-Rom, jiġu kkonsultati u inklużi b’mod sistematiku meta jkunu qed jiġu ppjanati u implimentati miżuri ta’ integrazzjoni tar-Rom;

(d)jiddefinixxu f’aktar dettall ir-rwol tal-NRCPs b’rabta mal-NRISs u jiżguraw li s-setgħat u r-responsabbiltajiet tal-NRCPs ikunu proporzjonati mar-riżorsi li jkunu disponibbli għalihom.

Rakkomandazzjoni 2

(a)Meta tirrevedi l-programmi operazzjonali rilevanti, il-Kummissjoni għandha tiżgura li l-miżuri li jitwettqu taħt il-FSIE jkunu ta’ natura inklużiva u li jkun fihom dispożizzjonijiet immirati lejn il-ġlieda kontra s-segregazzjoni. Prattiki segregazzjonali għandhom jiġu deskritti b’mod ċar u esklużi b’mod espliċitu mill-finanzjament taħt il-qafas tal-FSIE (u mhux biss jissemmew fil-premessi), u għandha tingħata attenzjoni partikolari f’din il-konnessjoni lill-edukazzjoni u lil proġetti ta’ akkomodazzjoni. Dan jgħin sabiex tissaħħaħ ir-rabta bejn is-CSRs u l-użu tal-FSIE.

(b)Fil-laqgħat tal-kumitat ta’ monitoraġġ tal-PO, il-Kummissjoni għandha tagħmel użu sħiħ mill-informazzjoni inkluża fir-rapporti li l-Istati Membri huma meħtieġa jipprovdu wara l-2016, skont ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar miżuri Effettivi ta’ Integrazzjoni tar-Rom, kif ukoll mis-sejbiet li jirriżultaw minn dik l-informazzjoni. Dan sabiex jiġi żgurat li l-oqsma ta’ dgħufija identifikati fir-rapporti jiġu indirizzati permezz tal-fondi FSIE u/jew il-fondi tal-Istati Membri (pereżempju, permezz ta’ riallokazzjoni tal-fondi għal oqsma fejn ikunu ġew identifikati nuqqasijiet).

Rakkomandazzjoni 3

L-Istati Membri għandhom jagħmlu użu mill-kriterji tal-”aħjar prattika” għall-integrazzjoni tar-Rom (bħall-10 PBK tal-Kunsill) meta joħorġu sejħiet għal proposti u meta jagħżlu l-proġetti. Fejn xieraq, għandhom jiġu organizzati sejħiet sabiex jintagħżlu proġetti fit-tul favur il-komunitajiet Rom emarġinati. Fl-aħħar nett, kull fejn ikun possibbli, l-allokazzjoni tal-finanzjament mill-FSIE għandha tkun suġġetta għas-sostenibbiltà tal-proġetti wara li jiġu kkompletati u mingħajr finanzjament kontinwat mill-UE. Dawn l-aspetti għandhom jiġu kkunsidrati meta jiġu mmodifikati l-programmi operazzjonali 2014-2020.

Rakkomandazzjoni 4

Il-Kummissjoni għandha tiżgura, fil-perjodu ta’ programmazzjoni li jmiss jew meta tirrevedi l-programmi operazzjonali, li l-objettivi ta’ integrazzjoni tar-Rom inklużi fl-NRISs ikunu riflessi fil-qafas tal-FSIE fil-livelli operazzjonali kollha, kull meta jkun applikabbli. F’dan il-kuntest, hija għandha tiżgura li d-data tinġabar b’mod affidabbli sabiex il-progress bejn proġetti individwali u fil-livelli kollha tal-amministrazzjoni ikun jista’ jiġi mmonitorjat u evalwat.

Rakkomandazzjoni 5

L-Istati Membri għandhom jikkumplimentaw l-indikaturi komuni tal-outputs u tar-riżultati, li huma stipulati fil-leġiżlazzjoni tal-FSIE, b’indikaturi speċifiċi għar-Rom, fejn xieraq. Dawn l-indikaturi għandhom jiġu allinjati ma’ dawk speċifikati fl-NRISs, u għandhom jintużaw sussegwentement fil-monitoraġġ tal-programmi operazzjonali 2014-2020. Huma jistgħu jkomplu jibnu fuq dawk żviluppati mill-Aġenzija għad-Drittijiet Fundamentali fl-2016.

Rakkomandazzjoni 6

L-Istati Membri għandhom jikkunsidraw li jaġixxu flimkien, fid-dawl tat-tħejjijiet għall-perjodu ta’ programmazzjoni li jmiss, biex ifittxu li jiżguraw ċertezza tad-dritt dwar l-użu tal-FSE għall-finanzjament ta’ kwalunkwe miżura ta’ inklużjoni soċjali, irrispettivament mir-rabta tagħha mal-impjieg. Bit-tneħħija tal-inċertezza tad-dritt, ikun aktar faċli għall-Istati Membri li jagħmlu użu sħiħ mill-FSE għall-fini tal-inklużjoni soċjali, inkluż permezz ta’ miżuri biex tiġi miġġielda d-diskriminazzjoni.

Rakkomandazzjoni 7

Il-Kummissjoni għandha tikkunsidra li tipproponi bidliet għal-leġiżlazzjoni tal-FSIE biex tiżgura li, mill-perjodu ta’ programmazzjoni li jibda fl-2020, id-distribuzzjoni tal-fondi fost l-Istati Membri differenti tieħu inkunsiderazzjoni indikaturi speċifiċi tal-inklużjoni soċjali: b’mod partikolari, il-proporzjon ta’ gruppi emarġinati bħar-Rom fi ħdan il-popolazzjoni. Hija għandha tiżgura li kwalunkwe fondi addizzjonali tal-FSE li jsiru disponibbli għall-Istati Membri b’riżultat ta’ din il-bidla, jiġu assenjati għall-iskop speċifiku li jappoġġaw lill-komunitajiet emarġinati.

Rakkomandazzjoni 8

(a)Il-Kummissjoni għandha taħdem flimkien mal-Istati Membri biex tiżviluppa metodoloġija komuni li tipprovdi data rilevanti dwar il-popolazzjoni Rom biex tiġi mmonitorjata l-inklużjoni soċjali tagħhom, f’konformità mal-oqfsa legali nazzjonali u mal-leġiżlazzjoni tal-UE, inklużi derogi possibbli eżistenti. Dan għandu jsir sa mhux aktar tard minn meta jkun qed jitħejja l-perjodu ta’ programmazzjoni li jmiss.

(b)Il-Kummissjoni għandha tħeġġeġ lill-Istati Membri biex jiġbru b’mod komprensiv, skont l-oqfsa legali nazzjonali u skont il-leġiżlazzjoni tal-UE inklużi derogi possibbli eżistenti, data statistika dwar l-etniċità fis-sentejn li ġejjin. L-Eurostat jista’ jinkludi mistoqsijiet rilevanti fi stħarriġijiet bħall-Istħarriġ dwar il-Forza tax-Xogħol, u fl-Istatistika tal-Unjoni Ewropea dwar l-Introjtu u l-Kundizzjonijiet tal-Għajxien.

Introduzzjoni

Il-popolazzjoni Rom

01

Il-poplu Rom tal-Ewropa huwa d-dixxendent ta’ gruppi li telqu mis-subkontinent Indjan madwar 1 000 sena ilu u bdew jaslu fit-territorju tal-Unjoni Ewropea tal-lum fis-seklu 14. Sal-1450, il-poplu Rom kien stabbilixxa lili nnifsu madwar kważi l-Ewropa kollha. Fl-Ewropa Ċentrali, kienu diġà bdew iseħħu l-ewwel deportazzjonijiet u espulsjonijiet tal-poplu Rom sa dak iż-żmien. It-terminu “Rom” jirreferi għal gruppi differenti (ara l-Kaxxa 1) li għandhom ċerti karatteristiċi kulturali komuni, kif ukoll storja ta’ emarġinazzjoni persistenti fis-soċjetajiet Ewropej.

Kaxxa 1

X’nifhmu b’”Rom”?

Skont il-Kunsill tal-Ewropa¹, it-terminu “Rom” jirreferi għar-Rom, is-Sinti, il-Kale u gruppi relatati fl-Ewropa, inklużi l-Vjaġġaturi u l-gruppi tal-Lvant (id-Dom u l-Lom), u jkopri d-diversità wiesgħa tal-gruppi kkonċernati, inklużi persuni li jidentifikaw lilhom infushom bħala Żingari.

Għalkemm l-identità kulturali u etnika ta’ dawn il-gruppi mhijiex omoġenja, għal raġunijiet prattiċi, aħna użajna l-kelma “Rom” biex nirreferu għalihom kollha.

02

Illum il-ġurnata, il-popolazzjoni Rom hija l-akbar minoranza etnika fl-Ewropa. L-istimi tad-daqs tal-komunità jvarjaw ħafna bejn 10 u 12-il miljun persuna. Minn dawn, madwar 6.2 miljun jgħixu fl-UE, il-biċċa l-kbira minnhom fi Stati Membri ċentrali u tal-lvant. Il-maġġoranza vasta tar-Rom fl-Ewropa (80-85 %) issa jgħixu fi stil ta’ ħajja stabbli². Persuni Rom bi stil ta’ ħajja ta’ vjaġġar minn post għal ieħor ma għandhomx jiġu konfużi ma’ persuni Rom li jitilqu minn Stat Membru tal-UE biex jistabbilixxu lilhom infushom fi Stat Membru ieħor. Il-Figura 1 turi l-konċentrazzjoni ta’ persuni Rom fl-UE, fil-pajjiżi kandidati³ u fil-pajjiżi kandidati potenzjali⁴.

Figura 1

Stima tal-popolazzjoni Rom fl-UE, fil-pajjiżi kandidati u fil-pajjiżi kandidati potenzjali tal-UE (2012)

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq id-data tal-Kunsill tal-Ewropa.

03

Madwar erbgħa minn kull ħamsa tal-popolazzjoni Rom stmata tal-UE jgħixu fit-tmien Stati Membri elenkati fit-Tabella 1. Fl-Istati Membri fejn il-konċentrazzjoni tal-popolazzjoni Rom hija l-ogħla (il-Bulgarija, is-Slovakkja, ir-Rumanija u l-Ungerija), il-poplu Rom jirrappreżenta bejn 15 % u 20 % tal-istudenti tal-iskola u tal-parteċipanti l-ġodda fis-suq tax-xogħol.

Tabella 1

L-Istati Membri bl-akbar għadd stmat ta’ persuni Rom

Stat Membru | Stima tad-daqs medju tal-popolazzjoni Rom | Stima minima | Stima massima
Għadd ta’ nies | Proporzjon tal-popolazzjoni totali
Ir-Rumanija | 1 850 000 | 8.6 % | 1 200 000 | 2 500 000
Il-Bulgarija | 750 000 | 9.9 % | 700 000 | 800 000
L-Ungerija | 750 000 | 7.5 % | 500 000 | 1 000 000
Spanja | 750 000 | 1.6 % | 500 000 | 1 000 000
Is-Slovakkja | 490 000 | 9.0 % | 380 000 | 600 000
Franza | 400 000 | 0.6 % | 300 000 | 500 000
Ir-Repubblika Ċeka | 200 000 | 1.9 % | 150 000 | 250 000
Il-Ġreċja | 175 000 | 1.5 % | 50 000 | 300 000
Total | 5 365 000 | 3.0 % | 3 780 000 | 6 950 000
Total għall-UE kollha | 6 197 100 | 1.2 % | 4 368 700 | 8 025 500

Nota: Iċ-ċifri għal “Total għall-UE kollha” jinkludu l-Kroazja.

Sors: Il-Kunsill tal-Ewropa, “Estimates and official numbers of Roma in Europe” (Stimi u ċifri uffiċjali ta’ Rom fl-Ewropa), Lulju 2012.

Qafas legali u ta’ politika

04

It-trattati tal-UE huma l-bażi legali prinċipali għall-inizjattivi tal-UE kollha li huma mmirati lejn il-promozzjoni tal-inklużjoni soċjali inġenerali, kif ukoll l-integrazzjoni tal-poplu Rom b’mod partikolari. L-Artikolu 2 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (TUE) huwa partikolarment rilevanti: fost l-oħrajn, huwa jissalvagwardja d-drittijiet ta’ persuni li jagħmlu parti minn minoranzi (ara l-Kaxxa 2).

Kaxxa 2

L-Artikolu 2 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea

“L-Unjoni hija bbażata fuq il-valuri tar-rispett għad-dinjità tal-bniedem, il-libertà, id-demokrazija, l-ugwaljanza, l-istat tad-dritt u r-rispett għad-drittijiet tal-bniedem, inklużi d-drittijiet ta’ persuni li jagħmlu parti minn minoranzi. Dawn il-valuri huma komuni għall-Istati Membri f’soċjetà fejn jipprevalu l-pluraliżmu, in-non-diskriminazzjoni, it-tolleranza, il-ġustizzja, is-solidarjetà u l-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel”.

05

Barra minn hekk, l-Artikolu 10 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE) jistabbilixxi l-għan tal-UE li tiġġieled id-diskriminazzjoni bbażata fuq ir-razza jew l-oriġini etnika permezz ta’ azzjoni mill-Kunsill (l-Artikolu 19 tat-TFUE). L-Artikolu 21 tat-TFUE jistabbilixxi wkoll id-dritt taċ-ċittadini tal-UE dritt li jmorru minn post għal ieħor u li joqgħodu liberament fl-UE.

06

L-istrumenti legali u ta’ politika li ġejjin huma rilevanti wkoll għall-miżuri ta’ integrazzjoni tar-Rom:

-il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea tas-sena 2000⁵, b’mod partikolari l-Artikolu 21 dwar in-non-diskriminazzjoni. Hija saret legalment vinkolanti wara d-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta’ Lisbona fl-1 ta’ Diċembru 2009;

-iż-żewġ Direttivi tal-Kunsill mis-sena 2000 dwar it-trattament ugwali⁶: id-Direttiva dwar l-Ugwaljanza Razzjali, li tipprojbixxi d-diskriminazzjoni abbażi tal-oriġini tar-razza jew l-etniċità f’diversi oqsma; u d-Direttiva dwar l-Ugwaljanza fl-Impjiegi, li fiha dispożizzjonijiet li jistipulaw it-trattament ugwali fuq il-post tax-xogħol;

-id-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-2004 dwar id-dritt ta’ moviment liberu għaċ-ċittadini tal-UE⁷;

-id-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill tal-2008 dwar il-ġlieda kontra r-razziżmu u l-ksenofobija⁸, li tiddefinixxi approċċ komuni għal-liġi kriminali biex jiġu miġġielda diskors u kriminalità ta’ natura razzista u ksenofobika;

-ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-2013 dwar miżuri effettivi għall-integrazzjoni tar-Roma⁹; u

-il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni tal-2011 dwar il-qafas tal-UE għall-Istrateġiji Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Roma fl-2020¹⁰, li tistabbilixxi wkoll ir-rwol tal-Aġenzija għad-Drittijiet Fundamentali f’din il-konnessjoni¹¹.

07

Il-prijoritajiet tal-politika attwali fil-livell tal-UE li għandhom l-għan li jippromwovu l-promozzjoni tal-inklużjoni tal-poplu Rom jirriżultaw mill-istrateġija UE 2020, li kienet maqbula fl-2010 u li għandha l-għan li twassal għal tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv fl-Ewropa. Biex jitkejjel il-progress lejn il-kisba tal-għanijiet tal-UE 2020, ġew maqbula ħames miri ewlenin għall-UE kollha. Is-suċċess tal-politika dwar l-inklużjoni tar-Rom għandu l-potenzjal li jaffettwa tlieta minn dawn il-ħames miri (il-miri li jikkonċernaw l-edukazzjoni¹²; l-impjieg¹³; u l-ġlieda kontra l-faqar u l-esklużjoni soċjali¹⁴) fl-Istati Membri bi proporzjon għoli ta’ residenti Rom.

08

F’dan ir-rapport, it-termini “integrazzjoni” u “inklużjoni” jintużaw it-tnejn sabiex jirreferu għal miżuri mmirati lejn it-titjib tal-kundizzjonijiet tal-għajxien u s-sitwazzjoni tad-drittijiet tal-bniedem tal-poplu Rom li jgħix fl-Istati Membri tal-UE¹⁵ (ara l-Kaxxa 3).

Kaxxa 3

Użu interkambjabbli tat-termini “integrazzjoni” u “inklużjoni”

Il-kliem “integrazzjoni” u “inklużjoni” spiss jintużaw b’mod interkambjabbli biex jiddeskrivu l-objettivi kumplessivi tal-inizjattivi politiċi li għandhom l-għan li jtejbu s-sitwazzjoni tal-popolazzjoni Rom.

“Integrazzjoni” tintuża aktar frekwentement fil-kuntest tal-inizjattivi li għandhom l-għan li jipproteġu d-drittijiet u l-valuri fundamentali (kif deskritt fl-Artikolu 2 tat-TUE). Hija tista’ tinstab fl-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Rom.

“Inklużjoni” tintuża aktar fil-kuntest ta’ inizjattivi soċjoekonomiċi. Hija tidher, pereżempju, fl-istrateġija Ewropa 2020, li għandha l-għan li tikseb tkabbir intelliġenti, inklużiv u sostenibbli.

L-UE kif tipprovdi appoġġ finanzjarju għall-miżuri ta’ integrazzjoni tar-Rom?

09

L-akbar parti tal-appoġġ finanzjarju tal-UE għall-inklużjoni soċjali (fejn ġew kofinanzjati miżuri ta’ integrazzjoni tar-Rom) tiġi pprovduta prinċipalment permezz tal-Fond Soċjali Ewropew (FSE), kif ukoll permezz tal-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR), fil-kuntest tal-politika ta’ koeżjoni tal-UE. Fondi oħra huma disponibbli wkoll taħt programmi speċifiċi li huma suġġetti għal ġestjoni diretta mill-Kummissjoni¹⁶.

10

L-FSE u l-FEŻR jiġu implimentati permezz ta’ programmi operazzjonali (PO) pluriennali, nazzjonali u reġjonali, li jitħejjew mill-Istati Membri u li jiġu approvati mill-Kummissjoni. Fi ħdan kull PO, il-fondi totali li jkunu disponibbli jiġu ripartiti fost l-assi prijoritarji differenti tal-PO.

11

Il-baġits tal-FEŻR u tal-FSE mill-2007 sal-2013 kienu ta’ madwar EUR 201 biljun u EUR 76 biljun, rispettivament. Fil-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020, il-FEŻR u l-FSE huma parti mill-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej (FSIE)¹⁷; il-baġit kumplessiv tagħhom huwa ta’ madwar EUR 197 biljun (FEŻR) u EUR 86 biljun (FSE) għall-perjodu kollu.

12

Il-proporzjon ta’ dawn l-ammonti li jingħadda speċifikament lil inizjattivi ta’ integrazzjoni tar-Rom mhuwiex irreġistrat. Iżda mid-dokumenti ta’ ppjanar tal-Istati Membri nistgħu niddeduċu li madwar EUR 1.5 biljun ġew assenjati għall-integrazzjoni soċjoekonomika ta’ komunitajiet emarġinati bħar-Rom matul il-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020 (ara wkoll il-paragrafu 69 u t-Tabella 6). Ċifri indikattivi simili mhumiex disponibbli għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013.

Ir-rwol tal-organizzazzjonijiet Ewropej u internazzjonali oħra b’rabta mal-integrazzjoni tar-Rom

13

Il-Kunsill tal-Ewropa kien l-ewwel istituzzjoni li indirizza l-integrazzjoni tar-Rom fil-livell Ewropew. Għal aktar minn 40 sena, huwa wettaq ħidma mmirata lejn il-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni lejn il-poplu Rom, u lejn it-titjib tal-integrazzjoni tal-komunitajiet Rom emarġinati.

14

Organizzazzjonijiet internazzjonali oħra wkoll kienu attivi fil-qasam tal-integrazzjoni tar-Rom bir-rwol distint tagħhom, bħall-Bank Dinji, l-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa (l-Uffiċċju għall-Istituzzjonijiet Demokratiċi u d-Drittijiet tal-Bniedem) u l-Programm ta’ Żvilupp tan-Nazzjonijiet Uniti.

1Il-Kunsill tal-Ewropa, “Descriptive Glossary of terms relating to Roma issues” (Glossarju Deskrittiv ta’ termini marbuta ma’ kwistjonijiet relatati mar-Rom), 2012.

2KUMM(2011) 173 finali tal-5 ta’ April 2011 “Qafas tal-UE għall-Istrateġiji Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Roma fl-2020”.

3L-Albanija, l-Eks-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, il-Montenegro, is-Serbja u t-Turkija.

4Il-Bożnija-Ħerzegovina u l-Kosovo*.

5Il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (ĠU C 364, 18.12.2000, p. 1).

6id-Direttiva tal-Kunsill 2000/43/KE tad-29 ta’ Ġunju 2000 li timplimenta l-prinċipju tat-trattament ugwali bejn il-persuni irrispettivament mill-oriġini tar-razza jew l-etniċità (“id-Direttiva dwar l-Ugwaljanza Razzjali”) (ĠU L 180, 19.7.2000, p. 22), id-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE tas-27 ta’ Novembru 2000 li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol (“id-Direttiva dwar l-Ugwaljanza fl-Impjieg”) (ĠU L 303, 2.12.2000, p. 16).

7id-Direttiva 2004/38/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-29 ta’ April 2004 dwar id-drittijiet taċ-ċittadini tal-Unjoni u tal-membri tal-familja tagħhom biex jiċċaqilqu u jgħixu liberament fit-territorju tal-Istati Membri u li temenda r-Regolament (KEE) Nru 1612/68 u li tħassar id-Direttivi 64/221/KEE, 68/360/KEE, 72/194/KEE, 73/148/KEE, 75/34/KEE, 75/35/KEE, 90/364/KEE, 90/365/KEE u 93/96/KEE (ĠU L 158, 30.4.2004, p. 77). B’mod partikolari, l-Artikoli 6 u 7 dwar id-dritt ta’ residenza sa tliet xhur u d-dritt ta’ residenza ta’ aktar minn tliet xhur, rispettivament.

8id-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill tat-28 ta’ Novembru 2008 dwar il-ġlieda kontra ċerti forom u espressjonijiet ta’ razziżmu u ksenofobija permezz tal-liġi kriminali.

9Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tad-9 ta’ Diċembru 2013 dwar miżuri effettivi ta’ integrazzjoni tar-Roma fl-Istati Membri (ĠU C 378, 24.12.2013, p. 1).

10KUMM(2011) 173 finali.

11Ir-rwol tal-Aġenzija għad-Drittijiet Fundamentali b’konnessjoni mal-Istrateġiji Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Rom jikkonsisti f’dawn li ġejjin: a) li tipprovdi għarfien espert lill-istituzzjonijiet tal-UE, b) li tiġbor id-data u c) li taħdem flimkien mal-Istati Membri sabiex tfassal għodod li jipprovdu evidenza dwar il-progress li jkun sar.

12Il-miri fil-qasam tal-edukazzjoni huma li r-rati tat-tluq bikri mill-iskola jitnaqqsu taħt l-10 %, u li jkun hemm mill-inqas 40 % tal-persuni fl-età ta’ bejn 30-34 sena li jikkompletaw l-edukazzjoni għolja tagħhom.

13Il-mira hija li jkun hemm 75 % tal-persuni fl-età ta’ bejn 20-64 sena li jkunu impjegati.

14Il-mira hija li jkun hemm mill-inqas 20 miljun ruħ inqas li jkunu foqra jew esklużi soċjalment, jew f’dan ir-riskju.

15Dan l-approċċ huwa konsistenti mad-definizzjoni tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea ppreżentata fil-konklużjonijiet tiegħu dwar il-Qafas tal-UE għall-Istrateġiji Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Rom sal-2020: il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea (2011), il-Konklużjonijiet tal-Kunsill dwar Qafas tal-UE għall-Istrateġiji Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Rom fl-2020, it-3089 laqgħa tal-Kunsill Impjiegi, Politika Soċjali, Saħħa u Affarijiet tal-Konsumatur, Brussell, id-19 ta’ Mejju 2011.

16Il-Programm għall-Impjiegi u l-Innovazzjoni Soċjali (EaSI) 2014-2020; il-predeċessur tiegħu kien il-“Programm Komunitarju għall-Impjiegi u s-Solidarjetà Soċjali - PROGRESS 2007-2013”; “Il-Programm għad-Drittijiet, l-Ugwaljanza u ċ-Ċittadinanza (2014-2020)”; il-predeċessuri tiegħu kienu l-Programm Drittijiet Fundamentali u Ċittadinanza, il-Programm Daphne III u l-Programm Progress fl-azzjonijiet dwar il-Ġlieda kontra d-diskriminazzjoni u l-Ugwaljanza bejn is-Sessi.

17Fil-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020, il-FEŻR, il-FSE u l-Fond ta’ Koeżjoni, flimkien mal-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) u l-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi u s-Sajd (FEMS), jiffurmaw parti mill-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej (FSIE).

Audit scope and objectives

15

Permezz ta’ dan l-awditu, aħna vvalutajna jekk l-inizjattivi ta’ politika u l-appoġġ finanzjarju tal-UE permezz tal-FEŻR u l-FSE kinux ikkontribwew b’mod effettiv għall-integrazzjoni tar-Rom. L-ambitu tal-awditjar tagħna kopra kemm il-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013 kif ukoll il-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020. B’mod partikolari, aħna eżaminajna jekk:

-il-qafas tal-UE u l-istrateġiji nazzjonali għar-Rom iffaċilitawx l-użu effettiv tal-FEŻR u tal-FSE għall-miżuri ta’ inklużjoni tar-Rom f’kull perjodu ta’ programmazzjoni;

-il-qafas tal-FEŻR u tal-FSE għal kull perjodu ta’ programmazzjoni kienx imfassal sabiex jippermetti appoġġ effettiv għall-miżuri ta’ integrazzjoni tar-Rom; u

-il-proġetti implimentati taħt il-FEŻR u l-FSE matul il-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013 ikkontribwewx b’mod effettiv għall-integrazzjoni tar-Rom.

16

Aħna ġbarna evidenza għall-awditjar minn intervisti li saru ma’ uffiċjali tal-Kummissjoni u tal-Istati Membri, kif ukoll ma’ promoturi tal-proġetti u parteċipanti fihom. Aħna analizzajna wkoll id-dokumenti li nkisbu mill-awtoritajiet tal-UE u tal-Istati Membri u mill-promoturi tal-proġetti.

17

Aħna l-ewwel evalwajna l-appoġġ għall-integrazzjoni tar-Rom li kien ipprovdut mill-Kummissjoni. Dan l-appoġġ kien jinkludi leġiżlazzjoni tal-UE, oqfsa ta’ politika, u gwida speċifika li tiddeskrivi l-prijoritajiet u l-miri tal-UE; aħna eżaminajna dawn b’konnessjoni mal-inizjattivi kemm mill-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013 kif ukoll mill-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020. Aħna ħarisna wkoll lejn kif il-Kummissjoni żgurat ir-rispett tad-drittijiet fundamentali. Din il-parti tax-xogħol tal-awditjar tagħna twettqet fid-Direttorati Ġenerali (DĠ) tal-Kummissjoni, li jittrattaw bl-aktar mod sostanzjali l-politiki relatati mal-integrazzjoni tar-Rom: id-DĠ Ġustizzja u Konsumaturi, id-DĠ Impjiegi, Affarijiet Soċjali u Inklużjoni u d-DĠ Politika Reġjonali u Urbana¹⁸.

18

Aħna analizzajna wkoll l-oqfsa strateġiċi tal-Istati Membri għall-promozzjoni tal-integrazzjoni tar-Rom u, b’mod partikolari, l-Istrateġiji Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Rom (NRISs). Aħna qiesna li l-miżuri ta’ integrazzjoni tar-Rom appoġġati mill-FEŻR u mill-FSE għandhom ikunu marbuta mill-qrib ma’ dawn l-oqfsa sabiex tinkiseb effettività massima. Aħna eżaminajna wkoll jekk l-Istati Membri miżjura kinux daħħlu fis-seħħ arranġamenti amministrattivi xierqa sabiex jimplimentaw l-oqfsa strateġiċi tagħhom għall-inklużjoni tar-Rom b’suċċess. Il-koordinazzjoni tal-iżvilupp u l-implimentazzjoni tal-NRISs hija r-responsabbiltà tal-Punti ta’ Kuntatt Nazzjonali għar-Rom (NRCPs). Għalhekk, aħna organizzajna laqgħat mal-NRCPs tal-erba’ Stati Membri miżjura, jiġifieri tal-Bulgarija, ta’ Spanja, tal-Ungerija u tar-Rumanija, kif ukoll dawk tal-Ġermanja, tal-Greċja, ta’ Franza, tas-Slovakkja u tar-Renju Unit, sabiex niksbu għarfien usa’ tal-istrateġiji nazzjonali u tal-bidliet possibbli li saru bejn iż-żewġ perjodi ta’ programmazzjoni f’termini tal-istrateġiji, il-pjanijiet u t-tfassil tal-programmi.

19

Għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013, aħna evalwajna wkoll kif tfasslu, ġew implimentati u mmonitorjati l-programmi operazzjonali taħt il-FEŻR u taħt l-FSE, sabiex nivvalutaw l-abbiltà tagħhom li jappoġġaw il-miżuri ta’ integrazzjoni tar-Rom b’mod effettiv. Aħna eżaminajna kampjun ta’ proġetti minn dak il-perjodu sabiex nevalwaw il-kontribut tagħhom għall-integrazzjoni tal-popolazzjonijiet Rom emarġinati. Il-valutazzjoni tagħna tal-FSIE għall-2014-2020 kienet limitata għat-tfassil tal-aspetti tal-FEŻR u tal-FSE li kienu rilevanti għall-integrazzjoni tar-Rom, billi l-awditu sar fi stadju bikri ħafna fil-perjodu ta’ programmazzjoni.

20

Aħna għażilna erba’ Stati Membri (il-Bulgarija, Spanja, l-Ungerija u r-Rumanija) abbażi tal-għadd ta’ nies Rom li jgħixu hemmhekk, u minħabba li huma kienu allokaw ammont kbir ta’ fondi għal oqsma ta’ politika li potenzjalment setgħu appoġġaw inizjattivi ta’ inklużjoni tar-Rom¹⁹.

21

Għall-erba’ Stati Membri miżjura, aħna għażilna seba’ programmi operazzjonali taħt il-FEŻR u taħt l-FSE mill-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013 li qiesna li kienu rilevanti għall-inizjattivi ta’ inklużjoni tar-Rom, u eżaminajna total ta’ 19-il proġett li ġew implimentati taħt dawk il-programmi operazzjonali²⁰ (ara l-Anness I); dawn il-proġetti ntgħażlu fuq il-bażi tal-informazzjoni pprovduta mill-awtoritajiet nazzjonali. Aħna ffukajna fuq l-edukazzjoni, l-impjiegi, il-kura tas-saħħa u proġetti ta’ akkomodazzjoni, iżda żorna wkoll proġetti li jittrattaw suġġetti oħra, bħall-inklużjoni soċjali jew il-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni (ara t-Tabella 5). Il-proġetti magħżula kollha kienu tlestew sal-2013. Lista tal-korpi responsabbli għall-għażla u l-implimentazzjoni tal-proġetti eżaminati fil-kuntest ta’ dan l-awditu tista’ tinstab fl-Anness II.

22

Il-kriterji tal-awditjar tagħna huma bbażati fuq l-esperjenza tan-netwerk EURoma²¹, li ħareġ rakkomandazzjonijiet²² għall-iżgurar tas-suċċess f’inizjattivi ta’ inklużjoni tar-Rom. Aħna żorna wkoll lill-Aġenzija għad-Drittijiet Fundamentali (FRA) sabiex niksbu informazzjoni dwar il-ġbir tad-data²³.

23

Il-kriterji l-aktar importanti huma l-10 Prinċipji Bażiċi Komuni, jew l-10 PBK; dawn jidhru fil-Figura 2 u huma deskritti fid-dettall fl-Anness III. Dawn il-prinċipji ġew diskussi fl-ewwel laqgħa tal-Pjattaforma Ewropea għall-inklużjoni tar-Rom li saret fl-2009 fi Praga. Huma mbagħad ġew inklużi bħala anness għall-konklużjonijiet ta’ laqgħa tal-Kunsill Impjiegi, Politika Soċjali, Saħħa u Affarijiet tal-Konsumatur li saret fit-8 ta’ Ġunju 2009.

24

Il-miżuri li jindirizzaw l-integrazzjoni tal-popolazzjoni Rom emarġinata, tal-programmi operazzjonali li għażilna mill-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013, ġew inkorporati f’disa’ programmi operazzjonali ġodda għall-perjodu 2014-2020. Aħna vvalutajna l-qafas il-ġdid tal-FSIE fuq il-bażi ta’ dawn id-disa’ programmi operazzjonali ġodda.

25

Matul l-awditu, aħna konna assistiti minn esperti esterni dwar l-integrazzjoni tar-Rom. Aħna stabbilixxejna wkoll bord ta’ erba’ konsulenti, li pprovdew input għall-approċċ tal-awditjar tagħna u li żguraw li ttieħdu inkunsiderazzjoni aspetti importanti tal-kwistjoni tal-integrazzjoni tar-Rom.

26

Billi miżuri li jippromwovu l-integrazzjoni tar-Rom emarġinati, kif ukoll ir-riżultati tagħhom, jistgħu jiġu perċepiti b’mod differenti ħafna minn partijiet interessati differenti, aħna laqqajna gruppi fokus f’kull Stat Membru magħżul. Meta għamilna dan aħna kellna l-għan li nlaqqgħu flimkien esperti u rappreżentanti tal-partijiet interessati, biex nagħtuhom iċ-ċans li jikkondividu l-opinjonijiet tagħhom dwar il-miżuri ta’ integrazzjoni tar-Rom b’rabta mas-sejbiet preliminari tagħna għal kull Stat Membru miżjur. Aktar tard, aħna organizzajna laqgħa finali tal-grupp fokus ma’ 13-il parti interessata differenti (inkluż il-bord ta’ konsulenti tagħna). L-għan ta’ din il-laqgħa kien li jiġu analizzati s-sejbiet preliminari tagħna u li jiġu diskussi konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet potenzjali.

Figura 2

10 Prinċipji Bażiċi Komuni (PBK) dwar l-inklużjoni tar-Rom

Sors: Il-QEA.

18DĠ oħrajn b’responsabbiltajiet relatati ma’ oqsma tal-Qafas tal-UE għall-Istrateġiji Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Rom huma d-DĠ Edukazzjoni u Kultura, id-DĠ Saħħa u Sikurezza Alimentari u d-DĠ Viċinat u Negozjati għat-Tkabbir.

19Fil-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013, dawn l-erba’ Stati Membri flimkien irċevew EUR 14.1 biljun f’għajnuna mill-FEŻR u mill-FSE, għal miżuri ta’ inklużjoni soċjali. Dan huwa 20 % tal-ammont totali allokat mill-Fondi Strutturali għall-miżuri ta’ inklużjoni soċjali fl-Istati Membri kollha matul l-istess perjodu.

20Proġett wieħed magħżul inizjalment tneħħa mill-kampjun minħabba nuqqas ta’ rilevanza.

21In-netwerk EURoma huwa netwerk Ewropew li jinvolvi rappreżentanti tal-Istati Membri tal-UE, u għandu l-għan li jippromwovi l-użu tal-Fondi Strutturali biex tissaħħaħ l-effettività tal-politiki mmirati lejn il-komunità Rom.

22Fundación Secretariado Gitano, is-Segretarjat tekniku tan-netwerk EURoma, “Tackling Roma Needs in the 2014-2020 Structural Funds Programming Period - Guide to improve the planning process” (L-Indirizzar tal-Ħtiġijiet tar-Rom fil-Perjodu ta’ Programmazzjoni tal-Fondi Strutturali 2014-2010 - Gwida għat-titjib tal-proċess ta’ ppjanar), Mejju 2013.

23L-FRA twaqqfet fl-2007 bħala Aġenzija tal-UE bil-kompitu speċifiku li tipprovdi konsulenza indipendenti, ibbażati fuq l-evidenza, dwar id-drittijiet fundamentali. L-FRA u l-Programm ta’ Żvilupp tan-Nazzjonijiet Uniti, UNDP, wettqu stħarriġijiet dwar il-ħajja domestika tar-Rom, kemm separatament u kemm b’mod konġunt fl-2004, fl-2009, fl-2012 u fl-2015.

Osservazzjonijiet

Sar progress f’termini tal-istrateġiji fis-seħħ fil-livell tal-UE u f’dak tal-Istati Membri, iżda l-biċċa l-kbira mit-titjib sar tard wisq biex ikollu impatt fuq il-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013

27

Aħna eżaminajna l-iżviluppi tal-politika kemm fil-livell tal-UE kif ukoll fil-livell nazzjonali, lejn it-titjib tal-immirar u t-trawwim tal-miżuri ta’ integrazzjoni tar-Rom. L-ewwel nett, aħna vvalutajna l-iżviluppi tal-politika fil-livell tal-UE. It-tieni nett, aħna analizzajna l-Istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Rom u evalwajna jekk dawn kinux għodda xierqa għall-indirizzar aħjar tal-kwistjonijiet relatati mal-integrazzjoni tar-Rom.

28

Aħna vvalutajna jekk kienx hemm stabbilit qafas strateġiku tal-UE dwar l-inizjattivi ta’ integrazzjoni tar-Rom għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013, kif ukoll jekk sarux xi emendi jew titjib matul iż-żmien. Sabiex il-politika dwar l-integrazzjoni tar-Rom ffinanzjata mill-UE tkun effettiva, jeħtieġ li l-Kummissjoni tappoġġa l-ħidma tal-Istati Membri billi tipprovdi leġiżlazzjoni tal-UE, oqfsa ta’ politika jew gwida speċifika.

Fl-2011 intlaħaq qbil dwar inizjattiva ta’ politika tal-UE dwar l-inklużjoni tar-Rom, wara t-tkabbir tal-UE fl-2004 u fl-2007

L-inizjattivi ta’ politika tal-UE ġew adottati tard wisq biex ikollhom impatt fuq it-tfassil tal-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013

29

Il-kwistjoni tal-inklużjoni tar-Rom kisbet sinifikat partikolari fil-livell tal-UE tul it-triq għall-adeżjoni mal-UE ta’ għadd ta’ stati fl-Ewropa ċentrali u fl-Ewropa tal-lvant fl-2004 u fl-2007, li uħud minnhom għandhom popolazzjonijiet kbar ta’ Rom. Il-ftehimiet ta’ Sħubija għall-Adeżjoni għall-Bulgarija, ir-Repubblika Ċeka, l-Ungerija, ir-Rumanija u s-Slovakkja²⁴ għamlu l-integrazzjoni ulterjuri tal-poplu Rom prijorità politika għat-terminu medju.

30

Madankollu, l-UE ma għamlitx l-integrazzjoni tar-Rom prijorità politika speċifika wara l-adeżjonijiet tal-2004 u tal-2007. Ma saret ebda referenza għall-integrazzjoni tar-Rom fil-verżjonijiet inizjali tar-Regolamenti tal-2007-2013. Lanqas ma kien hemm rekwiżit biex din tiġi inkluża bħala prijorità speċifika fil-programmi operazzjonali taħt il-FEŻR jew taħt l-FSE. L-ewwel referenza speċifika għall-integrazzjoni tar-Rom dehret fl-2010, meta ġew emendati l-kundizzjonijiet ta’ eliġibbiltà fir-Regolament tal-FEŻR li jirregola l-miżuri ta’ akkomodazzjoni²⁵.

31

Fl-2008, il-Kummissjoni bdiet tagħmel sforzi biex ittejjeb is-sitwazzjoni tar-Rom emarġinati. Wara l-ewwel summit tal-EURoma f’Settembru 2008, hija stabbiliet Pjattaforma Ewropea għall-inklużjoni tar-Rom, Task Force għar-Rom fost is-servizzi, netwerk ta’ NRCPs u grupp ta’ ħidma dwar l-indikaturi għall-integrazzjoni tar-Rom, li huwa kkoordinat mill-Aġenzija għad-Drittijiet Fundamentali (ara l-paragrafu 94). Strutturi ta’ appoġġ oħra jinkludu żewġ gruppi ta’ ħidma tematiċi taħt in-netwerk tal-NRCP u laqgħat ta’ konsultazzjoni regolari ma’ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, organizzazzjonijiet internazzjonali u netwerks akkademiċi. Id-DĠ Ġustizzja u Konsumaturi, flimkien mad-DĠ responsabbli għall-ġestjoni tal-FSIE, jorganizza wkoll missjonijiet regolari ta’ ġbir ta’ informazzjoni u djalogi bilaterali ta’ livell għoli mal-Istati Membri. Dawn iż-żjarat jagħtu lill-awtoritajiet lokali u nazzjonali, lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u lid-dipartimenti tal-Kummissjoni kollha kkonċernati ċ-ċans li jiddiskutu l-iżviluppi tal-politika wiċċ imb’wiċċ.

32

Iżda kien f’April 2011 li ġie ppubblikat l-ewwel dokument importanti fil-livell tal-UE li jindirizza l-integrazzjoni tar-Rom: komunikazzjoni li nħarġet mill-Kummissjoni dwar qafas tal-UE għall-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Rom²⁶ (NRISs). Imbagħad, il-Kunsill EPSCO²⁷ adotta Konklużjonijiet f’Mejju, li fihom l-Istati Membri impenjaw lilhom infushom li jħejju, jaġġornaw jew jiżviluppaw l-NRISs tagħhom. Dan seħħ wara li l-Kummissjoni, permezz tal-Kummissarju tagħha għall-Ġustizzja, id-Drittijiet Fundamentali u ċ-Ċittadinanza, għamlet dikjarazzjoni dwar l-aħħar żviluppi fis-sitwazzjoni tar-Rom, fejn iddikjarat li d-diskriminazzjoni fuq il-bażi tal-oriġini etnika jew ir-razza ma kinitx milqugħa fl-Ewropa. Il-Kummissarju indika wkoll li l-Kummissjoni kienet lesta biex tniedi proċedimenti ta’ ksur kontra Stat Membru wieħed (Franza) talli applika d-Direttiva dwar il-Moviment Liberu b’mod diskriminatorju li kien inkompatibbli mal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea. Il-Konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew ta’ Ġunju 2011 innutaw l-importanza kbira tal-inklużjoni tar-Rom u appellaw għall-implimentazzjoni rapida tal-Konklużjonijiet tal-EPSCO fir-rigward tat-tħejjija, l-aġġornar jew l-iżvilupp tal-istrateġiji tal-Istati Membri.

33

Din kienet l-ewwel inizjattiva tal-UE li tikkonċerna lill-komunità Rom b’mod speċifiku, li inkludiet mekkaniżmu ta’ segwitu. Hija pproponiet li kull Stat Membru jfassal l-NRIS tiegħu stess (ara l-paragrafu 41). Din l-inizjattiva pprovdiet qafas sod għat-trawwim tal-inklużjoni tar-Rom u stipulat l-oqsma fejn għandha tittieħed azzjoni u fejn għandhom jiġu ssettjati miri. B’mod speċifiku, hija stipulat erba’ oqsma ta’ prijorità ewlenin li jeħtieġu intervent: l-edukazzjoni, l-impjieg, il-kura tas-saħħa u l-akkomodazzjoni. L-Istati Membri ntalbu jissettjaw miri li jistgħu jintlaħqu f’dawn l-oqsma.

34

L-Istati Membri ma ntalbux jittrattaw b’mod separat il-miżuri kontra d-diskriminazzjoni, jew jistabbilixxu miri assoċjati. Dawn ġew indirizzati bħala tema trasversali fl-erba’ oqsma oħra kollha²⁸ li jissemmew hawn fuq; madankollu, rarament ġew issettjati indikaturi u miri speċifiċi li jistgħu jitkejlu dwar il-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni. Dan huwa nuqqas sinifikanti tal-qafas ta’ politika eżistenti, minħabba li jagħmilha diffiċli għall-Kummissjoni li tkejjel il-progress li sar.

L-inklużjoni tal-popolazzjoni Rom mill-2011 ‘l hawn: minn approċċ ibbażat fuq politika għal impenn politiku

Rakkomandazzjoni tal-Kunsill li tittratta l-integrazzjoni tar-Rom adottata fl-2013

35

Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-2013²⁹ kienet l-ewwel strument legali tal-UE li jittratta esklussivament l-integrazzjoni tar-Rom, u tirrifletti pass fundamentali ‘l quddiem fl-approċċ tal-UE lejn l-inklużjoni tar-Rom. Minflok ippersistiet b’approċċ ibbażat fuq politika, ir-Rakkomandazzjoni stabbiliiet l-inklużjoni tal-popolazzjoni Rom bħala impenn politiku tal-Istati Membri li jirrifletti dispożizzjonijiet stabbiliti li jipproteġu d-drittijiet tal-bniedem. Ir-Rakkomandazzjoni tipprovdi gwida speċifika sabiex tgħin lill-Istati Membri jtejbu u jħaffu l-ħidma li tippromwovi l-integrazzjoni tar-Rom fl-oqsma tal-edukazzjoni, l-impjiegi, il-kura tas-saħħa u l-akkomodazzjoni. Hija tagħti wkoll gwida dwar miżuri ta’ politika orizzontali; dawn jinkludu gwida dwar l-indirizzar tal-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni. Ir-Rakkomandazzjoni tirreferi b’mod espliċitu wkoll għall-anti-żingariżmu, li tirreferi għal forma speċifika ta’ razziżmu xprunata minn diskriminazzjoni storika.

Il-Kummissjoni ilha toħroġ rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi (CSRs) dwar l-inklużjoni tar-Rom mill-2012

36

Il-Kummissjoni ilha mill-2012 toħroġ rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi (CSRs) dwar l-inklużjoni tar-Rom. Minn dak iż-żmien ‘il hawn, CSRs ta’ dan it-tip ġew indirizzati lil ħames Stati Membri b’minoranzi kbar ta’ Rom: il-Bulgarija, l-Ungerija, is-Slovakkja, ir-Repubblika Ċeka u r-Rumanija. It-Tabella 2 tagħti dettalji dwar is-suġġett ta’ dawn is-CSRs indirizzati lil kull wieħed minn dawn il-ħames Stati Membri.

Tabella 2

CSRs dwar is-suġġett tal-integrazzjoni tar-Rom fil-ħames Stati Membri kkonċernati

| 2012 | 2013 | 2014 | 2015
Il-Bulgarija | L-integrazzjoni tar-Rom b’mod ġenerali | Edukazzjoni | Impjieg/Edukazzjoni | Edukazzjoni
Ir-Repubblika Ċeka | m/a | Edukazzjoni | Edukazzjoni | Edukazzjoni
L-Ungerija | L-integrazzjoni tar-Rom b’mod ġenerali | Faqar/Edukazzjoni | Faqar/Edukazzjoni | Edukazzjoni
Ir-Rumanija | m/a | L-integrazzjoni tar-Rom b’mod ġenerali/Edukazzjoni | Impjieg/Edukazzjoni | Edukazzjoni
Is-Slovakkja | Edukazzjoni | Edukazzjoni | Edukazzjoni | Edukazzjoni

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq id-data tal-Kummissjoni.

37

Il-Kummissjoni mmonitorjat mill-qrib ukoll l-implimentazzjoni taż-żewġ Direttivi³⁰ rilevanti dwar it-trattament ugwali (it-Tabella 3 fiha aktar dettalji dwar l-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar l-Ugwaljanza Razzjali). Hija nediet proċedimenti ta’ ksur kontra r-Repubblika Ċeka fl-2014 u kontra s-Slovakkja fl-2015, fiż-żewġ każijiet minħabba s-segregazzjoni ta’ studenti Rom fis-sistema edukattiva. Il-każijiet li jifdal mhumiex marbuta speċifikament mal-poplu Rom. Il-Kummissjoni timmonitorja wkoll l-implimentazzjoni tad-deċiżjoni qafas tal-2008 dwar il-ġlieda kontra ċerti forom u espressjonijiet ta’ razziżmu u ksenofobija permezz tal-liġi kriminali. Mill-2014 ‘il hawn, din id-deċiżjoni qafas hija esegwibbli.

Tabella 3

Monitoraġġ tal-implimentazzjoni tad-Direttiva 2000/43/KE dwar l-Ugwaljanza Razzjali

Stat Membru | Traspożizzjoni | Ksur¹
Data ta’ skadenza | Ikkompleta sad-data ta’ skadenza | Nuqqas ta’ konformità tal-leġiżlazzjoni tal-Istati Membri mal-liġi tal-UE | Nuqqas ta’ konformità tal-leġiżlazzjoni tal-Istati Membri mal-liġi tal-UE
Il-Belġju | 19 ta’ Lulju 2003 | √ |  |
Il-Bulgarija | 1 ta’ Jannar 2007 | √ |  | Magħluq
Ir-Repubblika Ċeka | 1 ta’ Mejju 2004 | √ | Magħluq | Miftuħ
Id-Danimarka | 19 ta’ Lulju 2003 | √ | Magħluq | Magħluq
Il-Ġermanja | 19 ta’ Lulju 2003 | √ |  |
L-Estonja | 1 ta’ Mejju 2004 | √ | Magħluq |
L-Irlanda | 19 ta’ Lulju 2003 | √ |  |
Il-Greċja | 19 ta’ Lulju 2003 | √ |  |
Spanja | 19 ta’ Lulju 2003 | √ | Magħluq |
Franza | 19 ta’ Lulju 2003 | √ |  |
Il-Kroazja | 1 ta’ Lulju 2013 | √ |  |
L-Italja | 19 ta’ Lulju 2003 | √ |  |
Ċipru | 1 ta’ Mejju 2004 | √ |  |
Il-Latvja | 1 ta’ Mejju 2004 | √ | Magħluq |
Il-Litwanja | 1 ta’ Mejju 2004 | √ | Magħluq |
Il-Lussemburgu | 19 ta’ Lulju 2003 | √ |  |
L-Ungerija | 1 ta’ Mejju 2004 | √ | Magħluq |
Malta | 1 ta’ Mejju 2004 | √ | Magħluq |
In-Netherlands | 19 ta’ Lulju 2003 | √ | Magħluq |
L-Awstrija | 19 ta’ Lulju 2003 | √ | Magħluq |
Il-Polonja | 1 ta’ Mejju 2004 | √ | Magħluq | Magħluq
Il-Portugall | 19 ta’ Lulju 2003 | √ | Magħluq |
Ir-Rumanija | 1 ta’ Jannar 2007 | √ | Magħluq |
Is-Slovenja | 1 ta’ Mejju 2004 | √ |  | Miftuħ
Is-Slovakkja | 1 ta’ Mejju 2004 | √ | Magħluq | Miftuħ
Il-Finlandja | 19 ta’ Lulju 2003 | √ |  | Magħluq
L-Iżvezja | 19 ta’ Lulju 2003 | √ | Magħluq |
Ir-Renju Unit | 19 ta’ Lulju 2003 | √ | Magħluq | Magħluq

1Informazzjoni sa Diċembru 2015.

Nota: Il-każijiet tar-Repubblika Ċeka u tas-Slovakkja biss huma proċeduri ta’ ksur relatati speċifikament mal-poplu Rom.

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq id-data tal-Kummissjoni.

Gwida maħruġa mill-Kummissjoni u kooperazzjoni msaħħa mal-Kunsill tal-Ewropa

38

Flimkien ma’ dawn l-inizjattivi ewlenin, il-Kummissjoni ħarġet ħafna biċċiet ta’ gwida politika dwar l-użu tal-fondi għall-inklużjoni tar-Rom. Dawn jinkludu, fost l-oħrajn, dokumenti ta’ gwida tematika dwar ir-Rom u dwar komunitajiet emarġinati, dokument marbut mal-kundizzjonalità ex ante tematika dwar l-integrazzjoni tal-komunitajiet Rom emarġinati, u nota ta’ gwida għall-Istati Membri dwar l-użu tal-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej fl-indirizzar tas-segregazzjoni edukattiva u tal-ispazju.

39

Barra minn hekk, fl-2014, il-Kummissjoni ħarġet Kodiċi tal-Kondotta Ewropea għal Sħubija, li jistipula li l-Istati Membri għandhom jinvolvu lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fi ftehimiet ta’ sħubija u jiżguraw li dawn ikollhom rwol attiv fit-tfassil u l-implimentazzjoni tal-programmi appoġġati mill-FSIE³¹.

40

Biex iżżid l-effettività tal-ħidma tagħha fil-qasam tal-integrazzjoni tar-Rom, mill-2011 ’il hawn, il-Kummissjoni ħadmet ukoll aktar mill-qrib mal-Kunsill tal-Ewropa, organizzazzjoni b’ħafna esperjenza f’dan il-qasam (ara l-paragrafu 13). B’mod partikolari, il-Kummissjoni pparteċipat f’laqgħat organizzati mis-segretarjat tal-Kunsill tal-Ewropa u f’ċerti programmi konġunti mal-Kunsill tal-Ewropa (ROMACT³² u ROMED³³).

Progress fil-livell tal-Istati Membri: kienu ġew adottati Strateġiji Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Rom, iżda kien għad fadal xi nuqqasijiet

41

Fl-2011, l-Istati Membri ntalbu jħejju Strateġiji Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Rom (NRIS) li jkopru l-perjodu 2011-2020 jew, jekk diġà kienet teżisti strateġija, li jadattawha sabiex tilħaq il-miri tal-UE għall-integrazzjoni tar-Rom. Dawn l-istrateġiji għandhom jistipulaw azzjonijiet immirati u informazzjoni dwar il-finanzjament (nazzjonali, tal-UE u finanzjament ieħor) għat-twassil tagħhom. Huma għandhom jipproponu wkoll soluzzjonijiet għall-indirizzar tal-ostakoli attwali għal użu aktar effettiv tal-fondi tal-UE, u jħejju l-bażi għal mekkaniżmu ta’ monitoraġġ robust sabiex jiġu żgurati riżultati konkreti għar-Rom.

42

Fir-rigward ta’ dawn l-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Rom, aħna:

-eżaminajna l-kontenut speċifiku tal-NRISs tal-Istati Membri miżjura;

-iċċekkjajna jekk ġewx identifikati partijiet interessati rilevanti għall-implimentazzjoni tal-NRIS u x’kien ir-rwol tal-Punti ta’ Kuntatt Nazzjonali għar-Rom (NRCPs) f’dan il-kuntest;

-ivvalutajna l-arranġamenti ta’ monitoraġġ b’rabta mal-implimentazzjoni tagħhom; u

-analizzajna kif il-Kummissjoni vvalutat ir-rapporti tal-Istati Membri dwar l-implimentazzjoni tal-NRIS tagħhom.

Strateġiji Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Rom (NRISs)

Strateġiji Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Rom adottati mill-Istati Membri kollha miżjura

43

Wara li l-Kummissjoni ħarġet il-komunikazzjoni tagħha li fiha talbet lill-Istati Membri biex jadottaw NRIS, l-Istati Membri kollha³⁴ għamlu dan. Xi Stati Membri għażlu sett integrat ta’ miżuri ta’ politika bl-iskop tal-integrazzjoni tar-Rom, li aħna qisna bħala l-ekwivalenti ta’ NRIS. L-NRISs kienu segwiti minn Pjanijiet ta’ Azzjoni fl-erba’ Stati Membri kollha miżjura. Kull wieħed minnhom waqqaf ukoll Punt ta’ Kuntatt Nazzjonali għar-Rom.

44

Il-Kummissjoni ma stipulatx li l-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni għandha tiġi inkluża fost l-oqsma ta’ prijorità ewlenin fl-NRISs. Madankollu, l-NRISs tal-Bulgarija, tal-Ungerija³⁵ u ta’ Spanja marru ’lil hinn mill-erba’ oqsma prinċipali preskritti tal-edukazzjoni, l-impjieg, il-kura tas-saħħa u l-akkomodazzjoni: huma inkludew kapitolu li jittratta speċifikament il-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni. L-NRIS tar-Rumanija rreferiet ukoll għall-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni, iżda indirettament biss, meta ddiskutiet l-erba’ oqsma prinċipali preskritti. Mill-erba’ Stati Membri magħżula, kienu biss il-Bulgarija u l-Ungerija li ssettjaw miri li jikkonċernaw il-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni.

45

Tlieta mill-erba’ NRISs kienu jinkludu miri li jikkonċernaw l-edukazzjoni, l-impjieg, il-kura tas-saħħa u l-akkomodazzjoni. Ir-raba’ waħda, l-NRIS tal-Ungerija, inkludiet miri ġenerali, iżda ma kienx hemm valuri mmirati kkwantifikati assoċjati magħhom, u mhux il-miri kollha kienu jirreferu speċifikament għall-popolazzjoni Rom, bħal fil-qasam tal-akkomodazzjoni. Filwaqt li l-istrateġija pprovdiet informazzjoni rilevanti dwar is-sitwazzjoni tal-popolazzjoni Rom fl-Ungerija, din ma ntużatx sabiex tifformula indikaturi speċifiċi għar-Rom jew valuri bażi fl-NRIS. L-NRIS tar-Rumanija kienet tinkludi valuri bażi biss għal ċerti indikaturi. Dan għamilha diffiċli sabiex jiġu evalwati r-riżultati miksuba taħt dawn l-NRISs, billi l-punt tat-tluq ma kienx magħruf.

L-Istrateġiji Nazzjonali kollha għall-Integrazzjoni tar-Rom jirreferu għall-10 Prinċipji Bażiċi Komuni (PBK) dwar l-inklużjoni tar-Rom

46

L-istrateġiji kollha rreferew direttament (il-Bulgarija, l-Ungerija u Spanja) jew indirettament (ir-Rumanija) għall-10 Prinċipji Bażiċi Komuni (PBK) dwar l-inklużjoni tar-Rom (ara l-paragrafu 23 u l-Figura 2). Madankollu, aħna sibna li l-Istati Membri mhux dejjem applikaw l-10 PBK meta kienu qed jabbozzaw l-istrateġiji huma stess:

ofil-każ ta’ Spanja u l-Bulgarija, ġiet ipprovduta evidenza bil-miktub dwar il-konsultazzjoni ma’ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-feedback ipprovdut mill-awtoritajiet nazzjonali dwar il-kontribut tal-NGOs,

ofil-każ tar-Rumanija u l-Ungerija, PBK 9, li jikkonċerna l-involviment tas-soċjetà ċivili, u PBK 10, li jikkonċerna l-parteċipazzjoni attiva tal-poplu Rom fit-tfassil tal-politika, kienu ingħataw segwitu parzjalment biss:

-fir-Rumanija, twettaq proċess ta’ konsultazzjoni qabel l-adozzjoni tal-NRIS, fejn ġew organizzati bosta laqgħat, iżda l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili kellhom dubji dwar it-trasparenza u l-għadd tagħhom. Huma ddikjaraw ukoll li ma kinux infurmati dwar kif ġew inkorporati l-kontribuzzjonijiet tagħhom. Ma sibna ebda evidenza dwar jekk u kif l-awtoritajiet Rumeni ħadu inkunsiderazzjoni l-kontribut tal-NGOs,

-fl-Ungerija, ftit li xejn kien hemm evidenza dwar kif kien twettaq il-proċess ta’ konsultazzjoni tal-NRIS u l-verżjoni aġġornata tal-NRIS ma kienet tinkludi ebda informazzjoni dwar jekk jew kif ittieħdu inkunsiderazzjoni l-kummenti mill-partijiet interessati differenti. Ma saret ebda konsultazzjoni dwar il-pjan ta’ azzjoni. Barra minn hekk, inħatru żewġ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili sabiex jimplimentaw l-aktar miżuri importanti tal-NRIS flimkien mal-awtoritajiet pubbliċi. Dan kellu l-effett li jeskludi organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili oħra.

L-Istrateġiji Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Rom ma jispeċifikawx l-appoġġ finanzjarju disponibbli fl-Istati Membri għal miżuri li jappoġġaw l-inklużjoni tar-Rom

47

L-analiżi tagħna wriet li l-NRISs tal-Bulgarija, tal-Ungerija u ta’ Spanja ma kien fihom ebda informazzjoni dwar l-allokazzjonijiet finanzjarji disponibbli għall-miżuri relatati mar-Rom, kemm jekk taħt il-baġit nazzjonali u kemm mill-programmi operazzjonali taħt il-FEŻR jew taħt l-FSE li huma kofinanzjati mill-baġit tal-UE. Fil-każ tal-Bulgarija, l-NRIS iddikjarat li l-fondi tal-UE kienu s-sors prinċipali ta’ finanzjament għall-proġetti li jimplimentaw l-NRIS. Kien biss fir-Rumanija li ġie pprovdut baġit, għalkemm dan kien fih xi inkonsistenzi: il-FEŻR ma ssemmiex fl-NRIS bħala sors ta’ finanzjament, minkejja li ilu jintuża b’dan il-mod minn meta l-FEŻR ġie emendat fl-2010, saħansitra qabel ma ġiet adottata l-NRIS³⁶. In-nuqqas ta’ informazzjoni dwar il-mezzi finanzjarji disponibbli sabiex jiġu indirizzati l-kwistjonijiet relatati mal-inklużjoni tar-Rom jagħmilha diffiċli li jiġi vvalutat jekk l-istrateġiji tal-Istati Membri kinux realistiċi mill-bidu nett.

Allokazzjoni tar-responsabbiltajiet għall-implimentazzjoni tal-NRISs: ir-rwol tal-Punti ta’ Kuntatt Nazzjonali għar-Rom (NRCPs)

48

L-Istati Membri kollha koperti mill-analiżi tagħna kienu stabbilew u ddefinew ir-responsabbiltajiet tal-NRCPs skont ir-rekwiżiti tal-komunikazzjoni tal-Kummissjoni tal-2011. L-NRCPs huma responsabbli għall-koordinazzjoni tal-iżvilupp u l-implimentazzjoni tal-NRIS. Huma jimmonitorjaw il-progress li jsir taħt l-NRIS u jikkondividu din l-informazzjoni mal-Kummissjoni³⁷. Madankollu, is-setgħat tal-NRCPs huma limitati. L-allokazzjoni tar-responsabbiltajiet operazzjonali lill-ministeri nazzjonali kienet tfisser li l-NRCPs mill-Istati Membri magħżula ma kellhom ebda setgħa fl-oqsma tal-impjiegi, l-edukazzjoni, l-akkomodazzjoni jew is-saħħa. L-NRCPs lanqas ma kellhom is-setgħa li jiddeċiedu kif ir-riżorsi finanzjarji ġew allokati għall-programmi ta’ integrazzjoni.

49

Id-daqs, l-istruttura u r-responsabbiltajiet tad-disa’ NRCPs magħżula kienu jvarjaw ħafna. Diġà kienu jeżistu bosta NRCPs taħt isem differenti qabel ġie introdott il-kunċett ta’ NRCP mill-Kummissjoni; uħud minnhom imbagħad kienu ġew assenjati aktar responsabbiltajiet mingħajr ma ngħataw riżorsi addizzjonali³⁸. Il-kapaċità tal-NRCP Bulgaru ma kinitx suffiċjenti, kif deskritt fil-paragrafu 50.

50

Madankollu, aħna identifikajna żewġ nuqqasijiet f’termini tal-allokazzjoni tar-responsabbiltà għall-implimentazzjoni tal-NRIS. L-ewwelnett, instabet kooperazzjoni fqira fir-Rumanija u fi Spanja. It-tieni, instab nuqqas ta’ tqabbil bejn ir-responsabbiltajiet u r-riżorsi fil-Bulgarija u fi Spanja:

-Fir-Rumanija, aħna osservajna li l-kooperazzjoni fqira bejn l-Aġenzija Nazzjonali għar-Rom u diversi ministeri tal-gvern fil-forniment tad-data kienet qed tipperikola l-monitoraġġ xieraq tal-NRIS. B’mod simili, fi Spanja, aħna osservajna li l-korpi ta’ koordinazzjoni eżistenti (bħall-Grupp dwar il-Kooperazzjoni Teknika) ma kinux effettivi fil-forniment ta’ data affidabbli u fil-koordinazzjoni tal-politiki, fatt li wera ħtieġa għal koordinazzjoni aħjar sabiex jiġi żgurat li l-NRIS tiġi implimentata kif xieraq. Dawn iż-żewġ eżempji ta’ koordinazzjoni fqira xekklu l-ġbir ta’ data affidabbli, u għamluha aktar diffiċli li tiġi mmonitorjata l-implimentazzjoni tal-NRIS.

-Fil-Bulgarija, kienu disponibbli livelli baxxi ta’ setgħat u riżorsi għall-NRCP Bulgaru, minkejja li huwa wieħed mill-korpi ewlenin inkarigat bl-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-NRIS. Diversi organizzazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ fil-Bulgarija ġibdu l-attenzjoni għal nuqqas ta’ rieda politika³⁹. Problema simili ġiet identifikata mill-NRCP Spanjol fir-rapport ta’ progress tiegħu għall-2014.

Nuqqasijiet fil-monitoraġġ tal-progress tal-Istrateġiji Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Rom

51

Aħna sibna li l-monitoraġġ u l-valutazzjoni tal-progress tal-NRIS kienu sfida sinifikanti għall-Istati Membri kollha miżjura (ara wkoll il-paragrafu 74):

-fil-Bulgarija, ma kinux previsti proċeduri speċifiċi ta’ monitoraġġ u ta’ obbligu ta’ rendikont fl-NRIS. Barra minn hekk, mhux il-miżuri kollha kellhom miri kwantifikabbli;

-fl-Ungerija, għalkemm kienet ġiet żviluppata sistema ta’ indikaturi għall-monitoraġġ tal-programmi, id-data li kien fiha ma kinitix ġiet aġġornata mill-2012 ‘l hawn;

-fir-Rumanija, il-proċess ta’ monitoraġġ iddgħajjef b’mod sinifikanti bin-nuqqas ta’ informazzjoni dwar l-indikaturi stipulati fl-NRIS u bin-nuqqas ta’ data finanzjarja strutturata dwar il-proċess ta’ implimentazzjoni. Ir-rapporti ta’ monitoraġġ ma għamlu ebda referenza għall-miri stabbiliti jew għall-grad sa fejn kienu ntlaħqu, sitwazzjoni li għamlitha diffiċli li jiġi vvalutat kemm dawn kienu ġew implimentati b’mod effettiv; u

-fi Spanja, il-pjan ta’ azzjoni 2014-2016 kien jinkludi biss deskrizzjoni tal-azzjonijiet għall-2014. L-azzjonijiet għall-2015 ma tħejjewx qabel nofs l-2015, sitwazzjoni li fixklet il-proċess ta’ ppjanar għal dik is-sena.

Il-valutazzjoni tal-Kummissjoni dwar l-implimentazzjoni tal-NRISs

52

Il-Kummissjoni Ewropea vvalutat dawn l-istrateġiji nazzjonali, filwaqt li identifikat id-dgħufijiet tagħhom, u f’Mejju 2012 ippubblikat il-konklużjonijiet tagħha f’Komunikazzjoni (Strateġiji Nazzjonali tal-Integrazzjoni tar-Rom: wieħed mill-ewwel passi fl-implimentazzjoni tal-Qafas tal-UE). Fl-2013, il-Kummissjoni bdiet twettaq valutazzjoni annwali ta’ kemm l-NRISs kienu qed jiġu implimentati b’suċċess. Din il-valutazzjoni annwali fiha dettalji tan-nuqqasijiet ġenerali li jridu jiġu indirizzati. Il-konklużjonijiet ewlenin tal-valutazzjonijiet tal-aħħar snin irreferew għall-fatt li l-prekondizzjonijiet neċessarji għall-implimentazzjoni tal-istrateġiji b’suċċess kienu għadhom ma ddaħħlux fis-seħħ, tant li dewmu l-implimentazzjoni tal-NRISs. B’mod partikolari, l-elementi li ġejjin kienu neqsin: miri konkreti u miżuri korrispondenti biex jindirizzaw is-segregazzjoni tat-tfal Rom fis-sistema edukattiva, qafas ta’ żmien aktar ċar għall-implimentazzjoni u allokazzjoni finanzjarja aktar ċara, kif ukoll miżuri għall-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni u r-razziżmu lejn il-poplu Rom.

53

Minn dak iż-żmien ’il hawn, l-Istati Membri għamlu xi progress fl-implimentazzjoni tal-NRISs tagħhom. Iżda r-rapport tal-Kummissjoni tal-2015 wera li ċerti nuqqasijiet li kienu ilhom jeżistu mill-inqas mill-2012 baqgħu ma ssolvewx fl-2014: ċerti kundizzjonijiet neċessarji għall-implimentazzjoni tal-istrateġiji b’suċċess kienu għadhom mhumiex stabbiliti. Dan ikkonferma l-osservazzjonijiet li għamilna fl-erba’ Stati Membri magħżula.

54

Pereżempju, l-għan li tiġi indirizzata s-segregazzjoni tat-tfal Rom fis-sistema edukattiva kien stipulat fl-istrateġiji, iżda l-għadd insuffiċjenti ta’ miżuri u miri li ġew introdotti għamilha diffiċli li dan jinkiseb. Fejn kienu diġà jeżistu miżuri bħal dawn, il-perjodu ta’ żmien għall-implimentazzjoni tagħhom ma kienx ċar, bħalma kienu l-arranġamenti baġitarji. Dawn in-nuqqasijiet naqqsu l-pass tal-implimentazzjoni tal-NRIS. Fil-Bulgarija, ir-rapport ta’ progress irrefera wkoll għan-nuqqas ta’ rieda politika u għall-ħtieġa li jittejbu l-miżuri kontra d-diskriminazzjoni.

55

Nuqqasijiet bħal dawn, b’mod partikolari l-kwistjoni tas-segregazzjoni fl-edukazzjoni, ġew inklużi f’rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi li nħarġu għal bosta Stati Membri. Fil-każ tar-Repubblika Ċeka u s-Slovakkja, il-Kummissjoni saħansitra bdiet proċedimenti ta’ ksur għal dawn ir-raġunijiet kontra l-Istati Membri (ara l-paragrafu 37).

56

Fil-bidu tal-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020, il-Kummissjoni ċċekkjat jekk dawn l-elementi kinux ġew indirizzati fil-Ftehimiet ta’ Sħubija. Hija għamlet użu mir-rwol konsultattiv tagħha fil-laqgħat tal-Kumitat ta’ Monitoraġġ tal-programmi operazzjonali li aħna vvalutajna għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020, sabiex tindika wkoll ir-rilevanza tas-CSRs relatati mar-Rom għall-programmi operazzjonali rilevanti.

Fil-qasam tal-politika ta’ koeżjoni, qed tingħata aktar attenzjoni għall-miżuri ta’ integrazzjoni tar-Rom fil-perjodu 2014-2020 meta mqabbel mal-perjodu 2007-2013

57

Aħna analizzajna jekk l-integrazzjoni tar-Rom kinitx issemmiet b’mod ċar fil-qafas tal-politika ta’ Koeżjoni tal-2007-2013. Aħna ċċekkjajna wkoll kif l-Istati Membri li rċevew kofinanzjament mill-FEŻR u mill-FSE għall-inizjattivi ta’ integrazzjoni tar-Rom żguraw li l-inizjattivi żviluppati fil-livell tal-UE ġew inkorporati fil-programmi operazzjonali u fl-istrateġiji nazzjonali rilevanti.

58

Għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020, ivvalutajna jekk l-integrazzjoni tar-Rom ssemmietx b’mod ċar fil-qafas legali tal-FSIE u jekk il-Kummissjoni indirizzatx in-nuqqasijiet li kienu nqalgħu fil-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013. Għaż-żewġ perjodi, aħna eżaminajna jekk il-Kummissjoni u l-Istati Membri kinux stabbilew sistema ta’ monitoraġġ effettiva fil-qasam tal-integrazzjoni tar-Rom.

Minkejja li l-integrazzjoni tar-Rom ma tissemmiex fil-qafas legali għall-2007-2013, l-Istati Membri magħżula semmew l-integrazzjoni tar-Rom fil-programmi operazzjonali tagħhom

Il-programmi operazzjonali għall-2007-2013 eżaminati rreferew għall-integrazzjoni tar-Rom f’termini ġenerali

59

Meta kien qed jiġi abbozzat il-qafas tal-politika ta’ Koeżjoni għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013, l-integrazzjoni tar-Rom kienet għadha ma ġietx identifikata bħala prijorità speċifika fil-livell tal-UE. Il-kelma “Rom” qatt ma dehret fir-Regolamenti tal-2007-2013. Madankollu, l-erba’ Stati Membri miżjura kollha kellhom mill-inqas strateġija eżistenti waħda, reġjonali jew nazzjonali, għall-integrazzjoni tar-Rom, jew inkella programm ekwivalenti. Huma lkoll indirizzaw l-integrazzjoni tar-Rom f’mill-inqas uħud mill-programmi operazzjonali tagħhom, bil-modi deskritti fit-Tabella 4.

Tabella 4

Referenza għall-inklużjoni tar-Rom fil-programmi operazzjonali taħt il-FEŻR u taħt l-FSE għall-2007-2013

| Grupp speċifiku fil-mira | Indikaturi speċifiċi | Referenzi għall-komunità Rom
Referenzi għall-komunità Rom | f’miżuri mmirati biex jgħinu liż-żoni l-inqas żviluppati
Il-Bulgarija | X | X | X |
Spanja | X |  | X |
L-Ungerija |  | X | X | X
Ir-Rumanija |  | X | X |

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq id-data tal-Kummissjoni.

60

Minkejja l-bidla fir-Regolament tal-FEŻR fl-2010, il-biċċa l-kbira mill-miżuri fil-kampjun tagħna li kienu rilevanti għar-Rom emarġinati ġew kofinanzjati taħt l-FSE (ara l-paragrafu 30). Proporzjon għoli minnhom (7 minn 17) kienu miżuri relatati mal-impjieg (ara t-Tabella 5). Dan jista’ jiġi spjegat bil-fatt li l-Artikolu 162 tat-TFUE jimplika li l-proġetti u l-miżuri tal-FSE jrid ikollhom rabta mal-impjieg. Ir-Regolament tal-FSIE, min-naħa l-oħra, jippermetti u saħansitra jħeġġeġ li jiġu ffinanzjati miżuri ta’ inklużjoni soċjali. Dan ma jipprovdix lill-awtoritajiet b’ċertezza tad-dritt li l-fondi tal-FSE jistgħu jintużaw għal kwalunkwe miżura ta’ inklużjoni soċjali irrispettivament mir-rabta tagħha mal-impjieg.

Tabella 5

Oqsma ta’ azzjoni tal-proġetti eżaminati

Il-Bulgarija | FSE | FEŻR
Proġett 1 | Proġett 2 | Proġett 3 | Proġett 4 | Proġett 5
Edukazzjoni |  | √ |  |  |
Impjieg |  |  | √ |  |
Saħħa |  |  |  | √ |
Inklużjoni soċjali | √ |  |  |  |
Infrastruttura Soċjali |  |  |  |  | √
L-Ungerija | FSE
Proġett 6 | Proġett 7 | Proġett 8 | Proġett 9 | Proġett 10
Edukazzjoni |  |  |  |  | √
Impjieg | √ | √ |  |  |
Saħħa |  |  |  |  |
Inklużjoni soċjali |  |  | √ | √ |
Infrastruttura Soċjali |  |  |  |  |
Ir-Rumanija | FSE | FEŻR
Proġett 11 | Proġett 12 | Proġett 13 | Proġett 14 | Proġett 15
Edukazzjoni |  |  | √ |  |
Impjieg | √ |  |  |  |
Saħħa |  | √ |  |  |
Inklużjoni soċjali |  |  |  | √ |
Infrastruttura Soċjali |  |  |  |  | √

Španjolska | FSE (PO għall-Ġlieda Kontra d-Diskriminazzjoni) | FSE (PO għall-Andalusija)
Proġett 16 | Proġett 17 | Proġett 18 | Proġett 19
Edukazzjoni |  | √ |  |
Impjieg | √ |  | √ | √
Saħħa |  |  |  |
Inklużjoni soċjali |  |  |  |
Infrastruttura Soċjali |  |  |  |

Nota: Fl-Ungerija ġew implimentati proġetti ta’ infrastruttura soċjali rilevanti, iffinanzjati mill-FEŻR, iżda dawn ma ntgħażlux għal awditjar minħabba li kienu għadhom ma ġewx ikkompletati sal-2013.

Sors: Il-QEA.

Referenza limitata għall-istrateġiji ta’ integrazzjoni tar-Rom u għadd żgħir ta’ indikaturi speċifiċi għar-Rom fil-programmi operazzjonali taħt il-FEŻR u taħt l-FSE tal-2007-2013

61

Madankollu, wieħed biss mis-seba’ programmi operazzjonali taħt il-FEŻR u taħt l-FSE tal-2007-2013 eżaminati rrefera għall-NRIS u tliet programmi operazzjonali stipulaw indikaturi speċifiċi għar-Rom:

-il-PO għall-iżvilupp tar-Riżorsi Umani (POSDRU) fir-Rumanija rrefera b’mod espliċitu għall-istrateġija ta’ integrazzjoni tar-Rom stabbilita meta daħal fis-seħħ il-PO. L-implimentazzjoni ta’ din l-istrateġija ta’ integrazzjoni kienet wieħed mill-objettivi ddikjarati tal-PO. Għalkemm dan il-PO ma kienx immirat speċifikament lejn il-komunità Rom, huwa inkluda wkoll indikatur tal-output u indikatur tar-riżultati li jirreferu speċifikament għall-poplu Rom;

-il-PO Bulgaru taħt l-FSE li għażilna kien jinkludi wkoll indikaturi tal-output u tar-riżultati relatati mar-Rom għal ċerti miżuri; u

-il-PO Ungeriż li għażilna kien jinkludi indikatur wieħed speċifiku għar-Rom li ma kienx relatat direttament ma’ miżura speċifika.

L-erba’ programmi operazzjonali magħżula li jifdal ma kellhom ebda indikatur speċifiku għar-Rom.

Ma ġiet speċifikata ebda informazzjoni dwar l-appoġġ finanzjarju għall-integrazzjoni tar-Rom fil-programmi operazzjonali tal-2007-2013 eżaminati

62

Il-finanzjament tal-FSE ġie pprovdut skont temi ta’ prijorità: objettivi li l-FSE kellu kellu l-għan li jikkontribwixxi għalihom. L-inizjattivi ta’ integrazzjoni tar-Rom kienu l-aktar probabbli li jikkontribwixxu għall-objettivi tat-temi ta’ prijorità tal-FSE għall-inklużjoni soċjali⁴⁰. Matul il-perjodu ta’ programmazzjoni ta’ seba snin, inizjalment ġew allokati EUR 11.5 biljun (f’fondi tal-UE u fondi nazzjonali) għal miżuri ta’ inklużjoni soċjali fil-programmi operazzjonali taħt il-FEŻR li kellhom Assi Prijoritarji ddedikati għall-Inklużjoni Soċjali. Madankollu, ma kienet disponibbli ebda informazzjoni finanzjarja dwar liema proporzjon ta’ dan il-finanzjament kien iddedikat għall-integrazzjoni tal-komunitajiet Rom emarġinati. Barra minn hekk, l-inizjattivi ta’ inklużjoni tar-Rom setgħu jiksbu finanzjament ukoll taħt temi ta’ prijorità oħra li huma aktar ġenerali, bħal dawk li jikkonċernaw l-edukazzjoni u l-impjieg.

63

Il-finanzjament taħt il-FEŻR kien ipprovdut ukoll skont temi ta’ prijorità oħra, li minnhom, l-aktar rilevanti għall-integrazzjoni tar-Rom kienet l-”Infrastruttura soċjali”⁴¹. Kien allokat finanzjament totali ta’ EUR 18.6 biljun taħt din it-tema ta’ prijorità. Dan kien jikkonsisti l-aktar f’appoġġ prinċipali li ma kienx immirat lejn grupp speċifiku, kif spjegat fil-Kaxxa 4.

Kaxxa 4

Appoġġ prinċipali u appoġġ immirat: approċċi kumplimentari għall-inklużjoni tar-Rom

Appoġġ prinċipali jirreferi għal politiki indirizzati lill-pubbliku ġenerali, mingħajr ma ssir distinzjoni bejn ir-riċevituri fuq il-bażir tar-razza, l-oriġini etnika jew fatturi irrilevanti oħra.

Appoġġ immirat jirreferi għall-politiki mmirati b’mod espliċitu iżda mhux neċessarjament esklussiv lejn grupp speċifiku fil-mira jew diversi gruppi speċifiċi fil-mira, bħal grupp speċifiku ta’ minoranza.

L-esperjenza turi li huwa aktar probabbli li l-poplu Rom jintegra b’suċċess fis-soċjetà jekk ikun jista’ jikseb ukoll aċċess għall-appoġġ taħt inizjattivi prinċipali li mhumiex immirati esklussivament lejnhom. Ma jeżisti ebda mudell uniku li jamministra dan: jeħtieġ li jintuża approċċ imfassal apposta li jieħu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkostanzi lokali⁴².

64

Sakemm ġie emendat ir-Regolament tal-FEŻR fl-2010, il-FEŻR ma setax jipprovdi appoġġ immirat lejn gruppi speċifiċi, bl-eċċezzjoni tal-Istati Membri li aderew mal-UE fl-1 ta’ Mejju 2004 jew wara, u f’ċerti ċirkustanzi. Minn meta saret din l-emenda, ġie allokat finanzjament totali ta’ EUR 80 miljun għal skemi ta’ akkomodazzjoni integrati li huma mmirati lejn komunitajiet emarġinati, inkluż il-poplu Rom, fi tmien Stati Membri⁴³.

65

L-analiżi tagħna wriet ukoll li ħafna Stati Membri ma ġabru ebda data dwar l-etniċità, u konsegwentement ma setgħux jiddeterminaw id-daqs tal-popolazzjoni Rom f’żona ġeografika partikolari u lanqas jivvalutaw id-diffikultajiet speċifiċi li jiffaċċja dan il-grupp. Dan seta’ kkontribwixxa għad-diffikultajiet biex jiġi ddeterminat il-livell ta’ finanzjament meħtieġ għall-integrazzjoni tar-Rom.

Fokus akbar fuq kwistjonijiet relatati mar-Rom fil-livell tal-UE kien rifless fil-qafas tal-FSIE għall-2014-2020

Allinjament aħjar tal-appoġġ finanzjarju taħt il-FSIE mal-Istrateġija 2020 tal-UE u mar-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi (CSRs) tal-Kummissjoni

66

Ir-Regolamenti tal-FSIE⁴⁴ (jiġifieri r-Regolament dwar Dispożizzjonijiet Komuni, ir-Regolament tal-FEŻR u r-Regolament tal-FSE) jistipulaw li l-FSIE għandhom jipprovdu appoġġ li jkun konsistenti mal-Istrateġija 2020 tal-UE għal Tkabbir Intelliġenti, Sostenibbli u Inklużiv u mar-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi (CSRs) rilevanti.

67

Il-Ftehimiet ta’ Sħubija fi tlieta mill-erba’ Stati Membri miżjura (il-Bulgarija, l-Ungerija u r-Rumanija) għamlu referenza għas-CSRs speċifiċi li jikkonċernaw lill-komunità Rom li ħarġu mill-2012 ‘il hawn. Dan kien ukoll il-każ fis-Slovakkja. Għal Spanja, ma nħarġet ebda CSR bħal din.

68

Is-CSRs rigward l-integrazzjoni tar-Rom prinċipalment ikkonċernaw l-edukazzjoni (ara wkoll il-paragrafu 36 u t-Tabella 2). Meta kienu qed jitfasslu l-programmi operazzjonali, l-Istati Membri li kienu rċevew CSR dwar dan is-suġġett tħeġġew mill-Kummissjoni biex jużaw fondi tal-UE biex iwettqu riformi tal-politiki prinċipali tagħhom dwar l-edukazzjoni, sabiex jiżguraw li l-poplu Rom jkollu aċċess ugwali għas-sistema edukattiva. Madankollu, fl-Ungerija, il-miżuri ta’ desegregazzjoni tal-edukazzjoni inklużi fil-programmi operazzjonali għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020, li aħna eżaminajna, ma kinux dettaljati biżżejjed. Għalhekk, aħna għandna dubju dwar kemm l-Ungerija se jirnexxielha tindirizza s-segregazzjoni li għad hemm fis-sistema edukattiva tagħha bl-għajnuna tal-FSIE (ara l-Kaxxa 5).

Kaxxa 5

Nuqqas ta’ miżuri ta’ desegregazzjoni fil-qasam tal-edukazzjoni, fil-qafas tal-FSIE fl-Ungerija

Il-PO “Tiġdid Soċjali” tal-Ungerija għall-2007-2013, li l-prijorità 3 tiegħu kienet tindirizza l-edukazzjoni, uża l-għadd ta’ programmi lokali attivi ta’ desegregazzjoni edukattiva bħala indikatur. “Desegregazzjoni” kienet referenza indiretta għall-grupp tar-Rom fil-mira. L-indikatur kien immirat lejn reġjuni u ż-żoni żvantaġġjati, b’valur immirat ta’ 100 programm implimentati sal-2013 (iċ-ċifra bażi tal-2007 kienet 2).

Madankollu, dan l-indikatur ma kienx inkluż fl-aħħar verżjoni mmodifikata tal-PO. Konsegwentement, dan la tkejjel u lanqas se jitkejjel fi tmiem il-perjodu ta’ programmazzjoni. Lanqas ma hemm deskrizzjoni dettaljata ta’ x’miżuri ta’ desegregazzjoni edukattiva bi ħsiebha twettaq l-Ungerija fil-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020. Dan juri nuqqas ta’ impenn sabiex tiġi indirizzata l-kwistjoni tas-segregazzjoni fl-edukazzjoni bl-użu tal-Fondi Strutturali.

Prijorità ta’ investiment speċifika għal komunitajiet emarġinati (bħar-Rom) fi 12-il Stat Membru tal-UE

69

Il-qafas tal-FSIE 2014-2020 jenfasizza aktar ukoll il-ħtieġa li jiġi żgurat li l-objettivi tal-programmi operazzjonali kofinanzjati taħt il-FSIE jkunu konsistenti mal-prijoritajiet tal-UE. Dan jinkludi prijorità ta’ investiment speċifika għall-programmi operazzjonali taħt l-FSE, li ssemmi lill-poplu Rom b’mod espliċitu. Din il-prijorità ta’ investiment (IP 9 “L-integrazzjoni tal-komunitajiet marġinalizzati bħar-Roma”) ipprovdiet rabta bejn il-prijoritajiet ta’ politika kif riflessi fis-CSRs u l-prijoritajiet għal finanzjament mill-UE, kif ukoll mod iddedikat biex jiġu assenjati fondi għal dan il-fini.

70

Barra minn hekk, waħda mill-kundizzjonalitajiet ex ante⁴⁵ (EACs), jiġifieri l-kriterji li huwa jistabbilixxi għall-kofinanzjament, tirreferi speċifikament għal dik il-prijorità ta’ investiment, u b’hekk tiżgura li din tingħata attenzjoni xierqa fil-programmi operazzjonali. L-EAC għall-integrazzjoni tar-Rom għall-IP 9 (ii) hija: “[…] l-eżistenza ta’ qafas strateġiku nazzjonali għall-inklużjoni tar-Roma”.

71

Il-ħames Stati Membri kollha (il-Bulgarija, ir-Repubblika Ċeka, l-Ungerija, ir-Rumanija u s-Slovakkja) li kienu rċevew CSRs li jikkonċernaw l-inklużjoni tar-Rom inkludew l-IP 9 (ii) f’mill-inqas wieħed mill-programmi operazzjonali tagħhom għall-perjodu 2014-2020 (ara t-Tabella 6). Dawn il-ħames Stati Membri qabel kienu inkludew proposti fil-ftehimiet ta’ sħubija tagħhom dwar modi kif jistgħu jintużaw il-fondi tal-UE sabiex jippromwovu l-inklużjoni tar-Rom.

72

Seba’ Stati Membri oħra (il-Belġju, il-Greċja, Spanja, Franza, l-Italja, l-Awstrija u l-Polonja) ukoll kienu inkludew l-IP 9 (ii) f’mill-inqas PO wieħed. Fi kliem ieħor, 12-il Stat Membru li b’mod kollettiv jospitaw aktar minn 90 % tal-popolazzjoni Rom stmata tal-UE kienu inkludew l-IP 9 (ii) f’mill-inqas PO wieħed. Kif turi t-Tabella 6, ġew allokati EUR 1.5 biljun għall-IP 9 (ii) għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2014–2020.

Tabella 6

Ammonti disponibbli għall-Istati Membri taħt il-prijorità ta’ investiment 9 (ii) “L-integrazzjoni tal-komunitajiet marġinalizzati bħar-Roma” għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020

Stat Membru
Ammont
(f’miljun euro)
Proporzjon tal-finanzjament totali tal-Istat Membru taħt l-FSE
Proporzjon tal-finanzjament totali taħt l-IP 9 (ii)

L-Ungerija¹
470
10.0 %
85 %

Ir-Rumanija¹
372
7.8 %

Ir-Repubblika Ċeka¹
200
5.8 %

Il-Bulgarija¹
143
9.4 %

Is-Slovakkja¹
99
4.6 %

Il-Greċja
73
2.0 %
15 %

L-Italja
71
0.7 %

Spanja
48
0.6 %

Il-Polonja
19
0.1 %

Il-Belġju
10
1.0 %

Franza
8
0.1 %

L-Awstrija
4
0.9 %

Total
1 518
m/a
100 %

1Stati Membri b’rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi rigward ir-Rom.

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq id-data tal-Kummissjoni.

73

Madankollu, f’dawn l-Istati Membri, mhux il-programmi operazzjonali kollha li koprew żoni ġeografiċi b’popolazzjonijiet kbar ta’ Rom kienu jinkludu l-IP 9 (ii), jew xi indikaturi rilevanti għaliha. Dan kien minnu wkoll għal xi programmi operazzjonali li kienu allokaw ammonti sinifikanti għall-oqsma prinċipali rilevanti għall-integrazzjoni tal-popolazzjoni Rom. Żewġ eżempji ta’ dan huma l-PO reġjonali għal Andalusija, fejn jgħixu kważi 50 % tal-popolazzjoni Rom ta’ Spanja, u l-PO tal-FSE “Żvilupp Ekonomiku u Innovazzjoni” fl-Ungerija, li taħthom se jiġu implimentati ħafna miżuri ta’ impjegabbiltà.

74

Fi żmien l-awditu, erba’ Stati Membri (il-Bulgarija, ir-Repubblika Ċeka, il-Greċja u s-Slovakkja) kienu ssodisfaw parzjalment biss l-EACs applikabbli għall-IP 9 (ii) li kienu ġew stabbiliti fir-Regolament dwar Dispożizzjonijiet Komuni, fil-biċċa l-kbira minħabba l-fatt li ma kellhomx għodod ta’ monitoraġġ jew metodoloġija xierqa għall-implimentazzjoni tal-NRISs tagħhom (ara l-paragrafu 51). Il-Kroazja, l-Italja, l-Ungerija u s-Slovakkja ma kienux issodisfaw l-EAC ġenerali li tirrigwarda l-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni. Sussegwentement, dawn l-Istati Membri kollha ppreżentaw pjanijiet ta’ azzjoni lill-Kummissjoni, fejn spjegaw kif kien biħsiebhom jissodisfaw dawn l-EACs. Il-Kummissjoni mbagħad ivvalutat il-kontenut tagħhom. Mill-informazzjoni li rċeviet, il-Kummissjoni kkonkludiet li l-Ungerija kienet issodisfat il-kriterji dwar il-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni u li s-Slovakkja kienet issodisfat l-EAC li tirrigwarda l-IP 9 (ii), fuq il-bażi tal-pjan ta’ azzjoni li huma ppreżentaw.

75

Għalkemm l-IP 9 (ii) hija innovazzjoni utli, il-FSIE bħalissa qed jiġu mmaniġġjati b’mod li jinjora d-differenzi bejn l-Istati Membri fis-sitwazzjoni attwali tal-popolazzjoni Rom. Il-fondi FSIE huma allokati fost l-Istati Membri skont indikaturi mingħajr ebda rilevanza speċifika għall-popolazzjoni Rom, bħall-popolazzjoni globali, ir-rata tal-qgħad jew il-PDG. Fl-opinjoni tagħna, dawn l-indikaturi mhumiex l-aktar mod xieraq kif jiġi ddeterminat kemm għandu jiġi allokat finanzjament tal-UE lil kull Stat Membru għall-integrazzjoni tar-Rom.

Approċċ integrat biex jiġi pprovdut appoġġ finanzjarju għall-integrazzjoni tar-Rom, użat ukoll mill-erba’ Stati Membri kollha miżjura

76

L-użu ta’ approċċ integrat għandu effett pożittiv fuq l-isforzi sabiex titħeġġeġ l-integrazzjoni tar-Rom bl-użu tal-FSIE. L-erba’ Stati Membri kollha magħżula kienu użaw approċċ integrat - li jindirizza bosta oqsma differenti simultanjament⁴⁶ - f’mill-inqas wieħed mill-programmi operazzjonali tagħhom bi programmi operazzjonali b’fond wieħed jew b’bosta fondi⁴⁷. F’dan ir-rigward, minn naħa waħda, ir-Rumanija pprovdiet eżempju tajjeb (ara l-Kaxxa 6). Min-naħa l-oħra, fi Spanja n-nuqqas ta’ arranġamenti li jiddefinixxu approċċ integrat fil-PO reġjonali għall-Andalusija kien opportunità mitlufa.

Kaxxa 6

Eżempju tajjeb ta’ approċċ integrat - kumitat konġunt tal-għażla fir-Rumanija

Sabiex isir użu aħjar mill-Fondi Strutturali, ir-Rumanija użat approċċ integrat ma’ żewġ programmi operazzjonali (il-PO għall-Kapital Uman taħt l-FSE u l-PO Reġjonali taħt il-FEŻR). Wieħed minn dawn il-programmi operazzjonali ħa kofinanzjament mill-FEŻR, u l-ieħor mill-FSE. Iż-żewġ programmi operazzjonali kkondividew assi ta’ prijorità komuni. Ir-Rumanija waqqfet ukoll kumitat konġunt tal-għażla li fih kienu rrappreżentati l-awtoritajiet maniġerjali taż-żewġ programmi operazzjonali, kif ukoll tliet korpi komuni oħra, inklużi l-NRCP u l-kunsill nazzjonali kontra d-diskriminazzjoni. Inħarġu sejħiet għall-proposti komuni għaż-żewġ programmi operazzjonali, bl-istess kundizzjonijiet ta’ eliġibbiltà u fl-istess oqsma ta’ azzjoni. Il-programmi operazzjonali pprovdew ukoll kofinanzjament kumplimentari (jiġifieri ntużaw il-FEŻR u l-FSE għal attivitajiet differenti ta’ proġetti li jitwettqu b’mod relatat jew konsekuttiv).

Finanzjament iddedikat għal miżuri kontra d-diskriminazzjoni

77

L-Artikolu 8 tar-Regolament tal-FSE jiddikjara li l-Istati Membri għandhom jużaw il-FSE biex jappoġġaw inizjattivi li għandhom l-objettiv speċifiku li jiġġieldu d-diskriminazzjoni. Il-prijorità ta’ investiment 9 (iii) tal-FSE “Il-ġlieda kontra kull forma ta’ diskriminazzjoni u l-promozzjoni ta’ opportunitajiet ugwali” (IP 9 (iii)) tintuża sabiex tipprovdi appoġġ għal inizjattivi bħal dawn.

78

11-il Stat Membru inkludew l-IP 9 (iii) f’mill-inqas wieħed mill-programmi operazzjonali tagħhom għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020. L-ammont totali ta’ finanzjament li kien ġie allokat taħt l-IP 9 (iii) kien ta’ EUR 414-il miljun (ara t-Tabella 7).

Tabella 7

L-ammonti allokati taħt l-IP 9 (iii) “Il-ġlieda kontra kull forma ta’ diskriminazzjoni u l-promozzjoni ta’ opportunitajiet ugwali” skont l-Istat Membru

Stat Membru
Ammont
(f’miljun euro)
Proporzjon tal-finanzjament totali tal-Istat Membru taħt l-FSE
Proporzjon tal-finanzjament totali taħt l-IP 9 (iii)

Spanja
145
1.9 %
91 %

Il-Greċja
99
2.7 %

Il-Portugall
51
0.7 %

Is-Slovakkja¹
40
1.8 %

Ir-Repubblika Ċeka¹
22
0.6 %

Il-Polonja
19
0.1 %

Ċipru
14
10.8 %
9 %

L-Irlanda
11
2.0 %

Franza
8
0.1 %

Il-Belġju
4
0.4 %

Il-Ġermanja
1
0.0 %

Total
414
n/a
100 %

1Stati Membri b’rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi rigward ir-Rom.

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq id-data tal-Kummissjoni.

79

Mill-erba’ Stati Membri li eżaminajna, Spanja kienet inkludiet l-IP 9 (iii) f’sebgħa mill-programmi operazzjonali tagħha. Ir-Repubblika Ċeka u s-Slovakkja, li t-tnejn kienu suġġetti għal proċedimenti ta’ ksur minħabba s-segregazzjoni ta’ studenti Rom fis-sistema edukattiva (ara l-paragrafu 37), kienu inkludew l-IP 9 (iii) f’PO wieħed. Il-Bulgarija, l-Ungerija u r-Rumanija ma inkludewh f’ebda wieħed. Din hija opportunità mitlufa sabiex jiġu appoġġati miżuri kontra d-diskriminazzjoni li jistgħu jiġu integrati mal-miżuri taħt l-IP 9 (ii), sabiex b’hekk jissaħħu ċ-ċansijiet li l-inizjattivi għall-inklużjoni tar-Rom ikunu aktar effettivi, billi n-nuqqas ta’ miżuri kontra d-diskriminazzjoni jitqies bħala waħda mir-raġunijiet prinċipali għalfejn miżuri ta’ inklużjoni tar-Rom jistgħu jfallu.

Ġew iddedikati ammonti sinifikanti ta’ finanzjament għal miżuri ta’ edukazzjoni, ta’ impjieg u ta’ inklużjoni soċjali

80

Il-qafas tal-FSIE jassenja wkoll ammonti sinifikanti ta’ flus għal miżuri prinċipali ta’ inklużjoni soċjali; l-esperjenza turi li dawn huma għodda kruċjali għall-promozzjoni b’suċċess tal-integrazzjoni tar-Rom, kif jista’ juri l-“mudell Spanjol tal-inklużjoni tar-Rom” li huwa rikonoxxut⁴⁸. Skont l-informazzjoni ppubblikata mill-Kummissjoni fi Frar 2016, ġie allokat finanzjament ta’ EUR 100 biljun taħt il-FEŻR u taħt l-FSE għal miżuri ta’ edukazzjoni, ta’ impjieg u ta’ inklużjoni soċjali għall-perjodu 2014-2020⁴⁹.

81

Il-ħames Stati Membri li kienu s-suġġett ta’ CSRs speċifiċi rigward l-inklużjoni tar-Rom (il-Bulgarija, ir-Repubblika Ċeka, l-Ungerija, ir-Rumanija u s-Slovakkja) jirrappreżentaw madwar wieħed minn kull ħamsa ta’ dan it-total, jiġifieri madwar EUR 20 biljun. Is-sehem stmat ta’ Rom emarġinati fost il-popolazzjonijiet differenti fil-mira (eż. persuni f’riskju ta’ faqar u ta’ esklużjoni soċjali) jimplika li, kieku jiġi pprovdut aċċess ugwali, madwar EUR 500 miljun kull sena jistgħu jkunu ta’ benefiċċju għall-poplu Rom fil-popolazzjonijiet fil-mira, taħt programmi prinċipali appoġġati mill-FSIE f’dawn il-pajjiżi⁵⁰. Għal dan l-istess perjodu u għall-istess ħames Stati Membri, se jkunu disponibbli EUR 183 miljun kull sena taħt l-IP 9 (ii) (jiġifieri inizjattivi mmirati). Dan juri l-importanza tal-użu ta’ politiki prinċipali b’mod effettiv għall-inizjattivi ta’ inklużjoni tar-Rom.

Għodod ġodda għat-titjib tal-konsultazzjonijiet u tal-kooperazzjoni bejn awtoritajiet pubbliċi u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili

82

L-aktar għodda importanti biex jitħeġġeġ l-involviment tal-organizzazzjoni tas-soċjetà ċivili fil-proċess ta’ ppjanar u implimentazzjoni tal-FSIE hija l-Kodiċi tal-Kondotta Ewropea dwar is-Sħubija⁵¹. Dan id-dokument fih linji gwida li jgħinu lill-Istati Membri biex jistabbilixxu ftehimiet ta’ sħubija tal-FSIE u programmi operazzjonali. Dawn il-linji gwida jinkludu rakkomandazzjoni biex jintużaw proċeduri trasparenti għat-tiftix ta’ sħab potenzjali u għall-ħidma magħhom. Huma jistipulaw ukoll li s-sejħiet għall-proposti, ir-rapporti ta’ progress u l-proċeduri ta’ monitoraġġ u evalwazzjoni tal-programmi għandhom ikunu trasparenti. Il-linji gwida jinkludu għadd ta’ prattiki tajbin li jikkonċernaw ir-regoli ta’ sħubija u l-proċeduri interni tal-kumitati ta’ monitoraġġ.

83

Mill-programmi operazzjonali magħżula għall-perjodu 2014-2020, li kienu jinkludu l-IP 9 (ii), kienu ġew organizzati laqgħat tal-kumitat ta’ monitoraġġ għal sebgħa mid-disa’ programmi operazzjonali. B’kollox, kienu saru 14-il laqgħa u f’10 minnhom kien hemm rappreżentanti tar-Rom preżenti. Fil-laqgħat kollha tal-kumitat ta’ monitoraġġ tal-programmi operazzjonali taħt l-FSE (minbarra każ wieħed fl-Ungerija⁵²) kien hemm rappreżentant ta’ organizzazzjoni tar-Rom u, fil-każ tal-Bulgarija, fl-NRCP ukoll.

L-għodod ta’ monitoraġġ fil-livell tal-PO li kienu disponibbli matul il-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013 ma kinux adattati għall-kejl tal-prestazzjoni ta’ miżuri ta’ integrazzjoni tar-Rom

Is-sistemi ta’ monitoraġġ ipprovdew bażi inadegwata għal rapportar dwar l-integrazzjoni tar-Rom matul il-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013

Limitazzjonijiet għall-awtoritajiet pubbliċi biex jiġbru data dwar l-etniċità f’xi Stati Membri

84

F’xi Stati Membri, jeżistu limitazzjonijiet kostituzzjonali fuq il-ġbir ta’ data mill-awtoritajiet pubbliċi (ara ż-żewġ eżempji fil-Kaxxa 7). Dan jagħmilha aktar diffiċli sabiex jiġu mmonitorjati l-indikaturi speċifiċi għar-Rom.

Kaxxa 7

Il-ġbir ta’ data dwar l-etniċità: diffikultajiet legali

Il-Ġermanja ma ġabret ebda statistika soċjoekonomika u dwar il-popolazzjoni fuq il-bażi tal-oriġini etnika minn tmiem it-Tieni Gwerra Dinjija ’l hawn: l-NRCP tagħha kkonferma li mhumiex magħrufa ċifri speċifiċi għal ebda minoranza nazzjonali.

Il-liġi Franċiża tipprojbixxi speċifikament lill-Istat milli jiġbor data personali dwar l-etniċità.

85

Madankollu, id-Direttiva 95/46/KE dwar l-ipproċessar ta’ data personali u dwar il-moviment liberu ta’ dik id-data, u r-Regolament (KE) Nru 45/2001 dwar il-protezzjoni ta’ individwu fir-rigward tal-ipproċessar ta’ data personali mill-istituzzjonijiet u l-korpi tal-Komunità u dwar il-movement liberu ta’ dak id-data jistipulaw għadd ta’ eċċezzjonijiet għall-projbizzjoni tal-ipproċessar ta’ data personali li tiżvela oriġini etnika jew razzjali, b’mod partikolari meta s-suġġett tad-data jkun ta l-kunsens espress tiegħu għall-ipproċessar ta’ dik id-data. Għad hemm dispożizzjonijiet bħal dawn fl-abbozz ta’ Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data⁵³.

86

L-Aġenzija għad-Drittijiet Fundamentali tqis li l-Kontrollur Ewropew għall-Protezzjoni tad-Data u dawn id-dispożizzjonijiet legali tal-UE dwar il-protezzjoni tad-data jipprovdu regolazzjoni adegwata għall-ipproċessar ta’ data personali u sensittiva. Barra minn hekk, matul l-awditu tagħna, diversi korpi (inklużi l-Kummissjoni, il-FRA u n-netwerk EURoma) ikkonfermaw li l-ipproċessar ta’ data disaggregata li tappartjeni għall-etniċità mhuwiex illegali f’ebda Stat Membru tal-UE⁵⁴. Inġibditilna l-attenzjoni wkoll għall-fatt li, f’każijiet fejn huwa ġenwinament diffiċli li tinġabar data dwar l-etniċità tal-parteċipanti, jeżistu alternattivi prattiċi, bħall-użu ta’ stħarriġijiet anonimi fejn parteċipanti magħżula b’mod aleatorju jintalbu jidentifikaw lilhom infushom fuq il-bażi ta’ kunsens mhux ambigwu.

87

Madankollu, anki jekk id-data dwar l-etniċità tista’ tinġabar b’mod leġittimu, ma hemm ebda garanzija li din se tkun affidabbli jew utli. Fir-Rumanija, pereżempju, informazzjoni dwar l-etniċità inġabret fiċ-ċensiment. Iżda din id-data ma ntużatx għall-finijiet tal-NRIS tar-Rumanija, bl-awtoritajiet Rumeni minflok jiddependu fuq l-istimi li saru mill-Kunsill tal-Ewropa. Dan indika li l-għarfien tal-Istat Membru dwar il-popolazzjoni Rom tiegħu stess ma kienx affidabbli.

Data dwar l-etniċità tal-parteċipanti miġbura fil-livell tal-proġett, iżda mhux mgħoddija lis-sistema ta’ monitoraġġ tal-PO

88

Madankollu, fil-livell tal-proġett, aħna sibna li għadd ta’ promoturi fl-erba’ Stati Membri kollha miżjura matul l-awditjar ġabru data dwar l-etniċità tal-parteċipanti, iżda din id-data ma ngħaddietx lill-awtoritajiet maniġerjali jew lill-korpi intermedjarji (ara wkoll il-paragrafu 118). Dan fisser li d-data relatata mar-Rom li kienet disponibbli fil-livell tal-proġett qatt ma daħlet fis-sistema ta’ monitoraġġ tal-PO.

89

Pereżempju, dan kien il-każ fi Spanja. Il-korp intermedjarju tal-PO reġjonali għal Andalusija lanqas biss kien konxju minn liema proġetti kienu indirizzaw lill-poplu Rom, għalkemm din l-informazzjoni kienet disponibbli fil-livell tal-proġett. Il-korp intermedjarju seta’ jipprovdilna biss lista ta’ proġetti li kienu mmirati lejn gruppi żvantaġġjati inġenerali, irrispettivament minn jekk kienx hemm parteċipanti Rom jew le. Dan kien simili fl-Ungerija.

Il-monitoraġġ tal-PO fi tlieta minn erba’ Stati Membri mxekkel minn inkonsistenzi fid-definizzjoni u r-reġistrazzjoni tal-indikaturi fil-livell tal-proġett

90

Barra minn hekk, il-monitoraġġ tal-PO fi tlieta mill-erba’ Stati Membri miżjura (il-Bulgarija, l-Ungerija u r-Rumanija) kien imxekkel minn inkonsistenzi fid-definizzjoni u r-reġistrazzjoni tal-indikaturi fil-livell tal-proġett. Fir-Rumanija, l-eżistenza ta’ tliet tipi ta’ indikaturi (indikaturi tal-programm, supplimentari u addizzjonali) fiż-żmien li ġew implimentati l-proġetti, flimkien man-nuqqas ta’ obbligu li jiġi rrapportat kwalunkwe wieħed minnhom, għamlu l-proċess ta’ monitoraġġ ikkumplikat bla bżonn u pproduċew riżultati li kienu diffiċli biex jitqabblu.

91

Fl-Ungerija, erbgħa mill-ħames proġetti eżaminati msemmija fl-Anness II ma rrappurtawx formalment dwar il-kisba tal-miri għar-riżultati, billi l-proġett ma kienx jinkludi miri għar-riżultati (fil-fatt kienu ġew issettjati miri għar-riżultati, iżda dawn ġew ikklassifikati b’mod żbaljat bħala miri għall-output u konsegwentement ma ġewx irrappurtati bħala riżultati).

Saru sforzi sabiex jittejjeb il-monitoraġġ għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020, iżda għad hemm ċerti limitazzjonijiet

92

Il-monitoraġġ tal-integrazzjoni tar-Rom għadu sfida għall-perjodu 2014-2020. Element wieħed li jista’ jgħin sabiex jitkejjel il-progress tal-miżuri ta’ integrazzjoni tar-Rom huwa d-disponibbiltà ta’ indikaturi komuni; kull fond għandu regoli speċifiċi li jistipulaw indikaturi komuni li għandhom jintużaw fil-programmi kollha ffinanzjati taħtu. L-Anness 1 tar-Regolament tal-FSE, pereżempju, jispeċifika għadd ta’ indikaturi standardizzati li huma rilevanti għal programmi ta’ integrazzjoni tar-Rom:

-indikatur ta’ output komuni 15: “Migranti, persuni bi sfond barrani, minoritajiet (inklużi l-komunitajiet marġinalizzati bħar-Roma)”;

-indikatur ta’ riżultat immedjat komuni 28: “Parteċipanti żvantaġġati li meta jitilqu jkunu bdew ifittxu impjieg, ikunu f’edukazzjoni/taħriġ, ikunu qed jiksbu xi kwalifika, ikunu f’impjieg, inkluż impjieg għal rashom”; u

-indikatur tar-riżultati komuni fuq żmien itwal 32: “Parteċipanti żvantaġġati li għandhom impjieg, inklużi dawk li jaħdmu għal rashom, sitt xhur wara li jitilqu”.

Dawn l-indikaturi jistgħu jiġu kkumplimentati b’indikaturi rilevanti u speċifiċi għall-programmi.

93

Madankollu, sakemm ma jiġux speċifikati indikaturi speċifiċi relatati mar-Rom, dawn l-indikaturi komuni mhumiex se jipprovdu bażi effettiva għall-monitoraġġ ta’ inizjattivi ta’ integrazzjoni tar-Rom. Barra minn hekk, id-dgħjufijiet fl-għodod ta’ monitoraġġ jippersistu, u saħansitra wasslu biex l-EAC assoċjati jiġu ssodisfati parzjalment biss (ara l-paragrafu 74). Dan juri kemm huwa diffiċli li jitwettaq monitoraġġ preċiż fil-qasam tal-integrazzjoni tar-Rom.

94

Sabiex ittaffi dawn id-diffikultajiet, il-Kummissjoni talbet lill-Aġenzija għad-Drittijiet Fundamentali⁵⁵ sabiex twaqqaf grupp ta’ ħidma dwar l-indikaturi li jridu jintużaw b’konnessjoni mal-integrazzjoni tar-Rom. Kif ippjanat, l-indikaturi ġew stabbiliti sal-1 ta’ Jannar 2016; dan jista’ jippermetti li jintlaħaq qbil mal-NRCPs (li kollha pparteċipaw fil-grupp ta’ ħidma) dwar l-użu ta’ struttura ta’ rapportar kumparabbli madwar l-Istati Membri parteċipanti kollha. Dan jista’ jippermetti wkoll li l-impatt tal-FSIE fuq l-implimentazzjoni tal-NRIS jitkejjel sa ċertu punt, speċjalment fl-Istati Membri li allinjaw il-miżuri u l-indikaturi tal-FSIE ma’ dawk tal-NRIS, bħall-Greċja u s-Slovakkja (ara l-Kaxxa 8). F’Marzu 2016, skont il-Kummissjoni, 21 Stat Membru aċċettaw li jittestjaw dawn l-indikaturi, iżda għadu mhuwiex ċar jekk il-Kummissjoni hijiex se jirnexxielha tilħaq ftehim dwar dan bejn l-Istati Membri kollha, billi ma hemm ebda rekwiżit għall-Istati Membri li jagħmlu xi bidliet fis-sistema li jużaw.

Kaxxa 8

Titjib tal-monitoraġġ ta’ inizjattivi ta’ inklużjoni tar-Rom - eżempju tajjeb tal-allinjament tal-monitoraġġ tal-programmi operazzjonali mal-NRISs

Il-Kummissjoni rrakkomandat lis-Slovakkja li l-fondi mill-PO tar-Riżorsi Umani tagħha (PO tal-HR) jintużaw għall-implimentazzjoni tal-miżuri adottati fl-NRIS sal-2020. L-NRCP Slovakk, li ħa sehem fil-laqgħat tekniċi u formali kollha mal-Kummissjoni, ikkontribwixxa għall-ħolqien tal-miżuri kollha taħt il-PO tal-HR li ffukaw speċifikament fuq komunitajiet Rom emarġinati. Dawn il-miżuri huma konsistenti mal-objettivi tal-NRIS; dan jagħmilha aktar faċli sabiex jitkejjel il-progress li sar lejn l-ilħuq tal-miri tal-NRIS, kif kienu riflessi fil-PO nnifsu. Sussegwentement, il-proġett ta’ Monitoraġġ u Valutazzjoni li stabbiliet is-Slovakkja se jintuża biex jimmonitorja l-implimentazzjoni tal-NRIS, kif ukoll l-implimentazzjoni tal-miżuri fi ħdan il-PO tar-Riżorsi Umani.

Il-biċċa l-kbira mill-proġetti twettqu kif ippjanat, iżda l-kriterji tal-”aħjar prattika” li jikkontribwixxu għall-inklużjoni b’suċċess tar-Rom mhux dejjem ġew applikati, u l-monitoraġġ tal-prestazzjoni tal-proġetti kien diffiċli

95

Matul dan l-awditu, aħna eżaminajna wkoll 19-il proġett għall-integrazzjoni tar-Rom, fejn rajna kif dawn tħejjew, intgħażlu u ġew implimentati, u kif ir-riżultati tagħhom ġew immonitorjati (jekk sar dan). Il-proġetti eżaminati kollha twettqu taħt il-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013. Għal kull wieħed minn dawn il-proġetti aħna eżaminajna jekk:

-il-proċeduri tal-għażla kinux jikkonformaw mal-objettivi u l-prijoritajiet speċifiċi ta’ integrazzjoni tar-Rom li kienu definiti fil-PO;

-il-proġetti kinux ġew implimentati skont il-pjan;

-il-proġetti wasslux ir-riżultati mistennija minnhom;

-kienx hemm stabbiliti arranġamenti ta’ monitoraġġ għall-monitoraġġ tar-riżultati miksuba mill-proġetti fir-rigward tal-inklużjoni tar-Rom.

Il-proġetti kollha eżaminati kienu f’konformità mal-objettivi tal-PO, iżda l-proċeduri tal-għażla ma kellhomx l-għan speċifiku li jagħżlu proġetti relatati mal-inklużjoni tar-Rom

Il-proċeduri tal-għażla għal xi programmi operazzjonali mhumiex orjentati lejn proġetti relatati mal-inklużjoni tar-Rom

96

Il-proċeduri tal-għażla għall-programmi operazzjonali kollha eżaminati fl-erba’ Stati Membri żguraw li kull proġett kien jikkonforma mal-objettivi rilevanti tal-programmi operazzjonali. Minn fost is-16-il sejħa għal proposti⁵⁶ li vvalutajna, 9 rreferew espliċitament għal-poplu Rom bħala grupp fil-mira: 3 minn 5 fil-Bulgarija, it-2 fi Spanja, 3 minn 5 fl-Ungerija u 1 minn 4 fir-Rumanija. Is-sebgħa l-oħra kienu mmirati lejn gruppi żvantaġġjati inġenerali. Parti minn PO Spanjol ieħor kienet imfassla madwar rabta mal-poplu Rom. Dan jispjega għalfejn id-dokumenti ta’ applikazzjoni ta’ wħud mill-proġetti eżaminati mhux dejjem kien fihom referenzi għall-popolazzjoni Rom: dawn spiss kienu indirizzati għal grupp usa’, bħal gruppi vulnerabbli inġenerali, f’konformità mal-objettivi tal-PO.

97

B’mod ġenerali, l-evalwaturi ma kellhom ebda esperjenza speċifika ta’ kwistjonijiet li jikkonċernaw l-inklużjoni tar-Rom. Minflok, huma kellhom it-tendenza li jkollhom għarfien tal-inklużjoni soċjali inġenerali. Il-PO “Il-Ġlieda kontra d-Diskriminazzjoni” fi Spanja kien eċċezzjoni; hawnhekk, l-evalwaturi kellhom għarfien speċifiku dwar l-inklużjoni tar-Rom.

Indikaturi speċifiċi għar-Rom li jimmonitorjaw il-prestazzjoni tal-proġetti mhumiex meħtieġa b’mod sistematiku

98

L-analiżi tagħna wriet li kien hemm ukoll xi konfużjoni dwar il-mod kif jiġu stipulati indikaturi għall-monitoraġġ tal-prestazzjoni tal-proġetti. Fl-Ungerija, mhux dejjem kienu meħtieġa miri għar-riżultati (bħal “li persuna ssib impjieg fi żmien sitt xhur wara li tkun ħadet sehem fi proġett”) fis-sejħiet għall-proposti. Fi Spanja, il-miri bbażati fuq ir-riżultati wkoll ma kinux obbligatorji. Fi tliet każijiet fil-Bulgarija, il-miri għall-output kultant ġew ikkategorizzati b’mod żbaljat bħala miri għar-riżultati fl-applikazzjoni tal-proġett, u dan ma kienx ikkoreġut matul il-proċess tal-għażla (ara wkoll il-paragrafu 118).

99

F’każijiet fejn kien meħtieġa, il-miri għar-riżultati mhux dejjem irreferew b’mod espliċitu għall-popolazzjoni Rom. Minflok, huma rreferew għal grupp usa’, bħal “gruppi vulnerabbli”. Dan deher fi programmi operazzjonali taħt il-FEŻR fil-Bulgarija u fi programmi operazzjonali taħt l-FSE fl-Ungerija u f’Andalusija.

Gruppi rilevanti ta’ partijiet interessati mhux dejjem ikunu involuti kif xieraq

100

L-involviment tal-partijiet interessati rilevanti kollha, jew fit-tħejjija tal-proġett jew bħala sħab tal-proġett, jikkontribwixxi b’mod sinifikanti għas-suċċess u s-sostenibbiltà tal-proġetti. Madankollu, il-proċeduri tal-għażla tal-proġetti ġeneralment naqsu milli jinċentivaw involviment wiesa’ bħal dan. Fil-kampjun tagħna, din il-problema affettwat b’mod partikolari xi proġetti ta’ akkomodazzjoni soċjali fil-Bulgarija. Ir-residenti lokali ma kinux involuti fil-proġett, u ma twettqux kampanji ta’ sensibilizzazzjoni; dan wassal għar-rifjut soċjali tal-proposti tal-proġetti.

B’mod ġenerali, il-proġetti twettqu skont il-pjan

Minn 19-il proġett eżaminati, 14 kienu laħqu l-objettivi tagħhom f’termini ta’ outputs, baġit, twaqqit u ambitu

101

F’termini ta’ outputs, baġit, twaqqit u ambitu, 14 mid-19-il proġett eżaminati laħqu l-objettivi stipulati fil-ftehim ta’ għotja. Erba’ proġetti ma kinux twettqu kif ippjanat, minħabba f’dewmien (żewġ proġetti fil-Bulgarija) jew bidliet fl-ambitu tal-proġetti (proġett wieħed fil-Bulgarija u proġett ieħor fir-Rumanija). Għal proġett ieħor fl-Ungerija, kemm l-indikaturi kif ukoll l-informazzjoni disponibbli tant kienu kumplessi li ma kienx possibbli li dawn jiġu rrikonċiljati u li jiġi vvalutat jekk il-miri tal-output kinux intlaħqu. L-għadd ta’ parteċipanti Rom kien ġie rreġistrat bħala output għall-proġetti eżaminati kollha minbarra tnejn.

Stampa 1

Kamra tal-IT għall-utenti ta’ ċentru tas-servizzi soċjali f’Baia Mare (ir-Rumanija)

Sors: Il-QEA.

Minn 13-il proġett li għalihom kienet disponibbli data ta’ monitoraġġ, 10 kienu laħqu wkoll il-miri għar-riżultati tagħhom

102

Għal 17 mid-19-il proġett eżaminati, kienu ġew issettjati miri għar-riżultati, għalkemm dawn mhux bilfors kienu jirreferu speċifikament għall-popolazzjoni Rom. Dawn il-miri kienu mmonitorjati biss fi 13-il każ. Minn dawn it-13-il proġett, 10 ġeneralment laħqu l-objettivi tagħhom. Ġew issettjati miri speċifiċi li jikkonċernaw il-popolazzjoni Rom għal 4 mis-17-il proġett b’miri għar-riżultati. Tlieta minn dawn l-erba’ proġetti laħqu l-miri tagħhom (wieħed fil-Bulgarija, tnejn fir-Rumanija u wieħed fi Spanja).

Hemm indikazzjoni li kunsiderazzjoni aħjar tal-kriterji speċifiċi għar-Rom, bħall-Prinċipji Bażiċi Komuni (PBK) dwar l-inklużjoni tar-Rom, ikkontribwiet b’mod pożittiv għall-prestazzjoni tal-proġetti

103

Abbażi tal-eżaminazzjoni tagħna tal-proġetti magħżula, aħna nqisu li kunsiderazzjoni aħjar tal-kriterji speċifiċi għar-Rom setgħet tagħmilha aktar probabbli għal uħud minn dawn il-proġetti li jikkontribwixxu b’mod pożittiv għal integrazzjoni sostenibbli tal-poplu Rom. Mid-19-il proġett eżaminati, 17 ġew implimentati wara li l-Prinċipji Bażiċi Komuni (PBK) dwar l-inklużjoni tar-Rom kienu ġew adottati mill-Kunsill f’Ġunju 2009 (ara l-paragrafu 23). L-eżempji li ġejjin juru kif applikazzjoni tal-PBK fl-istadju tal-għażla setgħet għamlet differenza għas-suċċess tal-proġett.

PBK 2: Il-politiki u l-proġetti ta’ integrazzjoni tar-Rom għandhom ikunu mmirati lejn il-popolazzjoni Rom b’mod espliċitu iżda mhux esklussiv

104

Il-PBK 2 jistipula li l-politiki u l-proġetti ta’ integrazzjoni tar-Rom għandhom ikunu mmirati lejn il-popolazzjoni Rom b’mod espliċitu iżda mhux esklussiv. Dawn għandhom ikunu mmirati b’mod wiesa’ lejn miri bħal “gruppi żvantaġġjati”; isemmu b’mod ċar li dawn il-gruppi jinkludu nies Rom; u jiddeskrivu azzjoni speċifika li tiżgura li l-proġetti jilħqu lill-popolazzjoni Rom b’suċċess. Programm ta’ impjieg fi Spanja kien eżempju tajjeb tal-applikazzjoni ta’ dan il-prinċipju (ara l-Kaxxa 9).

Kaxxa 9

L-immirar espliċitu iżda mhux esklussiv għen programm ta’ impjieg jilħaq lill-popolazzjoni Rom b’suċċess (Spanja, il-proġett 16)

Programm ta’ impjieg tal-PO “Lucha contra la discriminación” fi Spanja kellu l-għan li jintegra lill-poplu Rom fis-suq tax-xogħol. Il-parteċipanti ġew intervistati, u kien irrakkomandat wieħed minn tliet korsijiet ta’ azzjoni: 1) il-persuna ssib impjieg, 2) il-persuna tattendi taħriġ professjonali, jew 3) il-persuna tattendi sessjonijiet ta’ ħidma biex tikseb il-ħiliet meħtieġa biex issib impjieg. Il-kumpaniji mbagħad ġew ikkuntattjati għal informazzjoni dwar postijiet tax-xogħol battala jew possibbiltajiet ta’ internat.

Nies Rom żvantaġġjati kienu indirizzati flimkien ma’ nies oħra f’sitwazzjoni soċjoekonomika simili. Madwar Spanja, ġiet iffissata mira li tistipula li 70 % tal-parteċipanti għandhom ikunu ta’ oriġini Rom. Grazzi wkoll għal inizjattivi oħra li jinkoraġġixxu l-parteċipazzjoni tar-Rom (bħal miżuri ta’ sensibilizzazzjoni), din il-mira ntlaħqet u r-riżultati ġew ġew sostnuti matul l-operat tal-programm.

PBK 3: Il-ħtieġa għal approċċ interkulturali li jinvolvi l-użu ta’ medjaturi u kampanji ta’ sensibilizzazzjoni

105

Il-PBK 3 jiddeskrivi l-ħtieġa għal approċċ interkulturali li jinvolvi l-użu ta’ medjaturi u kampanji ta’ sensibilizzazzjoni. L-applikazzjoni ta’ dan il-prinċipju hija kruċjali sabiex jiġi żgurat is-suċċess tal-proġetti, speċjalment dawk li jikkonċernaw l-akkomodazzjoni. In-nuqqas ta’ għarfien jista’ jimmina b’mod fatali proġetti li kieku setgħu jkunu suċċess (ara l-eżempju fil-Kaxxa 10).

Kaxxa 10

Nuqqas ta’ fokus f’termini tad-determinazzjoni tal-grupp fil-mira u attenzjoni insuffiċjenti għal fatturi kulturali affettwaw b’mod negattiv l-implimentazzjoni ta’ proġett tas-saħħa (il-Bulgarija, il-proġett 4)

Fil-Bulgarija, ġie implimentat proġett li jinvolvi skrinjar tas-saħħa taħt l-assi prijoritarju ta’ “Inklużjoni soċjali”. Dan il-proġett kien elenkat fil-pjan ta’ azzjoni għall-implimentazzjoni tal-NRIS. Madankollu, ma kien inkluż ebda indikatur li jirreferi għall-grupp fil-mira “popolazzjoni vulnerabbli”. Dan il-proġett kellu tliet gruppi fil-mira. Dawn kienu “popolazzjoni vulnerabbli” (li tikkonsisti fi gruppi li jinsabu f’riskju speċifiku għas-saħħa; persuni b’diżabbiltà; gruppi u komunitajiet soċjalment esklużi; u gruppi etniċi vulnerabbli), “persuni fl-età tax-xogħol” u “abitanti ta’ reġjuni mbiegħda”.

Madwar 620 000 persuna kienu mistiedna biex isirilhom skrinjar; madwar 56 000 minnhom fil-fatt għamlu dan. Ma hemm ebda informazzjoni dwar kemm minn dawn kienu mill-gruppi fil-mira. In-nuqqas ta’ referenza espliċita għall-popolazzjoni Rom u, saħansitra għall-grupp fil-mira “popolazzjoni vulnerabbli”, jissuġġerixxi nuqqas ta’ fokus biex jiġu attirati parteċipanti minn dawk il-gruppi għall-proġett.

Kien hemm żewġ fatturi li żammew lura l-parteċipazzjoni usa’ tal-poplu Rom. Wieħed minnhom kien li l-istediniet intbagħtu b’ittra: l-illitteriżmu huwa komparattivament għoli fost ir-Rom. Fattur ieħor kien il-biża’ mifruxa fost in-nisa Rom mis-servizzi mediċi, għal raġunijiet storiċi. Setgħu ntużaw medjaturi sabiex itaffu din il-problema.

PBK 4: L-importanza tal-promozzjoni tal-inklużjoni tal-popolazzjoni Rom fis-soċjetà ġenerali

106

Il-PBK 4 jiddikjara l-importanza tal-promozzjoni tal-inklużjoni tal-popolazzjoni Rom fis-soċjetà ġenerali. Mill-proġetti eżaminati li kienu ssettjaw id-dħul fis-suq tax-xogħol prinċipali bħala mira għar-riżultati, 10 kienu kisbu riżultati tajbin billi involvew kemm entitajiet pubbliċi kif ukoll privati fl-implimentazzjoni tal-proġetti. Erba’ proġetti ma kinux issodisfaw l-objettivi tagħhom f’dan ir-rigward:

-Fl-Ungerija, tliet proġetti eżaminati ma kinux jinvolvu impjegaturi mis-settur privat matul il-fażi ta’ implimentazzjoni; dan irriżulta fi dgħufija, billi l-parteċipanti sussegwentement ma setgħux isibu impjieg fis-suq tax-xogħol primarju. Jekk kienu tabilħaqq impjegati, huma ġew ingaġġati minn awtoritajiet pubbliċi.

-Fil-Bulgarija, proġett wieħed naqas ukoll milli jilħaq il-mira tiegħu li mill-inqas 8 % tal-parteċipanti tiegħu jidħlu fis-suq tax-xogħol primarju.

107

Min-naħa l-oħra, il-miżuri implimentati taħt il-PO ta’ Spanja “Lucha contra la discriminación”, li fil-qasam tal-integrazzjoni tar-Rom ffoka prinċipalment fuq l-impjieg, ma kinux imfassla biex jaħdmu flimkien ma’ politiki prinċipali. Is-servizz pubbliku tal-impjieg fi Spanja, SEPE, ma kienx involut fit-tfassil jew fl-implimentazzjoni tagħhom qabel Diċembru 2014. Għalhekk, dan ma setax juża l-esperjenza tiegħu fl-ippjanar tal-miżuri. Lanqas ma seta’ jinkorpora l-esperjenza miksuba mill-proġett fil-politiki tiegħu stess.

108

B’kuntrast ma’ dan, tlieta mill-ħames proġetti eżaminati fir-Rumanija kienu twettqu minn NGO fi sħubija ma’ entità pubblika. Dan iggarantixxa li s-sħab tal-proġett ibbenifikaw mill-għarfien ta’ xulxin u ppermetta li l-korpi pubbliċi jagħmlu użu tajjeb mir-riżultati tal-proġetti fit-tfassil u l-implimentazzjoni tal-politiki prinċipali tagħhom. Pereżempju, ir-riżultati tal-proġett tal-FEŻR inxterdu permezz tal-korp intermedjarju wara li l-proġett ġie kkompletat.

PBK 5: Sensibilizzazzjoni dwar id-dimensjoni tas-sessi

109

Il-PBK 5 jikkonċerna s-sensibilizzazzjoni dwar id-dimensjoni tas-sessi. In-nisa Rom aktarx li jesperjenzaw aktar esklużjoni soċjali mis-soċjetà ġenerali min-nisa inġenerali jew mill-irġiel Rom. Huma spiss jisfaw vittmi ta’ diskriminazzjoni doppja: diskriminazzjoni abbażi tas-sess u abbażi tal-oriġini etnika. Madankollu, in-nisa Rom għandhom rwol kruċjali fil-promozzjoni tal-inklużjoni; pereżempju, il-promozzjoni tal-integrazzjoni tat-tfal fis-sistema edukattiva. Ikun diffiċli ħafna li jintlaħqu l-miri ġenerali għall-integrazzjoni tar-Rom jekk id-dimensjoni tas-sessi ma titteħidx inkunsiderazzjoni u jekk il-programmi jonqsu milli jilħqu lin-nisa.

110

Fi Spanja, l-erba’ proġetti eżaminati kollha indirizzaw id-dimensjoni tas-sessi b’mod espliċitu. Il-proġetti rnexxielhom jilħqu lin-nisa, bil-proporzjon ta’ parteċipanti nisa jvarja bejn 50 % u 70 %. F’żewġ każijiet, kien hemm rati għoljin ta’ suċċess fid-dħul fis-suq tax-xogħol. F’wieħed minn dawn il-każijiet, inkisbet l-istess rata ta’ impjieg għan-nisa bħal dik għall-irġiel (madwar 24 %) u f’każ ieħor, ir-rata tad-dħul tan-nisa fis-suq tax-xogħol laħqet id-90 %. Eżempju ieħor ta’ suċċess huwa deskritt fil-Kaxxa 11.

Kaxxa 11

Il-parteċipazzjoni tan-nisa fi proġett fil-qasam tas-saħħa: il-multiplikazzjoni tal-effetti tal-inklużjoni (ir-Rumanija, il-proġett 12)

Objettiv ewlieni ta’ proġett fil-qasam tas-saħħa fir-Rumanija kien il-ħolqien ta’ netwerk ta’ medjaturi fil-qasam tas-saħħa għall-komunitajiet Rom. Dan il-proġett tmexxa fi sħubija mal-Istitut Rumen tas-Saħħa Pubblika.

L-objettiv ġenerali tal-proġett kien li jżid ir-rata tal-impjieg fost in-nisa Rom u li joffrilhom aċċess aħjar għas-suq tax-xogħol, sabiex tiġi evitata l-esklużjoni soċjali u jiġu promossi l-opportunitajiet ugwali.

Fost l-oħrajn, il-proġett ħarreġ 100 mara Rom sabiex jaħdmu f’100 komunità Rom li qatt ma kellhom medjatur tas-saħħa.

Il-proġett kellu suċċess minħabba li ppromwova l-inklużjoni tan-nisa Rom permezz ta’ kwalifiki u impjiegi. Barra minn hekk, huwa kien pożittiv għar-raġuni li l-użu tan-nisa Rom bħala medjaturi x’aktarx li jimmultiplika l-effetti tal-inklużjoni.

PBK 6: L-importanza tat-tagħlim minn esperjenza preċedenti

111

Il-PBK 6 jenfasizza l-importanza tat-tagħlim minn esperjenza preċedenti. F’14 minn 19-il każ, dan il-prinċipju kien ġie rrispettat: l-esperjenza preċedenti tat-twettiq tal-proġetti kienet żiedet b’mod dimostrabbli l-kapaċità tal-promoturi tal-proġetti, li wħud minnhom kienu applikaw ukoll dan l-għarfien espert għal proġetti sussegwenti.

112

Fi Spanja, il-proġett ta’ edukazzjoni “Promociona” kompla jibni fuq programm ta’ impjiegi (“Acceder”) li kien ilu jopera b’suċċess mis-sena 2000. L-NGO li timmaniġġja dawk il-programmi bħala korp intermedjarju kkondiviet ukoll l-għarfien espert tagħha ma’ NGOs oħrajn li jaġixxu bħala korpi intermedjarji għall-PO “Lucha contra la discriminación”. Kull NGO ffukat fuq gruppi vulnerabbli differenti, u dawn ikkondividew l-esperjenza forsthom b’mod regolari. Il-proġetti eżaminati tal-PO għall-Andalusija żiedu mal-għarfien u l-informazzjoni li kellhom il-korpi pubbliċi li implimentaw il-proġetti, minħabba li d-data miġbura mill-promoturi tal-proġetti inħażnet fir-reġistri tas-servizz pubbliku tal-impjieg. Dan ipprovda lill-awtoritajiet pubbliċi b’għodda siewja għall-evalwazzjoni tal-politika u għal ippjanar ulterjuri; din kienet ilha tintuża minn meta l-programm inbeda fl-2004.

PBK 7: L-użu ta’ strumenti tal-UE

113

Il-PBK 7 jikkonċerna l-użu ta’ strumenti tal-UE. Minnhom infushom, il-proġetti kollha eżaminati kienu użaw l-istrumenti tal-UE sa ċertu punt, billi dawn irċevew finanzjament mill-FEŻR jew mill-FSE. Erba’ proġetti marru ’lil hinn minn hekk, billi użaw kombinament ta’ finanzjament miż-żewġ fondi; aħna nqisu dan bħala metodu tajjeb ta’ kif jiġi pprovdut appoġġ integrat. Il-proġett deskritt fil-Kaxxa 12, li ġie implimentat fil-Bulgarija, jagħti eżempju ta’ dan.

Kaxxa 12

L-użu ta’ approċċ integrat li jinvolvi l-FEŻR u l-FSE (il-Bulgarija, il-proġett 5)

L-objettiv ta’ dan il-proġett tal-FEŻR (ara l-Istampa 2) kien li jtejjeb l-inklużjoni tan-nies f’ċirkustanzi żvantaġġjati u vulnerabbli billi jgħolli l-istandards tal-għajxien tagħhom u billi jtejjeb b’mod ġenerali l-kwalità tal-unitajiet residenzjali fil-muniċipalità. L-akkomodazzjoni soċjali kienet maħsuba biex tipprovdi aċċess għal kundizzjonijiet bażiċi tal-għajxien għal madwar 165 persuna soċjalment vulnerabbli li kienu jgħixu f’residenzi mwiegħra u ffollati żżejjed li ma kinux jikkonformaw mar-rekwiżiti legali għall-kostruzzjoni u l-ippjanar ta’ bini residenzjali.

Fil-Bulgarija, kien meħtieġ li l-proġetti ta’ akkomodazzjoni jiġu integrati mal-forniment ta’ servizzi soċjali. Konsegwentement, il-kriterji tal-għażla tal-proġetti ddikjaraw li l-promoturi għandhom jipprovdu lir-residenti ta’ djar ġodda b’xogħol, edukazzjoni u servizzi tas-saħħa. Dawk is-servizzi soċjali kienu parti minn programm imsejjaħ INTEGRA, li kien iffinanzjat taħt il-FSE b’mod parallel mal-miżuri ta’ akkomodazzjoni.

Stampa 2

Il-faċċata ta’ wara tal-blokka ta’ appartamenti ta’ akkomodazzjoni soċjali li ġiet rinnovata f’Devnya (il-Bulgarija)

Sors: Il-QEA.

PBK 8: L-involviment ta’ awtoritajiet reġjonali u lokali

114

Il-PBK 8 jikkonċerna l-involviment ta’ awtoritajiet lokali u reġjonali, billi dawn għandhom rwol ewlieni fl-implimentazzjoni prattika tal-politiki. Sabiex ikollhom effett fit-tul, il-proġetti spiss ikunu jeħtieġu sors sostenibbli ta’ finanzjament u, xi drabi, is-sostenn ta’ promotur privat jew ta’ awtorità pubblika. Eżempju tajjeb instab fir-Rumanija, fejn element importanti ta’ proġett wieħed ġie ttrasferit lill-Istitut Nazzjonali għas-Saħħa Pubblika, li kien ukoll sieħeb fl-implimentazzjoni ta’ dan il-proġett (ara l-Kaxxa 11).

115

Mid-19-il proġett eżaminati, 10 kienu jiddependu ħafna fuq id-disponibbiltà kontinwata ta’ finanzjament pubbliku fuq terminu twil, minħabba li l-promoturi tal-proġetti kienu organizzazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ. Erba’ proġetti oħra ttieħdu u ġew iffinanzjati minn awtoritajiet pubbliċi; f’kull każ, dan kien ippjanat mill-bidu nett. Is-sostenibbiltà fuq terminu twil ta’ tliet proġetti ulterjuri kellha tiġi garantita minn awtorità pubblika kif iddikjarat fid-deskrizzjoni tal-proġetti, iżda dan ma seħħx, jew minħabba f’dgħjufijiet fil-ġestjoni tal-proġett (f’każ wieħed fil-Bulgarija) jew inkella minħabba f’nuqqas ta’ appoġġ finanzjarju sostnut fil-livell lokali (ara l-Kaxxa 13).

Kaxxa 13

Nuqqas ta’ appoġġ finanzjarju sostenibbli għamilha diffiċli għall-proġetti implimentati b’suċċess li jkollhom impatt dejjiemi (ir-Rumanija, il-proġetti 12 u 14)

Proġett wieħed kien jinvolvi t-taħriġ u l-ingaġġar ta’ 210 persuni Rom bħala esperti lokali dwar ir-Rom. Matul il-proġett, dawn l-esperti kienu ħadmu għall-awtoritajiet lokali mingħajr ħlas. Kien ippjanat li l-awtoritajiet lokali jingaġġaw u jħallsu lill-esperti fuq bażi permanenti wara li jintemm il-proġett. Hekk kif dan intemm, l-awtoritajiet lokali qalu li huma ma setgħux jagħmlu dan minħabba ċ-ċirkustanzi ekonomiċi. Dan fisser li, fl-2015, ġew ingaġġati biss 67 espert lokali tar-Rom mill-muniċipalitajiet.

Fit-tieni proġett, 100 mara Rom tħarrġu bħala medjaturi fil-qasam tas-saħħa. Bħala parti mill-proġett, sar xogħol ta’ lobbjar fil-livell lokali sabiex jippromwovi l-benefiċċji ta’ medjaturi fil-qasam tas-saħħa għall-komunità u sabiex jinkoraġġixxi l-ħolqien ta’ pożizzjonijiet korrispondenti fi ħdan l-amministrazzjoni lokali. Għalkemm dan ix-xogħol ta’ lobbjar qanqal rispons ġeneralment pożittiv, il-livell ta’ appoġġ li fl-aħħar mill-aħħar ingħata mill-awtoritajiet lokali għall-programm ta’ medjaturi fil-qasam tas-saħħa kien aktar baxx milli mistenni. Dan kellu effett sinifikanti fuq l-impatt tal-proġett, kif ukoll fuq il-forniment ta’ medjaturi fil-qasam tas-saħħa b’mod ġenerali: fl-2015, ġew impjegati biss madwar 350 medjatur fil-qasam tas-saħħa fir-Rumanija, meta imqabbel ma’ 860 fl-2009.

Għalkemm iż-żewġ proġetti twettqu b’suċċess, in-nuqqas ta’ appoġġ finanzjarju u istituzzjonali sostnut mill-awtoritajiet lokali fixkel l-impatt potenzjali tal-proġetti fuq l-integrazzjoni tal-popolazzjoni Rom.

Il-valutazzjoni tar-riżultati għall-perjodu 2007-2013 kienet aktar diffiċli minħabba f’diffikultajiet fil-ġbir ta’ informazzjoni dwar il-poplu Rom

116

Aħna vvalutajna wkoll kif il-promoturi tal-proġetti kienu mmonitorjaw ir-riżultati tal-proġetti, b’mod partikolari f’termini tal-integrazzjoni tal-popolazzjoni Rom, u jekk il-Kummissjoni jew l-Istati Membri kinux wettqu evalwazzjonijiet, b’mod partikolari evalwazzjonijiet tematiċi rigward l-inklużjoni tal-popolazzjoni Rom jew ta’ gruppi vulnerabbli.

Monitoraġġ fil-livell tal-proġetti: approċċi inkonsistenti għall-ġbir tad-data u d-definizzjonijiet ta’ indikaturi

117

Il-monitoraġġ tas-suċċess tal-proġetti ta’ integrazzjoni tar-Rom mhuwiex faċli, billi huwa affettwat minn diffikultajiet prattiċi u metodoloġiċi fil-ġbir ta’ informazzjoni dwar il-poplu Rom. Aħna se niddiskutu dawn id-diffikultajiet f’aktar dettall hawn taħt. Madankollu, fil-biċċa l-kbira mill-każijiet (17), il-promoturi tal-proġetti rnexxielhom jiġbru informazzjoni dwar l-għadd ta’ parteċipanti Rom li kellu l-proġett tagħhom u, xi drabi, saħansitra dwar ir-riżultati kienu kisbu dawn il-parteċipanti: pereżempju, f’termini ta’ jekk sabux impjieg. Monitoraġġ ta’ dan it-tip ġeneralment twettaq meta l-proġetti ntemmu, iżda f’xi proġetti fuq terminu twil, dan sar ukoll waqt li l-proġett kien qed jiġi implimentat.

118

Għal 14 minn dawn is-17-il proġett, id-data dwar l-etniċità nġabret permezz ta’ awto-identifikazzjoni. Proġett ieħor ma pprovda ebda informazzjoni dwar kif inġabret id-data dwar il-parteċipanti. Żewġ proġetti oħrajn ma ġabrux data bħal din (proġett fil-Bulgarija u ieħor fir-Rumanija). Il-kwalità tal-monitoraġġ kienet imxekkla mid-dgħjufijiet prinċipali li ġejjin:

-l-ewwel nett, għal 13 mid-19-il proġett eżaminati, ir-riżultati li ġew irreġistrati ma kinux relatati speċifikament mal-integrazzjoni tar-Rom, iżda pjuttost mal-benefiċċji li twasslu għal grupp fil-mira li kien usa’ - pereżempju, “gruppi vulnerabbli” inġenerali, jekk tabilħaqq kien speċifikat grupp fil-mira. Id-data dwar il-parteċipazzjoni tar-Rom fil-fatt kienet disponibbli, iżda din mhux dejjem ingħaddiet lill-awtorità maniġerjali jew lill-korp intermedjarju (ara l-paragrafu 88). Dan jimplika li l-informazzjoni ppreżentata lill-awtoritajiet maniġerjali ma kinitx tinkludi għarfien affidabbli dwar il-kontributi speċifiċi li saru mill-proġetti għall-inklużjoni ta’ poplu Rom emarġinat;

-It-tieni nett, fejn il-proġetti kienu ġabru data dwar l-etniċità, il-metodoloġija sottostanti biex sar dan ma kinitx konsistenti fost l-Istati Membri, jew saħansitra fost proġetti fi Stati Membri individwali. F’sitt każijiet, il-parteċipanti kienu ntalbu jwieġbu mistoqsija b’iva/le dwar jekk kinux ta’ etniċità Rom. F’sitt każijiet oħra, il-parteċipanti setgħu jagħżlu minn lista ta’ gruppi vulnerabbli li għalihom kienu jappartjenu. F’żewġ każijiet ulterjuri, il-parteċipanti setgħu jagħżlu biss identità partikolari waħda, dik etnika jew inkella dik nazzjonali. B’hekk, ma kienx possibbli għall-parteċipanti li jidentifikaw lilhom infushom bħala, pereżempju, Ungeriżi u Rom, għalkemm jista’ jkun li fil-fatt huma kienu jiddeskrivu lilhom infushom bħala li jappartjenu għaż-żewġ gruppi li kieku ngħataw iċ-ċans. Dan kien ifisser li d-data miġbura mhux bilfors kienet eżawrjenti;

-It-tielet nett, l-indikaturi ġew ikklassifikati b’mod differenti fi Stati Membri differenti u, xi drabi anke f’pajjiżi individwali. Pereżempju, erbgħa mill-proġetti Ungeriżi eżaminati ma kellhomx indikaturi ta’ riżultati formali. Madankollu, l-indikaturi tal-output tal-proġett kienu jinkludu indikaturi li kien imisshom ġew ikklassifikati b’mod xieraq bħala indikaturi tar-riżultati: pereżempju, l-ikkompletar b’suċċess ta’ korsijiet ta’ taħriġ. Fil-Bulgarija, l-indikaturi tar-riżultati ta’ tliet proġetti kienu duplikati tal-indikaturi tal-output tal-proġetti; pereżempju, l-għadd ta’ kampanji li saru jew programmi ta’ skrinjar tas-saħħa mwettqa taħt il-proġett. Fir-Rumanija, wieħed mill-indikaturi tal-impjieg ġie kklassifikat bħala indikatur tal-output f’okkażjoni partikolari, u bħala indikatur tar-riżultati f’okkażjoni oħra.

L-evalwazzjonijiet ikkumpensaw parzjalment għan-nuqqas ta’ monitoraġġ speċifiku għar-Rom fil-livell tal-PO

119

Anke jekk mhux dejjem jippreżentaw stampa kompleta, l-evalwazzjonijiet jistgħu jservu bħala bażi għal ċerti konklużjonijiet. L-evalwazzjonijiet tal-appoġġ ipprovdut taħt il-FEŻR u l-FSE b’fokus fuq l-integrazzjoni tar-Rom emarġinati (għalkemm xi drabi jkunu jagħmlu parti minn evalwazzjoni akbar dwar il-gruppi żvantaġġjati) twettqu fl-erba’ Stati Membri kollha miżjura u mill-Kummissjoni.

120

Dawn l-evalwazzjonijiet ipprovdew informazzjoni li mhijiex inkluża fir-rapporti ta’ monitoraġġ, li għamlitha possibbli li tinkiseb informazzjoni utli dwar il-progress li sar:

-Pereżempju, fl-2011, evalwazzjoni li saret mid-DĠ Impjiegi, Affarijiet Soċjali u Inklużjoni kkonkludiet li l-parteċipazzjoni tar-Rom f’miżuri ffinanzjati mill-FSE kienet żdiedet minn 100 000 persuna bi sfond Rom matul il-perjodu kollu 2000–2006, għal 110 000 persuna Rom fl-ewwel sentejn tal-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013⁵⁷. Madankollu, dan ma kien kellu ebda effett sostnut fuq it-tnaqqis tal-qgħad fost il-popolazzjoni Rom, minkejja l-kontribut akbar ipprovdut mill-FSE għall-promozzjoni tal-parteċipazzjoni fis-suq tax-xogħol. L-evalwazzjoni ġibdet l-attenzjoni għall-fatt li miżuri li unikament ikunu mmirati lejn l-impjieg waħdu probabbilment ma jindirizzawx, waħidhom, l-ostakli multidimensjonali għall-inklużjoni tar-Rom. Hija enfasizzat l-importanza ta’ approċċ olistiku għall-promozzjoni tal-inklużjoni tar-Rom li jkun jindirizza ostakli usa’ għall-inklużjoni tagħhom, b’mod partikolari fl-oqsma tal-edukazzjoni, tas-saħħa u tal-akkomodazzjoni.

-Fl-2013, saret evalwazzjoni fi Spanja sabiex tiddetermina l-impatt tal-PO “Lucha contra la discriminación” bejn l-2006 u l-2011⁵⁸. Din ikkonkludiet li l-investiment fl-integrazzjoni ta’ gruppi vulnerabbli fis-suq tax-xogħol kellu ħafna eżiti pożittivi, inklużi ekonomiċi. L-evalwazzjoni kkonkludiet li kull euro investita f’dawn il-miżuri kienet attirat redditu kumplessiv ta’ EUR 1.38.

24Id-Deċiżjonijiet tal-Kunsill tat-30 ta’ Marzu 1998 u tas-6 ta’ Diċembru 1999 dwar il-prinċipji, il-prijoritajiet, l-objettivi intermedji u l-kundizzjonijiet inklużi fis-Sħubija għall-Adeżjoni mar-Repubblika tal-Bulgarija, mar-Repubblika Ċeka, mar-Repubblika tal-Ungerija, mar-Rumanija u mar-Repubblika Slovakka.

25Ir-Regolament (UE) Nru 437/2010 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-19 ta’ Mejju 2010 li jemenda r-Regolament (KE) Nru 1080/2006 dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp fir-rigward tal-eliġibbiltà tal-interventi għall-akkomodazzjoni favur komunitajiet emarġinati (ĠU L 132, 29.5.2010, p. 1).

26KUMM(2011) 173 finali.

27Il-konfigurazzjoni tal-Kunsill Impjiegi, Politika Soċjali, Saħħa u Affarijiet tal-Konsumatur.

28It-trattament ugwali huwa prinċipju orizzontali tal-Qafas tal-UE, li jarah bħala prekundizzjoni għall-inklużjoni effettiva tar-Rom. Il-Qafas tal-UE jirrikonoxxi espliċitament li “l-ewwel u qabel kollox jeħtieġ li l-Istati Membri jiżguraw li r-Rom ma jiġux diskriminati imma jiġu ttrattati daqs kwalunkwe ċittadin ieħor tal-UE u jingħataw aċċess indaqs għad-drittijiet fundamentali stipulati fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE”, “Qafas tal-UE għall-Istrateġiji Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Roma fl-2020”, p. 2.

29Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tad-9 ta’ Diċembru 2013 dwar miżuri effettivi ta’ integrazzjoni tar-Rom fl-Istati Membri.

30Id-Direttiva tal-Kunsill 2000/43/KE (“id-Direttiva dwar l-Ugwaljanza Razzjali”), id-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE (“id-Direttiva dwar l-Ugwaljanza fl-Impjieg”).

31Ir-Regolament ta’ Delega tal-Kummissjoni (UE) Nru 240/2014 tas-7 ta’ Jannar 2014 dwar il-kodiċi tal-kondotta Ewropea dwar sħubija fil-qafas ta’ Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej (ĠU L 74, 14.3.2014, p. 1).

32ROMACT għandu l-għan li jtejjeb ir-responsività u l-kontabbiltà tal-awtoritajiet lokali, b’mod partikolari uffiċjali eletti u impjegati għolja taċ-Ċivil, lejn komunitajiet Rom emarġinati. Huwa jiffoka fuq il-ġenerazzjoni ta’ impenn politiku sostnut fit-tul li għandu jwassal għal pjanijiet u miżuri sostenibbli għall-inklużjoni tar-Rom (ara wkoll http://coe-romact.org/).

33ROMED jikkonsisti f’żewġ fażijiet. L-ewwel fażi ta’ ROMED mexxiet inizjattiva mmirata bl-għan li tħarreġ medjaturi fit-twassil ta’ medjazzjoni ta’ kwalità bejn il-komunitajiet Rom u l-awtoritajiet lokali. Minn meta beda l-programm fl-2011, tħarrġu aktar minn 1300 medjatur fi 22 pajjiż. It-tieni fażi ta’ ROMED, li bdiet fl-2013, tiffoka fuq il-kuntesti lokali u, b’mod partikolari, kif il-medjazzjoni tista’ tistimula l-parteċipazzjoni tal-komunitajiet Rom għal governanza aktar inklużiva u demokratika tal-muniċipalitajiet magħżula fi 11-il pajjiż membru tal-Kunsill tal-Ewropa (ara wkoll http://romed.coe-romact.org/).

34Minbarra Malta, li tiddikjara li ma għandhiex popolazzjoni Rom.

35Strateġija Nazzjonali għall-Inklużjoni Soċjali-Faqar estrem, faqar fost it-tfal, ir-Rom (NSIS), billi fl-Ungerija l-istrateġija ma kinitx biss għar-Rom. Għall-fini ta’ ċarezza, minn hawn ’il quddiem ser issir referenza għaliha bħala NRIS.

36Ir-Regolament (KE) Nru 1080/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-5 ta’ Lulju 2006 dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1783/1999 (ĠU L 210, 31.7.2006, p. 1).

37KUMM(2011) 173 finali, p. 9.

38Pereżempju, fir-rapport annwali tal-2014 lill-Kummissjoni, l-NRCP Spanjol irrikonoxxa l-isfida tal-allokazzjoni ta’ aktar riżorsi għall-NRCP sabiex tiġi żgurata implimentazzjoni adegwata tal-NRIS.

39Rapport ta’ Monitoraġġ tas-Soċjetà Ċivili dwar l-implimentazzjoni tal-NRIS u l-Pjan ta’ Azzjoni tal-2012 għad-Deċennju fil-Bulgarija, p. 9.

40Iż-żieda tal-adattabbiltà ta’ ħaddiema u azjendi, impriżi u imprendituri, It-titjib tal-aċċess għall-impjiegi u s-sostenibbiltà, It-titjib tal-inklużjoni soċjali ta’ persuni żvantaġġjati, It-titjib tal-kapital uman.

41Dan jinkludi l-kategoriji ta’ investiment li ġejjin: l-edukazzjoni, is-saħħa, l-indukrar tat-tfal, l-akkomodazzjoni u infrastruttura soċjali oħra.

42“How to mainstream Roma inclusion in general programmes, projects and interventions” (Kif l-inklużjoni tar-Rom tista’ tingħata importanza prinċipali fi programmi, proġetti u interventi ġenerali), Rinforz tat-Tagħlim ta’ Politika għall-Inklużjoni tar-Rom, in-Netwerk ta’ Tagħlim tal-Fond Soċjali Ewropew (FSE).

43Il-Bulgarija, ir-Repubblika Ċeka, il-Greċja, Franza, l-Italja, l-Ungerija, ir-Rumanija u s-Slovakkja.

44L-Artikolu 4(1) fit-tliet Regolamenti kollha.

45L-Artikolu 2(33) tar-Regolament (UE) Nru 1303/2013: “ “kundizzjonalità ex ante applikabbli” tfisser fattur kritiku predefinit b’mod preċiż, li huwa prerekwiżit għal u għandu konnessjoni diretta u ġenwina ma’ u impatt dirett fuq il-kisba effettiva u effiċjenti ta’ objettiv speċifiku għal prijorità ta’ investiment jew prijorità tal-Unjoni” (ĠU L 347, 20.12.2013, p. 320).

46Għall-integrazzjoni tar-Rom, l-oqsma rilevanti huma l-akkomodazzjoni; l-edukazzjoni; is-saħħa; l-affarijiet soċjali; l-impjieg u s-sigurtà; u l-miżuri ta’ desegregazzjoni.

47L-Ungerija.

48Rodríguez Cabrero, G. “Promoting Social Inclusion of Roma. A Study of National Policies. Spain” (Il-Promozzjoni tal-Inkużjoni Soċjali tar-Roma. Spanja), l-Università ta’ Alcalá f’isem il-KE, id-DĠ Impjiegi, Affarijiet Soċjali u Inklużjoni, Lulju 2011.

49Minn dan l-ammont, huwa stmat li EUR 33 biljun huma allokati għal miżuri ta’ edukazzjoni, EUR 34 biljun għal miżuri ta’ impjieg u EUR 33 biljun għal miżuri ta’ inklużjoni soċjali.

50Adam Kullmann: Litmus Test of Effective Use of Structural Funds, Supporting Structural Reforms of Basic Public Services to Promote Roma Inclusion (Test Deċiżiv tal-Użu Effettiv ta’ Fondi Strutturali, Appoġġ għal Riformi Strutturali ta’ Servizzi Pubbliċi Bażiċi biex tiġi Promossa l-Inklużjoni tar-Rom), EStIF, l-2015, p. 231.

51Ir-Regolament ta’ Delega tal-Kummissjoni (UE) Nru 240/2014.

52Fil-każ tal-Ungerija, fejn ma kien hemm ebda rappreżentant tar-Rom preżenti fil-laqgħa tal-kumitat ta’ monitoraġġ, dan in-nuqqas u l-ħtieġa li jkun hemm wieħed ġie diskuss matul il-laqgħa.

53F’Jannar 2012, il-Kummissjoni pproponiet riforma komprensiva tar-regoli tal-UE dwar il-protezzjoni tad-data, li l-element ċentrali tagħha huwa Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data. Fit-18 ta’ Diċembru 2015, il-Kumitat tar-Rappreżentanti Permanenti approva r-Regolament; u fit-12 ta’ Frar 2016, il-Kunsill ikkonferma dan il-ftehim. Ir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data se jkun applikabbli mill-25 ta’ Mejju 2018. Distinzjoni waħda bejn id-Direttiva u r-Regolament dwar il-kwistjoni ta’ data sensittiva hija li dak tal-aħħar jespandi d-definizzjoni ta’ data sensittiva biex tkun tinkludi data ġenetika, data bijometrika u data li tikkonċerna l-orjentazzjoni sesswali. It-tieni distinzjoni hija l-għajbien tat-terminu “interess pubbliku sostanzjali”. Ir-Regolament jirreferi għall-eżenzjoni tal-ipproċessar ta’ data meħtieġa ”għall-eżerċizzju ta’ xogħol magħmul fl-interess pubbliku” u jagħmel konnessjoni mal-forniment ta’ “miżuri xierqa għas-salvagwardja tal-interessi leġittimi tas-suġġett tad-data”.

54Fundación Secretariado Gitano, is-Segretarjat tekniku tan-netwerk EURoma, “Tackling Roma Needs in the 2014–2020 Structural Funds Programming Period – Guide to improve the planning process” (L-Indirizzar tal-Ħtiġijiet tar-Rom fil-Perjodu ta’ Programmazzjoni tal-Fondi Strutturali 2014-2010 – Gwida għat-titjib tal-proċess ta’ ppjanar), Mejju 2013, p. 65.

55Mandat stipulat fil-komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar qafas tal-UE għall-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma (KUMM(2011) 173 finali).

56Id-19-il proġett intgħażlu permezz ta’ dawn is-16-il sejħa għal proposti.

57Rapport Tematiku dwar ir-Rom, ikkummissjonat mid-DĠ EMPL u mwettaq fl-2011. Dan ir-rapport jifforma parti minn studju usa’ “Evaluation of ESF support for Enhancing Access to the Labour Market and the Social Inclusion of Migrants and Ethnic Minorities” (Evalwazzjoni tal-appoġġ mill-FSE għat-Tisħiħ tal-Aċċess għas-Suq tax-Xogħol u l-Inklużjoni Soċjali tal-Migranti u ta’ Minoranzi Etniċi).

58El Empleo de las personas vulnerables: una inversión social rentable. Evaluación de Impacto del Programa Operativo Plurirregional Lucha Contra la Discriminación, dirigido por Gregorio Rodríguez Cabrero, 2013

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

121

Fil-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013, kien diffiċli jiġi vvalutat il-punt sa fejn il-Fondi Strutturali kkontribwew għall-inklużjoni tal-komunitajiet Rom emarġinati, minħabba l-fatt li l-objettivi spiss ma kinux relatati b’mod espliċitu mar-Rom u minħabba li konsegwentement l-Istati Membri magħżula ma rreġistrawx informazzjoni affidabbli u kumparabbli speċifikament dwar benefiċjarji Rom, rigward il-finanzjament li kien disponibbli u l-progress li kien sar. Meta kien hemm data disponibbli, il-kontribut tal-proġetti taħt il-Fondi Strutturali għall-integrazzjoni tal-popolazzjoni Rom kien jiddependi, sa ċertu punt, fuq jekk fatturi ta’ suċċess speċifiċi li jikkonċernaw l-integrazzjoni tar-Rom kinux ġew irrispettati fit-tfassil tal-politika, u fit-tfassil, l-għażla u l-implimentazzjoni tal-proġetti.

122

Fil-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020, kien hemm titjib fit-tfassil u fil-kriterji tal-prijoritajiet għal finanzjament. L-integrazzjoni tar-Rom issemmiet b’mod espliċitu fil-leġiżlazzjoni tal-FSIE. Tabilħaqq tissemma minn prijorità ta’ investiment partikolari, u l-Istati Membri b’CSRs relatati mal-integrazzjoni tar-Rom huma obbligati li jiddedikaw fondi biex jippromwovuha. Fl-aħħar nett, l-approċċ il-ġdid orjentat lejn ir-riżultati, tal-leġiżlazzjoni tal-FSIE, jintroduċi qafas ta’ monitoraġġ li eventwalment għandu jtejjeb il-kwalità tad-data li tista’ tinġabar. Madankollu, għadu kmieni wisq biex issir valutazzjoni sinifikanti ta’ kif dan ġie implimentat.

123

Minkejja l-progress li sar, għad fadal ċerti ostakoli u dilemmi. Dawn jagħmluha aktar diffiċli għall-FSIE li jimmassimizzaw l-impatt tagħhom fuq l-integrazzjoni tar-Rom. Dawn in-nuqqasijiet huma ppreżentati hawn taħt, flimkien ma’ rakkomandazzjonijiet biex jiġu indirizzati.

Sar progress f’termini tal-istrateġiji fis-seħħ fil-livell tal-UE u f’dak tal-Istati Membri, iżda l-biċċa l-kbira mit-titjib sar tard wisq biex ikollu impatt fuq il-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013

124

Matul l-aħħar 10 snin, il-Kummissjoni għamlet progress sinifikanti fl-istipular ta’ inizjattivi ta’ politika tal-UE li jippromwovu l-integrazzjoni tar-Rom. Mill-2011 ‘il hawn, il-Kummissjoni qagħdet aktar attenta għall-integrazzjoni tar-Rom, fejn talbet lil kull Stat Membru biex jabbozza NRIS u biex jistabbilixxi NRCP. Madankollu, dan sar tard wisq biex ikollu impatt fuq it-tfassil ta’ programmi operazzjonali taħt il-FEŻR u taħt l-FSE u fuq l-għażla tal-proġetti matul il-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013 (ara l-paragrafi 29 sa 34 u 38 sa 40).

125

L-NRIS u, aktar tard, ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-2013 ittrasformaw l-integrazzjoni tar-Rom minn kwistjoni indirizzata esklussivament permezz ta’ politiki, f’impenn politiku tal-Istati Membri li jirrifletti dispożizzjonijiet stabbiliti li jipproteġu d-drittijiet tal-bniedem. B’din il-bidla, il-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni ġiet stabbilita bħala qasam ewlieni fejn kienet meħtieġa azzjoni mill-Istati Membri (ara l-paragrafi 35 sa 37 u 43 sa 45).

126

L-awditu tagħna identifika għadd ta’ nuqqasijiet fir-rigward ta’ dawn l-NRIS:

-l-ewwel nett, l-istrateġiji nazzjonali ma jindikawx x’livell ta’ finanzjament huwa meħtieġ sabiex jitwettqu l-miżuri proposti għall-inklużjoni tar-Rom. Huma lanqas ma jindikaw l-ammont ta’ flus disponibbli għal dawn il-miżuri mill-baġit nazzjonali u, permezz tal-FEŻR u l-FSE, mill-baġit tal-UE (ara l-paragrafu 47);

-it-tieni nett, il-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni u l-anti-żingariżmu ma ngħatawx biżżejjed attenzjoni. Ebda waħda mill-NRISs li vvalutajna ma semmiet l-anti-żingariżmu bħala forma partikolari ta’ diskriminazzjoni. Dan ma ssemma b’mod espliċitu f’ebda wieħed mill-programmi operazzjonali li eżaminajna, u kważi ma rajna ebda proġett li jittratta dan l-aspett b’mod speċifiku. Sa issa, il-Kummissjoni ma ħtiġitx li l-Istati Membri jissettjaw miri li jistgħu jitkejlu b’rabta mal-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni. In-nuqqas ta’ miri bħal dawn jagħmilha possibbli li d-diskriminazzjoni istituzzjonali tiżviluppa jew li tkompli għaddejja mingħajr xkiel; dan jista’ jimmina b’mod sinifikanti l-effettività tal-proġetti ta’ integrazzjoni tar-Rom, inklużi dawk kofinanzjati mill-baġit tal-UE (ara l-paragrafi 34 sa 44 u 54);

-it-tielet nett, il-ħtieġa għal parteċipazzjoni attiva mill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, b’mod partikolari mir-rappreżentanti tal-komunità Rom nnifisha, mhux dejjem ittieħdet inkunsiderazzjoni fl-Istati Membri magħżula meta kienu qed jiġu abbozzati l-NRISs. In-nuqqas ta’ inklużjoni tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u tal-komunità Rom f’kull stadju tal-proċess jirriskja li jimmina l-effettività tal-politiki u tal-proġetti (ara l-paragrafu 46);

-fl-aħħar nett, ir-rwol tal-NRCPs xi drabi kien imminat min-nuqqas ta’ tqabbil tar-riżorsi u r-responsabbiltajiet (ara l-paragrafi 48 sa 50).

127

Mill-2012 ‘il hawn, bdew jintużaw rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi sabiex tinġibed l-attenzjoni għal diversi kwistjonijiet; pereżempju, dik tas-segregazzjoni fl-edukazzjoni. Matul il-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020, l-Istati Membri għandhom jikkonformaw ma’ dawn ir-rakkomandazzjonijiet meta jużaw il-fondi tal-FSIE. Barra minn hekk, skont ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar miżuri Effettivi ta’ Integrazzjoni tar-Rom, mill-2016 ‘il quddiem, l-Istati Membri se jintalbu jipprovdu informazzjoni dwar il-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni u dwar l-anti-żingariżmu. L-informazzjoni li tirriżulta se tagħti aktar informazzjoni lill-Kummissjoni dwar il-progress li jkun sar f’kull Stat Membru (ara l-paragrafu 36).

Rakkomandazzjoni 1

Meta jkunu qed jirrevedu jew jemendaw l-NRISs tagħhom, l-Istati Membri għandhom:

(a)jispeċifikaw x’livell ta’ finanzjament huwa meħtieġ sabiex jitwettqu l-miżuri għall-inklużjoni tar-Rom li jkunu proposti fl-istrateġija. L-NRISs għandhom jindikaw il-finanzjament disponibbli għal miżuri bħal dawn mill-baġit nazzjonali u, permezz tal-FEŻR u tal-FSE, mill-baġit tal-UE. Barra minn hekk, l-Istati Membri għandhom jimpenjaw lilhom nfushom formalment biex jiżguraw li l-isforzi għall-implimentazzjoni ta’ miżuri favur l-integrazzjoni tar-Rom ma jiġux ipperikolati minn bidliet fil-prijoritajiet politiċi fuq terminu qasir;

(b)jinkludu indikaturi u valuri mmirati li jittrattaw il-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni jew, b’mod aktar speċifiku, l-anti-żingariżmu. Matul il-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020, dawn l-indikaturi għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni wkoll fit-tfassil ta’ miżuri li jippromwovu l-inklużjoni ta’ komunitajiet Rom emarġinati fi ħdan il-qafas tal-FSIE, b’konformità mar-rekwiżiti tad-Direttiva dwar l-Ugwaljanza Razzjali;

(c)jiżguraw li l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, inklużi r-rappreżentanti tar-Rom, jiġu kkonsultati u inklużi b’mod sistematiku meta jkunu qed jiġu ppjanati u implimentati miżuri ta’ integrazzjoni tar-Rom;

(d)jiddefinixxu f’aktar dettall ir-rwol tal-NRCPs b’rabta mal-NRISs u jiżguraw li s-setgħat u r-responsabbiltajiet tal-NRCPs ikunu proporzjonati mar-riżorsi li jkunu disponibbli għalihom.

Rakkomandazzjoni 2

(a)Meta tirrevedi l-programmi operazzjonali rilevanti, il-Kummissjoni għandha tiżgura li l-miżuri li jitwettqu taħt il-FSIE jkunu ta’ natura inklużiva u li jkun fihom dispożizzjonijiet immirati lejn il-ġlieda kontra s-segregazzjoni. Prattiki segregazzjonali għandhom jiġu deskritti b’mod ċar u esklużi b’mod espliċitu mill-finanzjament taħt il-qafas tal-FSIE (mhux biss jissemmew fil-premessi), u għandha tingħata attenzjoni partikolari f’din il-konnessjoni lill-edukazzjoni u lil proġetti ta’ akkomodazzjoni. Dan jgħin sabiex tissaħħaħ ir-rabta bejn is-CSRs u l-użu tal-FSIE.

(b)Fil-laqgħat tal-kumitat ta’ monitoraġġ tal-PO, il-Kummissjoni għandha tagħmel użu sħiħ mill-informazzjoni inkluża fir-rapporti li l-Istati Membri huma meħtieġa jipprovdu wara l-2016, skont ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar miżuri Effettivi ta’ Integrazzjoni tar-Rom, kif ukoll mis-sejbiet li jirriżultaw minn dik l-informazzjoni. Dan sabiex jiġi żgurat li l-oqsma ta’ dgħufija identifikati fir-rapporti jiġu indirizzati permezz tal-fondi FSIE u/jew il-fondi tal-Istati Membri (pereżempju, permezz ta’ riallokazzjoni tal-fondi għal oqsma fejn ikunu ġew identifikati nuqqasijiet).

Qed tingħata aktar attenzjoni għall-miżuri ta’ integrazzjoni tar-Rom fil-perjodu 2014-2020 meta mqabbel mal-perjodu 2007-2013

128

Minkejja n-nuqqas ta’ fokus fuq l-integrazzjoni tar-Rom matul il-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013, il-programmi operazzjonali magħżula semmew il-ħtieġa li tiġi promossa l-inklużjoni tal-popolazzjoni Rom. B’mod simili, il-biċċa l-kbira mis-sejħiet għall-proposti vvalutati semmew il-poplu Rom bħala grupp fil-mira, jew semmew il-ħtieġa li tiġi promossa l-inklużjoni soċjali tal-poplu Rom. Madankollu, kumplessivament it-tfassil tal-FEŻR u tal-FSE matul il-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013 ma kienx adattat tajjeb għall-miżuri ta’ inklużjoni tar-Rom: il-programmi operazzjonali kien fihom ftit indikaturi speċifiċi għar-Rom u s-sejħiet għall-proposti vvalutati, minkejja li spiss kellhom il-popolazzjoni Rom emarġinata bħala grupp fil-mira, ma speċifikawx proċeduri tal-għażla li jieħdu inkunsiderazzjoni r-rekwiżiti speċifiċi tal-proġetti għar-Rom, bħall-użu mill-kriterji tal-”aħjar prattika” għall-integrazzjoni tar-Rom (bħall-10 PBK tal-Kunsill) jew il-finanzjament ta’ proġetti fit-tul. Ma kinitx disponibbli informazzjoni finanzjarja dwar l-appoġġ għall-integrazzjoni tar-Rom għal ebda wieħed mill-programmi operazzjonali taħt il-FEŻR u taħt l-FSE eżaminati minna (ara l-paragrafi 59, 61 sa 65 u 96).

129

Fil-perjodu 2014-2020 ġew indirizzati uħud minn dawn in-nuqqasijiet. B’mod partikolari, l-integrazzjoni tar-Rom tissemma b’mod espliċitu fil-leġiżlazzjoni tal-FSIE u kien hemm titjib fil-prijoritajiet għal finanzjament speċifiku. Fuq il-bażi tal-aktar informazzjoni reċenti magħmula disponibbli mill-Kummissjoni, jista’ jiġi stmat li madwar EUR 1.5 biljun se jkunu disponibbli għal miżuri mmirati lejn komunitajiet emarġinati (bħalma huma r-Rom). Titjib ulterjuri jinkludi l-ħruġ ta’ CSRs speċifiċi għar-Rom u l-allinjament aħjar tal-qafas tal-FSIE mal-prijoritajiet tal-politika tal-UE (inklużi dawk dwar l-integrazzjoni tar-Rom), id-disponibbiltà ta’ indikaturi komuni li jkunu rilevanti għall-programmi ta’ integrazzjoni tar-Rom, jew il-ħruġ ta’ gwida mill-Kummissjoni bħal dik dwar l-użu tal-fondi FSIE fl-indirizzar tas-segregazzjoni spazjali u edukattiva. Barra minn hekk, l-Istati Membri b’CSRs li huma relatati mal-integrazzjoni tar-Rom huma obbligati li jiddedikaw fondi tal-FEŻR u tal-FSE biex jippromwovuha (ara l-paragrafi 66 sa 83 u 92 sa 94).

130

Madankollu, aħna nqisu li jinħtieġu sforzi kemm fil-livell tal-Kummissjoni kif ukoll fil-livell tal-Istati Membri sabiex jiġi żgurat li dawn il-bidliet jirriżultaw fi proġetti li jikkontribwixxu aħjar għall-integrazzjoni tar-Rom fil-prattika: dan japplika b’mod partikolari għall-kriterji użati biex jintgħażlu l-aħjar proġetti għall-inklużjoni tar-Rom u għas-sistemi ta’ monitoraġġ tal-PO għall-perjodu 2014-2020 (ara l-paragrafi 88, 89 u 92 sa 94).

131

Barra minn hekk, il-mod kif inhuma stabbiliti l-FSIE, u b’mod partikolari l-FSE, jipprevieni l-massimizzazzjoni tal-impatt tagħhom f’termini tal-inklużjoni soċjali tal-poplu Rom. L-indikaturi użati biex jiġu allokati l-fondi tal-FSIE fost l-Istati Membri jinjoraw id-differenzi fis-sitwazzjoni attwali tal-popolazzjoni Rom (ara l-paragrafi 60 u 75).

Rakkomandazzjoni 3

L-Istati Membri għandhom jagħmlu użu mill-kriterji tal-”aħjar prattika” għall-integrazzjoni tar-Rom (bħall-10 PBK tal-Kunsill) meta joħorġu sejħiet għal proposti u meta jagħżlu l-proġetti. Fejn xieraq, għandhom jiġu organizzati sejħiet sabiex jintagħżlu proġetti fit-tul favur il-komunitajiet Rom emarġinati. Fl-aħħar nett, kull fejn ikun possibbli, l-allokazzjoni tal-finanzjament mill-FSIE għandha tkun suġġetta għas-sostenibbiltà tal-proġetti wara li jiġu kkompletati u mingħajr finanzjament kontinwat mill-UE. Dawn l-aspetti għandhom jiġu kkunsidrati meta jiġu mmodifikati l-programmi operazzjonali 2014-2020.

Rakkomandazzjoni 4

Il-Kummissjoni għandha tiżgura, fil-perjodu ta’ programmazzjoni li jmiss jew meta tirrevedi l-programmi operazzjonali, li l-objettivi ta’ integrazzjoni tar-Rom inklużi fl-NRISs ikunu riflessi fil-qafas tal-FSIE fil-livelli operazzjonali kollha, kull meta jkun applikabbli. F’dan il-kuntest, hija għandha tiżgura li d-data tinġabar b’mod affidabbli sabiex il-progress bejn proġetti individwali u fil-livelli kollha tal-amministrazzjoni ikun jista’ jiġi mmonitorjat u evalwat.

Rakkomandazzjoni 5

L-Istati Membri għandhom jikkumplimentaw l-indikaturi komuni tal-outputs u tar-riżultati, li huma stipulati fil-leġiżlazzjoni tal-FSIE, b’indikaturi speċifiċi għar-Rom, fejn xieraq. Dawn l-indikaturi għandhom jiġu allinjati ma’ dawk speċifikati fl-NRISs, u għandhom jintużaw sussegwentement fil-monitoraġġ tal-programmi operazzjonali tal-2014-2020. Huma jistgħu jkomplu jibnu fuq dawk żviluppati mill-Aġenzija għad-Drittijiet Fundamentali fl-2016.

Rakkomandazzjoni 6

L-Istati Membri għandhom jikkunsidraw li jaġixxu flimkien, fid-dawl tat-tħejjijiet għall-perjodu ta’ programmazzjoni li jmiss, biex ifittxu li jiżguraw ċertezza tad-dritt dwar l-użu tal-FSE għall-finanzjament ta’ kwalunkwe miżura ta’ inklużjoni soċjali, irrispettivament mir-rabta tagħha mal-impjieg. Bit-tneħħija tal-inċertezza tad-dritt, ikun aktar faċli għall-Istati Membri li jagħmlu użu sħiħ mill-FSE għall-fini tal-inklużjoni soċjali, inkluż permezz ta’ miżuri biex tiġi miġġielda d-diskriminazzjoni.

Rakkomandazzjoni 7

Il-Kummissjoni għandha tikkunsidra li tipproponi bidliet għal-leġiżlazzjoni tal-FSIE biex tiżgura li, mill-perjodu ta’ programmazzjoni li jibda fl-2020, id-distribuzzjoni tal-fondi fost l-Istati Membri differenti tieħu inkunsiderazzjoni indikaturi speċifiċi tal-inklużjoni soċjali: b’mod partikolari, il-proporzjon ta’ gruppi emarġinati bħar-Rom fi ħdan il-popolazzjoni. Hija għandha tiżgura li kwalunkwe fondi addizzjonali tal-FSE li jsiru disponibbli għall-Istati Membri b’riżultat ta’ din il-bidla, jiġu assenjati għall-iskop speċifiku li jappoġġaw lill-komunitajiet emarġinati.

Il-biċċa l-kbira mill-proġetti twettqu kif ippjanat, iżda mhux dejjem ġew applikati l-kriterji tal-”aħjar prattika” li jikkontribwixxu għall-inklużjoni b’suċċess tar-Rom, u l-monitoraġġ tal-prestazzjoni tal-proġetti kien diffiċli

132

Il-biċċa l-kbira mill-proġetti taħt il-FEŻR u taħt l-FSE eżaminati matul l-awditu tagħna kienu laħqu l-objettivi ġenerali tagħhom, iżda dawn l-objettivi spiss ma kinux relatati b’mod speċifiku mar-Rom. Aħna kkonkludejna wkoll li l-proġetti li kienu ntgħażlu skont il-kriterji tal-”aħjar prattika” adottati mill-Kunsill, l-hekk imsejħa Prinċipji Bażiċi Komuni (PBK) dwar l-Inklużjoni tar-Rom, kellhom probabbiltà akbar li jikkontribwixxu b’mod effettiv għall-integrazzjoni tal-popolazzjoni Rom (ara l-paragrafi 104 sa 115).

133

Barra minn hekk, aħna sibna li l-monitoraġġ tal-progress li sar mill-proġetti ta’ integrazzjoni tar-Rom kien diffiċli, prinċipalment minħabba f’nuqqasijiet marbutin mad-disponibbiltà u l-kwalità tad-data dwar il-parteċipanti Rom. Dan in-nuqqas ta’ data robusta u komprensiva huwa problema mhux biss fir-rigward tal-proġetti, iżda wkoll għat-tfassil tal-politika fil-livell tal-UE u f’dak nazzjonali. Sakemm ma titteħidx azzjoni malajr, din is-sitwazzjoni se tibqa’ ma tinbidilx għall-perjodu 2014-2020 (ara l-paragrafi 51, 84 sa 94 u 117 sa 120).

Rakkomandazzjoni 8

(a)Il-Kummissjoni għandha taħdem flimkien mal-Istati Membri biex tiżviluppa metodoloġija komuni li tipprovdi data rilevanti dwar il-popolazzjoni Rom biex tiġi mmonitorjata l-inklużjoni soċjali tagħhom, f’konformità mal-oqfsa legali nazzjonali u mal-leġiżlazzjoni tal-UE, inklużi derogi possibbli eżistenti. Dan għandu jsir sa mhux aktar tard minn meta jkun qed jitħejja l-perjodu ta’ programmazzjoni li jmiss.

(b)Il-Kummissjoni għandha tħeġġeġ lill-Istati Membri biex jiġbru b’mod komprensiv, skont l-oqfsa legali nazzjonali u skont il-leġiżlazzjoni tal-UE inklużi derogi possibbli eżistenti, data statistika dwar l-etniċità fis-sentejn li ġejjin. L-Eurostat jista’ jinkludi mistoqsijiet rilevanti fi stħarriġijiet bħall-Istħarriġ dwar il-Forza tax-Xogħol, u fl-Istatistika tal-Unjoni Ewropea dwar l-Introjtu u l-Kundizzjonijiet tal-Għajxien.

Dan ir-Rapport ġie adottat mill-Awla II, immexxija mis-Sur Henri GRETHEN, Membru tal-Qorti tal-Awdituri, fil-Lussemburgu fil-laqgħa tagħha tal-4 ta’ Mejju 2016.

Għall-Qorti tal-Awdituri

Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
President

Annessi

Anness I

Programmi operazzjonali eżaminati

Stat Membru
Programm operazzjonali 2007-2013
Programm operazzjonali 2014-2020

Il-Bulgarija
Il-PO 2007BG161PO001 “Żvilupp Reġjonali” (FEŻR)
Il-PO 2007BG051PO001 “Żvilupp tar-Riżorsi Umani” (FSE)
Il-PO 2014BG16RFOP001 “Reġjuni fi tkabbir” (FEŻR)
Il-PO 2014BG05M9OP001 “Żvilupp tar-Riżorsi Umani” (FSE)
Il-Programm Operazzjonali 2014BG05M2OP001 “Edukazzjoni Intelliġenti għal Tkabbir Sostenibbli” (FSE)

L-Ungerija
Il-PO 2007HU05UPO001 “Tiġdid Soċjali” (FSE)
Il-PO 2014HU16M0OP001 “Żvilupp Ekonomiku u Innovazzjoni” (PO bbażat fuq diversi fondi, il-FSE u l-FEŻR)
Il-PO 2014HU05M2OP001 “Żvilupp tar-Riżorsi Umani” (PO bbażat fuq diversi fondi, il-FSE u l-FEŻR)

Ir-Rumanija
Il-PO settorjali 2007RO051PO001 għall-iżvilupp tar-Riżorsi Umani (FSE)
Il-PO reġjonali 2007RO161PO001 (FEŻR)
Il-PO 2014RO05M9OP001 għall-Kapital Uman (FSE)
Il-PO reġjonali 2014RO16RFOP002 (FEŻR)

Spanja
Il-PO 2007ES05UP0002 “Il-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni” (FSE)
Il-PO reġjonali 2007ES051P0005 “FSE 2007-2013 Andalusija”
Il-PO 2014ES05SFOP012 “Inklużjoni Soċjali u Ekonomija Soċjali” (FSE)
Il-PO reġjonali 2014ES05SFOP022 “FSE 2014-2020 Andalusija” (FSE)

Sors: Il-QEA.

Anness II

Korpi ta’ governanza tal-Fondi Strutturali fl-Istati Membri miżjura

Il-Bulgarija
FSE
FEŻR

Proġett 1
Proġett 2
Proġett 3
Proġett 4
Proġett 5

Awtorità Maniġerjali
Awtorità Maniġerjali tal-FSE
(Il-Ministeru tax-Xogħol u tal-Politika Soċjali)
Awtorità Maniġerjali tal-FEŻR
(Il-Ministeru tal-Iżvilupp Reġjonali u x-Xogħlijiet Pubbliċi)

Korp Intermedjarju
Mhux applikabbli billi l-Awtorità Maniġerjali hija l-benefiċjarju
Il-Ministeru tal-Edukazzjoni u x-Xjenza
Korp pubbliku
(L-Aġenzija għall-Assistenza Soċjali)
Korp pubbliku
(L-Aġenzija għall-Assistenza Soċjali)
(Il-Muniċipalità ta’ Devnya)

Benefiċjarju tal-Proġett
Il-Ministeru tax-Xogħol u tal-Politika Soċjali
NGO
Korp Pubbliku
(Il-Muniċipalità ta’ Dupnitsa)
Il-Ministeru tas-Saħħa
Korp Pubbliku
(Il-Muniċipalità ta’ Devnya)

L-Ungerija
FSE

Proġett 6
Proġett 7
Proġett 8
Proġett 9
Proġett 10

Awtorità Maniġerjali
Awtorità Maniġerjali tal-FSE
(Il-Ministeru tar-Riżorsi Umani)

Korp Intermedjarju
ma jeżistix

Benefiċjarju tal-Proġett
Il-Ministeru tal-Ekonomija Nazzjonali
Korp pubbliku
(Il-Ħabs ta’ Balassagyarmati)
Korp Pubbliku
(Il-Muniċipalità ta’ Ózd)
NGO

Ir-Rumanija
FSE
FEŻR

Proġett 11
Proġett 12
Proġett 13
Proġett 14
Proġett 15

Awtorità Maniġerjali
Awtorità Maniġerjali tal-FSE
(Il-Ministeru tal-Fondi tal-UE)
Awtorità Maniġerjali tal-FEŻR
(Il-Ministeru tal-Iżvilupp Reġjonali u l-Amministrazzjoni Pubblika)

Korp Intermedjarju
Korp Intermedjarju Reġjonali (il-Majjistral)
(Dipartiment tal-Ministeru tax-Xogħol)
Korp Intermedjarju Reġjonali (Bucharest)
(Dipartiment tal-Ministeru tax-Xogħol)
Il-Ministeru tal-Edukazzjoni
(li jaġixxi bħala Korp Intermedjarju)
Korp Intermedjarju Reġjonali (il-Majjistral)
(Dipartiment tal-Ministeru tax-Xogħol)
(Dipartiment tal-Ministeru tax-Xogħol)
(Dipartiment tal-Ministeru tax-Xogħol)

Benefiċjarju tal-Proġett
NGO
Korp Pubbliku
(L-Aġenzija Nazzjonali għar-Rom)
Korp pubbliku
(Is-Servizz Soċjali tal-Muniċipalità ta’ Baia Mare)

Spanja
FSE (PO għall-Ġlieda Kontra d-Diskriminazzjoni)
FSE (PO għall-Andalusija)

Proġett 16
Proġett 17
Proġett 18
Proġett 19

Awtorità Maniġerjali
Awtorità Maniġerjali tal-FSE
(Il-Ministeru tax-Xogħol u tas-Sigurtà Soċjali)

Korp Intermedjarju
Fondazzjoni
Korp Intermedjarju Reġjonali
(Junta de Andalucia)

Benefiċjarju tal-Proġett
NGO

Sors: Il-QEA.

Anness III

Prinċipji Bażiċi Komuni (PBK) dwar l-inklużjoni tar-Rom

L-10 Prinċipji Bażiċi Komuni (PBK) ġew diskussi fl-ewwel laqgħa tal-Pjattaforma Ewropea għall-inklużjoni tar-Rom li saret fl-2009 fi Praga. Huma mbagħad ġew inklużi bħala anness għall-konklużjonijiet ta’ laqgħa tal-Kunsill Impjiegi, Politika Soċjali, Saħħa u Affarijiet tal-Konsumatur li saret fit-8 ta’ Ġunju 2009.

1.Politiki kostruttivi, prammatiċi u non-diskriminatorji

Il-politiki mmirati lejn il-promozzjoni tal-inklużjoni tal-poplu Rom jirrispettaw u jirrealizzaw il-valuri ċentrali tal-Unjoni Ewropea, li jinkludu d-drittijiet tal-bniedem u d-dinjità, in-non-diskriminazzjoni, l-opportunitajiet indaqs u l-iżvilupp ekonomiku. Politiki ta’ inklużjoni tar-Rom huma integrati ma’ politiki prinċipali, b’mod partikolari fl-oqsma tal-edukazzjoni, l-impjieg, l-affarijiet soċjali, l-akkomodazzjoni, is-saħħa u s-sigurtà. L-għan ta’ dawn il-politiki huwa li jipprovdu lill-popolazzjoni Rom b’aċċess effettiv għal opportunitajiet ugwali fis-soċjetajiet tal-Istati Membri.

2.Immirar espliċitu iżda mhux esklussiv

L-immirar espliċitu iżda mhux esklussiv tal-poplu Rom huwa essenzjali għall-inizjattivi ta’ politika ta’ inklużjoni. Dan ifisser fokus fuq il-poplu Rom bħala grupp fil-mira, għalkemm mhux b’mod li jiġu esklużi popli oħra li jikkondividu ċirkustanzi soċjoekonomiċi ġeneralment simili. Dan l-approċċ ma jifridx l-interventi ffokati fuq ir-Rom minn inizjattivi ta’ politika usa’. Barra minn hekk, fejn rilevanti, għandha tingħata kunsiderazzjoni lill-impatt probabbli ta’ politiki u deċiżjonijiet usa’ dwar l-inklużjoni soċjali tal-poplu Rom.

3.Approċċ interkulturali

Jinħtieġ approċċ interkulturali li jinvolvi lill-poplu Rom flimkien ma’ nies minn sfondi etniċi differenti. It-tagħlim u l-ħiliet interkulturali huma essenzjali għal komunikazzjoni u politika effettivi, u ħaqqhom jiġu promossi; il-ġlieda kontra l-preġudizzji u l-isterjotipi hija wkoll indispensabbli.

4.Nimmiraw għall-mainstream

Il-politiki ta’ inklużjoni kollha għandhom l-għan li jdaħħlu lir-Rom fis-soċjetà ġenerali (istituzzjonijiet edukattivi prinċipali, xogħlijiet prinċipali u akkomodazzjoni prinċipali). Fejn għadhom jeżistu edukazzjoni jew akkomodazzjoni parzjalment jew interament segregati, il-politiki dwar l-inklużjoni tar-Rom għandu jkollhom l-għan li jeliminawhom. L-iżvilupp ta’ swieq tax-xogħol tar-”Rom” li jkunu artifiċjali u separati għandu jiġi evitat.

5.Sensibilizzazzjoni dwar id-dimensjoni tas-sessi

Inizjattivi ta’ politika ta’ inklużjoni tar-Rom għandhom jieħdu inkunsiderazzjoni l-ħtiġijiet u ċ-ċirkustanzi tan-nisa Rom. Dawn għandhom jindirizzaw kwistjonijiet bħad-diskriminazzjoni multipla u problemi ta’ aċċess għall-kura tas-saħħa u l-manteniment għat-tfal, iżda wkoll il-vjolenza domestika u l-isfruttament.

6.It-trasferiment ta’ politiki bbażati fuq l-evidenza

Huwa essenzjali li l-Istati Membri jitgħallmu mill-esperjenzi tagħhom stess f’dak li għandu x’jaqsam mal-iżvilupp ta’ inizjattivi ta’ inklużjoni tar-Rom u li jikkondividu l-esperjenzi tagħhom ma’ Stati Membri oħra. Huwa rikonoxxut li l-iżvilupp, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-politiki għall-inklużjoni tar-Rom jeħtieġu bażi tajba ta’ data soċjoekonomika li tinġabar regolarment. Fejn rilevanti, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni wkoll l-eżempji u l-esperjenzi ta’ politiki ta’ inklużjoni soċjali li jikkonċernaw gruppi vulnerabbli oħra, kemm minn ġewwa l-UE kif ukoll minn barra minnha.

7.L-użu ta’ strumenti tal-Unjoni Ewropea

Fl-iżvilupp u l-implimentazzjoni tal-politiki tagħhom immirati lejn l-inklużjoni tar-Rom, huwa kruċjali li l-Istati Membri jagħmlu użu sħiħ mill-istrumenti tal-Unjoni Ewropea, inklużi strumenti legali (id-Direttiva dwar l-Ugwaljanza Razzjali, id-Deċiżjoni Qafas dwar ir-Razziżmu u l-Ksenofobija), strumenti finanzjarji (il-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, l-Istrument għal Qabel l-Adeżjoni) u strumenti ta’ koordinazzjoni (Metodi Miftuħa ta’ Koordinazzjoni). L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-użu tal-istrumenti finanzjarji jkun jaqbel ma’ dawn il-Prinċipji Bażiċi Komuni, u għandhom jagħmlu użu mill-għarfien espert fi ħdan il-Kummissjoni Ewropea, fir-rigward tal-evalwazzjoni ta’ politiki u proġetti. L-evalwazzjoni bejn il-pari u t-trasferiment ta’ prattiki tajbin huma ffaċilitati wkoll fil-livell tal-esperti mill-EURoma (in-Netwerk Ewropew dwar l-Inklużjoni Soċjali u r-Rom taħt il-Fondi Strutturali).

8.L-involviment tal-awtoritajiet reġjonali u lokali

Jeħtieġ li l-Istati Membri jfasslu, jiżviluppaw, jimplimentaw u jevalwaw inizjattivi ta’ politika ta’ inklużjoni tar-Rom b’kooperazzjoni mill-qrib mal-awtoritajiet reġjonali u lokali. Dawn l-awtoritajiet għandhom rwol ewlieni fl-implimentazzjoni prattika tal-politiki.

9.L-involviment tas-soċjetà ċivili

Jeħtieġ ukoll li l-Istati Membri jfasslu, jiżviluppaw, jimplimentaw u jevalwaw l-inizjattivi ta’ politika ta’ inklużjoni tar-Rom b’kooperazzjoni mill-qrib mal-atturi tas-soċjetà ċivili, bħal organizzazzjonijiet nongovernattivi, imsieħba soċjali u akkademiċi/riċerkaturi. L-involviment tas-soċjetà ċivili huwa rikonoxxut bħala vitali kemm għall-mobilizzazzjoni ta’ għarfien espert, kif ukoll għat-tixrid tal-għarfien meħtieġ għall-iżvilupp ta’ dibattitu pubbliku u ta’ kontabbiltà matul il-proċess tal-politika.

10.Il-parteċipazzjoni attiva tar-Rom

L-effettività tal-politiki tissaħħaħ bl-involviment tal-poplu Rom f’kull stadju tal-proċess. L-involviment tar-Rom għandu jseħħ kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll fil-livell Ewropew permezz tal-input ta’ għarfien espert minn esperti dwar ir-Rom u minn impjegati taċ-Ċivil, kif ukoll permezz ta’ konsultazzjoni ma’ firxa ta’ partijiet interessati tar-Rom fit-tfassil, fl-implimentazzjoni u fl-evalwazzjoni tal-inizjattivi ta’ politika. Huwa ta’ importanza vitali li l-politiki ta’ inklużjoni jkunu bbażati fuq il-ftuħ u t-trasparenza u li jindirizzaw suġġetti diffiċli jew li jitqiesu bħala tabù b’mod xieraq u effettiv. L-appoġġ għall-parteċipazzjoni sħiħa tal-poplu Rom fil-ħajja pubblika, l-istimulazzjoni taċ-ċittadinanza attiva tagħhom u l-iżvilupp tar-riżorsi umani tagħhom huma essenzjali wkoll.

Risposta tal-Kummissjoni

Sommarju eżekuttiv

II

Il-Kummissjoni tinnota li, minbarra l-ammonti ta’ EUR 1.5 biljun li jikkorrispondu għall-allokazzjoni għall-prijorità ta’ investiment 9 (ii) tal-FSE, jingħata finanzjament ulterjuri favur l-inklużjoni tar-Rom permezz ta’ għadd ta’ prijoritajiet oħrajn ta’ investiment (PI) kemm tal-FSE kif ukoll tal-FEŻR.

IV

Il-Kummissjoni tfakkar li l-antidiskriminazzjoni huwa prinċipju orizzontali li għandu jiġu kkunsidrat matul il-preparazzjoni u l-implimentazzjoni tal-Ftehimiet ta’ Sħubija u l-Programmi Operattivi fil-fondi SIE kollha (kif stabbilit fl-Artikolu 7 tar-Regolament dwar id-Dispożizzjonijiet Komuni).

Il-prinċipju ta’ sħubija kif stabbilit fir-Regolament dwar id-Dispożizzjonijiet Komuni (Common provisions regulation - CPR) (Artikolu 5) u l-Kodiċi ta’ Kondotta Ewropew jobbliga l-isħab rilevanti biex jinvolvu ruħhom fit-tfassil u l-implimentazzjoni tal-ftehimiet ta’ sħubija u programmi operattivi (inkluż fil-kumitati ta’ monitoraġġ kif meħtieġ fl-Artikolu 48 CPR) fil-PO tal-FSE u tal-FEŻR.

V

Il-Kummissjoni tinnota li fil-kuntest tar-responsabbiltajiet tagħha taħt ġestjoni kondiviża hija qed tgħin lill-Istati Membri biex jiżguraw li l-bidliet introdotti għall-perjodu 2014–2020 jirriżultaw fi proġetti li jikkontribwixxu aħjar għall-integrazzjoni tar-Rom, pereżempju permezz ta’ valutazzjoni ta’ kemm ġew issodisfati l-kondizzjonalitajiet ex ante, permezz tal-gwida jew tar-rwol konsultattiv rilevanti tagħha fil-kumitati ta’ monitoraġġ.

VI

Il-Kummissjoni tirrikonoxxi li l-monitoraġġ tal-kontribuzzjoni effettiva tal-proġetti ffinanzjati mill-UE għall-integrazzjoni tar-Rom hija diffiċli minħabba ostakoli legali oġġettivi għall-ġbir tad-dejta abbażi tal-etniċità u l-applikazzjoni ta’ approċċ immirat b’mod espliċitu iżda mhux esklużiv li ta’ spiss iwassal biex ir-Rom ma jkunux l-uniku grupp li jibbenefika minn għajnuna għal gruppi marġinalizzati.

Madankollu, il-Kummissjoni hija tal-fehma li fil-perjodu 2014–2020, il-monitoraġġ tal-integrazzjoni tar-Rom se jitjieb b’mod sinifikanti fuq il-bażi tal-Prijorità ta’ Investiment 9 (ii) tal-FSE, l-objettivi speċifiċi rilevanti fil-programmi operattivi tal-FSE u tal-FEŻR u bl-użu tal-indikatur komuni tal-output tal-FSE għall-parteċipanti kif ukoll indikaturi u miri speċifiċi għall-programm.

Rakkomandazzjoni 1

Il-Kummissjoni tinnota li din ir-rakkomandazzjoni hija indirizzata lill-Istati Membri.

Rakkomandazzjoni 1 (a)

Il-Kummissjoni tfakkar li l-livell tal-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej (Fondi SIE jew FSIE) li jappoġġjaw il-miżuri favur il-komunitajiet marġinalizzati bħar-Rom jista’ jkun indikattiv biss minħabba l-fatt li l-Istati Membri huma meħtieġa jipprovdu dejta finanzjarja biss meta tintgħażel il-prijorità tal-investiment 9(ii) tal-FSE ddedikata u/jew meta l-indikaturi speċifiċi tal-miri/l-objettivi jkunu ġew stabbiliti f’objettivi tematiċi rilevanti oħra tal-FSE u tal-FEŻR.

Rakkomandazzjoni 1 (b)

Il-Kummissjoni tenfasizza li, jekk is-CPR fih kundizzjonalità ġenerali ex ante dwar l-antidiskriminazzjoni għall-fondi SIE kollha, il-valutazzjoni tas-sodisfar tagħha għandha tkun limitata għall-kriterji stipulati fir-regoli tal-FSEI. Ukoll, meta tiddeċiedi dwar il-miżuri ta’ politika speċifiċi u adegwati - inkluż il-kontenut tal-istrateġiji - li huma kompetenzi nazzjonali u reġjonali, għandu jiġi rispettat il-prinċipju tas-sussidjarjetà.

L-Istati Membri huma mistennija li jinkludu miri u objettivi speċifiċi fil-PO tagħhom meta jkunu għażlu l-prijorità tal-investiment 9(iii) tal-FSE dedikata “Il-ġlieda kontra kull forma ta’ diskriminazzjoni u l-promozzjoni ta’ opportunitajiet indaqs”. Dan huwa partikolarment il-każ għal Stati Membri b’Rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-Pajjiż (Country-specific Recommendations - CSRs) f’dan il-qasam.

Rakkomandazzjoni 1 (c)

L-Artikolu 5 tas-CPR jgħid li l-korpi rilevanti li jirrappreżentaw lis-soċjetà ċivili huma parti mill-prinċipju tas-sħubija u tal-governanza f’diversi livelli. Skont l-Artikolu 5(2) tas-CPR, is-sħab għandhom ikunu involuti, fost l-oħrajn, fil-preparazzjoni ta’ ftehimiet ta’ sħubija u fit-tħejjija u fl-implimentazzjoni tal-programmi.

Rakkomandazzjoni 2 (a)

Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni, tqis li għandha tiġi implimentata fil-livell tal-programmi operazzjonali u tenfasizza li diġà qed tieħu miżuri f’din id-direzzjoni.

Kif inhuwa nnutat fil-paragrafu 38 fl-2015 il-Kummissjoni ħarġet gwida tematika bit-titlu “Gwida għall-Istati Membri dwar l-użu ta’ Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej fl-indirizzar tas-segregazzjoni edukattiva u spazjali”. L-Istati Membri huma mistiedna jsegwu d-dispożizzjonijiet tal-Gwida fl-ipprogrammar u fl-implimentazzjoni biex tiġi evitata u indirizzata s-segregazzjoni edukattiva u tal-akkomodazzjoni tal-komunitajiet marġinalizzati, inklużi r-Rom.

Il-Kummissjoni hija konxja bis-sħiħ li l-implimentazzjoni effettiva fuq il-post hija kruċjali. Għalhekk ġew ikkuntrattati esperti mill-Kummissjoni biex jgħinu lill-Istati Membri jimplimentaw in-nota ta’ gwida f’fokus primarju fuq ir-Repubblika Ċeka, is-Slovakkja, l-Ungerija, ir-Rumanija u l-Bulgarija.

Ir-riallokazzjoni u l-modifika tal-Programmi Operazzjonali (PO) għandhom bħala regola ġenerali jinbdew mill-Istati Membri.

Rakkomandazzjoni 2 (b)

Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni u tqis li diġà qed tieħu miżuri f’din id-direzzjoni.

Il-Kummissjoni se tagħmel użu sħiħ mir-rapporti ta’ progress nazzjonali, inkluż fil-laqgħat tal-kumitat ta’ monitoraġġ, bl-għan li tistieden u tħeġġeġ lill-Istati Membri jsaħħu l-miżuri appoġġjati mill-Fondi SIE fejn meħtieġ biex jindirizzaw aħjar l-isfidi identifikati marbuta mar-Rom. Wara din id-diskussjoni, l-Istati Membri jistgħu jressqu talbiet għal emendi fil-PO kif stabbilit fl-Artikolu 30(1) tas-CPR.

Barra minn hekk, il-Kummissjoni tinnota li skont l-Artikolu 23(1)(a) tas-CPR, il-Kummissjoni tista’ tuża s-setgħat tagħha biss biex titlob lill-Istati Membri biex jirripprogrammaw il-PO biex jindirizzaw dawn l-isfidi relatati mar-Rom li huma identifikati fir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż u fejn hija meħtieġ allokazzjoni mill-ġdid ta’ fondi biex jiġu indirizzati.

Rakkomandazzjoni 3

Il-Kummissjoni tinnota li din ir-rakkomandazzjoni hija indirizzata lill-Istati Membri.

Il-possibbiltà li jiġu ffinanzjati azzjonijiet sostenibbli biex jappoġġjaw b’mod effettiv l-integrazzjoni tar-Rom hija indirizzata b’modi differenti fir-Regolamenti tal-FSIE.

L-ewwel nett, taħt il-perjodu ta’ programmazzjoni 2014–2020 huma possibbli azzjonijiet fuq terminu twil (seba’ snin) u t-tul ta’ kwalunkwe proġett għandu jkun adattat skont l-objettivi ppjanati.

It-tieni nett, ir-regolament FSE jinkludi qafas għall-itraċċar aħjar tar-riżultati pożittivi f’termini ta’ inklużjoni tal-gruppi marġinalizzati (inkluż r-Rom) permezz tal-indikaturi komuni tiegħu tal-output u tar-riżultati fuq terminu twil li għandhom l-għan li jippromwovu s-sostenibbiltà tal-azzjonijiet iffinanzjati mill-FSE għall-komunitajiet Rom marġinalizzati.

It-tielet nett, fil-każ ta’ proġetti ta’ infrastruttura ffinanzjati mill-FEŻR, kif inhu l-każ fi kwalunkwe settur, l-Istati Membri għandhom iqisu kif se tiġi żgurata s-sostenibbiltà tal-proġett f’dawk il-każijiet fejn dan ikun rilevanti, wara li jkunu tlestew (pereżempju l-manutenzjoni).

Rakkomandazzjoni 4

Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni u se tqisha kemm jista’ jkun matul il-perjodu ta’ programmar li jmiss.

Rigward il-perjodu ta’ finanzjament 2014–2020, ta’ min jinnota li l-objettivi tal-integrazzjoni tar-Rom kienu diġà ġew riflessi fil-qafas tal-FSIE mit-tfassil tal-Programmi Operazzjonali għall-Istati Membri fejn tapplika l-kundizzjonalità ex ante speċifika għar-Rom.

L-inizjattiva għar-rieżami tal-programmi operazzjonali taqa’ fil-biċċa l-kbira fuq l-Istati Membri. F’konformità mas-CPR, talbiet għall-emendi tal-programmi mressqin minn Stat Membru għandhom ikunu ġġustifikati kif dovut u għandhom b’mod partikolari jistabbilixxu l-impatt mistenni tal-bidliet fil-programm biex tintlaħaq l-istrateġija tal-Unjoni ta’ tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv, kif ukoll l-objettivi speċifiċi definiti fil-programm.

Fil-qafas legali għall-2014–2020, soġġett għall-awditi, l-awtorità tal-ġestjoni tal-Programm operazzjonali konċernat għandha l-obbligu li tistabbilixxi sistema sabiex tirreġistra u taħżen f’forma kompjuterizzata dejta dwar kull operazzjoni meħtieġa, fost l-oħrajn, għall-finijiet ta’ monitoraġġ u evalwazzjoni. Dan jirreferi għal dejta finanzjarja kif ukoll għall-output u r-riżultati.

Rakkomandazzjoni 5

Il-Kummissjoni tinnota li din ir-rakkomandazzjoni hija indirizzata lill-Istati Membri u tiġbed l-attenzjoni għall-fatt li apparti mil-limitazzjonijiet legali fuq il-ġbir tad-dejta dwar l-etniċità f’xi Stati Membri, xi indikaturi speċifiċi għar-Rom jaqgħu taħt ir-reġim tal-protezzjoni tad-dejta (l-Artikolu 8 tad-Direttiva 95/46/KE) tal-hekk imsejħa dejta sensittiva. L-individwi għandhom id-dritt jirrifjutaw li jagħtu kunsens biex tinġabar id-dejta. Għalhekk, id-dejta dwar l-għadd ta’ Rom li jipparteċipaw f’attivitajiet ffinanzjati mill-FSIE hija fil-biċċa l-kbira bbażata fuq awtodikjarazzjonijiet.

Rakkomandazzjoni 6

Il-Kummissjoni tinnota li din ir-rakkomandazzjoni hija indirizzata lill-Istati Membri.

Il-Kummissjoni madankollu tissottolinja li l-implimentazzjoni sħiħa tagħha fir-rigward tal-possibbiltà li l-FSE jiffinanzja kwalunkwe miżura ta’ inklużjoni soċjali, irrispettivament minn rabta mal-impjieg, tkun teħtieġ bidla fit-Trattat li timmodifika l-missjoni tal-FSE kif stabbilit fl-Artikolu 162.

Il-Kummissjoni tqis ukoll li r-Regolament FSE, kif inhu u kif jiġi interpretat skont l-Artikolu 162 tat-TFUE, diġà jista’ jindirizza l-kwistjoni tal-integrazzjoni tar-Rom b’mod legalment korrett permezz tal-objettiv tematiku tal-inklużjoni soċjali.

F’dan il-kuntest, il-FSE jista’ jiffinanzja miżuri ta’ integrazzjoni tar-Rom sakemm dawn il-miżuri jkunu parti minn sett integrat ta’ azzjonijiet mmirati biex iwasslu, anki indirettament, lir-Rom eqreb tas-suq tax-xogħol.

Din l-interpretazzjoni legali tal-eliġibbiltà tal-miżuri tal-integrazzjoni tar-Rom taħt il-FSE ġiet ikkomunikata lill-Istati Membri f’Novembru 2015.

Għalhekk il-Kummissjoni tqis li ma hemm l-ebda inċertezza legali.

Rakkomandazzjoni 7

Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni u se tikkunsidra, fil-kuntest tat-tħejjija tal-qafas finanzjarju pluriannwali li jmiss meta teżamina l-kriterji għall-allokazzjoni tal-fondi, ir-rwol li għandu jkollhom l-isfidi tal-inklużjoni soċjali kif ukoll il-ħtieġa għal aktar riżorsi mmirati biex jgħinu lill-komunitajiet marġinalizzati.

Rakkomandazzjoni 8 (a)

Il-Kummissjoni ma taċċettax ir-rakkomandazzjoni.

Filwaqt li hija dejjem lesta taħdem mal-Istati Membri, minħabba d-diversità tas-sitwazzjonijiet u l-approċċi nazzjonali u l-ħtieġa li jiġi rispettat il-prinċipju tas-sussidjarjetà, il-Kummissjoni tqis li mhux fattibbli jew xieraq li tiġi żviluppata metodoloġija komuni f’dan il-qasam.

Rakkomandazzjoni 8 (b)

Il-Kummissjoni ma taċċettax ir-rakkomandazzjoni peress li tqis li din il-kwistjoni għandha titħalla għad-diskrezzjoni tal-Istati Membri, f’konformità mal-prinċipju tas-sussidjarjetà.

Barra minn hekk, il-Kummissjoni mhijiex qed tippjana li tinġabar dejta statistika dwar l-etniċità fl-Istħarriġ dwar il-Forza tax-Xogħol u fl-Istatistika tal-Unjoni Ewropea dwar id-Dħul u l-Kundizzjonijiet tal-għixien. Il-ġbir tad-dejta statistika dwar il-popolazzjoni Rom hija teknikament u legalment diffiċli ħafna, kif ukoll għalja.

Introduzzjoni

12

Il-Kummissjoni tinnota li, minbarra l-ammonti ta’ EUR 1.5 biljun li jikkorrispondu għall-allokazzjoni għall-prijorità ta’ investiment 9 (ii) tal-FSE, jingħata finanzjament ulterjuri favur l-inklużjoni tar-Rom permezz ta’ għadd ta’ prijoritajiet oħrajn ta’ investiment kemm tal-FSE kif ukoll tal-FEŻR.

Osservazzjonijiet

30

Fil-perjodu 2007–2013 ir-Regolament tal-FSE segwa l-approċċ integrattiv mhux mmirat lejn ir-Rom iżda mmirat b’mod iktar ġenerali lejn il-gruppi żvantaġġati. Bħala tali l-integrazzjoni tar-Rom kienet inkluża fil-prijorità “it-tisħiħ tal-inklużjoni soċjali ta’ persuni żvantaġġati”.

Saħansitra xi Stati Membri għażlu li jkopru b’mod espliċitu l-kwistjoni tal-integrazzjoni tar-Rom fil-Qafas ta’ Referenza Strateġiku Nazzjonali tagħhom għall-programmar tal-fondi strutturali fil-perjodu 2007–2013.

34

Il-Kummissjoni tinnota li l-Qafas tal-UE jirrikonoxxi espliċitament li “l-ewwel u qabel kollox jeħtieġ li l-Istati Membri jiżguraw li r-Rom ma jiġux diskriminati imma jiġu ttrattati daqs kwalunkwe ċittadin ieħor tal-UE u jingħataw aċċess indaqs għad-drittijiet fundamentali kollha stipulati fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE”. It-trattament ugwali huwa għalhekk prinċipju orizzontali u meqjusa bħala prekondizzjoni għall-integrazzjoni effettiva tar-Rom. Filwaqt li l-istituzzjonijiet tal-UE u l-Istati Membri għandhom responsabbiltà konġunta li jsaħħu l-inklużjoni soċjali tar-Rom bl-użu tal-istrumenti u l-linji politiċi kollha fil-kompetenza rispettiva tagħhom, l-Istati Membri għandhom ir-responsabbiltà primarja u l-kompetenzi biex ibidlu s-sitwazzjoni tal-popolazzjonijiet marġinalizzati, skont il-prinċipju tas-sussidjarjetà.

39

Is-sħubija, flimkien ma’ governanza f’diversi livelli, ilha minn dejjem prinċipju ewlieni tal-fundi b’ġestjoni kondiviża (li ġie applikat ukoll f’perjodi ta’ programmar preċedenti) u bħala tali hija minquxa wkoll fl-Artikolu 5 tas-CPR li jirregola l-fondi SIE għall-2014–2020. Il-Kodiċi ta’ Kondotta adottat permezz ta’ Regolament Delegat tal-Kummissjoni jgħin lill-Istati Membri biex jorganizzaw is-sħubija u jkopri għadd ta’ kwistjonijiet prattiċi bħalma huma n-natura rappreżentattiva tas-sħab magħżula, il-proċeduri tal-għażla, ir-rekwiżiti proċedurali li jiżguraw konsultazzjoni f’waqtha, sinifikanti u trasparenti, kif ukoll il-prinċipju ta’ rappreżentanza tas-sħab matul iċ-ċiklu sħiħ, inkluż fil-kumitati ta’ monitoraġġ.

40

Il-Kummissjoni tinnota li hija kkontribwixxiet b’finanzjament sinifikanti għaż-żewġ programmi konġunti imsemmija (ROMACT u ROMED).

44

Filwaqt li ma stabbilixxiex miri għall-antidiskriminazzjoni, l-NRIS Spanjol jenfasizza l-ħtieġa għall-komplementarjetà u s-sinerġiji mat-Tieni Pjan għaċ-Ċittadinanza u l-integrazzjoni għall-2011–2014 u mal-Istrateġija Nazzjonali kontra r-razziżmu, id-diskriminazzjoni, il-ksenofobija u l-intolleranza li jipprevedi miżuri konkreti sabiex tiġi miġġielda d-diskriminazzjoni.

45

Kif deskritt fl-istrateġija NRIS Ungeriża, l-objettiv tal-politika tal-inklużjoni soċjali ma jindirizzax biss lir-Rom, iżda jimmira lejn grupp usa’. L-objettivi tagħha huma: li titnaqqas ir-rata ta’ persuni li jgħixu fil-faqar jew l-esklużjoni soċjali, li jitnaqqsu l-arrettrati soċjali ta’ tfal żvantaġġati u li jitnaqqsu d-differenzi soċjali bejn ir-Rom u dawk li mhumiex Rom. Dawn l-objettivi huma indirizzati b’mod orizzontali permezz ta’ ħames oqsma: titjib tal-opportunitajiet fis-suq tax-xogħol ta’ nies f’età attiva u li ilhom qiegħda fit-tul; tnaqqis tal-faqar fost it-tfal; l-indirizzar tal-iżvantaġġi relatati mas-soċjalizzazzjoni u soċjokulturali; l-indirizzar tal-iżvantaġġi relatati mal-edukazzjoni u s-suq tax-xogħol għan-nisa Rom; l-indirizzar tad-distakk fl-iżvilupp f’territorji żvantaġġati.

49

Fil-valutazzjoni tagħha tal-2015 dwar il-progress li sar fl-implimentazzjoni tal-NRIS tal-Bulgarija, il-Kummissjoni filfatt innotat li l-NRCP “huwa nieqes minn riżorsi umani u politiċi biex iwettaq il-mandat tiegħu b’mod effettiv u biex iwassal għal progress b’mod konvinċenti”. Madankollu, huwa minnu wkoll li l-implimentazzjoni tal-NRIS tiddependi ħafna fuq il-FSIE. Għalhekk fil-prattika l-NRCP huwa appoġġjat fil-funzjonijiet tiegħu minn strutturi supplimentari. Fl-2015 twaqqaf grupp ta’ ħidma interministerjali dwar l-ippjanar u l-koordinazzjoni tal-interventi tal-FSIE 2014–2020 taħt it-tmexxija tal-Unità Ċentrali ta’ Koordinazzjoni tal-FSIE, bil-parteċipazzjoni tal-NRCP u tal-ministeri relevanti fil-livell ta’ viċi-Ministru (ix-xogħol, l-edukazzjoni, is-saħħa, l-iżvilupp reġjonali, l-agrikoltura), esperti (koordinaturi taħt is-sitt oqsma ta’ prijorità tal-NRIS) kif ukoll rappreżentanti tal-muniċipalitajiet.

50 It-tieni inċiż

Il-Kummissjoni tinnota li fil-kuntest politiku attwali hemm żviluppi li jistgħu jwasslu biex tingħata aktar u aktar attenzjoni lill-problemi tar-Rom fil-Bulgarija.

51 L-ewwel inċiż

Fil-Bulgarija, il-monitoraġġ annwali tal-implimentazzjoni tal-NRIS isir fuq il-bażi ta’ rappurtar amministrattiv tal-istituzzjonijiet rilevanti kollha u l-muniċipalitajiet, u se jkompli jissaħħaħ permezz ta’ sistema ġdida ta’ monitoraġġ li se titlesta sal-aħħar ta’ Diċembru 2016.

54

Ara r-risposta tal-Kummissjoni għall-paragrafu 50 dwar il-Bulgarija.

60

Il-Kummissjoni ma taqbilx mal-osservazzjoni tal-Qorti li timplika li teżisti inċertezza legali. Il-missjoni tal-FSE kif stipulata fl-Artikolu 162 tat-TFUE hija li jtejjeb l-opportunitajiet ta’ impjieg għall-ħaddiema fis-suq intern. Għalhekk l-objettiv tematiku 9 dwar l-inklużjoni soċjali skont l-Artikolu 162 tat-TFUE jimplika li l-FSE jista’ jiffinanzja kwalunkwe miżura ta’ integrazzjoni tar-Rom li hija parti minn sett integrat ta’ azzjonijiet li jikkontribwixxu, anki jekk biss indirettament, biex ir-Rom jinġiebu aktar qrib tas-suq tax-xogħol. Din l-interpretazzjoni legali tal-eliġibbiltà tal-miżuri tal-integrazzjoni tar-Rom taħt il-FSE ġiet ikkjarifikata u kkomunikata lill-Istati Membri f’Novembru 2015. Is-sostenn tal-FSE jista’ jkompli jiġi kkumplimentat minn strumenti oħrajn li l-Istati Membri jistgħu jużaw biex jindirizzaw il-ħtiġijiet bażiċi u biex jipprovdu għajnuna materjali lir-Rom bħall-Fond għal Għajnuna Ewropea għall-Persuni l-Aktar fil-Bżonn (Fund for European Aid to the Most Deprived - FEAD).

Il-Kummissjoni tinnota wkoll li l-Qorti fil-kampjun tagħha inkludiet biss proġetti tal-FEŻR għall-akkomodazzjoni li kienu lesti. Minħabba d-data tal-modifika tar-regolament u ż-żmien meħtieġ għat-tħejjija ta’ proġetti bħal dawn, għadd ta’ proġetti kienu għadhom għaddejjin fi żmien l-awditu.

61

Il-Kummissjoni tinnota li ma jeżistix rekwiżit regolatorju għal dawn l-indikaturi fil-programm. Madankollu, fir-rigward tal-FSE, l-Anness XXIII kien jeħtieġ li tiġi rrappurtata l-parteċipazzjoni reali ta’ minoranzi u ta’ gruppi żvantaġġati fl-operazzjonijiet tal-FSE.

Il-Kummissjoni tinnota li peress li fil-perjodu ta’ programmar 2007–2013, il-FSE segwa approċċ integrattiv biex jappoġġja lill-gruppi żvantaġġati, id-definizzjoni tal-gruppi fil-mira kif ukoll l-objettivi speċifiċi, il-miri u l-indikaturi li għandhom jintużaw tħallew f’idejn l-Istati Membri fuq il-bażi tad-diffikultajiet li jħabbtu wiċċhom magħhom kif deskritti fil-Programmi Nazzjonali ta’ Riforma tagħhom (NRPs) u fil-Pjanijiet ta’ Azzjoni Nazzjonali għall-Inklużjoni Soċjali (NAPSI).

62

In-nuqqas ta’ informazzjoni finanzjarja hija spjegata mill-fatt li l-popolazzjoni Rom ma kinitx esklussivament fil-mira tal-appoġġ tal-FSE.

64

Pereżempju, l-Ungerija u r-Repubblika Ċeka niedew azzjonijiet sostnuti mill-FEŻR li jimmiraw lejn żoni żvantaġġati popolati mir-Rom qabel l-emenda.

65

Il-Kummissjoni tinnota li skont il-qafas legali tal-UE dwar il-protezzjoni tad-dejta, l-individwi għandhom id-dritt jirrifjutaw il-kunsens għall-ġbir ta’ dejta dwar l-etniċità. Għalhekk, id-dejta miġbura dwar l-etniċità tista’ fil-fatt ma tkunx affidabbli biex issostni deċiżjoni dwar il-livell ta’ finanzjament neċessarju għall-integrazzjoni tar-Rom.

Xi Stati Membri (pereżempju l-Ungerija u s-Slovakkja) introduċew indikaturi soċjoekonomiċi jew tal-etniċità approssimattivi (bħal mapep tal-faqar, żoni segregati f’erjas urbani u rurali, nies li jgħixu f’faqar estrem) sabiex jiġu identifikati l-ħtiġijiet u ddeterminati l-fondi meħtieġa. Il-parteċipazzjoni tal-komunitajiet Rom hija żgurata b’dawn l-approċċi.

Ara wkoll il-paragrafu 87 tar-rapport tal-Qorti.

Barra minn hekk, f’diversi Stati Membri, il-ġbir ta’ dejta etnika hija pprojbita mil-liġi.

68

Il-Kummissjoni tenfasizza li l-programm operazzjonali rilevant jgħid b’mod ċar u ripetutament li miżuri edukattivi għandhom iwasslu għal edukazzjoni inklużiva u ta’ desegregazzjoni, inkluż indikatur speċifiku li jirreferi għall-għadd ta’ faċilitajiet edukattivi li qed jipparteċipaw fi programmi ta’ desegregazzjoni.

Is-sejħiet għal proposti ta’ proġetti żviluppati mill-programmi operazzjonali fihom aktar dettalji dwar ir-rekwiżiti speċifiċi marbuta ma’ miżuri edukattivi. Dawn jiġu kkonsultati permezz tal-kumitati ta’ monitoraġġ tal-programmi li fihom il-Kummissjoni qed tipparteċipa wkoll bħala membru konsultattiv.

In-nota ta’ gwida dwar l-użu tal-fondi SIE għad-desegregazzjoni tipprovdi gwida metodoloġika li għandha tiġi segwita għat-tfassil tas-sejħiet għall-proposti u l-implimentazzjoni tal-proġetti.

Barra minn hekk, matul in-negozjati l-Ungerija qieset is-CSRs eżistenti, u għażlet il-PI li jistgħu jipprovdu appoġġ għall-komunitajiet Rom.

Fl-2015, il-Kummissjoni talbet aktar informazzjoni mingħand l-awtoritajiet Ungeriżi dwar l-appoġġ li qed jingħata għall-iżvilupp ta’ edukazzjoni pubblika, u tixtieq li tingħata deskrizzjoni aktar dettaljata tal-fondi disponibbli f’dan il-qasam.

Kaxxa 5 - Nuqqas ta’ miżuri ta’ desegregazzjoni fil-qasam tal-edukazzjoni fil-qafas tal-FSIE fl-Ungerija

Il-Kummissjoni tinnota li pjan għall-ekwità edukattiva lokali huwa prekondizzjoni għall-gvernijiet lokali li japplikaw għal fondi inkluż azzjonijiet sostnuti mill-Fondi SIE.

Fil-PO tal-FEŻR/FSE 2014–2020 għall-Iżvilupp tar-Riżorsi Umani hemm impenn ċar u ripetut lejn id-dissegregazzjoni u hemm għadd ta’ miżuri mmirati lejn it-tneħħija tas-segregazzjoni (pereż. l-edukazzjoni, l-akkomodazzjoni).

Ara t-tweġiba tal-Kummissjoni għall-paragrafu 68 dwar il-livell ta’ dettall ta’ dawn il-miżuri fil-PO.

69

Il-Kummissjoni tinnota li għadd ta’ prijoritajiet oħrajn ta’ investiment, kemm mill-fondi tal-FSE u tal-FEŻR, li jaqgħu taħt l-objettivi tematiċi 8, 9 u 10 tas-CPR dwar l-impjieg, l-inklużjoni soċjali u l-edukazzjoni wkoll jappoġġjaw l-integrazzjoni tar-Rom b’ammonti sinifikanti f’oqsma bħal l-edukazzjoni inklużiva, l-akkomodazzjoni soċjali, l-aċċess għas-servizzi soċjali u tas-saħħa. Dawn jikkontribwixxu wkoll, fejn rilevanti, fl-implimentazzjoni tal-CSR (pereż. edukazzjoni preskolastika u infrastruttura).

Dan huwa konsistenti mal-applikazzjoni tal-Prinċipju Bażiku Komuni 2 dwar “l-immirar espliċitu iżda mhux esklussiv” u 4 dwar “il-mira għall-integrazzjoni ġenerali”. Skont dawn, l-inklużjoni tar-Rom għandha tkun parti integrali mill-miżuri tal-inklużjoni soċjali ġenerali u tat-tnaqqis tal-faqar, sabiex jiġi evitat iżjed iżolament tal-komunitajiet tar-Rom.

Eżempju tajjeb ta’ dan jinsab fil-PO Slovakk dwar ir-Riżorsi Umani, kif ikkonfermat mill-Qorti fil-Kaxxa 8. Is-Slovakkja qablet mar-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni li tistabbilixxi PO b’diversi fondi b’żewġ assi prijoritarji dedikati għall-FSE u għall-FEŻR rispettivament, kull wieħed magħmul minn serje ta’ objettivi speċifiċi li għandhom jiġu implimentati b’mod integrat.

73

Il-Kummissjoni tinnota li PI 9 (ii) intagħżel sistematikament għall-PO tal-Istati Membri bl-ogħla proporzjon ta’ popolazzjoni Rom (jiġifieri l-Bulgarija, ir-Repubblika Ċeka, l-Ungerija, ir-Rumanija u s-Slovakkja) u ta’ dawk li rċevew CSR dwar l-inklużjoni tar-Rom.

Fi Spanja, il-PO nazzjonali għall-Inklużjoni Soċjali attiv fit-territorju kollu ta’ Spanja fih dispożizzjonijiet għal miżuri ta’ Inklużjoni tar-Rom skont l-PI 9 (ii).

Bl-għan li tadotta approċċ inklużiv, Spanja qablet mal-Kummissjoni li timplimenta miżuri komprensivi ta’ inklużjoni soċjali taħt PI 9 (i) indirizzati lejn diversi sottogruppi vulnerabbli, inklużi r-Rom. Fil-każ ta’ Andalucía, il-miżura inkluża fil-Programm Operazzjonali reġjonali tal-FSE taħt il-prijorità tal-investiment 9 (i) imsejjaħ “Diseño Y Ejecución De Estrategias Locales de Empleabilidad e Inserción Social de las Personas en Situación o Riesgo de Exclusión Social” timmira lejn żoni lokali speċifiċi milquta minn faqar u inklużjoni soċjali u tipprovdi għajnuna għall-impjieg, l-akkomodazzjoni, l-integrazzjoni soċjali, l-edukazzjoni, eċċ. Il-Kummissjoni tqis li l-popolazzjoni Rom ta’ Andalucía tista’ tiġi koperta b’mod effettiv mill-miżura msemmija hawn fuq u wkoll mill-PO nazzjonali.

Fil-każ tal-Ungerija, il-PO tar-Riżorsi Umani — li għandu rwol komplementari stabbilit fl-2014–2020 u li jkopri s-6 reġjuni ta’ konverġenza tal-Ungerija — għandu allokazzjoni fuq il-Prijorità tal-Investiment 9 (ii) bħala parti mill-Prijorità 1 tiegħu u bħala kooperazzjoni transnazzjonali u strument finanzjarju fil-Prijorità 5.

75

Il-Kummissjoni tinnota li għal appoġġ finanzjarju disponibbli għall-Istati Membri fil-kuntest tal-politika ta’ koeżjoni, l-allokazzjoni ta’ riżorsi ssegwi metodu tat-tqassim ibbażat fuq kriterji marbuta mal-objettiv tal-koeżjoni ġenerali u għalhekk prinċipalment li jirrifletti l-livell tal-iżvilupp tagħhom. F’dan ir-rigward, il-livell ta’ appoġġ finanzjarju jirrifletti wkoll l-kapaċità finanzjarja tal-Istati Membri u tar-reġjuni u jgħinhom jindirizzaw l-isfidi ewlenin tagħhom, inkluż fil-kuntest tal-inklużjoni soċjali. Madankollu, l-obbligu tal-Istati Membru li jallokaw ċertu sehem minimu ta’ fondi lill-FSE (l-Artikolu 92(4) tas-CPR), l-obbligu li jiġu allokati mill-inqas 20% ta’ dawn ir-riżorsi FSE għal objettiv tematiku nru 9 dwar “il-promozzjoni tal-inklużjoni soċjali, il-ġlieda kontra l-faqar u kwalunkwe diskriminazzjoni” (l-Artikolu 4(2) tar-Regolament FSE) u l-ħtieġa li wieħed jikkonċentra l-appoġġ filwaqt li jqis is-CSRs rilevanti (l-Artikolu 18 tas-CPR) jiżgura li fl-Istati Membri kollha fejn l-integrazzjoni tar-Rom hija partikolarment diffiċli, jitqiegħdu għad-dispożizzjoni biżżejjed Fondi SIE biex din tiġi indirizzata.

79

Il-Kummissjoni tinnota li huwa komuni li miżuri kontra d-diskriminazzjoni jkunu inklużi taħt objettivi speċifiċi u eżempji ta’ azzjonijiet PI oħra inklużi 9 (ii) iżda wkoll 9 (i).

Fl-Ungerija l-antidiskriminazzjoni tiġi ttrattata bħala element orizzontali fin-negozjati dwar il-Ftehim ta’ Sħubija u fl-istrutturar tal-allokazzjonijiet għall-PO. Din hija għażla tal-Istat Membru.

Fil-Bulgarija, għalkemm PI 9.3 ma ntgħażlitx bħala prijorità ta’ investiment, miżuri ta’ sensibilizzazzjoni kontra d-diskriminazzjoni li huma mmirati lejn l-indirizzar tal-isterjotipi u l-promozzjoni tal-identità kulturali tal-komunitajiet etniċi huma integrati kemm fil-PO “Żvilupp tar-Riżorsi Umani” kif ukoll “Xjenza u Edukazzjoni għal Tkabbir Intelliġenti” bħala għodda biex tiġi miġġielda d-diskriminazzjoni u li tippromwovi l-opportunitajiet indaqs.

Fir-Rumanija l-PO tal-Kapital Uman iffinanzjat mill-FSE (HCOP) jieħu l-pożizzjoni li l-esklużjoni soċjali mhijiex konnessa mal-etniċità iżda għall-faqar b’mod ġenerali. Għalhekk il-programm jimmira b’mod espliċitu lejn ir-Rom mingħajr ma jeskludi komunitajiet marġinalizzati u gruppi żvantaġġati oħra.

83

Ara r-risposta tal-Kummissjoni għall-paragrafu 39.

It-tweġiba Komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 84-85

Il-Kummissjoni tenfasizza li barra l-limitazzjonijiet legali biex tinġabar dejta abbażi tal-etniċità f’xi Stati Membri, l-individwi għandhom id-dritt li jirrifjutaw li jagħtu kunsens biex tinġabar id-dejta. Għalhekk, id-dejta dwar l-għadd ta’ Rom li jipparteċipaw f’attivitajiet finanzjati mill-FSE hija fil-biċċa l-kbira bbażata fuq awtodikjarazzjonijiet. Madankollu, il-parteċipanti kollha taħt il-prijorità ta’ investiment 9 (ii) jistgħu jitqiesu li huma parti minn komunitajiet marġinalizzati bħar-Rom, ħaġa li se tiffaċilita r-rappurtar dwar dan il-grupp fil-mira matul il-perjodu ta’ programmazzjoni 2014–2020.

Ara t-tweġiba konġunta tal-Kummissjoni għall-paragrafi 86 u 87

Il-Kummissjoni tinnota li l-Aġenzija għad-Drittijiet Fundamentali mhijiex korp kompetenti biex tinterpreta d-dispożizzjonijiet legali tal-UE.

Il-Kummissjoni tenfasizza li l-ġbir ta’ dejta etnika hija illegali f’xi Stati Membri u li dan huwa kompetenza nazzjonali. Jekk id-dejta ma tistax tinġabar legalment, il-kwistjoni dwar l-ipproċessar tagħha ssir irrelevanti.

L-alternattivi prattiċi msemmija mill-Qorti biex tinġabar dejta dwar l-etniċità fil-fatt mhumiex eżenti minn limitazzjonijiet severi għall-finijiet ta’ monitoraġġ, għalkemm dawn jistgħu jipprovdu evidenza kwalitattiva dwar l-appoġġ tal-FSE lill-parteċipanti Rom fl-FSE.

Peress li dawn huma abbażi ta’ awtodikjarazzjoni u jeħtieġu kunsens, l-affidabbiltà tagħhom tista’ tonqos (jista’ jkun hemm rati ta’ risposti baxxi minħabba nuqqas ta’ ħeġġa biex dak li jkun jagħmel awtodikjarazzjoni u/jew li jwieġeb u r-risposti jistgħu jkunu preġudikati). Barra minn hekk it-teħid ta’ kampjuni u l-estrapolazzjoni jistgħu jkun imxekkla mill-inċertezza tal-univers tal-popolazzjoni realment osservat.

L-NRIS adottata mill-Gvern Rumen fl-2015 tuża bħala referenza d-dejta taċ-ċensiment tal-2011, ibbażati fuq l-eteroidentifikazzjoni: ir-Rom awtodikjarati jgħoddu għal 3.3 % tal-popolazzjoni li jirrapreżentaw 621 573 persuna.

L-awtoritajiet Rumeni jirrikonoxxu fl-istrateġija li l-istima tal-popolazzjoni Rom tvarja u l-istrateġija tagħmel referenza għall-istimi tal-Kunsill tal-Ewropa u tal-estimi tal-Bank Dinji, iżda l-bażi tibqa’ stabbilita skont iċ-ċensiment.

Minflok, il-PO tal-Kapital Uman OP (kofinanzjat mill-FSE) juża l-istima tal-Kunsill tal-Ewropea ta’ 1.85 miljun Rom fir-Rumanija. Għalhekk, l-affidabbiltà tad-dejta bażi u tal-etniċità għal skopijiet ta’ monitoraġġ tibqa’ diffiċli.

88

Fl-2007–2013 ma kienx hemm l-obbligu li r-Rom jiġu rapportati bħala kategorija separata u konsegwentement, li tinġabar din id-dejta mingħand il-benefiċjarji.

L-Istati Membri kienu meħtieġa jirrappurtaw (u jiġbru dejta) dwar il-karatteristiċi tal-parteċipanti fl-operazzjonijiet tal-FSE. Id-dejta dwar il-parteċipanti Rom kienet rapportata bħala parti mill-kategoriji “Minoritajiet” jew “Persuni żvantaġġati oħrajn” fit-tqassim tal-parteċipanti skont il-gruppi vulnerabbli, skont ir-regoli nazzjonali.

Il-PO 2007–13 lanqas ma kellhom indikaturi komuni tal-output relatati mar-Rom, riflessi fil-PO rilevanti bħala “indikaturi tal-programm” u aggregati fil-livell tal-UE.

Ir-Rom bħala kategorija separata setgħu biss jiġu rappurtati fir-rapporti tal-implimentazzjoni annwali jekk tali indikatur speċifiku ntgħażel biex ġew stipulati l-miri fil-PO.

89

Għal Spanja fl-2007–2013, il-popolazzjoni tar-Rom ma kinitx grupp speċifiku fil-mira għal ħafna mill-operazzjonijiet; għalhekk ma kien hemm l-ebda obbligu biex tiġi speċifikata l-etniċità tal-parteċipanti. Barra minn hekk, kif ġie rikonoxxut permezz tar-Rakkomandazzjonijiet tal-Kunsill dwar l-integrazzjoni effettiva tar-Rom, il-ġbir ta’ dejta fuq bażi etnika jista’ jkun kwistjoni sensittiva u l-Istati Membri għandhom jitħallew jagħżlu l-metodi ta’ monitoraġġ tagħhom stess f’konformità mal-prinċipju tas-sussidjarjetà.

90

Għall-perjodu ta’ programmar 2014–2020, il-PO fih dispożizzjonijiet li jiżguraw il-konsistenza tad-dejta. Dawn jenfasizzaw ukoll il-ħtieġa li d-definizzjonijiet kollha jkun disponibbli għall-benefiċjarji kollha. Barra minn hekk, il-Kummissjoni provdiet gwida prattika ta’ kif tiġi żgurata l-konsistenza tad-definizzjonijiet tal-indikaturi.

Hemm ukoll rekwiżit ġdid li d-dejta tal-prestazzjoni tiġi rreġistrata u maħżuna skont l-operazzjonijiet f’forma kompjuterizzata sabiex meta meħtieġ tkun tista’ tiġi aggregata għall-finijiet ta’ monitoraġġ, evalwazzjoni, ġestjoni finanzjarja, verifika u awditjar (l-Artikolu 24(2) tar-Regolament Delegat tal-Kummissjoni 480/2014).

Fir-Rumanija tqajmet u eventwalment ġiet indirizzata l-eżistenza ta’ tliet tipi ta’ indikaturi fil-PO tal-Kapital Uman 2014–2020 li jipprevedi indikaturi tal-output u tar-riżultati fuq livell ta’ programm li sussegwentement ġew definiti fil-Linji Gwida Speċifiċi li jakkumpanjaw kull sejħa għall-applikazzjonijiet.

91

Meta jkunu qed jiġu mmirati gruppi partikolarment vulnerabbli, xi kultant huwa importanti li ma jiġux stipulati miri ta’ riżultati kwantifikati (għall-kuntrarju ta’ miri għall-outputs) sabiex jiġu evitati “effetti ta’ creaming” (jiġifieri li għall-intervent jintgħażlu l-gruppi l-anqas żvantaġġjati sabiex tinkiseb rata ta’ suċċess ikbar).

Għall-perjodu ta’ programmar 2014–2020, għandhom jiġu stabbiliti miri fil-livell operazzjonali għal kull indikatur tar-riżultat rilevanti (ara l-Anness III tar-Regolament Delegat tal-Kummissjoni 480/2014).

92

Filwaqt li l-Anness I tar-Regolament tal-FSE 2014–2020 ma jipprevedix indikatur komuni preċiż għall-parteċipanti Rom, il-monitoraġġ tal-integrazzjoni tar-Rom se titjieb b’mod sinifikanti f’każijiet fejn ikun maqbula indikaturi speċifiċi fil-PO jew jekk l-objettiv speċifiku jimmira esklussivament lejn il-popolazzjoni tar-Rom.

Barra minn hekk, il-ġbir ta’ dejta dwar parteċipanti individwali se jsaħħaħ il-possibbiltà għall-korpi responsabbli mill-operazzjonijiet u għall-awtoritajiet maniġerjali li jaggregaw u jimmonitorjaw id-dejta dwar il-parteċipanti Rom, inklużi r-riżultati.

Fil-każ ta’ operazzjonijiet immirati esklussivament lejn ir-Rom, se tinġabar informazzjoni dettaljata dwar il-karatteristiċi soċjoekonomiċi u s-sitwazzjoni tas-suq tax-xogħol tagħhom u r-riżultati tal-parteċipanti tal-FSE permezz ta’ indikaturi komuni tal-output u tar-riżultati u kwalunkwe indikatur speċifiku addizzjonali miftiehem fil-PO. Dan japplika wkoll għal PI li mhumiex immirati esklussivament lejn ir-Rom imma li għalihom il-PO jipprevedi indikatur speċifiku dwar r-Rom. Dawn għandhom jiġu rreġistrati u maħżuna fil-livell operazzjonali, kif meħtieġ mill-Anness III tar-Regolament Delegat tal-Kummissjoni (UE) Nru 480/2014 tat-3 ta’ Marzu 2014.

93

Id-dgħufija identifikata mill-Qorti ġiet indirizzata fil-qafas regolatorju attwali.

L-Istati Membri b’diffikultajiet kbar għall-inklużjoni soċjali tar-Rom qed jindirizzawhom permezz ta’ Prijorità ta’ Investiment 9 (ii) separata dwar komunitajiet marġinalizzati bħar-Rom. F’dan il-każ, se tinġabar informazzjoni dettaljata dwar il-karatteristiċi soċjoekonomiċi u s-sitwazzjoni tas-suq tax-xogħol u r-riżultati tal-parteċipanti tal-FSE koperti mill-PI permezz tal-indikaturi komuni tal-output u tar-riżultati.

Barra minn hekk, indikaturi speċifiċi għall-programmi relatati mar-Rom jistgħu jipprovdu informazzjoni speċifika dwar ir-Rom. Fil-programmi operazzjonali adottati, 69 indikatur speċifiku għall-programm jirreferu għar-Rom, b’mod partikolari fil-Kroazja, ir-Rumanija, is-Slovenja u Spanja.

L-eżistenza ta’ kondizzjonalità ex ante f’dan il-qasam se ttejjeb il-monitoraġġ tal-Istati Membri f’dan il-qasam. L-Istati Membri għandhom sa tmiem l-2016 biex jissodisfaw il-kundizzjonalitajiet ex ante.

96

Il-Kummissjoni tenfasizza li l-kriterji tal-għażla għandhom ikunu f’konformità mal-objettivi speċifiċi stabbiliti fil-PO. Għalhekk, jekk l-objettivi speċifiċi tal-PO ma jimmirawx lejn il-poplu Rom, il-kriterji tal-għażla se jħaddnu l-gruppi żvantaġġati kif imsemmi fl-objettivi speċifiċi tal-PO.

Għall-Awtorità ta’ Ġestjoni tal-FEŻR konċernata, fil-Bulgarija l-grupp fil-mira kien usa’ mill-poplu Rom għax is-sejħiet għall-proposti ġew strutturati b’mod li jiftħuhom għal komunitajiet marġinalizzati, mhux biss ir-Rom.

98

Għall-perjodu ta’ programmar 2014–2020, il-PO fih dispożizzjonijiet li jiżguraw il-konsistenza tad-dejta. Dawn jenfasizzaw ukoll il-ħtieġa li d-definizzjonijiet kollha jkun disponibbli għall-benefiċjarji kollha. Barra minn hekk, il-PO jipprovdi gwida prattika ta’ kif tiġi żgurata l-konsistenza tad-definizzjonijiet tal-indikaturi.

Għall-FEŻR, ir-rappurtar dwar l-indikaturi fil-livell tal-programmi ma kienx obbligatorju fil-perjodu 2007–2013. L-indikaturi fuq il-livell tal-proġett jinsabu fl-applikazzjonijiet rilevanti u jiġu mmonitorjati mill-Istati Membri.

Il-Kummissjoni tirċievi l-applikazzjonijiet għal proġetti kbar biss.

99

Matul il-perjodu ta’ programmar 2007–2013, ma kien hemm l-ebda indikaturi komuni tar-riżultati skont il-grupp fil-mira fir-rekwiżiti regolatorji tal-UE.

“Gruppi vulnerabbli” tista’ għalhekk tintuża biex timmira lejn popolazzjoni usa’ f’ċirkostanzi tal-ħajja simili għal ta’ xi wħud mill-popolazzjoni tar-Rom u mingħajr ma tiddifferenzja fuq bażi etnika.

Fil-każ speċifiku msemmi, il-popolazzjoni tar-Rom ma kinitx grupp fil-mira separat fil-PO tal-FSE ta’ Andalucía fil-perjodu ta’ programmar 2007–2013, iżda kienet indirizzata bħala parti mill-popolazzjoni vulnerabbli f’riskju ta’ esklużjoni soċjali. Miri għar-riżultati ġew definiti għall-għadd kumplessiv ta’ nies f’riskju ta’ esklużjoni.

100

Filwaqt li żewġ muniċipalitajiet fil-Bulgarija naqsu milli jimplimentaw il-proġetti tagħhom minħabba l-opinjoni pubblika negattiva fl-erja lokali, il-muniċipalitajiet l-oħra kollha waslu biex ilestu (jew f’każ wieħed diġà għamlet dan, bħal fil-każ ta’ Devnja) il-proġetti ta’ akkomodazzjoni soċjali tagħhom b’suċċess.

101

Il-Kummissjoni tinnota li waqt l-implimentazzjoni tal-proġett f’xi każijiet tbiegħdet mill-ippjanar inizjali, dan ma kellux impatt dirett fuq il-gruppi fil-mira.

102

Ara r-risposta tal-Kummissjoni għall-paragrafu 91 dwar l-effetti ta’ “creaming”.

103

Il-Kummissjoni tenfasizza li l-użu ta’ kriterji speċifiċi għar-Rom huwa xieraq meta l-kriterji tal-għażla stipulati fis-sejħa għal proposti jimmiraw speċifikament lejn il-poplu Rom imma dan ma kienx sistematikament il-każ għad-19-il proġett awditjati mill-QEA.

Kaxxa 10 - Nuqqas ta’ fokus f’termini ta’ determinazzjoni tal-grupp fil-mira u attenzjoni insuffiċjenti għal fatturi kulturali affettwaw b’mod negattiv l-implimentazzjoni ta’ proġett tas-saħħa (il-Bulgarija, il-proġett 4)

Il-fatt li l-popolazzjoni ta’ persuni vulnerabbli ma setgħetx tiġi identifikata minn qabel u għalhekk ir-Rom ma kinux imsemmijin speċifikament bħala grupp fil-mira kien minħabba l-limitazzjonijiet fid-dejta tar-reġistru nazzjonali tal-iskrinjar u għax ma nġabritx informazzjoni abbażi tal-etniċità.

Fil-każ tal-proġett li jinvolvi skrinjar tas-saħħa fil-Bulgarija, il-benefiċjarju spjega li għal raġunijiet marbuta man-nondiskriminazzjoni ma ġiet immirata l-ebda sottopopolazzjoni speċifika.

107

Filwaqt li huwa minnu li s-SEPE ġie nominat il-Korp Intermedju għal dan il-PO fl-2014 biss, il-parteċipazzjoni tiegħu fl-aħħar Kumitat tal-Monitoraġġ kien opportunità għal skambju tal-aħjar prattiki, speċjalment utli fil-perjodu attwali ta’ programmar.

118 L-ewwel inċiż

Ara t-tweġibiet tal-Kummissjoni għall-paragrafi 81 u 88 dwar ir-rekwiżiti ta’ rapportar u għall-paragrafu 91 dwar l-effetti “creaming”.

118 It-tieni inċiż

Għall-perjodu ta’ programmar 2014–2020, il-PO fih dispożizzjonijiet li jiżguraw il-konsistenza tad-dejta. Dawn jenfasizzaw ukoll il-ħtieġa li d-definizzjonijiet kollha jkun disponibbli għall-benefiċjarji kollha. Barra minn hekk, il-PO jipprovdi gwida prattika ta’ kif tiġi żgurata l-konsistenza tad-definizzjonijiet tal-indikaturi.

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

121

F’għadd ta’ każijiet, il-proġetti magħżula ma mmirawx speċifikament lejn il-poplu tar-Rom iżda pjuttost lejn gruppi ta’ nies żvantaġġati/vulnerabbli minħabba l-approċċ tal-integrazzjoni spjegat fit-tweġiba tal-Kummissjoni għall-paragrafu 30. Huwa għal din ir-raġuni li d-dejta miġbura, inkluża dik finanzjarja kif ukoll l-indikaturi użati, ma kinux speċifiċi għar-Rom.

Il-Kummissjoni tfakkar ukoll li programmi operazzjonali reġjonali 2007–2013 koprew proġetti pilota dwar l-appoġġ għal akkomodazzjoni għall-benefiċċju ta’ gruppi vulnerabbli, inklużi r-Rom; dawn il-proġetti ġew żviluppati espliċitament b’enfasi akbar fuq metodu integrat, li jindirizza diversi dimensjonijiet assoċjati ma’ għanijiet ta’ inklużjoni soċjali. Sfortunatament dawn il-proġetti ma kinux iffinalizzati fid-data tal-għeluq tal-awditjar tal-QEA li mmira lejn l-operazzjonijiet li kienu tlestew.

124

Il-Kummissjoni tfakkar li ċerti pajjiżi (pereżempju l-Ungerija u s-Slovakkja) identifikaw l-inklużjoni tar-Rom bħala suġġett importanti fl-Oqfsa ta’ Referenza Strateġika Nazzjonali (NSRF) tagħhom għall-perjodu 2007–2013 u żviluppaw approċċi komprensivi biex jindirizzawha, qabel l-iżvilupp tal-NRIS fil-kuntest tal-qafas ta’ politika tal-UE.

125

Il-Kummissjoni tinnota li r-Rakkomandazzjoni tal-2013 hija pjuttost estensjoni tal-qafas tal-UE li tmur lil hinn mill-qafas u tipprevedi oqsma ġodda li ma kinux imsemmija fil-Komunikazzjoni tal-2011.

126

In-nuqqasijiet imsemmija mill-Qorti kienu diġà identifikati mill-Kummissjoni fil-valutazzjoni tagħha tal-2012.

Rakkomandazzjoni 1

Il-Kummissjoni tinnota li din ir-rakkomandazzjoni hija indirizzata lill-Istati Membri.

Rakkomandazzjoni 1 (a)

Il-Kummissjoni tfakkar li l-livell ta’ sostenn tal-fondi SIE għall-miżuri favur komunitajiet marġinalizzati, bħar-Rom, jista’ jkun indikattiv biss minħabba l-fatt li l-Istati Membri huma meħtieġa jipprovdu dejta finanzjarja biss meta tintgħażel il-prijorità tal-investiment 9(ii) tal-FSE ddedikata u/jew meta l-indikaturi speċifiċi tal-miri/l-objettivi jkunu ġew stabbiliti f’objettivi tematiċi rilevanti oħra tal-FSE u tal-FEŻR.

Rakkomandazzjoni 1 (b)

Il-Kummissjoni tenfasizza li, jekk is-CPR fih kundizzjonalità ġenerali ex ante dwar l-antidiskriminazzjoni għall-fondi SIE kollha, il-valutazzjoni tas-sodisfar tagħha għandha tkun limitata għall-kriterji stipulati fir-regoli tal-FSEI. Ukoll, meta tiddeċiedi dwar il-miżuri ta’ politika speċifiċi u adegwati - inkluż il-kontenut tal-istrateġiji - li huma kompetenzi nazzjonali u reġjonali, għandu jiġi rispettat il-prinċipju tas-sussidjarjetà.

L-Istati Membri huma mistennija li jinkludu miri u objettivi speċifiċi fil-PO tagħhom meta jkunu għażlu l-prijorità 9(iii) tal-investiment tal-FSE dedikata “Il-ġlieda kontra kull forma ta’ diskriminazzjoni u l-promozzjoni ta’ opportunitajiet indaqs”. Dan huwa partikolarment il-każ għal Stati Membri b’Rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-Pajjiż (Country-specific Recommendations - CSRs) f’dan il-qasam.

Rakkomandazzjoni 1 (c)

L-Artikolu 5 tas-CPR jgħid li l-korpi rilevanti li jirrappreżentaw lis-soċjetà ċivili huma parti mill-prinċipju tas-sħubija u tal-governanza f’diversi livelli. Skont l-Artikolu 5(2), is-sħab għandhom ikunu involuti, fost l-oħrajn, fil-preparazzjoni ta’ ftehimiet ta’ sħubija u fit-tħejjija u fl-implimentazzjoni tal-programmi.

Rakkomandazzjoni 2 (a)

Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni, tqis li għandha tiġi implimentata fil-livell tal-programmi operazzjonali u tenfasizza li diġà qed tieħu miżuri f’din id-direzzjoni.

Kif inhuwa nnutat fil-paragrafu 38 fl-2015 il-Kummissjoni ħarġet gwida tematika bit-titlu “Gwida għall-Istati Membri dwar l-użu ta’ Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej fl-indirizzar tas-segregazzjoni edukattiva u spazjali”. L-Istati Membri huma mistiedna jsegwu d-dispożizzjonijiet tal-Gwida fl-ipprogrammar u fl-implimentazzjoni biex tiġi evitata u indirizzata s-segregazzjoni edukattiva u tal-akkomodazzjoni tal-komunitajiet marġinalizzati, inklużi r-Rom.

Il-Kummissjoni hija konxja bis-sħiħ li l-implimentazzjoni effettiva fuq il-post hija kruċjali. Għalhekk ġew ikkuntrattati esperti mill-Kummissjoni biex jgħinu lill-Istati Membri jimplimentaw in-nota ta’ gwida f’fokus primarju fuq ir-Repubblika Ċeka, is-Slovakkja, l-Ungerija, ir-Rumanija u l-Bulgarija.

Ir-riallokazzjoni u l-modifika tal-Programmi Operazzjonali għandhom bħala regola ġenerali jinbdew mill-Istati Membri.

Rakkomandazzjoni 2 (b)

Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni u tqis li diġà qed tieħu miżuri f’din id-direzzjoni.

Il-Kummissjoni se tagħmel użu sħiħ mir-rapporti ta’ progress nazzjonali, inkluż fil-laqgħat tal-kumitat ta’ monitoraġġ, bl-għan li tistieden u tħeġġeġ lill-Istati Membri jsaħħu l-miżuri appoġġati mill-Fondi SIE fejn meħtieġ biex jindirizzaw aħjar l-isfidi identifikati marbuta mar-Rom. Wara din id-diskussjoni, l-Istati Membri jistgħu jressqu talbiet għal emendi fil-PO kif stabbilit fl-Artikolu 30(1) tas-CPR.

Barra minn hekk, il-Kummissjoni tinnota li skont l-Artikolu 23(1)(a) tas-CPR, il-Kummissjoni tista’ tuża s-setgħat tagħha biss biex titlob lill-Istati Membri biex jirripprogrammaw il-PO biex jindirizzaw dawk l-isfidi relatati mar-Rom li huma identifikati fir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż u fejn hija meħtieġ allokazzjoni mill-ġdid ta’ fondi biex jiġu indirizzati.

128

Il-Kummissjoni tenfasizza li, f’dak li għandu x’jaqsam mal-FSE, in-nuqqas ta’ fokus fuq l-integrazzjoni tar-Rom matul il-perjodu ta’ programmar tal-2007–2013 ġej mill-approċċ integrat għall-persuni żvantaġġjati adottat (ara l-prijorità “it-tisħiħ tal-inklużjoni soċjali ta’ persuni żvantaġġati”). Għaldaqstant, kien f’idejn l-Istati Membri li jiddefinixxu l-persuni żvantaġġati li riedu jimmiraw lejhom abbażi tal-bżonnijiet u l-isfidi li jaffaċċjaw.

Sa fejn huma konċernati l-indikaturi speċifiċi għar-Rom, ma kien hemm l-ebda rekwiżit regolatorju fis-seħħ.

Madankollu, għandu jiġi nnutat li l-kriterji tal-għażla għandhom ikunu f’konformità mal-objettivi speċifiċi stabbiliti fil-PO. Għalhekk, jekk l-objettivi speċifiċi tal-PO ma jimmirawx lejn il-poplu Rom, il-kriterji tal-għażla jħaddnu lill-gruppi ta’ nies żvantaġġati kif imsemmi fl-objettivi speċifiċi tal-PO.

129

Il-Kummissjoni tinnota li, minbarra l-ammonti ta’ EUR 1.5 biljun li jikkorrispondu għall-allokazzjoni għall-prijorità ta’ investiment 9 (ii) tal-FSE, jingħata finanzjament ulterjuri favur l-inklużjoni tar-Rom permezz ta’ għadd ta’ prijoritajiet oħrajn ta’ investiment kemm tal-FSE kif ukoll tal-FEŻR (ara wkoll it-tweġiba tal-Kummissjoni għall-paragafu 69).

130

Il-Kummissjoni tinnota li fil-kuntest tar-responsabbiltajiet tagħha taħt ġestjoni kondiviża hija qed tgħin lill-Istati Membri biex jiżguraw li l-bidliet introdotti għall-perjodu 2014–2020 jirriżultaw fi proġetti li jikkontribwixxu aħjar għall-integrazzjoni tar-Rom, pereżempju permezz ta’ valutazzjoni ta’ kemm ġew issodisfati l-kondizzjonalitajiet ex ante, permezz tal-gwida jew tar-rwol konsultattiv rilevanti tagħha fil-kumitati ta’ monitoraġġ.

131

Il-Kummissjoni tirreferi għat-tweġiba tagħha għall-paragarfu 75 u tqis li l-obbligu tal-Istati Membri li jallokaw ċertu sehem minimu ta’ fondi lill-FSE (l-Artikolu 92(4) tas-CPR), l-obbligu li jiġu allokati mill-inqas 20% ta’ dawn ir-riżorsi FSE għal objettiv tematiku nru 9 dwar “il-promozzjoni tal-inklużjoni soċjali, il-ġlieda kontra l-faqar u kwalunkwe diskriminazzjoni” (l-Artikolu 4(2) tar-Regolament FSE) u l-ħtieġa li wieħed jikkonċentra l-appoġġ filwaqt li jqis is-CSRs rilevanti (l-Artikolu 18 tas-CPR) jiżgura li fl-Istati Membri kollha fejn l-integrazzjoni tar-Rom hija partikolarment diffiċli, jitqiegħdu għad-dispożizzjoni biżżejjed Fondi SIE biex din tiġi indirizzata.

Rakkomandazzjoni 3

Il-Kummissjoni tinnota li din ir-rakkomandazzjoni hija indirizzata lill-Istati Membri.

Il-possibbiltà li jiġu ffinanzjati azzjonijiet sostenibbli biex jappoġġjaw b’mod effettiv l-integrazzjoni tar-Rom hija indirizzata b’modi differenti fir-Regolamenti tal-FSIE.

L-ewwel nett, taħt il-perjodu ta’ programmar 2014–2020 huma possibbli azzjonijiet fuq terminu twil (seba’ snin) u t-tul ta’ kwalunkwe proġett għandu jkun adattat skont l-objettivi ppjanati.

It-tieni nett, ir-regolament FSE jinkludi qafas għall-itraċċar aħjar tar-riżultati pożittivi f’termini ta’ inklużjoni tal-gruppi marġinalizzati (inkluż ir-Rom) permezz tal-indikaturi komuni tiegħu tal-output u tar-riżultati fuq terminu twil li għandhom l-għan li jippromwovu s-sostenibbiltà tal-azzjonijiet iffinanzjati mill-FSE għall-komunitajiet Rom marġinalizzati.

It-tielet nett, fil-każ ta’ proġetti ta’ infrastruttura ffinanzjati mill-FEŻR, kif inhu l-każ fi kwalunkwe settur, l-Istati Membri għandhom iqisu kif se tiġi żgurata s-sostenibbiltà tal-proġett f’dawk il-każijiet fejn dan ikun rilevanti, wara li jkunu tlestew (pereżempju l-manutenzjoni).

Rakkomandazzjoni 4

Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni u se tqisha kemm jista’ jkun matul il-perjodu ta’ programmar li jmiss.

Rigward il-perjodu ta’ finanzjament 2014–2020, ta’ min jinnota li l-objettivi tal-integrazzjoni tar-Rom kienu diġà ġew riflessi fil-qafas tal-FSIE mit-tfassil tal-Programmi Operazzjonali għall-Istati Membri fejn tapplika l-kundizzjonalità ex ante speċifika għar-Rom.

L-inizjattiva għar-rieżami tal-programmi operazzjonali taqa’ fil-biċċa l-kbira fuq l-Istati Membri. F’konformità mas-CPR, talbiet għall-emendi tal-programmi mressqin minn Stat Membru għandhom ikunu ġġustifikati kif dovut u għandhom b’mod partikolari jistabbilixxu l-impatt mistenni tal-bidliet fil-programm biex tintlaħaq l-istrateġija tal-Unjoni ta’ tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv, kif ukoll l-objettivi speċifiċi definiti fil-programm.

Fil-qafas legali għall-2014–2020, soġġett għall-awditi, l-awtorità tal-ġestjoni tal-Programm operazzjonali konċernat għandha l-obbligu li tistabbilixxi sistema sabiex tirreġistra u taħżen f’forma kompjuterizzata dejta dwar kull operazzjoni meħtieġa, fost l-oħrajn, għall-finijiet ta’ monitoraġġ u evalwazzjoni. Dan jirreferi għal dejta finanzjarja kif ukoll għall-output u r-riżultati.

Rakkomandazzjoni 5

Il-Kummissjoni tinnota li din ir-rakkomandazzjoni hija indirizzata lill-Istati Membri u tiġbed l-attenzjoni għall-fatt li apparti mil-limitazzjonijiet legali fuq il-ġbir tad-dejta dwar l-etniċità f’xi Stati Membri, xi indikaturi speċifiċi għar-Rom jaqgħu taħt ir-reġim tal-protezzjoni tad-dejta (l-Artikolu 8 tad-Direttiva 95/46/KE) tal-hekk imsejħa dejta sensittiva. L-individwi għandhom id-dritt jirrifjutaw li jagħtu kunsens biex tinġabar id-dejta. Għalhekk, id-dejta dwar l-għadd ta’ Rom li jipparteċipaw f’attivitajiet ffinanzjati mill-FSIE hija fil-biċċa l-kbira bbażata fuq awtodikjarazzjonijiet.

Rakkomandazzjoni 6

Il-Kummissjoni tinnota li din ir-rakkomandazzjoni hija indirizzata lill-Istati Membri.

Il-Kummissjoni madankollu tissottolinja li l-implimentazzjoni sħiħa tagħha fir-rigward tal-possibbiltà li l-FSE jiffinanzja kwalunkwe miżura ta’ inklużjoni soċjali, irrispettivament minn rabta mal-impjieg, tkun teħtieġ bidla fit-Trattat li timmodifika l-missjoni tal-FSE kif stabbilit fl-Artikolu 162.

Il-Kummissjoni tqis ukoll li r-Regolament FSE, kif inhu u kif jiġi interpretat skont l-Artikolu 162 tat-TFUE, diġà jista’ jindirizza l-kwistjoni tal-integrazzjoni tar-Rom b’mod legalment korrett permezz tal-objettiv tematiku tal-inklużjoni soċjali.

F’dan il-kuntest, il-FSE jista’ jiffinanzja miżuri ta’ integrazzjoni tar-Rom sakemm dawn il-miżuri jkunu parti minn sett integrat ta’ azzjonijiet mmirati biex iwasslu, anki indirettament, lir-Rom eqreb tas-suq tax-xogħol.

Din l-interpretazzjoni legali tal-eliġibbiltà tal-miżuri tal-integrazzjoni tar-Rom taħt il-FSE ġiet ikkomunikata lill-Istati Membri f’Novembru 2015.

Għalhekk il-Kummissjoni tqis li ma hemm l-ebda inċertezza legali.

Rakkomandazzjoni 7

Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni u se tikkunsidraha, fil-kuntest tat-tħejjija tal-qafas finanzjarju pluriannwali li jmiss meta teżamina l-kriterji għall-allokazzjoni tal-fondi, ir-rwol li għandu jkollhom l-isfidi tal-inklużjoni soċjali kif ukoll il-ħtieġa għal aktar riżorsi mmirati biex jgħinu lill-komunitajiet marġinalizzati.

133

Il-Kummissjoni tenfasizza li l-ġbir ta’ dejta etnika hija illegali f’xi Stati Membri u li dan huwa kompetenza nazzjonali.

Apparti l-limitazzjonijiet legali biex tinġabar dejta abbażi tal-etniċità f’xi Stati Membri, l-individwi għandhom id-dritt li jirrifjutaw li jagħtu kunsens biex tinġabar id-dejta. Għalhekk, id-dejta dwar l-għadd ta’ Rom li jipparteċipaw f’attivitajiet finanzjati mill-FSIE hija fil-biċċa l-kbira bbażata fuq awtodikjarazzjonijiet.

Madankollu, il-parteċipanti kollha taħt il-prijorità ta’ investiment 9 (ii) jistgħu jitqiesu li huma parti minn komunitajiet marġinalizzati bħar-Rom, ħaġa li se tiffaċilita r-rappurtar dwar dan il-grupp fil-mira matul il-perjodu ta’ programmazzjoni 2014–2020.

L-PO 2014–2020 fih ukoll dispożizzjonijiet li jiżguraw il-konsistenza tad-dejta. Dawn jenfasizzaw il-ħtieġa li d-definizzjonijiet kollha jkunu disponibbli għall-benefiċjarji kollha. Barra minn hekk, il-PO jipprovdi gwida prattika ta’ kif tiġi żgurata l-konsistenza tad-definizzjonijiet tal-indikaturi.

Hemm ukoll rekwiżit ġdid li d-dejta tal-prestazzjoni tiġi rreġistrata u maħżuna skont l-operazzjonijiet f’forma kompjuterizzata sabiex meta meħtieġ tkun tista’ tiġi aggregata għall-finijiet ta’ monitoraġġ, evalwazzjoni, ġestjoni finanzjarja, verifika u awditjar (l-Artikolu 24(2) tar-Regolament Delegat tal-Kummissjoni 480/2014).

L-Artikolu142 tas-CPR jgħid li l-pagamenti interim kollha jew parti minnhom jistgħu jiġu sospiżi jekk “ikun hemm nuqqas serju fil-kwalità u fl-affidabbiltà tas-sistema ta’ monitoraġġ jew tad-dejta dwar l-indikaturi komuni u speċifiċi”.

Rakkomandazzjoni 8 (a)

Il-Kummissjoni ma taċċettax ir-rakkomandazzjoni.

Filwaqt li hija dejjem lesta taħdem mal-Istati Membri, minħabba d-diversità tas-sitwazzjonijiet nazzjonali u l-approċċi u l-ħtieġa li jiġi rispettat il-prinċipju tas-sussidjarjetà, il-Kummissjoni tqis li mhux fattibbli jew xieraq li tiġi żviluppata metodoloġija komuni f’dan il-qasam.

Rakkomandazzjoni 8 (b)

Il-Kummissjoni ma taċċettax ir-rakkomandazzjoni peress li tqis li din il-kwistjoni għandha titħalla għad-diskrezzjoni tal-Istati Membri, f’konformità mal-prinċipju tas-sussidjarjetà.

Barra minn hekk, il-Kummissjoni mhijiex qed tippjana li tinġabar dejta statistika dwar l-etniċità fl-Istħarriġ dwar il-Forza tax-Xogħol u fl-Istatistika tal-Unjoni Ewropea dwar id-Dħul u l-Kundizzjonijiet tal-għixien. Il-ġbir tad-dejta statistika dwar il-popolazzjoni Rom hija teknikament u legalment diffiċli ħafna, kif ukoll għalja.

QJ-AB-16-018-MT-E    ISSN 1977-5741

B’daqs stmat ta’ 6.2 miljun persuna, il-popolazzjoni Rom hija l-akbar minoranza etnika fl-UE. Iżda din hija fil-biċċa l-kbira tagħha emarġinata. Dan ir-rapport jivvaluta jekk l-inizjattivi ta’ politika u l-appoġġ finanzjarju tal-UE fil-Bulgarija, fi Spanja, fl-Ungerija u fir-Rumanija kkontribwewx b’mod effettiv għall-integrazzjoni tar-Rom. Bejn l-2014 u l-2020 ġew assenjati madwar EUR 1.5 biljun għall-integrazzjoni ta’ komunitajiet emarġinati bħalma huma r-Rom. Aħna sibna li filwaqt li l-Kummissjoni Ewropea għamlet progress sinifikanti fl-istipular ta’ inizjattivi ta’ politika biex tiġi promossa l-integrazzjoni tar-Rom, għad fadal ostakli u dilemmi u jinħtieġu sforzi addizzjonali kemm fil-livell tal-Kummissjoni kif ukoll f’dak tal-Istati Membri.