IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI

12, rue Alcide De Gasperi

1615 Luxembourg

LUXEMBOURG

Tel. +352 4398-1

Mistoqsijiet: eca.europa.eu/mt/Pages/ContactForm.aspx

Sit web: eca.europa.eu

Twitter: @EUAuditorsECA

Ħafna informazzjoni addizzjonali dwar l-Unjoni Ewropea hija disponibbli fuq l-Internet.

Jista’ jsir aċċess għaliha permezz tas-server Europa (http://europa.eu).

Il-Lussemburgu: L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, 2016

Print | ISBN 978-92-872-5482-5 | ISSN 1831-0907 | doi:10.2865/30818 | QJ-AB-16-020-MT-C
PDF | ISBN 978-92-872-5494-8 | ISSN 1977-5741 | doi:10.2865/151486 | QJ-AB-16-020-MT-N
EPUB | ISBN 978-92-872-5450-4 | ISSN 1977-5741 | doi:10.2865/60308 | QJ-AB-16-020-MT-E

© L-Unjoni Ewropea, 2016

Ir-riproduzzjoni hija awtorizzata kemm-il darba jissemma s-sors oriġinali.

Għal kull użu jew riproduzzjoni tal-Figuri 1, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15 u tal-figura fl-Anness VII, irid jintalab il-permess direttament mingħand id-detentur tad-drittijiet tal-awtur.

KIF GĦANDEK TAGĦMEL BIEX TIKSEB
IL-PUBBLIKAZZJONIJIET TAL-UE

Pubblikazzjonijiet bla ħlas:

•kopja waħda:
permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);

•iżjed minn kopja waħda jew posters/mapep:
mir-rappreżentanzi tal-Unjoni Ewropea (http://ec.europa.eu/represent_mt.htm),
mid-delegazzjonijiet f’pajjiżi li mhumiex fl-UE (http://eeas.europa.eu/delegations/index_mt.htm),
billi tikkuntatja s-servizz Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_mt.htm)
jew ċempel 00 800 6 7 8 9 10 11 (numru tat-telefown bla ħlas minn kullimkien fl-UE) (*).

(*)L-informazzjoni mogħtija hija b’xejn, kif ukoll it-telefonati ġeneralment huma b’xejn (għalkemm xi operaturi, kabini tat-telefown jew lukandi jistgħu jitolbu ħlas).

Pubblikazzjonijiet bi ħlas:

•permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).

Avveniment | Data
Adozzjoni tal-APM / Bidu tal-awditu | 25.3.2015
L-abbozz tar-rapport jintbagħat uffiċjalment lill-Kummissjoni (jew lil parti awditjata oħra) | 2.5.2016
Adozzjoni tar-rapport finali wara l-proċedura kontradittorja | 14.7.2016
Ir-risposti uffiċjali tal-Kummissjoni (jew ta’ parti awditjata oħra) riċevuti bil-lingwi kollha | 15.7.2016

MT
2016

Nru 22

Rapport Speċjali

Programmi ta’
għajnuna tal-UE
għad-dekummissjonar ta’
impjanti nukleari
fil-Litwanja, fil-Bulgarija
u s-Slovakkja: seħħ xi
progress mill-2011 ‘il hawn,
iżda sfidi kruċjali huma
mistennija fil-ġejjieni

(skont l-Artikolu 287(4), it-tieni subparagrafu, TFUE)

Tim tal-awditjar

Ir-rapporti speċjal tal-QEA jippreżentaw ir-riżultati tal-awditi tal-prestazzjoni u tal-konformità tagħha f’dak li jirrigwarda oqsma baġitarji jew suġġetti ta’ ġestjoni speċifiċi. Il-QEA tagħżel u tfassal dawn il-kompiti tal-awditjar biex timmassimizza l-impatt tagħhom billi tqis ir-riskji għall-prestazzjoni jew għall-konformità, il-livell ta’ introjtu jew ta’ nfiq involut, l-iżviluppi li jkunu għad iridu jseħħu u l-interess politiku u pubbliku.

Dan l-awditu tal-prestazzjoni twettaq mill-Awla II tal-Awditjar– immexxija minn Henri Grethen, Membru tal-QEA – li tispeċjalizza fl-oqsma ta’ nfiq ta’ politiki strutturali, trasport u enerġija. L-awditu tmexxa mill-Membru Relatur Phil Wynn Owen, b’appoġġ minn tim tal-awditjar tal-Awla II.

Werrej

Glossarju

Abbrevjazzjonijiet

Sommarju eżekuttiv

Introduzzjoni

Il-programmi ta’ għajnuna tal-UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari

Xi jkun dekummissjonar ta’ impjanti nukleari?

Ġestjoni ta’ skart radjuattiv

“Min iniġġes iħallas” bħala prinċipju tal-UE u prinċipju internazzjonali

Ir-rwoli u r-responsabbiltajiet ta’ atturi taħt il-programmi ta’ għajnuna tal-UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari

Rapport speċjali preċedenti tal-QEA dwar id-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari

Ambitu u approċċ tal-awditjar

Osservazzjonijiet

Seħħ xi progress fid-dekummissjonar mill-2011 ‘il hawn, iżda sfidi kruċjali huma mistennija fil-ġejjieni

Seħħ progress f’żoni mhux ikkontrollati, iżda d-dekummissjonar ta’ binjiet tar-reatturi għad irid jinbeda u l-infrastruttura għall-ġestjoni ta’ skart radjuattiv hija biss parzjalment kompleta

Kważi l-proġetti ewlenin kollha ta’ infrastruttura għad-dekummissjonar esperjenzaw dewmien

L-ispiża stmata tad-dekummissjonar se tkun mill-inqas ta’ EUR 5.7 biljun u d-doppju ta’ dan l-ammont jekk tiġi inkluża l-ispiża tad-disponiment finali

L-ispiża totali tad-dekummissjonar stmata żdiedet b’40 % għal EUR 5.7 biljun mill-2010 ‘l hawn

L-Istati Membri, u b’mod partikolari l-Litwanja, jiffaċċjaw sfidi finanzjarji

Il-valutazzjoni mill-Kummissjoni tal-pjanijiet ta’ finanzjament u ta’ dekummissjonar kienet inadegwata

Fit-tliet Stati Membri kollha, il-baġit tal-UE jiffinanzja l-maġġoranza l-kbira tal-ispejjeż

L-ispiża totali stmata tirdoppja jekk tiġi inkluża l-ispiża tad-disponiment finali minn skart ta’ livell għoli

Fit-tliet Stati Membri, l-obbligazzjonijiet għall-ispejjeż futuri ma jiġux kontabilizzati kif xieraq

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Anness I | — | Ir-reatturi nukleari li qed jiġu dekummissjonati taħt il-programm ta’ għajnuna tal-UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari
Anness II | — | Ħarsa ġenerali lejn il-bażijiet legali għall-programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari
Anness III | — | Reatturi tal-enerġija nukleari fl-Istati Membri u l-istatus tagħhom fil-31 ta’ Diċembru 2015
Anness IV | — | Ħarsa ġenerali lejn l-atturi involuti fil-programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari
Anness V | — | Proġetti ffinanzjati mill-UE li ġew eżaminati għall-awditu
Anness VI | — | Dewmien u spejjeż akbar milli ppjanat li jaffettwaw kampjun ta’ 18-il proġett ewlieni ta’ infrastruttura u appoġġ għad-dekummissjonar li ilhom mill-2001 jiġu ffinanzjati mill-programmi ta’ għajnuna tal-UE
Anness VII | — | Kostruzzjoni tal-maħżen ġeoloġiku fond għad-disponiment finali minn fjuwil nukleari użat f’Olkiluoto, il-Finlandja

Ir-risposti tal-Kummissjoni

Glossarju

Attivazzjoni: Il-proċess li permezz tiegħu l-irradjazzjoni newtronika tikkawża induzzjoni mhux intenzjonata ta’ radjuattività f’moderaturi, likwidi berrieda, u materjali strutturali u protettivi.

Bini tar-reattur: Fih nsibu r-reattur u komponenti prinċipali oħra, u jikkostitwixxi parti miż- żona kkontrollata.

Dekummissjonar ta’ impjanti nukleari: Il-proċess li permezz tiegħu jiżżarma impjant tal-enerġija nukleari u jitnaddaf is-sit għal punt ta’ tmiem predeterminat.

Dekummissjonar tekniku: F’dan ir-rapport, dan għandu jinftiehem li jkopri l-metodoloġija, it-teknoloġija u x-xogħlijiet relatati mad-dekontaminazzjoni, iż-żarmar u l-frammentazzjoni ta’ strutturi u sistemi radjoloġikament attivati/ikkontaminati, u l-ġestjoni adegwata tagħhom.

Disponiment finali: L-aħħar pass fil-proċess ta’ ġestjoni ta’ skart radjuattiv. Hemm diversi għażliet li huma disponibbli, inkluż id-disponiment f’maħżen ġeoloġiku fond għall-iskart radjuattiv ta’ livell għoli.

Fjuwil nukleari użat: Fjuwil nukleari li ġie rradjat f’reattur u li laħaq tmiem il-ħajja utli tiegħu.

Fondi Internazzjonali ta’ Appoġġ għad-Dekummissjonar: Il-fondi mmaniġġjati mill-BERŻ li jappoġġaw il-proċess ta’ dekummissjonar fil-Litwanja permezz tal-Fond Internazzjonali ta’ Appoġġ għad-Dekummissjonar ta’ Ignalina (IIDSF), fil-Bulgarija permezz tal-Fond Internazzjonali ta’ Appoġġ għad-Dekummissjonar ta’ Kozloduy (KIDSF), u fis-Slovakkja permezz tal-Fond Internazzjonali ta’ Appoġġ għad-Dekummissjonar ta’ Bohunice (BIDSF).

Ġestjoni indiretta: Wieħed mit-tliet modi differenti biex jiġi implimentat il-baġit tal-UE. F’din il-modalità ta’ ġestjoni, il-Kummissjoni għandha r-responsabbiltà kumplessiva għall-baġit iżda tafda kompiti ta’ implimentazzjoni lil pajjiż sieħeb wieħed jew aktar, lil organizzazzjonijiet internazzjonali, lil aġenziji tal-Istati Membri jew lil korpi oħra.

Ħżin f’atmosfera umda ta’ fjuwil nukleari użat: Il-fjuwil nukleari użat jinħażen f’pixxini. Din hija waħda miż-żewġ possibbiltajiet għall-ħżin interim ta’ fjuwil użat, u l-għażla l-oħra tkun “ħżin xott”.

Ħżin xott ta’ fjuwil nukleari użat: Il-fjuwil nukleari użat jingħalaq f’kartelli f’faċilità apposta. Din hija waħda miż-żewġ possibbiltajiet għall-ħżin interim ta’ fjuwil użat, u l-għażla l-oħra tkun “ħżin f’atmosfera umda”.

Impjant tal-enerġija nukleari: Impjant tal-enerġija li juża materjal nukleari fissili bħala fjuwil.

Kontaminazzjoni: Il-preżenza mhux intenzjonata u mhux mixtieqa ta’ sustanza radjuattiva fuq is-superfiċji jew fi ħdan is-solidi, jew il-proċess li jwassal għall-preżenza tagħha f’tali postijiet.

Kundizzjonalitajiet ex ante: Dawn huma kundizzjonijiet għall-użu effettiv u effiċjenti tal-appoġġ mill-UE. Il-kundizzjonalitajiet ex ante għall-programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari huma stabbiliti fir-Regolamenti tal-Kunsill Nru 1368/2013¹ u Nru 1369/2013². Il-Litwanja, il-Bulgarija u s-Slovakkja kellhom jieħdu miżuri xierqa biex jissodisfaw dawn il-kundizzjonijiet saż-żmien meta l-Kummissjoni adottat id-deċiżjoni tagħha ta’ finanzjament dwar il-programm ta’ ħidma annwali għall-2014.

Liċenzji: L-attivitajiet kollha li jitwettqu matul iċ-ċiklu tal-ħajja ta’ impjant tal-enerġija nukleari, inkluż id-dekummissjonar, huma rregolati u jeħtieġu liċenzja minn awtorità nazzjonali. Biex issir ħidma fiż-żona kkontrollata, tinħtieġ bidla minn liċenzja operazzjonali għal liċenzja tad-dekummissjonar.

Maħżen ġeoloġiku fond: Faċilità ta’ disponiment finali tkun tinsab taħt l-art f’formazzjoni ġeoloġika stabbli biex b’hekk tipprovdi l-konteniment fuq terminu twil (għal eluf ta’ snin jew aktar) ta’ skart radjuattiv b’ħajja twila u l-iżolament tal-iskart mill-bijosfera aċċessibbli. Id-disponiment ifisser li ma hemm l-ebda intenzjoni li jiġi rkuprat l-iskart, għalkemm tali possibbiltà ma tiġix eskluża. Id-disponiment ġeoloġiku huwa metodu għad-disponiment minn skart radjuattiv ta’ livell għoli, b’mod partikolari.

Miżuri ta’ dekummissjonar: Proġetti maħsuba bħala għajnuna biex itaffu ftit mill-piż finanzjarju li jkun hemm fuq l-Istati Membri waqt li jkunu qed jiddekummissjonaw l-impjanti.

Miżuri ta’ mitigazzjoni: Proġetti maħsuba bħala għajnuna biex jimmitigaw xi wħud mill-effetti tal-kapaċità mitlufa ta’ produzzjoni nazzjonali tal-enerġija minħabba għeluq bikri.

Obbligazzjoni: Fil-kontabbiltà, din hija obbligu attwali li jirriżulta minn avvenimenti passati.

Obbligazzjoni kontinġenti: Fil-kontabbiltà, din hija obbligu attwali li l-pagament tiegħu x’aktarx li ma jsirx jew li l-ammont tiegħu ma jistax jitkejjel b’mod affidabbli, jew obbligu possibbli li jiddependi minn jekk iseħħx xi avveniment futur inċert.

Pjan finali tad-dekummissjonar: Dokument li jitfassal mill-operatur tal-impjant tal-enerġija nukleari meta tingħalaq faċilità u li jiġi ppreżentat bħala parti mill-applikazzjoni għal-liċenzja tad-dekummissjonar. Huwa jippreżenta l-attivitajiet meħtieġa kollha, kif ukoll l-iskedar tagħhom u l-ispejjeż stmati għalihom, u jinkludi pjan ta’ finanzjament. Id-dokument jista’ jiġi emendat waqt li jkun qed jipproċedi d-dekummissjonar.

Prinċipju ta’ min iniġġes iħallas: Prattika komunement aċċettata ta’ politika ambjentali, li tiddetta li dawk responsabbli għall-ikkawżar ta’ tniġġis għandhom jerfgħu l-ispejjeż tal-ġestjoni tiegħu.

Programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari: Programmi tal-UE mnedija biex jipprovdu għajnuna finanzjarja lil-Litwanja, lill-Bulgarija u s-Slovakkja waqt li dawn ikunu qed jagħlqu u jiddekummissjonaw reatturi nukleari tat-tip Sovjetiku li ma setgħux jittejbu ekonomikament sal-livell tal-istandards ta’ sikurezza tal-Punent fis-siti ta’ Ignalina, Kozloduy, u Bohunice rispettivament, f’konformità mal-kundizzjonijiet stabbiliti fit-trattati tal-adeżjoni tagħhom.

Provvediment: Fil-kontabbiltà, din hija obbligazzjoni ta’ twaqqit inċert jew ammont inċert li jkun ġie rreġistrat filkarta tal-bilanċ.

Qafas finanzjarju pluriennali (QFP): Il-QFP jistabbilixxi l-prijoritajiet ta’ nfiq u l-ammonti massimi li l-UE tista’ tonfoq f’oqsma partikolari matul perjodu fiss ta’ bosta snin. Il-limiti massimi tan-nefqa fir-Regolament dwar il-QFP mhumiex ekwivalenti għal dawk li hemm fil-baġit tal-UE, li huma dejjem aktar baxxi. Il-QFP jinkludi wkoll sorsi ta’ introjtu għall-baġit tal-UE u mekkaniżmi ta’ korrezzjoni għall-perjodu inkwistjoni (attwalment 2014-20).

Reattur nukleari: Dan, li jkun jinsab fuq is-sit ta’ impjant tal-enerġija nukleari, ikun sistema li fiha u li tikkontrolla katina sostnuta ta’ reazzjonijiet nukleari.

Sit abbandunat: Għalkemm dan it-terminu ma għandu l-ebda definizzjoni internazzjonali standard, għall-fini ta’ dan ir-rapport huwa għandu jinftiehem li jkun stat aħħari għal sit dekummissjonat ta’ impjant tal-enerġija nukleari li ma għandux status ta’ sit f’maħdar. Sit abbandunat jibqa’ taħt kontroll regolatorju, u l-użu mill-ġdid u l-iżvilupp millġdid tal-art huma suġġetti għal ċerti restrizzjonijiet.

Sit f’maħdar: Għalkemm dan it-terminu ma għandu l-ebda definizzjoni internazzjonali standard, għall-fini ta’ dan ir-rapport huwa għandu jinftiehem li jkun stat aħħari għal sit dekummissjonat ta’ impjant tal-enerġija nukleari li jippermetti li l-art tinħeles minn kontroll regolatorju.

Skart radjuattiv: Materjal li jirriżulta mill-proċessi ta’ operazzjoni u ta’ dekummissjonar ta’ impjanti u li huwa affettwat minn kontaminazzjoni, jew attivazzjoni, radjuattiva. Din il-kategorija tista’ tiġi suddiviża aktar skont il-livell tar-radjuattività tal-iskart (eżentat, b’ħajja qasira ħafna, baxx ħafna, baxx, intermedju jew għoli).

Żona kkontrollata: Żona b’aċċess ikkontrollat li hija suġġetta għal regoli speċjali għall-fini tal-protezzjoni kontra r-radjazzjoni jonizzanti u l-prevenzjoni tat-tixrid ta’ kontaminazzjoni radjuattiva.

1Ir-Regolament tal-Kunsill (Euratom) Nru 1368/2013 tat-13 ta’ Diċembru 2013 dwar l-appoġġ, min-naħa tal-Unjoni, għall-programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari fil-Bulgarija u s-Slovakkja, u li jirrevoka r-Regolamenti (Euratom) Nru 549/2007 u (Euratom) Nru 647/2010 (ĠU L 346, 20.12.2013, p. 1).

2Ir-Regolament tal-Kunsill (Euratom) Nru 1369/2013 tat-13 ta’ Diċembru 2013 dwar l-appoġġ, min-naħa tal-Unjoni, għall-programm ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari fil-Litwanja, u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1990/2006 (ĠU L 346, 20.12.2013, p. 7).

Abbrevjazzjonijiet

AWP: Programm ta’ ħidma annwali

BERŻ: Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp

BNPP: Impjant tal-enerġija nukleari ta’ Bohunice fis-Slovakkja

CPMA: Aġenzija Ċentrali tal-Immaniġġjar tal-Proġetti fil-Litwanja

IAEA: Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija Atomika

IAS: Servizz tal-Awditjar Intern tal-Kummissjoni Ewropea

INPP: Impjant tal-enerġija nukleari ta’ Ignalina fil-Litwanja

JAVYS a.s.: Intrapriża tal-Istat Slovakk li hija responsabbli għad-dekummissjonar u l-ġestjoni ta’ skart radjuattiv

KNPP: Impjant tal-enerġija nukleari ta’ Kozloduy fil-Bulgarija

KPI: Indikatur ewlieni tal-prestazzjoni

NDAP: Programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari

RBMK-1500: Reattur b’potenza għolja tat-tip kanal (bħal fil-Litwanja)

SERAW: Intrapriża tal-Istat Bulgaru għall-ġestjoni ta’ skart radjuattiv

VVER 440/230: Reattur tal-enerġija ilma-ilma (bħal fil-Bulgarija u s-Slovakkja)

Sommarju eżekuttiv

I

Meta l-Litwanja, il-Bulgarija u s-Slovakkja kienu pajjiżi kandidati għal sħubija fl-Unjoni Ewropea (UE), waħda mill-kundizzjonijiet għall-adeżjoni tagħhom kienet l-għeluq u d-dekummissjonar sussegwenti ta’ tmien reatturi nukleari tal-ewwel ġenerazzjoni, tat-tip Sovjetiku, fi tliet siti ta’ impjanti tal-enerġija nukleari.

II

L-għeluq u d-dekummissjonar sussegwenti ta’ dawn ir-reatturi nukleari qabel tmiem il-perjodi tal-ħajja intenzjonata tagħhom kienu jirrappreżentaw piż finanzjarju u ekonomiku sinifikanti għat-tliet Stati Membri kkonċernati. Għalhekk, l-UE qablet li tipprovdi appoġġ finanzjarju, li beda fl-1999. Sal-2020, l-appoġġ mill-UE jkun ammonta għal total ta’ EUR 3.8 biljun, fejn il-Litwanja tkun tirċievi l-akbar sehem, segwita mill-Bulgarija, u mbagħad mis-Slovakkja.

III

L-għan ta’ dan l-awditu kien li jiġi ddeterminat jekk seħħx progress fl-implimentazzjoni tal-programmi ta’ għajnuna tal-UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari għal Litwanja, għall-Bulgarija u s-Slovakkja mill-2011 ‘il hawn, meta ġie ppubblikat ir-rapport preċedenti tagħna dwar is-suġġett.

IV

Il-programmi ddedikati ta’ finanzjament tal-UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari ma ħolqux l-inċentivi t-tajbin għal dekummissjonar f’waqtu u kosteffettiv.

V

Mill-2011 ‘il hawn, seħħ xi progress fid-dekummissjonar tal-impjanti tal-enerġija nukleari ta’ Ignalina fil-Litwanja, ta’ Kozloduy fil-Bulgarija, u ta’ Bohunice fis-Slovakkja. Ġew żarmati komponenti ewlenin fiż-żoni mhux ikkontrollati talimpjanti, iżda l-isfidi kruċjali li l-ħidma fiż-żoni kkontrollati tinvolvi, inklużi l-binjiet tar-reatturi, għadhom mistennija fil-ġejjieni għat-tliet Stati Membri kollha. Għalkemm l-awtoritajiet tal-Istati Membri jaffermaw li l-impjanti ngħalqu b’mod irriversibbli, ma ġewx issodisfati bis-sħiħ l-outputs kollha mistennija użati mill-Kumissjoni għall-valutazzjoni tal-progress lejn għeluq irriversibbli.

VI

It-tliet Stati Membri wettqu xi progress fl-istabbiliment ta’ infrastruttura għall-ġestjoni tal-iskart, iżda ħafna proġetti ewlenin ta’ infrastruttura esperjenzaw dewmien fil-perjodu 2011-2015. L-itwal dewmien seħħ fil-Litwanja, fejn id-data ta’ tmiem tad-dekummissjonar, mill-2011 ‘il hawn, ġiet posposta b’disa’ snin oħra għall-2038. Baqgħu sfidi f’kull wieħed mit-tliet Stati Membri, bħal dipendenza minn esperti esterni u trattar ta’ soluzzjonijiet tekniċi li huma l-ewwel mit-tip tagħhom.

Rakkomandazzjoni 1: Jenħtieġ li t-tliet Stati Membri kkonċernati:

(a)itejbu aktar il-prattiki tagħhom ta’ ġestjoni tal-proġetti sabiex l-infrastruttura meħtieġa, għall-ġestjoni tal-iskart u ta’ fjuwil użat, tkun diġà stabbilita meta jasal żmien l-ippjanar;

(b)jieħdu passi biex jibnu l-kapaċità teknika proprja tagħhom, biex b’hekk jiksbu bilanċ aħjar bejn il-kompetenzi interni u l-kompetenzi esterni;

(c)isibu modi aħjar biex jiskambjaw l-aħjar prattiki u l-għarfien tekniku, kemm fosthom stess kif ukoll mal-komunità usa’ tad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari fl-UE u lil hinn minnha. Jenħtieġ li l-Kummissjoni tiffaċilita dan b’mod kosteffettiv.

VII

Taħditiet fit-tliet Stati Membri rigward soluzzjonijiet potenzjali għad-disponiment finali għal skart ta’ livell għoli u fjuwil nukleari użat, li jistgħu jkunu soluzzjonijiet nazzjonali, reġjonali jew soluzzjonijiet oħra bbażati fl-UE, għadhom biss fi stadju kunċettwali, minkejja li tali soluzzjonijiet qed idumu bosta deċennji biex jiġu implimentati.

Rakkomandazzjoni 2

(a)Jenħtieġ li l-Kummissjoni, flimkien mal-Istati Membri rilevanti kollha tal-UE, teżamina bir-reqqa għażliet għad-disponiment minn fjuwil użat u minn skart ta’ livell għoli, inkluża kwalunkwe soluzzjoni reġjonali u soluzzjoni oħra bbażata fl-UE, filwaqt li tqis b’mod debitu s-sikurezza, is-sigurtà u l-kosteffettività tal-alternattivi. Jenħtieġ li l-Kummissjoni tinkludi eżaminar ta’ din il-kwistjoni fl-ewwel rapport tagħha lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar l-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar l-Iskart Radjuattiv.

(b)Jenħtieġ li t-tliet Stati Membri, b’mod parallel, jimxu ‘l quddiem bil-pjanijiet tagħhom għad-disponiment finali, sabiex jistabbilixxu stimi tal-ispejjeż u pjanijiet ta’ finanzjament aktar kompleti għad-disponiment minn fjuwil użat u minn skart radjuattiv, kif meħtieġ bid-Direttiva dwar l-Iskart Radjuattiv.

VIII

B’kollox, l-ispiża stmata tad-dekummissjonar fit-tliet impjanti se tkun mill-inqas ta’ EUR 5.7 biljun, u d-doppju ta’ dak l-ammont jekk tiġi inkluża l-ispiża tad-disponiment finali. In-nuqqas fil-finanzjament tad-dekummissjonar fil-Litwanja żdied mill-aħħar awditu tagħna ‘l hawn, u l-ispejjeż issa jaqbżu l-finanzjament b’EUR 1.6 biljun. In-nuqqasijiet fil-finanzjament li ġew stmati mill-Bulgarija u s-Slovakkja issa jammontaw għal EUR 28 miljun u EUR 92 miljun rispettivament. Għalkemm it-tliet Stati Membri huma fl-aħħar mill-aħħar responsabbli biex jiżguraw li riżorsi finanzjarji adegwati huma disponibbli kemm għad-dekummissjonar kif ukoll għad-disponiment finali, il-konfinanzjament tagħhom tal-programmi tal-UE għad-dekummissjonar jibqa’ limitat ħafna. Il-Kummissjoni ma ħarġitx gwida ċara dwar ir-rekwiżiti ta’ kofinanzjament. Il-livelli tal-persunal naqsu fit-tliet impjanti kollha minn meta dawn kienu operazzjonali bis-sħiħ, iżda xi fondi tal-UE qed jintużaw biex ikopru l-ispiża tal-persunal li jaħdem fuq il-manutenzjoni sikura tal-impjanti. Fl-2011, il-Kummissjoni indikat li hija ma tipprevedi l-ebda estensjoni ulterjuri tal-appoġġ finanzjarju mill-UE wara l-2020.

Rakkomandazzjoni 3: jenħtieġ li t-tliet Stati Membri jirrikonoxxu r-rwol proprju tagħhom fl-iżgurar li l-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas jiġi rrispettat, u jenħtieġ li jkunu lesti jużaw fondi nazzjonali biex ikopru l-ispejjeż tad-dekummissjonar, kif ukoll l-ispiża tad-disponiment finali, kemm fil-perjodu attwali ta’ finanzjament kif ukoll warajh.

Rakkomandazzjoni 4: jenħtieġ li l-Kummissjoni tfittex żidiet fil-kofinanzjament nazzjonali matul il-perjodu ta’ finanzjament 2014-2020. Pereżempju, jenħtieġ li hija tiddefinixxi b’mod ċar, f’deċiżjoni tal-Kummissjoni, il-kundizzjonijiet “eċċezzjonali ġġustifikati tajjeb” li taħthom il-proġetti jistgħu jiġu ffinanzjati bis-sħiħ mill-UE taħt il-programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari.

Rakkomandazzjoni 5: Jenħtieġ li l-programmi ddedikati ta’ finanzjament għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari fil-Litwanja, fil-Bulgarija u s-Slovakkja ma jitkomplewx wara l-2020. Jekk tiġi stabbilita ħtieġa ċara għall-użu ta’ fondi tal-UE wara l-2020, f’wieħed jew aktar mit-tliet Stati Membri kwalunkwe finanzjament futur mill-UE li jiġi propost mill-Kummissjoni u maqbul mil-leġiżlatur għandu jinkludi l-inċentivi t-tajbin biex id-dekummissjonar jiġi segwit, inkluża l-limitazzjoni biż-żmien u l-ibbażar fuq livelli xierqa ta’ kofinanzjament mill-Istati Membri. Mod wieħed biex isir dan ikun li jitqies it-twessigħ tal-aċċess għall-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej biex ikunu jistgħu jiġu koperti l-attivitajiet ta’ dekummissjonar ta’ impjanti nukleari, filwaqt li jiġu ssodisfati dawn il-kundizzjonijiet.

Rakkomandazzjoni 6: jenħtieġ li l-Kummissjoni tippermetti li jintuża finanzjament mill-UE, taħt il-programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari, biex tiġi ffinanzjata biss l-ispiża tal-persunal li l-ħidma sħiħa tiegħu tkun fuq attivitajiet ta’ dekummissjonar.

IX

Il-valutazzjoni mill-Kummissjoni dwar jekk il-pjanijiet ta’ finanzjament u ta’ dekummissjonar jissodisfawx il-kundizzjonalitajiet ex ante kienet inadegwata.

Rakkomandazzjoni 7: jenħtieġ li l-Kummissjoni tikkompleta l-valutazzjoni tagħha tal-kundizzjonalitajiet ex ante.

X

L-ispejjeż futuri mhux dejjem jiġu rikonoxxuti bħala provvedimenti u/jew inklużi fin-noti tal-kontijiet. Dan jillimita t-trasparenza u jfixkel l-abbiltà tal-awtoritajiet rilevanti li jippjanaw b’mod adegwat kif għandhom jitħallsu l-ispejjeż futuri tad-dekummissjonar u tad-disponiment minn fjuwil nukleari użat.

Rakkomandazzjoni 8: jenħtieġ li l-Kummissjoni taħdem flimkien mal-Istati Membri rilevanti kollha, biex b’hekk l-ispejjeż futuri kollha li huma assoċjati mad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari u mad-disponiment finali minn fjuwil użat jiġu kontabilizzati kif xieraq, b’mod trasparenti li jkun konsistenti mal-istandards rilevanti tal-kontabbiltà.

Introduzzjoni

01

Meta l-Litwanja, il-Bulgarija u s-Slovakkja kienu pajjiżi kandidati għal sħubija fl-Unjoni Ewropea (UE), waħda mill-kundizzjonijiet għall-adeżjoni tagħhom kienet l-għeluq u d-dekummissjonar sussegwenti ta’ tmien reatturi nukleari tal-ewwel ġenerazzjoni, tat-tip Sovjetiku, fi tliet siti ta’ impjanti tal-enerġija nukleari³ (ara l-Figura 1 u l-Anness I). Peress li titjib sal-livell tal-istandards ta’ sikurezza tal-Punent kien meqjus bħala mhux ekonomiku, matul in-negozjati tal-adeżjoni ġie maqbul li dawn ir-reatturi jingħalqu qabel tmiem il-perjodi tal-ħajja intenzjonata tagħhom⁴. It-tliet siti jitħaddmu minn intrapriżi tal-Istat.

Figura 1

L-impjanti tal-enerġija nukleari fil-Litwanja, fil-Bulgarija u s-Slovakkja koperti mill-programmi ta’ għajnuna tal-UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq informazzjoni pprovduta mill-impjanti tal-enerġija nukleari. Ritratti © Impjant tal-enerġija nukleari ta’ Bohunice (BNPP), impjant tal-enerġija nukleari ta’ Kozloduy (KNPP), impjant tal-enerġija nukleari ta’ Ignalina (INPP).

02

L-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Bohunice V1 fis-Slovakkja u l-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Kozloduy fil-Bulgarija t-tnejn għandhom reatturi tal-enerġija ilma-ilma (VVER), li huma subkategorija ta’ reatturi tal-ilma taħt pressjoni (ara l-Figura 2). Preċedentement, dan it-tip ta’ reattur ġie dekummissjonat fi bnadi oħra fl-Ewropa.

Figura 2

Immaġni ta’ impjant tal-enerġija nukleari b’reattur tal-ilma taħt pressjoni (VVER-440/230)

Sors: Il-QEA.

03

Ir-reattur fl-impjant ta’ Ignalina fil-Litwanja huwa reattur moderat bil-grafit (RBMK-1500), subkategorija ta’ reatturi bil-misħun, komunement imsejjaħ ukoll reattur tat-tip Chernobyl (ara l-Figura 3). Din hija l-ewwel darba li qed jiġi dekummissjonat reattur moderat bil-grafit⁵.

Figura 3

Immaġni ta’ impjant tal-enerġija nukleari b’reattur moderat bil-grafit (RBMK-1500)

Sors: Il-QEA.

Il-programmi ta’ għajnuna tal-UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari

04

L-għeluq u d-dekummissjonar sussegwenti ta’ dawn ir-reatturi nukleari qabel tmiem il-perjodu tal-ħajja intenzjonata tagħhom kienu jirrappreżentaw piż finanzjarju u ekonomiku sinifikanti għat-tliet Stati Membri kkonċernati, aktar u aktar minħabba l-fatt li huma ma kinux akkumulaw fondi nazzjonali biex ikopru l-ispiża sħiħa tad-dekummissjonar u ma kellhomx l-infrastruttura meħtieġa għall-ġestjoni tal-iskart⁶.

05

L-UE qablet li tipprovdi appoġġ finanzjarju mill-1999 ‘il quddiem. Dan beda taħt il-programm PHARE, li kien strument ta’ qabel l-adeżjoni maħsub biex iwassal għajnuna finanzjarja u teknika lill-pajjiżi kandidati fl-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant. Ladarba t-tliet pajjiżi ssieħbu fl-UE, l-appoġġ kompla taħt il-programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari (NDAPs) fuq il-bażi tad-dispożizzjonijiet fit-trattati individwali tal-adeżjoni u fir-regolamenti tal-Kunsill (ara l-Anness II għal ħarsa ġenerali)⁷. Għal kull pajjiż, ġie stabbilit programm separat u ddedikat ta’ appoġġ.

06

Bejn il-bidu tal-programmi ta’ appoġġ fl-1999 u sal-2013, dawn il-programmi kienu jinvolvu:

οmiżuri ta’ dekummissjonar bħala għajnuna biex itaffu ftit mill-piż finanzjarju li jkun hemm fuq dawn l-Istati Membri waqt li jibdew jiddekummissjonaw l-impjanti;

οmiżuri bħala għajnuna biex jimmitigaw xi wħud mill-effetti tal-kapaċità mitlufa ta’ produzzjoni nazzjonali tal-enerġija minħabba għeluq bikri.

07

Fil-perjodu attwali 2014-2020, il-miżuri ta’ dekummissjonar⁸ biss huma eliġibbli issa għal finanzjament taħt il-programmi ta’ għajnuna tal-UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari, programmi li jsegwu l-objettivi speċifiċi deskritti fil-qosor fit-Tabella 1.

Tabella 1

Objettivi speċifiċi tal-programmi ta’ għajnuna tal-UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari għall-perjodu 2014-2020

Programm | Objettivi speċifiċi
Ignalina, il-Litwanja | It-tneħħija tal-fjuwils mill-qalba tar-reattur tal-unità 2 u mill-pixxini għall-ħżin tal-fjuwil tar-reatturi tal-unitajiet 1 u 2 għal ġol-faċilità ta’ ħżin fin-niexef ta’ fjuwil użat.
Iż-żamma tal-unitajiet tar-reattur b’mod sikur.
L-operazzjonijiet ta’ żarmar tas-sala tat-turbina u tal-bini sekondarju l-ieħor.
Il-ġestjoni sikura tal-iskart li ġej mill-proċess tad-dekummissjonar skont pjan iddettaljat għall-ġestjoni tal-iskart.
Kozloduy, il-Bulgarija | L-operazzjonijiet ta’ żarmar fis-swali tat-turbini tal-unitajiet 1 sa 4 u tal-bini sekondarju.
Iż-żarmar tal-komponenti l-kbar u tat-tagħmir li jinsabu fil-bini tar-reatturi tal-unitajiet 1 sa 4.
Il-ġestjoni sikura tal-iskart (li ġej) mill-proċess tad-dekummissjonar skont pjan iddettaljat għall-ġestjoni tal-iskart.
Bohunice, is-Slovakkja | L-operazzjonijiet ta’ żarmar fis-sala tat-turbini u fil-binjiet sekondarji tar-reatturi V1.
Iż-żarmar tal-komponenti u tat-tagħmir ta’ daqs kbir li jinsabu fil-binjiet tar-reatturi V1.
Il-ġestjoni sikura tal-iskart li ġej mill-proċess tad-dekummissjonar skont pjan iddettaljat għall-ġestjoni tal-iskart.
Kollha | Miżuri possibbli għaż-żamma ta’ livell għoli ta’ sikurezza fl-unitajiet li qed jiġu dekummissjonati, inkluż appoġġ għall-persunal tal-impjanti tal-enerġija nukleari.

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq ir-Regolamenti tal-Kunsill (Euratom) Nru 1368/2013 u Nru 1369/2013.

08

Sal-2020, l-appoġġ mill-UE jkun ammonta għal total ta’ EUR 3.8 biljun (ara l-Figura 4).

Figura 4

L-għajnuna tal-UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari mogħtija lil-Litwanja, lill-Bulgarija u s-Slovakkja mill-1999 sal-2020

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq data mill-Kummissjoni Ewropea.

09

L-akbar sehem mar għal-Litwanja, segwita mill-Bulgarija u mbagħad mis-Slovakkja (ara l-Figura 5)⁹.

Figura 5

Sehem, għal kull Stat Membru, tal-għajnuna kumplessiva tal-UE għad-dekummissjonar mill-1999 sal-2020

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq data mill-Kummissjoni Ewropea.

10

Fil-valutazzjoni tagħha tal-impatt imħejjija għall-perjodu finanzjarju 2014-2020, il-Kummissjoni ddikjarat li hija ma pprevediet l-ebda estensjoni ulterjuri tal-appoġġ finanzjarju mill-UE wara l-2020¹⁰.

Xi jkun dekummissjonar ta’ impjanti nukleari?

11

Id-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari huwa l-pass finali fiċ-ċiklu tal-ħajja ta’ impjant tal-enerġija nukleari. Madwar l-Ewropa, għadd dejjem jikber ta’ impjanti tal-enerġija nukleari diġà qed jiġu dekummissjonati jew se jiġu dekummissjonati fit-terminu qasir/medju. Fi tmiem l-2015, kien hemm 129 reattur nukleari li kienu qed joperaw fl-UE, u 91 reattur nukleari ieħor li kienu ngħalqu, li minnhom 3 kienu ġew kompletament dekummissjonati (ara l-Anness III). Huwa stmat li aktar minn 50 mill-129 reattur li qed joperaw se jingħalqu sal-2025¹¹.

Figura 6

Status tar-reatturi tal-enerġija nukleari fl-UE fil-31 ta’ Diċembru 2015

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq data mill-Kummissjoni Ewropea u mis-Sistema ta’ Informazzjoni dwar ir-Reatturi tal-Enerġija (PRIS) tal-IAEA.

12

Id-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari jinvolvi firxa ta’ proċessi speċifiċi, li xi wħud minnhom joperaw b’mod parallel. Il-proċess ikun komplet ladarba s-sit ikun tnaddaf sal-punt fejn l-art tista’ terġa tintuża jew tiġi żviluppata mill-ġdid, jew minħajr l-ebda restrizzjoni (status ta’ “sit f’maħdar”) jew inkella suġġett għal ċerti restrizzjonijiet (status ta’ “sit abbandunat”), skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali. It-tliet siti kollha fil-Litwanja, fil-Bulgarija u s-Slovakkja għandhom jiġu dekummissjonati għal status ta’ “sit abbandunat”.

13

It-tliet Stati Membri kollha għażlu l-istrateġija ta’ dekummissjonar tat-tip “żarmar immedjat”, aktar milli l-istrateġija tat-tip “żarmar differit” jew “interkjużura sikura fuq terminu twil”. B’żarmar immedjat, id-dekummissjonar jibda ftit wara l-għeluq permanenti tal-operazzjoni. Bl-istrateġija alternattiva ta’ żarmar differit, ladarba l-fjuwil nukleari jkun tneħħa, faċilità sħiħa jew parti minnha li jkun fiha materjal radjuattiv tiġi pproċessata jew inkella tinżamm fi stat sikur ta’ ħżin sakemm sussegwentement tiġi dekontaminata u/jew żarmata¹².

14

Id-dekummissjonar jinvolvi kemm xogħol konvenzjonali ta’ dekummissjonar industrijali, bħad-demolizzjoni tas-sala tat-turbini, kif ukoll attivitajiet speċjalizzati ħafna li jittrattaw il-materjal radjuattiv fuq il-post. L-ippjanar tas-sekwenza korretta ta’ attivitajiet u l-identifikazzjoni tal-proċeduri u l-metodoloġiji li għandhom jiġu segwiti huwa importanti.

15

Il-Figura 7 turi l-proċessi prinċipali involuti fid-dekummissjonar ta’ impjant tal-enerġija nukleari.

Figura 7

Proċessi prinċipali involuti fid-dekummissjonar ta’ impjant tal-enerġija nukleari

Sors: Il-QEA.

16

Jeħtieġ li l-operaturi tal-faċilitajiet nukleari jħejju u jaġġornaw pjan finali tad-dekummissjonar li jkun fih pjan ta’ finanzjament u li jippreżenta l-attivitajiet meħtieġa kollha, kif ukoll l-iskedar tagħhom u l-ispejjeż stmati għalihom¹³. L-appoġġ mill-UE għandu jiġi implimentat skont dawn il-pjanijiet, waqti li dejjem jinżamm l-ogħla livell ta’ sikurezza¹⁴.

17

L-attivitajiet kollha mwettqa matul iċ-ċiklu tal-ħajja ta’ impjant tal-enerġija nukleari, inkluż id-dekummissjonar, jiġu rregolati u jeħtieġu liċenzja minn awtorità nazzjonali.

Ġestjoni ta’ skart radjuattiv

18

L-istadji kollha taċ-ċiklu tal-fjuwil nukleari jiġġeneraw skart radjuattiv. L-iskema ta’ klassifikazzjoni tal-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija Atomika (IAEA) tiddefinixxi sitt klassijiet ta’ skart radjuattiv, skont il-livell ta’ radjuattività, kif jidher fit-Tabella 2.

Tabella 2

Klassijiet ta’ skart radjuattiv u l-ġestjoni tagħhom u d-disponiment minnhom

Klassi
Deskrizzjoni
Ġestjoni u disponiment
(il-fond ta’ taħt l-art huwa indikattiv biss)

Eżentat
Skart li fih konċentrazzjonijiet tant żgħar ta’ radjonuklidi li huwa ma jeħtieġx provvedimenti għar-radjuprotezzjoni u li jista’ jiġi ddispensat minn kontroll regolatorju.
livell tal-art
rilaxx liberu, miżbla

B’ħajja qasira ħafna
Skart li fih biss radjonuklidi b’nofs ħajja qasira ħafna b’konċentrazzjonijiet ta’ attività li huma ogħla mil-livelli dispensatorji.
livell tal-art
ħżin għad-dekompożizzjoni

Ta’ livell baxx ħafna
Skart li mhux neċessarjament jissodisfa l-kriterji għall-iskart eżentat, iżda li ma jeħtieġx livell għoli ta’ konteniment u ta’ iżolament.
livell tal-art
landfill

Ta’ livell baxx
Skart b’ammonti limitati ta’ radjonuklidi b’ħajja twila. Tali skart jeħtieġ iżolament u konteniment robusti għal perjodi ta’ żmien li jistgħu jkunu daqs ftit mijiet ta’ snin.
taħt l-art
viċin is-superfiċje (< 30 metru)

Ta’ livell intermedju
Skart li minħabba l-kontenut tiegħu, b’mod partikolari ta’ radjonuklidi b’ħajja twila, jeħtieġ grad ogħla ta’ konteniment iżda l-ebda provvediment, jew provvediment limitat għad-disspiazzjoni tas-sħana.
taħt l-art
fond intermedju (30-100 metru)

Livell għoli
Skart b’livelli ta’ konċentrazzjoni ta’ attività, li huma għoljin biżżejjed biex jiġġeneraw kwantitajiet sinifikanti ta’ sħana jew b’ammonti kbar ta’ radjonuklidi b’ħajja twila. Il-fjuwil nukleari użat jaqa’ taħt din il-kategorija.
taħt l-art
disponiment ġeoloġiku (> 400 metru)

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq l-Istandards tas-sikurezza tal-IAEA, “General Safety Guide No GSG-1, Classification of Radioactive Waste” (Gwida Ġenerali dwar is-Sikurezza Nru GSG-1, Klassifikazzjoni ta’ Skart Radjuattiv), 2009.

19

Kull klassi teħtieġ teknoloġiji u metodi diffferenti għall-konteniment sikur u l-ġestjoni sikura tal-iskart. Fil-limitu l-aktar baxx tal-ispettru, skart eżentat jista’ sempliċiment jintrema flimkien ma’ skart domestiku. Fil-każ estrem l-ieħor, skart ta’ livell għoli, bħal fjuwil nukleari użat, għandu livell tant għoli ta’ radjuattività li jeħtieġ l-ogħla grad ta’ konteniment u ta’ iżolament biex jiġu żgurati s-sigurtà u s-sikurezza fuq terminu twil. Id-disponiment f’maħżen ġeoloġiku fond, imħaffer bosta mijiet ta’ metri taħt l-art, huwa ġeneralment rikonoxxut bħala l-għażla ppreferuta għad-disponiment finali minn skart ta’ livell għoli¹⁵. Skont l-Istandards tas-Sikurezza tal-IAEA, il-ġestjoni tal-iskart tkun għadha mhix kompleta meta jintemm il-proċess ta’ dekummissjonar ta’ impjanti nukleari, peress li l-iskart ta’ livell għoli jkun għadu ma ntremiex f’faċilità ta’ diponiment finali¹⁶.

“Min iniġġes iħallas” bħala prinċipju tal-UE u prinċipju internazzjonali

20

Il-ġestjoni ta’ fjuwil użat u ta’ skart radjuattiv fl-Unjoni Ewropea huwa rregolat mid-”Direttiva dwar l-Iskart Radjuattiv”¹⁷. Ir-rekwiżiti tagħha huma bbażati fuq il-konvenzjoni 1997 tal-IAEA, li għaliha l-Litwanja, il-Bulgarija u s-Slovakkja huma firmatarji¹⁸. Din il-konvenzjoni tobbliga lill-pajjiżi kontraenti tagħha biex japplikaw il-prinċipju ta’ “min iniġġes iħallas”, li jfisser li huwa mistenni li l-produtturi tal-iskart jerfgħu l-ispejjeż tal-ġestjoni tiegħu biex jiġi evitat li ssir ħsara għas-saħħa tal-bniedem u għall-ambjent¹⁹. Prinċipju ieħor li jirfed il-Konvenzjoni huwa li l-piż tal-ġestjoni ta’ skart nukleari ma għandux jiġi impost b’mod mhux dovut fuq il-ġenerazzjonijiet futuri. Dan huwa rifless fid-Direttiva dwar l-Iskart Radjuattiv, li tiddikjara li “għandu jkun obbligu etiku ta’ kull Stat Membru li jevita kwalunkwe piż mhux dovut fuq il-ġenerazzjonijiet futuri fir-rigward ta’ fjuwil użat u skart radjuattiv, kif ukoll kwalunkwe skart radjuattiv mistenni mid-diżattivazzjoni (dekummissjonar) ta’ installazjonijiet nukleari eżistenti”²⁰.

Ir-rwoli u r-responsabbiltajiet ta’ atturi taħt il-programmi ta’ għajnuna tal-UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari

21

Kif permess taħt id-dispożizzjonijiet legali rilevanti, il-Kummissjoni Ewropea għażlet li timmaniġġja l-programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari permezz ta’ ġestjoni indiretta²¹. F’din il-modalità ta’ ġestjoni, il-Kummissjoni tafda l-kompiti ta’ implimentazzjoni tal-baġit lil korpi ta’ implimentazzjoni (ara l-Anness IV), iżda żżomm ir-responsabbiltà kumplessiva u l-obbligu ta’ rendikont għall-implimentazzjoni tal-baġit tal-UE. Għalhekk, il-Kummissjoni għandha tiżgura li l-korpi ta’ implimentazzjoni jkollhom stabbiliti strutturi adegwati ta’ kontroll u monitoraġġ. Il-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp (BERŻ) jaġixxi bħala korp ta’ implimentazzjoni għal dawn it-tliet programmi kollha.

22

Barra minn hekk, fil-Litwanja l-Aġenzija Ċentrali tal-Immaniġġjar tal-Proġetti, korp nazzjonali tas-settur pubbliku, taġixxi bħala t-tieni korp ta’ implimentazzjoni, u twettaq l-istess funzjonijiet bħall-BERŻ għall-proġetti li jitqiegħdu taħt il-ġestjoni tagħha²². Fi żmien l-awditu, il-proġetti l-ġodda kollha twasslu permezz tal-Aġenzija Ċentrali tal-Immaniġġjar tal-Proġetti. Il-BERŻ se jibqa’ inkarigat mill-proġetti li preċedentement tqiegħdu taħt ir-responsabbiltà tiegħu.

23

Il-tliet Stati Membri huma obbligati li jistabbilixxu strutturi nazzjonali xierqa għall-implimentazzjoni tal-programmi u li jieħdu l-passi meħtieġa kollha biex ineħħu kwalunkwe ostakolu legali jew amministrattiv għall-funzjonament xieraq tal-programmi rispettivi tagħhom għad-dekummissjonar²³. L-Istati Membri jinnominaw koordinatur tal-programmi, mill-ministeru responsabbli għall-politika dwar l-enerġija, li jassumi r-responsabbiltà kumplessiva għall-ippjanar, il-koordinazzjoni u l-monitoraġġ tal-programmi rispettivi għad-dekummissjonar fil-livell nazzjonali.

24

Il-Litwanja ħatret ukoll il-Ministeru tal-Finanzi biex jaġixxi bħala l-koordinatur finanzjarju responsabbli għas-sorveljanza finanzjarja tal-Aġenzija Ċentrali tal-Immaniġġjar tal-Proġetti.

25

Il-benefiċjarji prinċipali tal-programmi huma l-operaturi tal-impjanti tal-enerġija nukleari u/jew id-detenturi tal-liċenzji tad-dekummissjonar, li huma intrapriżi tal-Istat. Huma responsabbli għall-eżekuzzjoni tal-proġetti ladarba l-proposti jkunu ġew approvati.

26

Kull sena l-Istati Membri jipproponu programm ta’ ħidma annwali li jiddeskrivi fil-qosor l-użu previst tal-finanzjament. Il-Kummissjoni mbagħad tapprova d-deċiżjonijiet ta’ finanzjament, wara li tikkonsulta lill-Kumitat tal-Programmi ta’ Għajnuna għad-Dekummissjonar ta’ Impjanti Nukleari, li hu magħmul minn rappreżentanti mit-28 Stat Membru tal-UE. Hija tapprova wkoll id-dokumentazzjoni dwar il-proġetti individwali li għandhom jiġu ffinanzjati bl-użu ta’ għajnuna mill-UE, kif magħżula mill-korp ta’ implimentazzjoni. Wara koordinazzjoni fil-livell nazzjonali, il-koordinatur tal-programmi jippreżenta proposti ġodda lill-BERŻ għal proġetti biex dawn jiġu approvati u, fil-Litwanja, lill-Aġenzija Ċentrali tal-Immaniġġjar tal-Proġetti. Wara l-verifikazzjoni, il-korpi ta’ implimentazjoni jippreżentaw, lill-Kummissjoni, il-proposti għal proġetti.

27

Skont l-arranġamenti kuntrattwali, il-Kummissjoni mbagħad tittrasferixxi l-fondi rilevanti lill-BERŻ kif ukoll għal-Litwanja, lill-Aġenzija Ċentrali tal-Immaniġġjar tal-Proġetti. Dawn il-korpi mbagħad jimmonitorjaw l-implimentazzjoni tal-proġetti.

Rapport speċjali preċedenti tal-QEA dwar id-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari

28

F’Rapport Speċjali tal-2011, il-Qorti Ewropea tal-Awdituri preċedentement eżaminat l-għajnuna finanzjarja tal-UE għad-diżattivazzjoni (dekummissjonar) ta’ impjanti nukleari fil-Bulgarija, fil-Litwanja u s-Slovakkja²⁴.

3L-impjant ta’ Kozloduy fil-Bulgarija u l-impjant ta’ Bohunice fis-Slovakkja għandhom reatturi li qed joperaw maġenb dawk li qed jiġu dekummissjonati. F’dan ir-rapport it-terminu “impjant” jintuża biex jirreferi biss għar-reatturi li qed jiġu dekummissjonati.

4DOC/97/8, Strasburgu/Brussell, il-15 ta’ Lulju 1997, “Agenda 2000 - Summary and conclusions of the opinions of Commission concerning the Applications for Membership to the European Union presented by the candidates Countries” (Aġenda 2000 - Sommarju u konklużjonijiet tal-opinjonijiet tal-Kummissjoni dwar l-Applikazzjonijiet għal Sħubija fl-Unjoni Ewropea li ġew ippreżentati mill-Pajjiżi kandidati); Assoċjazzjoni tar-Regolaturi Nukleari tal-Ewropa tal-Punent (WENRA), “Nuclear Safety in EU Candidate Countries” (Sikurezza Nukleari fil-Pajjiżi Kandidati tal-UE), Ottubru 2000.

5Għalkemm ingħalqu, l-unitajiet tar-reattur f’Chernobyl ma ġewx dekummissjonati. Wara l-inċident li seħħ fl-1986, l-unità 4 tar-reattur ġiet inkaxxata f’”sarkofagu”.

6Id-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal tal-Kummissjoni “Nuclear Decommissioning Assistance Programme data” (Data dwar il-Programm ta’ Għajnuna għad-Dekummissjonar ta’ Impjanti Nukleari) (SEC(2011) 914 final).

7Barra l-appoġġ mill-UE, il-Litwanja u l-Bulgarija rċevew ukoll għotjiet separati mill-Kontijiet tas-Sikurezza Nukleari mmaniġġjati mill-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp (BERŻ) għas-sikurezza nukleari operazzjonali.

8Miżuri ta’ mitigazzjoni, inkluża l-effiċjenza fl-enerġija u l-enerġija rinnovabbli huma eliġibbli għal finanzjament taħt il-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej, li minnhom jibbenefikaw it-tliet Stati Membri kollha.

9F’dan ir-rapport, l-Istati Membri huma elenkati fl-ordni tad-daqs tal-programmi rispettivi tagħhom kif ġej: il-Litwanja, il-Bulgarija u s-Slovakkja.

10SEC(2011) 1387 final, Commission Staff Working Paper, Impact assessment (id-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal tal-Kummissjoni, Valutazzjoni tal-impatt).

11COM(2016) 177 final tal-4 ta’ April 2016, p. 7, “Programm Nukleari Illustrattiv ippreżentat skont l-Artikolu 40 tat-Trattat Euratom għall-opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew”, li minn hawn ‘il quddiem jissejjaħ il-Programm Nukleari Illustrattiv 2016 tal-Kummissjoni.

12L-Istandards tas-Sikurezza tal-IAEA, “Decommissioning of Facilities, General Safety Requirements No. GSR Part 6” (Dekummissjonar tal-Faċilitajiet, Rekwiżiti Ġenerali ta’ Sikurezza, Nru GSR il-Parti 6), l-2014.

13L-Istandards tas-Sikurezza tal-IAEA, “General Safety Requirements Part 6” (Rekwiżiti Ġenerali ta’ Sikurezza, il-Parti 6), pp. 15-16.

14L-Artikolu 2(1) tar-Regolamenti tal-Kunsill (Euratom) Nru 1368/2013 u Nru 1369/2013.

15L-Istandards tas-Sikurezza tal-IAEA, “General Safety Guide No GSG-1, Classification of Radioactive Waste” (Gwida Ġenerali dwar is-Sikurezza Nru GSG-1, Klassifikazzjoni ta’ Skart Radjuattiv), 2009, p. 6.

16L-Istandards tas-Sikurezza tal-IAEA, “General Safety Guide No GSG-1, Classification of Radioactive Waste” (Gwida Ġenerali dwar is-Sikurezza Nru GSG-1, Klassifikazzjoni ta’ Skart Radjuattiv), 2009, p. 3.

17Id-Direttiva tal-Kunsill 2011/70/Euratom tad-19 ta’ Lulju 2011 li tistabbilixxi qafas Komunitarju għall-ġestjoni responsabbli u sikura ta’ fjuwil użat u skart radjuattiv (ĠU L 199, 2.8.2011, p. 48).

18L-IAEA, “Joint Convention on the Safety of Spent Fuel Management and on the Safety of Radioactive Waste Management” (Il-Konvenzjoni Konġunta dwar is-Sikurezza tal-Ġestjoni ta’ Fjuwil Użat u dwar is-Sikurezza tal-Ġestjoni ta’ Skart Radjuattiv).

19L-Artikolu 21 tal-Konvenzjoni Konġunta tal-IAEA dwar is-Sikurezza tal-Ġestjoni ta’ Fjuwil Użat u dwar is-Sikurezza tal-Ġestjoni ta’ Skart Radjuattiv jaqra hekk: “Each Contracting Party shall ensure that prime responsibility for the safety of spent fuel or radioactive waste management rests with the holder of the relevant licence and shall take the appropriate steps to ensure that each such licence holder meets its responsibility” (Kull Parti Kontraenti għandha tiżgura li d-detentur tal-liċenzja rilevanti jkollu r-responsabbiltà primarja għas-sikurezza tal-ġestjoni ta’ fjuwil użat jew ta’ skart radjuattiv u għandha tieħu l-passi xierqa biex tiżgura li kull wieħed mid-detenturi ta’ tali liċenzja jissodisfa r-responsabbiltà tiegħu).

20Il-premessa 24 tad-Direttiva tal-Kunsill 2011/70/Euratom.

21L-Artikolu 58(3) tar-Regolament (UE, Euratom) Nru 966/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-25 ta’ Ottubru 2012 dwar ir-regoli finanzjarji applikabbli għall-baġit ġenerali tal-Unjoni u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KE, Euratom) Nru 1605/2002 (ĠU L 298, 26.10.2012, p. 1), emendat l-aħħar bir-Regolament (UE, Euratom) Nru 2015/1929 tat-28 ta’ Ottubru 2015.

22Is-Slovakkja pproponiet formalment it-twaqqif tat-tieni kanal nazzjonali ta’ implimentazzjoni, fejn l-Aġenzija Slovakka tal-Innovazzjoni u l-Enerġija topera flimkien mal-BERŻ.

23L-Artikolu 4 tal-Commission Implementing Decision of 7.8.2014 on the rules of application for the nuclear decommissioning assistance programmes for Bulgaria, Lithuania and Slovakia for the period 2014-2020 (Id-Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni tas-7.8.2014 dwar ir-regoli ta’ applikazzjoni għall-programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari fil-Bulgarija, fil-Litwanja u s-Slovakkja għall-perjodu 2014-2020), C(2014) 5449 final.

24Ir-Rapport Speċjali Nru 16/2011, Għajnuna finanzjarja tal-UE għad-diżattivazzjoni ta’ impjanti nukleari fil-Bulgarija: kisbiet u sfidi futuri (http://eca.europa.eu).

Ambitu u approċċ tal-awditjar

29

Dan l-awditu fittex li jiddeterimina jekk seħħx progress fl-implimentazzjoni tal-programmi ta’ għajnuna tal-UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari għal-Litwanja, għall-Bulgarija u s-Slovakkja mill-2011 ‘il hawn, meta aħna ppubblikajna r-rapport preċedenti tagħna²⁵.

30

B’mod partikolari, aħna eżaminajna jekk il-programmi kinux wettqu progress f’termini ta’:

-iż-żarmar tal-impjanti, il-ksib tal-liċenzji meħtieġa u l-istabbiliment ta’ infrastruttura għall-ġestjoni ta’ fjuwil użat u tal-iskart;

-l-istabbiliment ta’ valutazzjoni affidabbli tal-ispejjeż u l-iżgurar tal-fondi meħtieġa għall-ikkompletar tad-dekummissjonar.

31

F’kull wieħed mit-tliet Stati Membri aħna żorna s-siti kkonċernati, analizzajna d-dokumentazzjoni dwar il-programmi u l-proġetti, u intervistajna uffiċjali tal-Istati Membri, operaturi tal-impjanti tal-enerġija nukleari, detenturi tal-liċenzji nazzjonali ta’ ġestjoni ta’ skart radjuattiv, awtoritajiet regolatorji, u uffiċjali mill-korpi ta’ implimentazzjoni u mill-Kummissjoni Ewropea.

32

Biex nivvalutaw il-progress li seħħ fil-livell tal-proġetti, aħna għażilna 17-il proġett iffinanzjat mill-UE ta’ infrastruttura u mhux ta’ infrastruttura, għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari fit-tliet Stati Membri (ara l-Anness V). Aħna għażilna proġetti fejn konna għamilna s-sejbiet l-aktar kruċjali fir-rapport preċedenti tagħna, u proġetti li huma ta’ importanza kbira għad-dekummissjonar. Aħna ġbarna wkoll data dwar id-dewmien u l-ispejjeż akbar milli ppjanat, li jaffettwaw 18-il proġett ewlieni ta’ infrastruttura li għadhom għaddejjin (l-Anness VI).

33

Aħna identifikajna wkoll, fejn possibbli, eżempji ta’ titjib emerġenti tal-prattika fit-tliet Stati Membri u ta’ tħaris ġenerali ‘l quddiem. Għal din il-fini, aħna inkludejna żjara lis-sit ta’ kostruzzjoni tal-ewwel maħżen ġeoloġiku fond fid-dinja, li jinsab fil-Finlandja (ara l-Anness VII).

34

Ix-xogħol tal-awditjar twettaq minn April 2015 sa April 2016.

35

L-awditu tagħna ma kopriex il-konformità tan-nefqa tal-proġetti mar-regoli speċifiċi għall-fondi. Lanqas ma kopra l-proċeduri ta’ akkwist pubbliku. Aħna ma vvalutajniex is-sigurtà radjuattiva jew is-sikurezza tal-installazzjonijiet, peress li din hija r-responsabbiltà tal-awtoritajiet nazzjonali rilevanti. Bl-ebda mod ma fittixna li nagħmlu każ favur jew kontra l-enerġija nukleari, u lanqas li nisiltu konklużjonijiet dwar it-taħlita tal-provvista tal-enerġija fl-UE; kwistjonijiet bħal dawn mhumiex diskussi f’dan ir-rapport.

25Ir-Rapport Speċjali Nru 16/2011.

Osservazzjonijiet

Seħħ xi progress fid-dekummissjonar mill-2011 ‘il hawn, iżda sfidi kruċjali huma mistennija fil-ġejjieni

36

Din it-taqsima tippreżenta s-sejbiet tagħna li jirrigwardaw il-progress li seħħ mill-2011 ‘il hawn fil-proċess ta’ dekummissjonar li huwa appoġġat mill-programmi ta’ għajnuna tal-UE, filwaqt li tenfasizza kwalunkwe dewmien li jaffettwa proġetti ewlenin ta’ infrastruttura.

Seħħ progress f’żoni mhux ikkontrollati, iżda d-dekummissjonar ta’ binjiet tar-reatturi għad irid jinbeda u l-infrastruttura għall-ġestjoni ta’ skart radjuattiv hija biss parzjalment kompleta

37

Għal kull wieħed mit-tliet impjanti tal-enerġija nukleari aħna eżaminajna:

-il-punt sa fejn l-għeluq tal-impjanti tal-enerġija nukleari huwa irriversibbli;

-il-progress li seħħ fl-attivitajiet ta’ żarmar fiż-żoni mhux ikkontrollati u fiż-żoni kkontrollati;

-id-disponibbiltà tal-infrastruttura, għall-ġestjoni ta’ fjuwil użat u tal-iskart, li hija meħtieġa għall-attivitajiet ta’ dekummissjonar u ta’ żarmar.

L-awtoritajiet nazzjonali jiddikjaraw li l-għeluq tal-impjanti huwa irriversibbli issa, iżda l-outputs mistennija tal-Kummissjoni għadhom ma ntlaħqux

38

Fl-2011, il-Kummissjoni identifikat erba’ outputs mistennija li kellhom jiġu ssodisfati qabel ma l-għeluq ta’ impjant tal-enerġija nukleari jkun jista’ jitqies irriversibbli²⁶. It-Tabella 3 turi l-valutazzjoni tagħna tal-punt sa fejn dawn l-outputs mistennija ntlaħqu fil-Litwanja, fil-Bulgarija u s-Slovakkja.

39

L-awtoritajiet fil-Litwanja, fil-Bulgarija u s-Slovakkja jaffermaw li l-progress miksub ifisser li l-għeluq huwa effettivament irriversibbli issa, peress li ma jibqax teknikament vijabbli jew kosteffettiv li jerġgħu jinbdew l-operazzjonijiet²⁷.

Tabella 3

Valutazzjoni mill-QEA tal-ilħuq tal-outputs mistennija li jindikaw għeluq irriversibbli tat-tliet impjanti tal-enerġija nukleari fil-31 ta’ Diċembru 2015

Outputs mistennija
Ignalina, il-Litwanja
Kozloduy, il-Bulgarija
Bohunice, is-Slovakkja

1. L-impjant tal-enerġija nukleari jinżamm b’mod sikur f’modalità ta’ wara l-għeluq sakemm il-fjuwil jitneħħa kompletament
Parzjalment milħuq
Iż-żamma sikura għadha għaddejja. Ir-Reattur 1 tneħħielu l-fjuwil. Ir-Reattur 2 għadu ma tneħħilux il-fjuwil.
Milħuq
Ir-reatturi u l-pixxini għall-ħżin tal-fjuwil tneħħielhom il-fjuwil.
Milħuq
Ir-reatturi u l-pixxini għall-ħżin tal-fjuwil tneħħielhom il-fjuwil.

2. Ġiet stabbilita liċenzja tad-dekummissjonar
Mhux milħuq
Il-liċenzja għadha ma nħarġitx.
Parzjalment milħuq
Il-liċenzja nħarġet għall-unitajiet 1-2, u hija mistennija għall-unitajiet 3-4 fl-2016.
Milħuq
Il-liċenzja nħarġet fl-2015.

3. It-tfassil għaż-żarmar tal-qalba tar-reattur/taċ-ċirkwit primarju huwa komplet
Parzjalment milħuq
It-tfassil tal-proċess ta’ żarmar għadu mhuwiex komplet, u hemm studju li għadu għaddej (ara l-Anness V, il-Proġett 6)
Parzjalment milħuq
Il-proġett għat-tfassil ta’ proċess ta’ żarmar jinsab fil-fażi tal-akkwist.
Parzjalment milħuq
Il-proġett għat-tfassil ta’ proċess ta’ żarmar għadu fl-idejn (ara l-Anness V, il-Proġett 16)

4. Inbeda ż-żarmar fil-bini tar-reattur
Parzjalment milħuq
Sal-ġurnata tal-lum saru biss xogħlijiet żgħar fil-bini tar-reattur.
Parzjalment milħuq
Sal-ġurnata tal-lum saru biss xogħlijiet żgħar fil-bini tar-reattur.
Parzjalment milħuq
Sal-ġurnata tal-lum saru biss xogħlijiet żgħar fil-bini tar-reattur.

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq informazzjoni mill-awtoritajiet nazzjonali.

40

Madankollu, output wieħed mistenni għall-valutazzjoni ta’ jekk il-proċess ta’ dekummissjonar ta’ impjanti nukleari laħaqx stat irriversibbli huwa l-eżistenza ta’ liċenzja tad-dekummissjonar, li hija meħtieġa qabel ikun jista’ jinbeda xogħol fiż-żona kkontrollata. Mill-2011 ‘il hawn, filwaqt li kemm il-Bulgarija kif ukoll is-Slovakkja mxew ‘il quddiem minn liċenzja operazzjonali għal liċenzja tad-dekummissjonar għall-impjanti kkonċernati, il-Litwanja ma għamlitx dan.

-L-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Ignalina, il-Litwanja, għad irid jikseb il-liċenzja tad-dekummissjonar tiegħu u mhuwiex skedat issa li jagħmel dan sal-2022, 10 snin aktar tard milli oriġinarjament ippjanat u 18-il sena wara li l-unità 1 waqfet tipproduċi l-elettriku.

-L-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Kozloduy, il-Bulgarija, kiseb liċenzja tad-dekummissjonar għal perjodu ta’ 10 snin għall-ewwel żewġ unitajiet tiegħu fis-27 ta’ Novembru 2014, u qed jistenna l-liċenzja tad-dekummissjonar tiegħu għall-unitajiet 3 u 4 fl-2016. Madankollu, permessi addizzjonali jistgħu jkunu għadhom meħtieġa għat-twettiq ta’ kwalunkwe xogħol kbir ta’ żarmar tas-sistemi kruċjali ta’ reatturi jew tar-reattur innifsu.

-L-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Bohunice, is-Slovakkja, irċieva l-liċenzja tad-dekummissjonar attwali tiegħu fit-23 ta’ Diċembru 2014, li tagħtih il-permess biex jibda l-proċess ta’ żarmar fil-bini tar-reattur. Il-pjan ta’ dekummissjonar ma skedax il-bidu ta’ xogħol kbir ta’ żarmar sa tmiem l-2015. Xogħol kbir ta’ żarmar għadu ma nbediex.

Seħħ progress fl-attivitajiet ta’ żarmar fiż-żona mhux ikkontrollata

41

Kif jidher fit-Tabella 3, l-ebda wieħed mit-tliet impjanti għadu ma kkompleta t-tfassiliet għaż-żarmar tal-qalbiet tar-reatturi/taċ-ċirkwiti primarji jew wettaq aktar minn xogħlijiet żgħar fil-bini tar-reattur. Dan ifisser li l-isfidi kruċjali li l-ħidma fiż-żona kkontrollata tinvolvi, inkluż il-bini tar-reattur, għadhom mistennija fil-ġejjieni għat-tliet Stati Membri kollha.

42

Madankollu, seħħ progress fl-attivitajiet ta’ żarmar fiż-żona mhux ikkontrollata. Mir-rapport preċedenti tagħna ‘l hawn, fit-tliet postijiet kollha, iż-żarmar ta’ ċerti komponenti ewlenin, bħas-swali tat-turbini fiż-żona mhux ikkontrollata, mexa ‘l quddiem (ara l-eżempju fil-Figuri 8 u 9). Fil-Litwanja, iż-żarmar inbeda aktar tard milli ppjanat, iżda ilu miexi ‘l quddiem mill-2014.

Figuri 8 u 9

Ritratti li juru l-progress li seħħ fiż-żarmar ta’ komponenti ewlenin fis-sala tat-turbini fl-impjanttal-enerġija nukleari ta’ Bohunice V1, is-Slovakkja

Figura 8 - Qabel iż-żarmar

2011: Is-sala tat-turbini bit-turbini

© Javys.

Figura 9 - Wara ż-żarmar

2015: Is-sala tat-turbini mingħajr it-turbini

© Javys.

Seħħ xi progress fl-infrastruttura għall-ġestjoni tal-iskart iżda l-faċilitajiet ta’ disponiment finali għall-fjuwil użat jinsabu biss fil-fażi kunċettwali

43

Liċenzja biex il-proċess ta’ dekummissjonar jimxi ‘l quddiem tinħareġ biss jekk, fost oħrajn, ikun hemm stabbiliti soluzzjonijiet u infrastruttura adegwati għall-ġestjoni tal-iskart. Peress li d-diversi tipi ġġenerati ta’ skart jiġu ttrattati b’mod differenti (ara t-Tabella 2), jinħtieġu inventarju radjoloġiku komplet biżżejjed u karatterizzazzjoni tal-faċilità u tal-iskart radjuattiv sabiex jiġu ddeterminati b’mod preċiż il-metodoloġiji u t-teknoloġiji meħtieġa għad-dekontaminazzjoni, iż-żarmar u l-frammentazzjoni tas-sistemi u l-istrutturi, kif ukoll għall-għażla tas-soluzzjonijiet l-aktar xierqa għall-ġestjoni tal-iskart. Mill-aħħar awditu tagħna ‘l hawn, it-tliet Stati Membri kollha wettqu xi progress f’dan ir-rigward. Madankollu, għalkemm ġeneralment tinsab fit-triq it-tajba skont il-pjanijiet ta’ dekummissjonar, il-karatterizzazzjoni radjoloġika tal-binjiet tar-reatturi għadha mhija komprensiva fl-ebda wieħed mit-tliet impjanti.

44

Fir-rigward ta’ skart ta’ livell baxx ħafna sa livell intermedju (ara t-Tabella 4), it-tliet Stati Membri kollha wettqu xi progress fil-kostruzzjoni tal-infrastruttura prinċipali meħtieġa, għall-ġestjoni tal-iskart. L-infrastruttura stabbilita tissodisfa l-ħtiġijiet attwali f’dan l-istadju tal-proċess ta’ dekummissjonar. B’riżultat ta’ dan, fl-ebda wieħed mit-tliet impjanti li jridu jiġu dekummissjonati ma hemm riskju imminenti li dan jeħtieġ jiġi sospiż minħabba kapaċità insuffiċjenti tal-infrastrutturi għall-ġestjoni tal-iskart. Madankollu, bosta proġetti għat-trattament ta’ skart ta’ livelli ogħla jew b’volumi futuri akbar ta’ radjuattività qed jiffaċċjaw dewmien u xi wħud għadhom fil-fażi tat-tfassil (ara t-Tabella 4 u l-paragrafi 60 sa 71).

45

L-iskart ta’ livell għoli prinċipalment jieħu waħda miż-żewġ forom: fjuwil nukleari użat għad-disponiment, jew il-materjali tal-iskart li jibqgħu hemm ladarba l-fjuwil nukleari użat jkun ġie riproċessat. B’mod ġenerali, il-fjuwil nukleari użat jirrappreżenta 95 % tal-volum ta’ skart ta’ livell għoli u fih bejn 95 % u 99 % tar-radjuattività kumplessiva tal-impjant tal-enerġija nukleari. Ladarba l-elementi tal-fjuwil nukleari użat jkunu tneħħew mir-reattur (ara l-Figura 10), huma jiġu riproċessati jew inkella jitqiegħdu f’apparat għall-ħżin interim għal madwar 50 sena.

Tabella 4

Seħħ progress fil-kostruzzjoni ta’ infrastruttura għall-ġestjoni tal-iskart ta’ livell baxx ħafna sa livell intermedju, 2011 u 2015

| 2011 | 2015
Ignalina, il-Litwanja | Għadu għaddej xogħol fuq iż-”żona ta’ ħżin intermedju” għall-faċilità ta’ landfill għal skart ta’ livell baxx ħafna. | Iż-żona ta’ ħżin intermedju tiġi kkompletata u timtela sa 80 % tal-kapaċità attwali tagħha.
Il-kostruzzjoni tal-faċilità ‘l fuq mis-superfiċje għadha ma nbdietx. | Il-kostruzzjoni tal-faċilità ‘l fuq mis-superfiċje għadha ma nbdietx peress li l-proċedura tal-offerti qed tiddewwem minħabba bidliet fit-tfassil tekniku.
Il-maħżen viċin is-superfiċje għal skart ta’ livell baxx u livell medju, u għal skart b’ħajja qasira, jinsab fil-fażi tat-tfassil. | Il-maħżen viċin is-superfiċje għadu fil-fażi tat-tfassil u mdewwem b’sena.
Il-faċilità ta’ ġestjoni u ħżin ta’ skart solidu għal skart ta’ livell medju u b’ħajja twila tiddewwem bi tliet snin u nofs. | Il-faċilità ta’ ġestjoni u ħżin ta’ skart solidu tiddewwem b’disa’ snin. L-aċċettazzjoni operazzjonali hija ppjanata għall-2018. L-ebda faċilità mhija disponibbli għall-ħżin ta’ skart li ġej miż-żarmar tar-reatturi, għalkemm inbeda proġett relatat.
Kozloduy, il-Bulgarija | Isir użu ta’ faċilitajiet eżistenti ta’ ħżin u trattament fuq il-post, iżda kapaċità addizzjonali ta’ ħżin u trattament hija meħtieġa għad-dekummissjonar futur. | Skont valutazzjoni li saret mid-detentur tal-liċenzja tad-dekummissjonar, jiġifieri l-Intrapriża tal-Istat għall-Ġestjoni ta’ Skart Radjuattiv (SERAW), huwa mistenni li l-kapaċità tal-faċilitajiet eżistenti ta’ ħżin ta’ skart radjuattiv tkun suffiċjenti sal-2022.
Faċilità nazzjonali ta’ disponiment għal skart radjuattiv ta’ livell baxx u livell intermedju għandha tinbena sa tmiem l-2015. | Il-faċilità nazzjonali ta’ disponiment għal skart radjuattiv ta’ livell baxx u livell intermedju, li hija l-element prinċipali nieqes, tiddewwem b’sitt snin. Hija mistennija tiġi kkompletata fl-2021 (ara l-paragrafu 56).
Bohunice, is-Slovakkja | Isir użu ta’ faċilitajiet eżistenti ta’ ħżin u trattament fuq il-post. Kapaċità addizzjonali ta’ ħżin u trattament hija meħtieġa għad-dekummissjonar futur. | Fl-2018 jintemm proġett, li għadu għaddej, għaż-żieda fil-kapaċità tal-maħżen nazzjonali ta’ skart radjuattiv, għall-klassi ta’ skart ta’ livell baxx ħafna.

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq informazzjoni mill-awtoritajiet nazzjonali.

Figura 10

Kontenitur għall-ħżin, għal elementi tal-fjuwil nukleari użat tal-VVER440/230

© Javys.

46

Filwaqt li t-tneħħija tal-fjuwil hija kompleta fil-Bulgarija u s-Slovakkja, l-unità 2 fil-Litwanja għadha parzjalment ikkargata bil-fjuwil u l-pixxini għall-ħżin fl-unità 1 għadhom mimlijin bi fjuwil nukleari użat. Fil-Bulgarija u s-Slovakkja, l-elementi tal-fjuwil nukleari użat għadhom ikklassifikati bħala materjal għall-użu futur potenzjali, għalkemm parti minn dan il-materjal tkun inevitabbilment teħtieġ disponiment permanenti. It-Tabella 5 tipprovdi ħarsa ġenerali lejn il-klassifikazzjoni ta’ fjuwil nukleari użat, il-post u l-mezzi attwali ta’ ħżin tiegħu, u l-istatus tal-infrastruttura għall-ġestjoni interim ta’ fjuwil nukleari użat.

Tabella 5

Ħarsa ġenerali lejn il-ħżin u l-klassifikazzjoni ta’ fjuwil nukleari użat

| Il-qalba tar-reattur tneħħielha l-fjuwil? | Ir-reattur u l-pixxini għall-ħżin tal-fjuwil tneħħielhom il-fjuwil? | Klassifikazzjoni ta’ fjuwil nukleari użat | Post attwali ta’ fjuwil nukleari użat | Hemm disponibbiltà ta’ maħżen finali għad-disponiment minn fjuwil nukleari użat?
Ignalina, il-Litwanja | Unità 1 | Iva | Le | Skart ta’ livell għoli | F’pixxini għall-ħżin tar-reatturi fl-unità 1 u f’apparat fuq il-post għall-ħżin xott interim ta’ fjuwil użat | Le
Unità 2 | Le | Le | Skart ta’ livell għoli | Fil-qalba tar-reattur tal-unità 2 u f’pixxini għall-ħżin tar-reatturi tal-unità 2 | Le
Kozloduy, il-Bulgarija | Iva | Iva | Materjal għall-użu futur potenzjali | Faċilità fuq il-post ta’ ħżin f’atmosfera umda u ta’ ħżin xott interim ta’ fjuwil użat, vjeġġ parzjali lejn ir-Russja | Le
Bohunice V1, is-Slovakkja | Iva | Iva | Materjal għall-użu futur potenzjali | Faċilità fuq il-post ta’ ħżin interim ta’ fjuwil użat f’atmosfera umda | Le

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq informazzjoni mill-awtoritajiet nazzjonali.

47

It-Tabella 6 tipprovdi ħarsa ġenerali lejn il-progress li seħħ fl-infrastruttura għall-ħżin interim ta’ fjuwil nukleari użat mill-2011 ‘il hawn. B’mod partikolari, il-progress fil-Litwanja nżamm lura minn dewmien fil-kostruzzjoni tal-faċilità ta’ ħżin interim ta’ fjuwil użat.

Tabella 6

Progress li seħħ fl-infrastruttura għall-ħżin interim ta’ fjuwil nukleari użat, 2011 u 2015

2011
2015

Ignalina, il-Litwanja
L-unitajiet ma setax jitneħħielhom il-fjuwil qabel ma l-faċilità ta’ ħżin interim għal fjuwil użat kienet operazzjonali, iżda dan il-proġett kien waqa’ erba’ snin lura.
Il-kostruzzjoni tal-faċilità ta’ ħżin interim ta’ fjuwil użat tiddewwem b’6 snin oħra, u b’hekk taqa’ 10 snin lura meta mqabbla mal-Pjan Finali tad-Dekummissjonar tal-2005. L-ikkompletar tagħha huwa prekundizzjoni għall-kisba ta’ liċenzja tad-dekummissjonar.

Kozloduy, il-Bulgarija
Dewmien sinifikanti u nfiq baġitarju akbar milli ppjanat, li jaffettwaw it-tfassil u l-kostruzzjoni ta’ faċilità ta’ ħżin xott interim ta’ fjuwil użat għall-ħżin ta’ assemblaġġi f’kartelli ta’ fjuwil użat.
Ċertifikat ta’ trasferiment tal-kariga nkiseb f’Marzu 2013 u, sal-2015, kienu nħażnu 6 kartelli mgħobbijin mill-34 ippjanati. Fid-29 ta’ Jannar 2016 inkisbet liċenzja għal perjodu ta’ 10 snin biex titħaddem il-faċilità ta’ ħżin.

Bohunice, is-Slovakkja
Faċilità ta’ ħżin interim ta’ fjuwil użat hija disponibbli.
Fjuwil użat mill-impjant VI tal-enerġija nukleari jinħażen fil-faċilità, fuq il-post, ta’ ħżin interim ta’ fjuwil użat. Il-kapaċità ta’ ħżin tiegħu tkun suffiċjenti sal-2024 meta jiġi inkluż fjuwil nukleari użat minn impjanti oħra. Sakemm tittieħed deċiżjoni dwar id-disponiment finali, hemm pjanijiet biex tinbena faċilità ta’ ħżin xott interim ta’ fjuwil użat.

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq informazzjoni mill-awtoritajiet nazzjonali.

48

Il-ħżin interim ta’ fjuwil nukleari użat huwa soluzzjoni temporanja qabel id-disponiment finali. Id-disponiment finali f’maħżen ġeoloġiku fond, li normalment ikun bosta mijiet ta’ metri taħt l-art, huwa ġeneralment rikonoxxut bħala l-għażla ppreferuta għad-disponiment minn skart ta’ livell għoli (ara l-Anness VII għal eżempju). Fil-prinċipju, huwa mistenni li kull pajjiż li għandu programm nukleari jfassal programm għall-kostruzzjoni ta’ maħżen adegwat²⁸. Madankollu, xi pajjiżi jistgħu jiġġeneraw volumi baxxi ta’ skart radjuattiv, jista’ jkollhom riżorsi finanzjarji limitati, jew ma jkollhomx il-kundizzjonijiet ġeoloġiċi xierqa²⁹. Kif jidher fit-Tabella 5, attwalment l-ebda wieħed mit-tliet Stati Membri kkonċernati ma għandu aċċess għal maħżen bħal dan għad-disponiment finali. Stati Membri oħra tal-UE jiffaċċjaw l-istess sfidi.

49

L-aċċess għal sit tad-disponiment finali jkun jista’ jiġi żgurat permezz ta’ kooperazzjoni multinazzjonali. Permezz ta’ “maħżen multinazzjonali”, skart li joriġina minn aktar minn pajjiż wieħed jintrema f’maħżen komuni. Jekk il-pajjiżi parteċipanti kollha jkunu fl-istess viċinat, il-maħżen ta’ spiss jissejjaħ “maħżen reġjonali”³⁰.

50

Id-Direttiva tal-UE dwar l-Iskart Radjuattiv tħalli lok għal kooperazzjoni reġjonali f’dan il-qasam u b’mod definit tirrikonoxxi li “xi Stati Membri jqisu li l-kondiviżjoni tal-faċilitajiet għall-ġestjoni ta’ fjuwil użat u skart radjuattiv, inklużi l-faċilitajiet tar-rimi (disponiment), hija għażla potenzjalment utli, sikura u kosteffettiva”³¹. Madankollu, fil-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħhom xi Stati Membri jillimitaw l-importazzjoni ta’ skart nukleari. Pereżempju:

-Il-Litwanja tipprojbixxi l-importazzjoni ta’ skart radjuattiv u ta’ fjuwil nukleari użat, ħlief għal (a) it-tranżitu ta’ skart radjuattiv u ta’ fjuwil nukleari użat, minn ġol-Litwanja; u (b) ir-rimportazzjoni ta’ skart radjuattiv u ta’ fjuwil użat li ġew ipproċessati barra l-pajjiż³².

-Il-Bulgarija tipprojbixxi l-importazzjoni ta’ skart radjuattiv, ħlief (a) mar-riimportazzjoni ta’ sorsi ssiġillati użati ta’ radjazzjoni jonizzanti li ġew manifatturati fil-Bulgarija; u (b) skart radjuattiv li ġie riproċessat bħala servizz għall-Bulgarija³³.

-Is-Slovakkja tipprojbixxi l-importazzjoni ta’ skart radjuattiv, ħlief għal (a) it-trasport mill-pajjiż; u (b) l-importazzjonijiet ta’ skart radjuattiv għar-riproċessar u t-trattament³⁴.

51

Madwar l-UE kollha, maħżen ġeoloġiku fond wieħed biss jinsab taħt kostruzzjoni attwalment, fil-Finlandja (ara l-Anness VII). Mill-adozzjoni fl-1983 tal-ewwel deċiżjoni tal-Gvern Finlandiż, dwar l-iskeda ta’ implimentazzjoni u l-bidu tal-iskrinjar tas-siti, ikunu għaddew kważi 40 sena qabel ma jkun jista’ jinbeda d-disponiment (il-Figura 11 turi l-iskeda ta’ żmien tal-proġett). Id-disponiment minn fjuwil użat huwa ppjanat li jinbeda fil-bidu tas-snin għoxrin ta’ dan is-seklu.

Figura 11

Skeda ta’ żmien tal-maħżen ġeoloġiku fond Finlandiż

© Posiva Oy.

52

Attwalment, Stati Membri oħra wkoll qed jaħdmu fuq tħejjijiet għal maħżen ġeoloġiku fond, u jinsabu fi stadji differenti matul l-iskeda ta’ żmien.

-Fl-Iżveżja, l-Awtorita Żvediża għas-Sikurezza tar-Radjazzjoni qed teżamina applikazzjoni għall-kostruzzjoni ta’ maħżen ġeoloġiku fond fis-sit magħżul ta’ Forsmark. Il-kostruzzjoni u l-kummissjonar huma skedati li jiġu kkompletati sal-2028³⁵.

-Fi Franza, applikazzjoni għall-kostruzzjoni tista’ tiġi ppreżentata fl-2017/2018. Il-fażi pilota tal-operazzjoni hija skedata bejn l-2025 u l-2035, fejn l-isfruttament kummerċjali se jinbeda wara l-2035³⁶.

-Fil-Ġermanja, il-”Kummissjoni għall-Ħżin ta’ Skart Radjuattiv ta’ Livell Għoli” ġiet inkarigata bl-abbozzar ta’ rapport sa tmiem l-2016 bħala tħejjija għall-proċess tal-għażla ta’ sit. Taħt liġi nazzjonali, huwa mistenni li sal-2031 tittieħed deċiżjoni dwar l-għażla tas-sit. L-aktar fis, id-disponiment jista’ jinbeda fl-2045/2050³⁷.

53

Taħt id-Direttiva 2011 tal-UE dwar l-Iskart Radjuattiv, l-Istati Membri kellhom iħejju l-programm nazzjonali tagħhom sa Awwissu 2015, inklużi l-pjanijiet tagħhom għad-disponimenti finali. Il-Kummissjoni hija obbligata tirrapporta lill-Parlament u lill-Kunsill dwar l-implimentazzjoni ta’ din id-Direttiva, iżda għadha ma għamlitx dan³⁸.

54

Aħna analizzajna l-programmi nazzjonali rispettivi tat-tliet Stati Membri u kkonkludejna li l-Litwanja, il-Bulgarija u s-Slovakkja għadhom biss kif bdew jiddiskutu soluzzjonijiet potenzjali għad-disponiment finali, għalhekk it-taħditiet jinsabu fi stadju kunċettwali.

55

Fil-Bulgarija, il-programm nazzjonali jelenka tliet għażliet għat-trattament tal-iskart tagħha ta’ livell għoli inkluż fjuwil użat:

-ir-riproċessar f’pajjiżi oħra;

-il-parteċipazzjoni f’soluzzjonijiet reġjonali jew internazzjonali għad-disponiment finali, mingħajr ma tiġi pperikolata l-implimentazzjoni tal-programm nazzjonali;

-id-disponiment mill-iskart ta’ livell għoli fil-Bulgarija.

-L-awtoritajiet Bulgari li ġew intervistati matul l-awditu esprimew preferenza għat-tieni għażla, dik reġjonali, minħabba tħassib li jirrigwarda l-kapaċità nukleari żgħira tal-pajjiż, il-kundizzjonijiet ġeoloġiċi u klimatiċi tiegħu, il-leġiżlazzjoni, l-opinjoni pubblika, il-kapaċitajiet finanzjarji, u l-volum tal-iskart radjuattiv b’attività ta’ livell għoli. Deċiżjoni finali dwar liema alternattiva għandha tintgħażel hija skedata li tintlaħaq sal-2030. Bħala soluzzjoni temporanja, il-programm nazzjonali jipprevedi l-kostruzzjoni ta’ faċilità ta’ ħżin ta’ qabel id-disponiment.

56

Fil-Litwanja, il-programm nazzjonali li ġie adottat f’Diċembru 2015 jipprevedi l-kostruzzjoni ta’ maħżen finali fil-Litwanja. Minkejja dan, l-awtoritajiet Litwani li ġew intervistati tennew it-tħassib li ġie ċċitat mill-awtoritajiet Bulgari, kif ukoll il-preferenza tagħhom għal skema reġjonali.

57

Fis-Slovakkja, il-programm nazzjonali jelenka żewġ għażliet:

-id-disponiment f’maħżen ġeoloġiku fond fis-Slovakkja, li għalih ġiet inkluża stima tal-ispejjeż fil-programm;

-il-monitoraġġ u l-appoġġ għall-bini ta’ maħżen internazzjonali.

58

L-ebda wieħed mit-tliet Stati Membri ma indika liema reġjun jew pajjiżi jista’ jkun involut f’soluzzjoni potenzjali reġjonali jew ibbażata fl-UE.

Kważi l-proġetti ewlenin kollha ta’ infrastruttura għad-dekummissjonar esperjenzaw dewmien

59

Biex niddeterminaw il-progress fid-dekummissjonar li nkiseb mill-2011 ‘il hawn, aħna ġbarna data dwar kampjun ta’ 18-il proġett ewlieni ta’ infrastruttura għad-dekummissjonar u proġetti ta’ appoġġ f’kull wieħed mit-tliet Stati Membri, li ġew iffinanzjati mill-programmi ta’ għajnuna tal-UE (ara l-Anness VI)³⁹.

60

Il-proġetti ewlenin ta’ infrastruttura għad-dekummissjonar li ġew ikkampjunati kważi kollha esperjenzaw dewmien bejn l-2011 u l-2015. Kif jidher mill-Anness VI, mill-bidu tal-implimentazzjoni tagħhom sa tmiem l-2015, huma kienu akkumulaw dewmien li t-tul tiegħu kien sa madwar 10 snin. Dan id-dewmien huwa fost ir-raġunijiet prinċipali għalfejn il-Litwanja pposponiet id-data ta’ tmiem finali tad-dekummissjonar b’disa’ snin oħra mir-rapport preċedenti tagħna, fl-2011, ‘il hawn. Id-data ta’ tmiem tad-dekummissjonar fil-Litwanja hija l-2038 issa.

61

Kif iddikjarat fit-Tabella 6, ir-rapport tagħna tal-2011 innota li fil-Litwanja, l-implimentazzjoni tal-proġett tal-faċilità ta’ ħżin interim ta’ fjuwil użat (ara l-Figura 12) kien waqa’ lura b’aktar minn erba’ snin. Minn dak iż-żmien ‘il hawn, ġie akkumulat dewmien ta’ sitt snin oħra. Il-progress fil-proġetti kien partikolarment bil-mod bejn l-2011 u l-2014. Kien biss fil-bidu tal-2013 li ttieħdu deċiżjonijiet biex il-proġett jingħata ħajja ġdida. Id-dewmien għal dan il-proġett issospenda t-tneħħija tal-fjuwil mir-reatturi (ara l-Proġett 1 fl-Anness V).

Figura 12

Il-faċilità ta’ ħżin interim ta’ fjuwil użat fl-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Ignalina, il-Litwanja

© INPP.

© INPP.

62

Proġett ewlieni ieħor fil-Litwanja, il-faċilità ta’ rkupru, trattament u ħżin ta’ skart solidu, waqa’ lura b’ħames snin oħra mill-aħħar awditu tagħna ‘l hawn, bir-riżultat li kien hemm dewmien totali ta’ disa’ snin. Intlaħaq ftehim mal-kuntrattur dwar it-tilwim kummerċjali relatat, u taħt il-programm ta’ għajnuna tal-UE tħallsu EUR 55 miljun bħala kumpens; EUR 17.9 miljun oħra twarrbu għal riskji antiċipati.

63

Ir-raġunijiet ewlenin għad-dewmien fil-Litwanja kienu jinkludu tilwim dwar il-kuntratti, informazzjoni ta’ kwalità baxxa dwar il-mod kif l-impjant fil-fatt inbena, data inkompleta dwar il-faċilità u dwar il-fjuwil użat, u koordinazzjoni u superviżjoni insuffiċjenti tax-xogħol imwettaq mis-subkuntratturi.

64

Filwaqt li kien hemm dewmien fil-proġetti fil-Bulgarija u s-Slovakkja wkoll, dawn ma wasslux għal posponiment tad-data ta’ tmiem ippjanata tad-dekummissjonar. Fis-Slovakkja, id-data ta’ tmiem baqgħet l-2025. Fil-Bulgarija, din id-data saħansitra tressqet ‘il quddiem b’ħames snin, mill-2035 għall-2030, għalkemm din hija attribwibbli għall-istrateġija nazzjonali tal-2011 għall-ġestjoni ta’ fjuwil użat u ta’ skart radjuattiv, li ġiet inkluża f’soluzzjoni formali għall-istat aħħari ta’ sit abbandunat, u għaldaqstant ġiet eliminata l-għażla ta’ sit f’maħdar, li kienet tkun tirrikjedi aktar żmien.

65

Fil-Bulgarija, eżempji ta’ dewmien fil-proġetti jinkludu dawn li ġejjin:

-Il-kostruzzjoni ta’ faċilità ewlenija ta’ ġestjoni ta’ skart radjuattiv, il-faċilità nazzjonali ta’ disponiment għal skart radjuattiv ta’ livell baxx u livell intermedju, kienet ippjanata li tiġi kkompletata fl-2015 (ara t-Tabella 4 u l-Figura 13). Madankollu, il-proċess waqa’ lura b’sitt snin, prinċipalment minħabba r-rifjut tal-Valutazzjoni tal-Impatt Ambjentali, li kellu jinbeda mill-ġdid u li għadu għaddej. Id-data ta’ skadenza għall-ikkompletar ta’ din il-faċilità hija l-2021 issa (ara l-Proġett 11 fl-Anness V).

Figura 13

Sit li qed jistenna l-faċilità nazzjonali ta’ disponiment għal skart radjuattiv ta’ livell baxx u livell intermedju fil-Bulgarija

© SERAW.

-Il-kostruzzjoni tal-faċilità ta’ tidwib tal-plażma, faċilità għat-trattament u l-kundizzjonament ta’ skart solidu b’fattur ta’ tnaqqis b’volum għoli, waqgħet kważi ħames snin lura. Dan ġara minħabba sfidi biex jiġu ddeterminati soluzzjonijiet tekonoloġiċi li huma l-ewwel mit-tip tagħhom, bidliet fil-qafas regolatorju li jwasslu għal tliet reviżjonijiet tat-tfassil tal-faċilità, u l-appell tal-Valutazzjoni tal-impatt Ambjentali. Permess għall-kostruzzjoni nħareġ fl-14 ta’ Mejju 2015 u l-ikkompletar huwa mistenni f’Ġunju 2017 issa (Ara l-Figura 14 u l-Proġett 11 fl-Anness V).

Figura 14

Xogħlijiet ta’ tħejjija għall-installazzjoni tal-faċilità ta’ tidwib tal-plażma

© SERAW.

66

Fis-Slovakkja, il-proġett li jiddekontamina ċ-ċirkwit primarju (ara l-Figura 15), li jeħtieġ li jiġi kkompletat qabel ma tista’ tiġi żarmata l-qalba tal-bini tar-reattur, kien oriġinarjament skedat li jiġi kkompletat fl-2014. Peress li bosta sfidi tekniċi jibqgħu mhux riżolti, id-data aħħarija tal-ikkompletar tal-proġett kienet għadha mhux magħrufa fi tmiem Jannar 2016, bħalma kien għadu mhux magħruf l-impatt li dan id-dewmien ikollu fuq l-ispejjeż u l-iskeda kumplessiva tad-dekummissjonar (ara l-Proġett 16 fl-Anness V).

Figura 15

Reattur tat-tip VVER440/230 u l-komponenti prinċipali fiċ-ċirkwit primarju tat-tberrid

© Javys.

67

L-eżempji hawn fuq juru li kien hemm diversi raġunijiet għad-dewmien iffaċċjat fit-tliet Stati Membri, inklużi:

-sfidi biex jiġu ddeterminati u implimentati soluzzjonijiet teknoloġiċi li jkunu l-ewwel mit-tip tagħhom;

-data operazzjonali storika inkompleta u informazzjoni ta’ kwalità baxxa dwar il-mod kif l-impjant fil-fatt inbena;

-inventarju inkomplet u/jew karatterizzazzjoni inkompleta tal-iskart, partikolarment għall-binjiet tar-reatturi.

68

F’xi każijiet, il-progress fil-proġetti ġie mfixkel mill-ħtieġa ta’ modifika sostanzjali tal-pjanijiet, jew saħansitra ta’ terminazzjoni kompleta tal-proġetti, minkejja li l-proposti jkunu diġà għaddew minn bosta sessjonijiet ta’ skrutinju. Dan jissuġġerixxi li kien hemm diffikultajiet fl-għażla u t-tfassil ta’ proġetti. Huwa jindika wkoll l-isfidi li l-ministeri, l-awtoritajiet nazzjonali u l-benefiċjarji finali qed jiffaċċjaw waqt li d-dekummissjonar jimxi ‘l quddiem lejn l-istadju kruċjali ta’ indirizzar tal-binjiet tar-reatturi, fejn jinħtieġu għarfien u esperjenza speċifiċi għaż-żarmar, il-ġarr u l-ħżin ta’ strutturi u komponenti miż-żona kkontrollata.

69

Fl-istess ħin, kien hemm dipendenza, partikolarment fost id-detenturi tal-liċenzji tad-dekummissjonar, minn esperti esterni bħal konsulenti, inġinieri u avukati (ara t-Tabella 7 għall-ispejjeż tal-esperti esterni). Għalkemm taħt ir-regoli tal-BERŻ jinħtieġ l-użu ta’ esperti esterni u dan kien indispensabbli fl-istadji tal-ippjanar u tal-implimentazzjoni bikrija, huwa mistenni li l-użu ta’ esperti jitnaqqas matul is-snin, hekk kif l-għarfien jiġi ttrasferit lill-persunal lokali.

Tabella 7

Spejjeż tal-esperti esterni fil-perjodu 2001-2015 u l-proporzjon tagħhom tal-appoġġ mill-UE li ġie allokat għad-dekummissjonar

Ignalina, il-Litwanja
2001-2016
Kozloduy, il-Bulgarija
2001-2015¹
Bohunice, is-Slovakkja
2003-2016

Miljun EUR
% tal-appoġġ mill-UE
Miljun EUR
% tal-appoġġ mill-UE
Miljun EUR
% tal-appoġġ mill-UE

75
9
99
20
45
9

1Iċ-ċifri fil-Bulgarija jinkludu kuntratt wieħed għall-unità tal-ġestjoni tal-proġetti li topera mill-2016 sal-2019.

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq data dwar il-proġetti pprovduta mill-korpi ta’ implimentazzjoni u minn rapporti ta’ monitoraġġ dwar proġetti ta’ dekummissjonar ta’ impjanti nukleari.

70

Barra minn hekk in-nuqqas, madwar l-UE kollha, ta’ inġinieri kkwalifikati u esperjenzati jippreżenta riskju. Dan huwa speċjalment il-każ fil-Litwanja li qed tiffaċċja nuqqas ta’ esperjenza internazzjonali fiż-żarmar tar-reattur tagħha tat- tip RBMK, li huwa l-ewwel mit-tip tiegħu li qed jiġi dekummissjonat (ara l-paragrafu 2)⁴⁰.

71

It-tliet Stati Membri qed ifittxu li jibnu l-kapaċità teknika tagħhom u jtejbu l-kondiviżjoni tal-għarfien. Pereżempju:

-Fil-Bulgarija, f’April 2013, iż-żewġ unitajiet differenti tal-ġestjoni tal-proġetti, responsabbli għad-dekummissjonar u l-kostruzzjoni tal-faċilità nazzjonali ta’ disponiment għal skart radjuattiv ta’ livell baxx u livell intermedju, ġew fużi u inkorporati fi ħdan is-SERAW, li hija d-detentur tal-liċenzja tad-dekummissjonar. Il-konsulent estern li jassisti din l-unità integrata tal-ġestjoni tal-proġetti huwa inkorporat fi ħdan l-istruttura organizzazzjonali tas-SERAW. Il-membri tal-persunal, tal-konsulent estern, li jinsab fuq il-post jaħdmu par par mal-korrispondenti lokali tagħhom għal kull proġett. Il-kap tal-unità tal-ġestjoni tal-proġetti, li huwa impjegat lokali tas-SERAW, għandu s-setgħa deċiżjonali aħħarija. Dan wassal għal responsabbiltà u sjieda akbar.

-Fis-Slovakkja, JAVYS a.s., l-intrapriża tal-Istat Slovakk li hija responsabbli għad-dekummissjonar u l-ġestjoni ta’ skart radjuattiv, organizzat f’Marzu 2015 seminar ta’ jumejn dwar il-kondiviżjoni tal-għarfien, ma’ rappreżentanti mill-impjanti tal-enerġija nukleari ta’ Ignalina, ta’ Bohunice u ta’ Kozloduy, mill-BERŻ, mill-Kummissjoni Ewropea u mill-Ministeru Slovakk tal-Ekonomija.

L-ispiża stmata tad-dekummissjonar se tkun mill-inqas ta’ EUR 5.7 biljun u d-doppju ta’ dan l-ammont jekk tiġi inkluża l-ispiża tad-disponiment finali

72

Ir-rapport preċedenti tagħna osserva li t-tliet pjanijiet nazzjonali ta’ dekummissjonar kollha u l-istimi tal-ispejjeż tagħhom kienu inkompleti. Instabu nuqqasijiet sinifikanti fil-finanzjament. Dan l-awditu analizza l-mod kif evolvew l-ispejjeż tad-dekummissjonar u l-livell ta’ finanzjament disponibbli, kemm fil-livell tal-UE kif ukoll fil-livell nazzjonali. Aħna fittixna wkoll li nistmaw l-ispiża sħiħa, inkluż id-disponiment finali, li t-tliet Stati Membri se jiffaċċjaw u analizzajna l-modi li bihom jiġu kontabilizzati l-obbligazzjonijiet għall-ispejjeż futuri.

L-ispiża totali tad-dekummissjonar stmata żdiedet b’40 % għal EUR 5.7 biljun mill-2010 ‘l hawn

73

Ir-rapport preċedenti tagħna rrakkomanda valutazzjoni komprensiva tal-ispejjeż li jirriżultaw minn dekummissjonar ta’ impjanti nukleari. Fl-2014, l-Istati Membri aġġornaw l-istimi tal-ispejjeż tad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari, stipulati fil-pjanijiet finali tad-dekummissjonar li huma kienu preċedentement ippreżentaw lill-Kummissjoni. Fl-2015, is-Slovakkja għamlet bidliet żgħar oħra. Dawn l-aġġornamenti, li kienu intenzjonati biex jipprovdu stampa aktar sħiħa, raw l-istimi tal-ispejjeż jiżdiedu b’40 %, minn EUR 4.1 biljun fl-2010 għal EUR 5.7 biljun fl-2015. Iż-żieda dehret l-aktar bejn l-2010 u l-2011 (ara l-Figura 16). Kien hemm differenzi sinifikanti bejn it-tliet Stati Membri. Il-Litwanja rrappreżentat il-biċċa l-kbira miż-żieda fl-ispejjeż stmati, b’żieda ta’ 67 % bejn l-2010 u l-2015. Fl-istess perjodu, l-istima tal-ispejjeż għal Bohunice, is-Slovakkja, żdiedet ukoll, bi 30 %. L-istima tal-ispejjeż għal Kozloduy, il-Bulgarija, baqgħet fil-biċċa l-kbira ma nbidlitx. Wara żieda inizjali fl-2011, l-istima tal-ispejjeż li twettqet wara li ttieħdet id-deċiżjoni biex id-data ta’ skadenza titressaq ‘il quddiem, rat l-ispejjeż jonqsu b’EUR 136 miljun (ara l-paragrafu 64).

74

Mill-2011 ‘il hawn, it-tliet Stati Membri kollha tejbu l-approċċ tagħhom għall-istimar tal-ispiża tal-attivitajiet ta’ dekummissjonar ta’ impjanti nukleari fil-pjanijiet finali tagħhom tad-dekummissjonar. Huma issa jużaw il-metodoloġija l-aktar reċenti magħrufa bħala l-Istruttura Internazzjonali għall-Ikkostjar tad-Dekummissjonar tal-Installazjonijiet Nukleari⁴¹. Madankollu, ikompli jkun hemm inċertezza fir-rigward tal-lista sħiħa ta’ attivitajiet u l-ispejjeż assoċjati li huma involuti fiż-żarmar tal-binjiet rispettivi tar-reatturi, b’mod partikolari, peress li inventarju u karatterizzazzjoni radjoloġika komprensivi taż-żona kkontrollata għadhom ma ġew ikkompletati fl-ebda wieħed mis-siti (ara l-paragrafu 32).

Figura 16

Spejjeż stmati tad-dekummissjonar mill-2010 sal-2015

Sors: Iċ-ċifri tal-2010: il-pjanijiet finali tad-dekummissjonar. Iċ-ċifri tal-2011: stimi aġġornati li ġew ippreżentati għal-laqgħa tal-Kumitat tal-Programmi ta’ Għajnuna għad-Dekummissjonar ta’ Impjanti Nukleari f’Marzu 2011. Iċ-ċifri tal-2015: il-pjanijiet finali tad-dekummissjonar li ġew aġġornati, il-programmi ta’ ħidma annwali għall-2015 u, għas-Slovakkja minħabba aġġornament, l-abbozz ta’ programm ta’ ħidma annwali għall-2016.

L-Istati Membri, u b’mod partikolari l-Litwanja, jiffaċċjaw sfidi finanzjarji

75

Għat-tliet Stati Membri kollha, aħna qabbilna l-istimi tal-ispejjeż u l-finanzjament disponibbli misjuba matul l-aħħar awditu tagħna maċ-ċifri l-aktar reċenti li kienu disponibbli fi żmien dan l-awditu. Attwalment, il-finanzjament mill-UE għal attivitajiet ta’ dekummissjonar huwa previst sal-2020. Madankollu, il-finanzjament nazzjonali u l-finanzjament mill-UE, li hemm disponibbli ta’ EUR 4.0 biljun jonqos milli jkopri l-ispiża totali stmata ta’ EUR 5.7 biljun, eskluża l-ispiża tad-disponiment finali (ara t-Tabella 8 u l-Figura 17). Dan iħalli nuqqas fil-finanzjament ta’ EUR 1.7 biljun sakemm jiġi kkompletat id-dekummissjonar. Il-Litwanja tirrappreżenta 93 % ta’ dan in-nuqqas fil-finanzjament.

Tabella 8

Spejjeż kumplessivi stmati tad-dekummissjonar u nuqqas fil-finanzjament, 2011 u 2015

(EUR miljun)

Ignalina,
il-Litwanja
Kozloduy,
il-Bulgarija
Bohunice,
is-Slovakkja
Total

2011
2015
2011
2015
2011
2015
2011
2015

Spejjeż stmati
2 930
3 376
1 243
1 107
1 146
1 239
5 319
5 722

Finanzjament nazzjonali, allokat¹
83
262
171
348
231
476
485
1 086

Finanzjament mill-UE, allokat
1 367
1 553
493
731
489
671
2 349
2 955

Nuqqas fil-finanzjament
1 480
1 561
579
28
426
92
2 485
1 681

1Il-finanzjament nazzjonali allokat jista’ jkun magħmul minn fondi ddedikati li twaqqfu għad-dekummissjonar, nefqa pubbika impenjata jew sorsi nazzjonali oħra.

Sors: 2011: stimi aġġornati li ġew ippreżentati għal-laqgħa tal-Kumitat tal-Programmi ta’ Għajnuna għad-Dekummissjonar ta’ Impjanti Nukleari f’Marzu 2011.
2015: l-awtoritajiet tal-Istati Membri, il-pjanijiet finali tad-dekummissjonar li ġew aġġornati u l-programmi ta’ ħidma annwali għall-2015, u, għas-Slovakkja minħabba aġġornament, l-abbozz ta’ programm ta’ ħidma annwali għall-2016.

Figura 17

Immaġni tan-nuqqasijiet fil-finanzjament għall-2011 u l-2015 f’kull wieħed mit-tliet Stati Membri

Sors: Ibbażat fuq it-Tabella 8.

Iż-żidiet fl-ispejjeż u n-nuqqas fil-finanzjament fil-Litwanja huma sostanzjali

76

L-istimi 2015 mwettqa mil-Litwanja, tal-ispiża kumplessiva tad-dekummissjonar, żdiedu bi 15 % meta mqabbla mal-2011, iżda b’67 % meta mqabbla mal-2010, u b’hekk ammontaw għal EUR 3.4 biljun. L-awtoritajiet Litwani attribwew dawn iż-żidiet għall-ispejjeż lavorattivi, għall-posponiment tad-data ta’ tmiem tad-dekummissjonar, u għall-ispejjeż akbar milli ppjanat fi proġetti ta’ infrastruttura għad-dekummissjonar. Il-kategorija tal-ispejjeż tal-inflazzjoni rrappreżentat 26 % tal-ispiża tad-dekummissjonar li jifdal sal-2038, jew EUR 695 miljun. Din kienet ġiet ikkalkulata fuq il-bażi ta’ stima annwali ta’ 3 %; madankollu, fiħ-żmien meta sar il-kalkolu mill-Istati Membri, il-Bank Ċentrali tar-Repubblika tal-Litwanja qiegħed l-istima tar-rata medja ta’ inflazzjoni għall-2015, li tieħu inkunsiderazzjoni l-2013 u l-2014, f’livell ta’ 1.5 %.

77

Aħna nqisu wkoll li l-punt sa fejn jiżdiedu l-ispejjeż huwa indikattiv ta’ ppjanar inizjali li hija ta’ kwalità baxxa. Pereżempju, l-aġġornament tal-2014 tal-pjan finali tad-dekummissjonar kien jinkludi 15-il attività, preċedentement mhux meqjusa, ta’ dekummissjonar, li b’kollox ġew stmati li jiswew EUR 318-il miljun.

78

L-analiżi tagħna ta’ proġetti ewlenin ta’ infrastruttura fil-Litwanja, mill-bidu tal-implimentazzjoni tagħhom sa tmiem l-2015, ikkonfermat żidiet kbar fl-ispejjeż f’tali proġetti (ara l-Anness VI). Xi wħud minn dawn l-ispejjeż addizzjonali ġew ikkawżati minn dewmien fil-proġetti. Pereżempju, id-dewmien fl-implimentazzjoni tal-proġett tal-faċilità ta’ ħżin interim ta’ fjuwil użat kellu riperkussjonijiet fuq il-progress fit-tneħħija tal-fjuwil mir-reatturi u, sa tmiem l-2014, kien skatta spejjeż addizzjonali tal-manutenzjoni li kienu jaqbżu l-EUR 61.3 miljun (ara l-paragrafu 61), kif ukoll ikkontribwixxa għall-posponiment tad-data ta’ tmiem tad-dekummissjonar.

79

F’termini ġenerali, l-għadd tal-persunal f’impjant li jkun għaddej minn dekummissjonar x’aktarx li jinżamm viċin il-livelli tal-impjanti li jkunu qed joperaw sakemm jitneħħa l-fjuwil mir-reattur. Huwa mistenni li l-livelli tal-persunal imbagħad jonqsu progressivament meta l-impjant ikun qed jagħmel it-tranżizzjoni minn status operazzjonali.

80

Il-livelli tal-persunal naqsu fl-impjanti kollha (ara t-Tabella 9). Madankollu, f’Ignalina fil-Litwanja, fejn tneħħa l-fjuwil ta’ waħda biss miż-żewġ qalbiet tar-reatturi, u li għadu jopera taħt liċenzja operazzjonali, il-livelli tal-persunal, u għaldaqstant l-ispejjeż iffinanzjati mill-UE, jibqgħu għoljin. Terz tal-persunal għadu jaħdem fuq il-manutenzjoni sikura tal-impjant. Kemm fil-Bulgarija kif ukoll fis-Slovakkja, kien hemm il-possibbiltà ta’ impjieg alternattiv fi bnadi oħra fuq ir-reatturi nukleari li għadhom qed joperaw bis-sħiħ fl-istess sit. Fil-Litwanja, li ma għadhiex tipproduċi enerġija nukleari, dan ma kienx possibbli.

Tabella 9

Persunal fi żmien l-għeluq tar-reatturi u fl-2015

Għadd ta’ persunal
Appoġġ mill-UE mogħti
(miljun EUR)³

matul operazzjoni bis-sħiħ¹
fl-2015

Ignalina, il-Litwanja
(żewġ unitajiet tar-reatturi)
3 517
2 127²
171

Kozloduy, il-Bulgarija
(erba’ unitajiet tar-reatturi)
1 400
650
130

Bohunice, is-Slovakkja
(żewġ unitajiet tar-reatturi)
1 060
239
45

Total
5 977
3 016
346

1Iċ-ċifra tal-operazzjoni bis-sħiħ fil-31.12.2004 għal Ignalina, fil-31.12.2002 għal Kozloduy, u fl-1.4.2006 għal Bohunice.

2Mill-membri tal-persunal f’Ignalina, 1 377 kienu qed jaħdmu fuq id-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari u 701 fuq il-manutenzjoni sikura.

3Iċ-ċifri għal Ignalina jkopru l-appoġġ mill-UE, mill-għeluq tal-ewwel unità fl-2005 sal-2016; għal Kozloduy, mill-għeluq tal-ewwel unità fl-2003 sal-2017; għal Bohunice, mill-għeluq tal-ewwel unità fl-2008 sal-2016.

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq ċifri pprovduti mill-awtoritajiet tal-Istati Membri.

81

Mir-rapport preċedenti tagħna ‘l hawn, il-ġestjoni tal-forza tax-xogħol f’Ignalina ttejbet. Pereżempju, il-maniġment fl-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Ignalina introduċa strateġija ta’ esternalizzazzjoni. Din tinvolvi l-analiżi ta’ bosta attivitajiet, bħall-manutenzjoni tat-tagħmir u d-dekontaminazzjoni ta’ binjiet b’aċċess mhux ristrett, u t-teħid ta’ deċiżjoni dwar jekk ikunx aktar kosteffettiv li s-servizzi relatati jiġu akkwistati jew li jiġi rekluatat persunal intern għalihom.

82

Madankollu, ma saritx evalwazzjoni esterna ta’ jekk il-livell attwali ta’ reklutaġġ ta’ persunal huwiex xieraq, u għad ma hemm l-ebda pjan iddettaljat ta’ reklutaġġ ta’ persunal li jkopri l-proċess kollu kemm hu ta’ dekummissjonar. Minħabba n-nuqqas ta’ kofinanzjament u l-isfidi ekonomiċi u soċjali lokali involuti fid-dekummissjonar f’Ignalina, il-Litwanja, hemm riskju li r-reklutaġġ ta’ persunal jaqbeż il-limitu tal-ħtiġijiet tal-programm għad-dekummissjonar, u dawk tal-finanzjament mill-UE ddedikat tad-dekummissjonar jintuża għall-appoġġ ta’ tali impjieg.

83

Bħalma ġie nnotat fit-Tabella 8 u fil-paragrafu 76, in-nuqqas fil-finanzjament tal-Litwanja żdied b’mod sinifikanti mill-aħħar rapport tagħna ‘l hawn. Matul l-intervisti mar-rappreżentanti Litwani, saret referenza għall-Protokoll Nru 4, li hu anness mat-trattat tal-adeżjoni tal-pajjiż mal-UE, u għall-interpretazzjoni Litwana li ż-żidiet fl-ispejjeż fil-proġetti ta’ dekummissjonar se jkomplu jiġu ffinanzjati mill-UE⁴². Fil-valutazzjoni tal-impatt tagħha tal-2011, il-Kummissjoni argumentat li, ibbażat fuq il-ħtiġijiet tagħhom, ikun tajjeb li l-appoġġ jiġi pprovdut għall-perjodu 2014-2020 lit-tliet Stati Membri kollha iżda li, wara l-2020, il-Kummissjoni ma pprevediet l-ebda estensjoni oħra tal-appoġġ finanzjarju mill-UE (ara l-paragrafu 10)⁴³.

Baqa’ nuqqas fil-finanzjament fil-Bulgarija u s-Slovakkja għalkemm l-istimi varjaw b’mod konsiderevoli matul iż-żmien

84

Bl-allokazzjoni tal-finanzjament mill-UE għall-perjodu 2014-2020, in-nuqqasijiet fil-finanzjament innotati fir-rapport preċedenti tagħna naqsu b’mod sinifikanti fil-Bulgarija u s-Slovakkja, għal EUR 28 miljun u EUR 92 miljun rispettivament. Madankollu, l-istimi tal-ispejjeż u tan-nuqqasijiet fil-finanzjament varjaw b’mod drammatiku. Pereżempju:

-L-istima tal-awtoritajiet Bulgari għan-nuqqas fil-finanzjament waqgħet b’mod sinifikanti minn EUR 230 miljun f’Settembru 2014 għal EUR 28 miljun fi tmiem l-2015, prinċipalment minħabba l-inklużjoni ta’ spejjeż li ntrefgħu mill-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Kozloduy għal attivitajiet ta’ tħejjija għad-dekummissjonar li ma ttiħdux inkunsiderazzjoni fil-kalkoli preċedenti. Għall-kuntrarju ta’ dan, id-data tal-Kummissjoni fi tmiem l-2015 uriet nuqqas ta’ EUR 150 miljun.

-Fis-Slovakkja, skont id-data tal-Kummissjoni, in-nuqqas fil-finanzjament fi tmiem Ġunju 2015 kien ta’ EUR 193 miljun, filwaqt li l-abbozz ta’ programm ta’ ħidma annwali għall-2016 qiegħed dan in-nuqqas f’ammont ta’ EUR 92 miljun.

85

Tali varjazzjonijiet bejn iċ-ċifri nazzjonali u ċ-ċifri tal-Kummissjoni jqajmu dubji rigward l-affidabbiltà u r-robustezza tal-metodoloġiji użati għall-kalkoli. Barra minn hekk, ir-reviżjonijiet sinifikanti taċ-ċifri jindikaw li l-istimi ppreżentati fil-pjanijiet finali tad-dekummissjonar, fi żmien l-awditu tagħna, kienu għadhom ma ġewx skrutinizzati bir-reqqa, la mill-partijiet interessati nazzjonali u lanqas mill-Kummissjoni.

Il-valutazzjoni mill-Kummissjoni tal-pjanijiet ta’ finanzjament u ta’ dekummissjonar kienet inadegwata

86

Parzjalment b’rispons għar-rakkomandazzjonijiet fir-rapport preċedenti tagħna, il-qafas leġiżlattiv għall-perjodu ta’ finanzjament 2014-2020 introduċa tliet “kundizzjonalitajiet ex ante”⁴⁴ (ara l-Kaxxa 1). Dawn huma prerekwiżiti għall-iżborżament ta’ kwalunkwe finanzjament ġdid għad-dekummissjonar taħt il-qafas finanzjarju pluriennali attwali, li huma intenzjonati biex jiżguraw l-użu effettiv u effiċjenti tal-fondi tal-UE.

Kaxxa 1

Kundizzjonalitajiet ex ante

Sal-1 ta’ Jannar 2014, it-tliet Stati Membri għandhom jieħdu l-miżuri xierqa biex jissodisfaw il-kundizzjonalitajiet ex ante li ġejjin:

1.jikkonformaw mal-acquis tat-Trattat Euratom fil-qasam tas-sikurezza nukleari, b’mod partikolari fir-rigward tat-traspożizzjoni fil-liġi nazzjonali tad-Direttivi 2009/71/Euratom u 2011/70/Euratom;

2.jistabbilixxu, f’qafas nazzjonali, pjan ta’ finanzjament li jidentifika l-ispejjeż kollha u s-sorsi ta’ finanzjament previsti meħtieġa għat-tlestija b’mod sikur tad-dekummissjonar tal-unitajiet ta’ reattur nukleari, inkluż il-ġestjoni tal-fjuwil użat u l-iskart radjuattiv;

3.jippreżentaw lill-Kummissjoni pjan iddettaljat rivedut tad-dekummissjonar, imqassam biex jiġi speċifikat il-livell tal-attivitajiet ta’ dekummissjonar, inkluż skeda u struttura korrispondenti tal-ispejjeż ibbażati fuq standards rikonoxxuti f’livell internazzjonali għall-istima tal-ispejjeż tad-dekummissjonar.

Sors: L-Artikolu 4 tar-Regolamenti tal-Kunsill (Euratom) Nru 1368/2013 u Nru 1369/2013.

87

Saż-żmien meta l-Kummissjoni ħadet id-deċiżjoni tagħha ta’ finanzjament dwar il-programm ta’ ħidma annwali għall-2014 f’Ottubru 2014, hija kien imissha vvalutat jekk l-Istati Membri kinux ħadu miżuri xierqa biex jissodisfaw dawn il-kundizzjonijiet⁴⁵. Madankollu, aħna sibna li l-valutazzjoni mill-Kummissjoni tal-pjanijiet rispettivi ta’ finanzjament u tal-pjanijiet iddettaljati ta’ dekummissjonar, jiġifieri tat-tieni u t-tielet kundizzjonalità ex ante rispettivament, hija inadegwata. Rapport ta’ Settembru 2015 mis-Servizz tal-Awditjar Intern tal-Kummissjoni kkorobora l-valutazzjoni tagħna. Pereżempju, aħna sina li kien hemm reviżjonijiet konsiderevoli tat-total tal-istimi tal-ispejjeż, u taċ-ċifri tal-finanzjament (ara l-paragrafu 84), u, f’xi każijiet, ma kien hemm l-ebda pjan iddettaljat għal ċerti spejjeż jew attivitajiet (ara, pereżempju, il-paragrafu 79 dwar l-ispejjeż tal-persunal). Riżerva relatata mal-adegwatezza tal-valutazzjoni fl-2014 li saret mid-Direttorat Ġenerali għall-Enerġija tal-kundizzjonalitajiet ex ante ġiet inkluża fir-Rapport Annwali tal-Attivita 2015 tad-Direttorat Ġenerali għall-Enerġija⁴⁶.

88

Id-Direttorat Ġenerali tal-Kummissjoni għall-Enerġija fassal pjan ta’ azzjoni li jimmira lejn id-dgħufijiet identifikati mis-Servizz tal-Awditjar Intern tal-Kummissjoni, li fih ġie ssettjat it-tmiem ta’ Ottubru 2016 bħala d-data ta’ skadenza għall-ikkompletar tal-valutazzjoni tal-kundizzjonalitajiet ex ante. Huwa ta’ importanza kbira li l-Kummissjoni tikkompleta din il-valutazzjoni u tanalizza bir-reqqa kemm il-pjanijiet ta’ finanzjament kif ukoll il-pjanijiet ta’ dekummissjonar għal kull Stat Membru, peress li dawn id-dokumenti jiffurmaw il-bażi għall-finanzjament futur.

Fit-tliet Stati Membri kollha, il-baġit tal-UE jiffinanzja l-maġġoranza l-kbira tal-ispejjeż

89

It-tliet Stati Membri kollha waqqfu fondi nazzjonali ddedikati biex jiffinanzjaw il-politiki nazzjonali tagħhom għall-ġestjoni sikura u d-disponiment minn skart radjuattiv u għad-dekummissjonar ta’ installazzjonijiet nukleari. Madankollu, ir-riżorsi f’dawn il-fondi jibqgħu limitati, partikolarment fil-Litwanja.

-Fil-Litwanja, il-Fond Internazzjonali Litwan ta’ Appoġġ għad-Dekummissjonar, li ġie stabbilit għall-ewwel darba fl-1995, irċieva kontribuzzjonijiet għad-dħul mill-oparazzjoni tal-impjant tal-enerġija nukleari sakemm ingħalaq l-impjant fi tmiem l-2009. Huwa issa jiddependi mid-dħul mill-bejgħ ta’ assi żejda, u minn fondi esterni u mill-imgħax iġġenerat minnhom. Fil-passat, huwa ntuża wkoll biex jiffinanzja attivitajiet mhux ta’ dekummissjonar bħal tariffi tal-elettriku u tat-tisħin, jew garanziji soċjali addizzjonali għal eks-impjegati. Skont stima pprovduta mill-Ministeru tal-Enerġija, il-fond kellu EUR 4 miljun fl-1 ta’ Jannar 2016⁴⁷.

-Fl-1999, il-Bulgarija waqqfet fond nazzjonali tal-iskart radjuattiv u fond tad-dekummissjonar ta’ faċilitajiet nukleari. Iż-żewġ fondi jikkonċernaw il-faċilitajiet nukleari kollha fil-Bulgarija. L-ewwel fond huwa ffinanzjat prinċipalment permezz ta’ kontribuzzjonijiet minn produtturi tal-iskart radjuattiv, u l-kontributur prinċipali, b’rata ta’ 92 %, huwa l-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Kozloduy. Il-fond kien nefaq EUR 34.8 miljun fuq l-unitajiet 1-4 bħala faċilitajiet ta’ ġestjoni ta’ skart radjuattiv u kellu EUR 61 miljun fi tmiem l-2015. It-tieni fond huwa ffinanzjat permezz ta’ kontribuzzjonijiet minn operaturi tal-faċilitajiet nukleari. Il-fondi akkumulati għall-unitajiet 1-4 tal-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Kozloduy kienu ta’ EUR 156 miljun fi tmiem l-2015.

-Fl-2010, is-Slovakkja introduċiet imposta fuq il-konsum tal-elettriku mill-utent aħħari biex tpatti għad-”defiċit storiku” u għall-fatt li l-kontribuzzjonijiet obbligatorji minn operaturi tal-faċilitajiet nukleari mill-1995 ‘il hawn ma kinux iġġeneraw fondi suffiċjenti biex ikopru d-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari u d-disponiment finali minn fjuwil użat. L-ammont assenjat fil-fond nazzjonali ta’ dekummissjonar, għad-dekummissjonar tal-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Bohunice V 1, kien ta’ EUR 290 miljun fi tmiem l-2014.

90

Ir-riżorsi nazzjonali disponibbli totali, li huma magħmulin mill-fondi ddedikati u minn sorsi nazzjonali oħra, mhumiex se jkopru l-ispejjeż sħaħ tad-dekummissjonar (ara l-paragrafu 67 u t-Tabella 8). Ir-riżorsi nazzjonali jkunu jkopru biss 31 % tal-ispejjeż stmati fil-Bulgarija u 38 % fis-Slovakkja, filwaqt li l-fondi nazzjonali fil-programm tal-UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari fil-Litwanja jkunu jkopru inqas minn 8 % tal-ispiża totali tad-dekummissjonar. Sal-ġurnata tal-lum, il-baġit tal-UE ffinanzja n-nuqqas permezz tal-programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari.

91

Attwalment, ma hemm l-ebda rekwiżit legali biex l-Istati Membri jikkofinanzjaw l-għajnuna għad-dekummissjonar, sew jekk fil-livell tal-programmi u sew jekk fil-livell tal-proġetti individwali. B’kuntrast ma’ dan, il-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej⁴⁸ jobbligaw lill-Istati Membri jikkontribwixxu - mir-riżorsi proprji tagħhom - perċentwal issettjat tal-finanzjament għal programmi jew proġetti kofinanzjati. Ir-rapport preċedenti tagħna rrakkomanda li l-Kummissjoni, jekk tkun qed tipproponi finanzjament għall-qafas finanzjarju 2014-2020, tieħu inkunsiderazzjoni fondi oħra tal-UE, bħall-Fondi Strutturali, u l-kundizzjonijiet għall-iżborżament tal-fondi. Il-Kummissjoni wettqet segwitu ta’ din ir-rakkomandazzjoni permezz ta’ appoġġ kontinwu għal miżuri ta’ mitigazzjoni taħt il-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej (FSIE) iżda ddeċidiet li żżomm separat l-appoġġ għad-dekummissjonar, bl-ebda aċċess għall-FSIE għal dekummissjonar effettiv.

92

L-obbligu li jiġi pprovdut kofinanzjament huwa importanti għaliex huwa jagħti aktar inċentiv finanzjarju lir-riċevituri tal-finanzjament mill-UE biex ifittxu valur għall-flus fil-ġestjoni ta’ proġett u biex jimxu ‘l quddiem bil-programmi. Ir-regolamenti rilevanti tal-Kunsill għal dawn il-programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari tabilħaqq jirrikonoxxu l-importanza tal-kofinanzjament u jiddikjaraw li l-finanzjament sħiħ, mill-UE, ta’ proġetti għandu jiġi awtorizzat biss f’”każijiet eċċezzjonali ġġustifikati tajjeb”⁴⁹. Madankollu, il-Kummissjoni għadha ma stabbilietx linji gwida ċari dwar xi jkun jikkostitwixxi każ bħal dan. Dan huwa kkorroborat mir-rapport tas-Servizz tal-Awditjar Intern tal-Kummissjoni ta’ Settembru 2015. B’hekk, sa issa, il-Kummissjoni tilfet l-opportunità li tinċentiva u li timmassimizza l-kofinanzjament.

L-ispiża totali stmata tirdoppja jekk tiġi inkluża l-ispiża tad-disponiment finali minn skart ta’ livell għoli

93

L-ebda waħda mill-istimi tan-nuqqas fil-finanzjament mogħtija fil-pjanijiet finali tad-ekummissjonar ma tagħti l-istampa sħiħa tal-ispejjeż involuti ladarba impjant jingħalaq, peress li kull waħda minnhom tonqos milli tinkludi l-ispiża tad-disponiment finali minn fjuwil użat.

94

Skont il-prinċipju ta’ “min iniġġes iħallas”, rikonoxxut internazzjonalment, hija r-responsabbiltà tal-Istat Membru li jiżgura li l-operatur jissodisfa l-obbligi tiegħu bħala s-sors ta’ tniġġis, u li jwarrab riżorsi finanzjarji suffiċjenti biex ikopri l-ispiża sħiħa tad-dekummissjonar, inkluż id-disponiment finali minn fjuwil użat (ara l-paragrafu 20).

95

Id-Direttiva tal-2011 dwar l-Iskart Radjuattiv tirrifletti dan il-prinċipju. Id-Direttiva tirrikjedi li l-Istati Membri jiżguraw li l-attivitajiet kollha ta’ ġestjoni ta’ skart radjuattiv u ta’ fjuwil nukleari użat, inkluż id-disponiment finali, jiġu identifikati u kkostjati bis-sħiħ, u li riżorsi finanzjarji adegwati jkunu disponibbli meta meħtieġ⁵⁰.

96

Barra minn hekk, waħda mill-prekundizzjonijiet għal finanzjament taħt il-programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari (ara l-paragrafi 86 sa 88) hija li l-Istati Membri “jistabbilixxu, f’qafas nazzjonali, pjan ta’ finanzjament li jidentifika l-ispejjeż kollha u s-sorsi (riżorsi) ta’ finanzjament previsti meħtieġa għat-tlestija b’mod sikur tad-dekummissjonar tal-unitajiet ta’ reattur nukleari, inkluż il-ġestjoni tal-fjuwil użat u l-iskart radjuattiv”⁵¹.

97

Aħna kkalkulajna stima għall-ispiża tad-disponiment finali biex nipprovdu stampa aktar sħiħa tal-ispejjeż involuti fid-dekummissjonar tal-impjanti rispettivi.

98

Kif jidher fit-Tabella 10, aħna kkalkulajna li jekk jittieħdu inkunsiderazzjoni l-ispejjeż assoċjati mad-disponiment finali, l-ispiża totali stmata tad-dekummissjonar tista’ tirdoppja, u b’kollox jintlaħaq ammont ta’ EUR 11.4 biljun għat-tliet Stati Membri kollha.

Tabella 10

Stima tal-ispejjeż tad-dekummissjonar inkluż id-disponiment minn skart ta’ livell għoli u minn fjuwil nukleari użat

(EUR miljun)

| Ignalina, il-Litwanja | Kozloduy, il-Bulgarija | Bohunice, is-Slovakkja | Total
Stima tal-ispejjeż għall-2015, eskluż id-disponiment minn skart ta’ livell għoli u minn fjuwil nukleari użat | 3 376 | 1 107 | 1 239 | 5 722
Stima tal-ispejjeż għad-disponiment finali minn skart ta’ livell għoli u minn fjuwil nukleari użat, minn dawn it-tmien reatturi¹ | 2 610 | 1 590 | 1 466 | 5 666
Stima tal-ispejjeż, inkluż id-disponiment minn skart ta’ livell għoli u minn fjuwil nukleari użat | 5 986 | 2 697 | 2 705 | 11 388
Finanzjament nazzjonali | 262 | 348 | 476 | 1 086
Finanzjament mill-UE | 1 553 | 731 | 671 | 2 955
Nuqqas fil-finanzjament | 4 171 | 1 618 | 1 558 | 7 347

1Nota dwar l-istimi tal-ispejjeż tad-disponiment finali

Għal Ignalina, il-Litwanja, l-istima tagħna ta’ EUR 2 610 miljun hija bbażata fuq iċ-ċifra pprovduta fil-programm nazzjonali u kkwotata fil-Programm Nukleari Illustrattiv 2016 tal-Kummissjoni.

Għal Kozloduy, il-Bulgarija, il-programm nazzjonali Bulgaru ma jipprovdix ċifra. L-istima tagħna ta’ EUR 1.59 biljun hija bbażata fuq l-istima ta’ EUR 3 biljun tal-ispiża totali ta’ faċilità nazzjonali ta’ disponiment, ibbażata fuq diskussjonijiet mal-awtoritajiet nazzjonali Bulgari rigward il-każ Finlandiż matul l-awditu. Aħna qsamna EUR 3 biljun min-nofs biex jirriflettu s-sehem tal-unitajiet 1-4 u tal-unitajiet 5 u 6 l-oħra li qed joperaw. Aħna ma ħadna inkunsiderazzjoni l-ebda pjan għal unitajiet jew impjanti futuri, peress li dawn kienu għadhom mhumiex konkreti.

Għal Bohunice, is-Slovakkja, l-istima tagħna ta’ EUR 1.46 biljun hija bbażata fuq l-istima ta’ EUR 4.4 biljun, imwettqa mill-awtoritajiet Slovakki, tal-ispejjeż nazzjonali tad-disponiment finali, bl-użu tax-xenarju aktar konservattiv fejn l-impjanti li baqa’ tal-enerġija nukleari fis-Slovakkja għandhom ħajja operazzjonali ta’ 60 sena. Aħna qsamna EUR 4.4 biljun fi tlieta, biex naqsmu l-ispiża b’mod indaqs bejn iż-żewġ unitajiet li qed jiġu dekummissjonati u bejn l-erbgħa unitajiet li attwalment qed joperaw. Għall-kuntrarju tal-programm nazzjonali Slovakk, aħna ma ħadniex inkunsiderazzjoni ż-żewġ unitajiet ippjanati f’Mochovce, minħabba d-dewmien fil-kostruzzjoni tagħhom. Li kieku għamilna dan, l-unitajiet li qed jiġu dekummissjonati kienu jirrappreżentaw sehem ta’ 16.3 % mill-EUR 4.4 biljun, li huwa indaqs għal EUR 717-il miljun. Il-Programm Nukleari Illustrattiv 2016 tal-Kummissjoni jikkwota ċifra ta’ EUR 3.7 biljun, li tidher li tirreferi għax-xenarju inqas konservattiv rigward il-ħajja operazzjonali ta’ 40 sena tal-impjant.

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq il-Kummissjoni, l-AWPs għall-2015 u għall-2016, u partijiet interessati nazzjonali.

99

Meta jittieħdu inkunsiderazzjoni kemm id-dekummissjonar kif ukoll id-disponiment finali, il-Litwanja tirrappreżenta l-akbar sehem tan-nuqqas kumplessiv ta’ EUR 7.4 biljun. Madankollu, nuqqasijiet imdaqqsin ikunu joħorġu wkoll għall-Bulgarija u s-Slovakkja (ara l-Figura 18).

Figura 18

Nuqqasijiet fil-finanzjament meta jittieħdu inkunsiderazzjoni kemm id-dekummissjonar kif ukoll id-disponiment finali

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq it-Tabella 10.

Fit-tliet Stati Membri, l-obbligazzjonijiet għall-ispejjeż futuri ma jiġux kontabilizzati kif xieraq

100

Skont l-istandards internazzjonali tal-kontabbiltà⁵², jenħtieġ li l-obbligazzjonijiet li huma mistennija li jirriżultaw fil-futur jiġu identifikati bħala provvedimenti, u rikonoxxuti fuq il-karta tal-bilanċ tal-organizzazzjoni, li għandha l-obbligu li tħallashom jekk:

-jirriżulta obbligu legali jew kostruttiv preżenti, b’riżultat ta’ avveniment passat⁵³;

-x’aktarx li jsir il-pagament, jiġifieri x’aktarx iva milli le;

-l-ammont jista’ jiġi stmat b’mod affidabbli⁵⁴.

101

Jekk dawn it-tliet kundizzjonijiet ma jiġux issodisfati, l-obbligazzjonijiet jissejħu “obbligazzjonijiet kontinġenti” u jiġu divulgati barra l-karta tal-bilanċ, pereżempju fin-noti tal-kontijiet, dment li l-possibbiltà li jsir pagament ma titqiesx bħala waħda remota, li f’dan il-każ ma tkun tinħtieġ l-ebda divulgazzjoni⁵⁵.

102

Kif meħtieġ, l-ispejjeż tad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari u l-ispejjeż għad-disponiment finali minn fjuwil nukleari użat għandhom għalhekk, meta x’aktarx li jsir tali pagament u l-ammont jista’ jiġi stmat b’mod affidabbli, jiġu rikonoxxuti bħala obbligazzjonijiet mill-organizzazzjoni li għandha l-obbligu li tħallashom. L-istimi tal-ispejjeż jistgħu, pereżempju, ikunu bbażati fuq pjan ta’ dekummissjonar ta’ impjanti nukleari. It-trattament kontabilistiku preċiż jiddependi mis-sitwazzjoni legali fir-rigward tal-obbligazzjoni għall-pagament u mill-prattiki kontabilistiċi adottati mill-Istat Membru jew mill-organizzazzjoni⁵⁶.

103

Aħna staqsejna lill-awtoritajiet rilevanti fl-Istati Membri biex jipprovdu informazzjoni dwar il-mod kif jiġu kontabilizzati l-obbligazzjonijiet għall-ispejjeż assoċjati mad-dekummissjonar u mad-disponiment minn fjuwil nukleari użat.

104

Kif jidher fit-Tabella 11, it-trattament kontabilistiku jvarja fost it-tliet Stati Membri u jiddependi minn jekk l-ispejjeż humiex assoċjati mad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari jew mad-disponiment finali. L-ispejjeż tad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari mhuma rikonoxxuti bħala provvedimenti fuq l-ebda karta tal-bilanċ fil-Litwanja u jiġu divulgati biss obbligazzjonijiet kontinġenti żgħar. L-ispejjeż tad-dekummissjonar mhumiex rikonoxxuti fil-kontijiet tal-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Kozloduy, il-Bulgarija, u huma biss parzjalment rikonoxxuti fl-impjant ta’ enerġija nukleari ta’ Bohunice, is-Slovakkja.

105

Rigward l-ispejjeż tad-disponiment finali, l-organizzazzjonijiet rilevanti fil-Litwanja u l-Bulgarija la rrikonoxxew provvedimenti għal tali spejjeż fuq il-karta tal-bilanċ u lanqas ma ddivulgaw xi informazzjoni fin-noti tal-kont. Huwa biss fis-Slovakkja li l-organizazzjonijiet rilevanti rrikonoxxew provvediment fir-rigward tal-ispejjeż tad-disponiment finali, f’subkont tal-fondi nukleari nazzjonali.

Tabella 11

Trattament kontabilistiku tal-obbligazzjonijiet relatati mad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari u d-disponiment finali minn fjuwil użat

Kontijiet tal-impjanti tal-enerġija nukleari (eskluż id-disponiment finali minn fjuwil nukleari użat)
Kontijiet tal-fondi/tal-ministeru/pubbliċi
(inkluż id-disponiment finali minn fjuwil nukleari użat)

Ignalina, il-Litwanja
L-ebda provvediment rikonoxxut.
Nota ta’ spjegazzjoni tispjega li l-ebda stima affidabbli mhija disponibbli għaż-żarmar. Għalhekk, l-ebda obbligazzjoni kontinġenti mhija divulgata.
L-ebda provvediment rikonoxxut.
Obbligazzjonijiet kontinġenti żgħar relatati mad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari jiġu divulgati barra l-karta tal-bilanċ (EUR 13-il miljun), rigward garanziji soċjali addizzjonali għal eks-impjegati tal-impjanti tal-enerġija nukleari.

Kozloduy, il-Bulgarija
L-ebda rikonoxximent, la tal-provvedimenti għad-dekummissjonar u lanqas tal-ispejjeż tal-ħżin u l-ġestjoni ta’ fjuwil użat. Il-kontijiet għall-2014 ġew għalhekk ikkwalifikati minn awditur indipendenti.
Id-dħul u n-nefqa tal-fondi nazzjonali ta’ dekummissjonar u ta’ skart radjuattiv huma inklużi fil-kontijiet tal-baġit annwali tal-Ministeru tal-Enerġija. Kwalunkwe porzjon mhux użat tar-riżorsi finanzjarji dovuti, inklużi riżorsi mis-snin preċedenti, jiġu divulgati barra l-karta tal-bilanċ.

Bohunice, is-Slovakkja
Parzjalment rikonoxxuti, iżda mhux assenjati għall-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Bohunice V1.
Informazzjoni preliminari rigward id-disponiment finali hija inkluża f’subkont tal-fondi nukleari nazzjonali.

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq informazzjoni mill-awtoritajiet nazzjonali.

106

Il-fatt li spejjeż futuri ma jiġux sistematikament rikonoxxuti bħala provvedimenti u/jew inklużi fin-noti tal-kontijiet jillimita t-trasparenza u jfixkel l-abbiltà tal-awtoritajiet rilevanti li jippjanaw b’mod adegwat kif iħallsu l-ispejjeż futuri tad-dekummissjonar u tad-disponiment.

26SEC(2011) 1387 final tal-24 ta’ Novembru 2011 “Commission Staff Working Paper, Impact assessment - Accompanying document to the Proposal for a Council Regulation on Union support for the nuclear decommissioning assistance programmes in Bulgaria, Lithuania and Slovakia” (Id-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal tal-Kummissjoni, Valutazzjoni tal-impatt - Dokument ta’ akkumpanjament għall-Proposta għal Regolament tal-Kunsill dwar l-appoġġ, min-naħa tal-Unjoni Ewropea, għall-programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari fil-Bulgarija, il-Litwanja u s-Slovakkja).

27Skont informazzjoni pprovduta mill-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Ignalina, l-unità 1 kisbet status irriversibbli fl-2007, meta nbidlet il-liċenzja operazzjonali tagħha u ġew approvati l-kundizzjonijiet għall-implimentazzjoni tad-dekummissjonar tagħha. Fis-16 ta’ Ġunju 2014 ir-rexissjoni ta’ liġi pprojbiet it-terminazzjoni irriversibbli tal-operazzjonijiet fl-Unità 1 sakemm kien ġie aċċertat il-finanzjament għax-xogħlijiet kollha relatati mal-istadju jew tad-dekummissjonar tal-faċilità. Il-liċenzja tal-Unità 2 inbidlet fl-2012 u fl-2014. Matul sessjoni plenarja tal-Parlament Bulgaru li saret fis-6 ta’ Frar 2015, il-Ministru għall-Enerġija Bulgaru qal li d-dekummissjonar tal-erba’ unitajiet ikkonċernati kien irriversibbli. L-awtoritajiet Slovakki jħarsu lejn il-bidla għal-liċenzja tad-dekummissjonar bħala kisba tal-istat irriversibbli.

28L-IAEA, “Developing multinational radioactive waste repositories: Infrastructural framework and scenarios for cooperation” (L-iżvilupp ta’ mħażen multinazzjonali ta’ skart radjuattiv: Qafas infrastrutturali u xenarji għall-kooperazzjoni), Ottubru 2004. Il-Konvenzjoni Konġunta tal-IAEA dwar is-Sikurezza tal-Ġestjoni ta’ Fjuwil Użat u dwar is-Sikurezza tal-Ġestjoni ta’ Skart Radjuattiv.

29L-IAEA, “Developing multinational radioactive waste repositories: Infrastructural framework and scenarios for cooperation” (L-iżvilupp ta’ mħażen multinazzjonali ta’ skart radjuattiv: Qafas infrastrutturali u xenarji għall-kooperazzjoni), Ottubru 2004. Il-Konvenzjoni Konġunta tal-IAEA dwar is-Sikurezza tal-Ġestjoni ta’ Fjuwil Użat u dwar is-Sikurezza tal-Ġestjoni ta’ Skart Radjuattiv.

30L-IAEA, “Developing multinational radioactive waste repositories: Infrastructural framework and scenarios for cooperation” (L-iżvilupp ta’ mħażen multinazzjonali ta’ skart radjuattiv: Qafas infrastrutturali u xenarji għall-kooperazzjoni), Ottubru 2004.

31Ara l-premessa Nru 33 tad-Direttiva tal-Kunsill 2011/70/Euratom. Dwar il-kundizzjonijiet għall-importazzjoni u l-esportazzjoni ara l-Artikolu 4(4) tad-Direttiva dwar l-Iskart Radjuattiv u d-Direttiva tal-Kunsill 2006/117/Euratom tal-20 ta’ Novembru 2006 dwar is-superviżjoni u l-kontroll ta’ vjeġġi ta’ skart radjuattiv u ta’ kombustibbli nukleari eżawrit (ĠU L 337, 5.12.2006, p. 21).

32Ara l-Artikolu 24 tal-Liġi Litwana Nru VIII-1190 tal-20 ta’ Mejju 1999 dwar il-ġestjoni ta’ skart radjuattiv.

33Ara l-Artikolu 17 tal-Att Bulgaru dwar l-Użu Sikur mill-Enerġija Nukleari (emendat l-aħħar fit-28 ta’ Novembru 2014).

34Ara l-Att Slovakk dwar il-Ġabra ta’ Liġijiet 541/2004, l-użu paċifiku tal-enerġija nukleari u l-Artikolu 21 tiegħu dwar l-importazzjonijiet ta’ skart radjuattiv.

35SWD(2016) 102 final tal-4 ta’ April 2016 “Commission Staff Working Document, accompanying the document Communication from the Commission, Nuclear Illustrative Programme presented under Article 40 of the Euratom Treaty for the opinion of the European Economic and Social Committee” (Id-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal tal-Kummissjoni, li jakkumpanja d-dokument Kumunikazzjoni tal-Kummissjoni, Programm Nukleari Illustrattiv ippreżentat skont l-Artikolu 40 tat-Trattat Euratom għall-opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew), p. 30.

36http://www.developpement-durable.gouv.fr/Calendrier-du-projet.html-+.

37Prozesswege zu einer sicheren Lagerung hoch radioaktiver Abfälle unter Aspekten der Rückholbarkeit/Bergbarkeit/Reversibilität, Papier der Vorsitzenden unter Einbeziehung von Kommentaren weiterer Mitglieder der AG 3, online: www.endlagerbericht.de, aċċessat fil-11 ta’ April 2016, p. 4.

38L-Artikolu 14(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 2011/70/Euratom.

39Dawn it-18-il proġett jirrappreżentaw EUR 587 miljun tal-kontribuzzjoni mill-UE għal attivitajiet ta’ dekummissjonar, jew madwar 37 % tal-finanzjament, ikkuntrattat, mill-UE (esklużi miżuri ta’ mitigazzjoni) mill-2001 ‘il hawn.

40In-nuqqas ta’ riżorsi ta’ inġinerija kkwalifikata ġiet innotata f’rapport tal-Kummissjoni Ewropea intitolat “Putting into perspective the supply of and demand for nuclear experts by 2020 within the EU-27 Nuclear Energy Sector” (Inpoġġu f’perspettiva l-provvista ta’ u d-domanda għal esperti nukleari sal-2020 fi ħdan is-Settur tal-Enerġija Nukleari tal-UE-27), l-2012.

41Żviluppata b’mod konġunt mill-Kummissjoni Ewropea, mill-IAEA u mill-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi, bil-ħsieb li tinħoloq armonizzazzjoni akbar fl-ikkostjar ta’ attivitajiet ta’ dekummissjonar ta’ impjanti nukleari.

42L-Artikolu 3 tal-Protokoll Nru 4 dwar l-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Ignalina fil-Litwanja (ĠU L 236, 23.9.2003) jiddikjara li “d-diżattivazzjoni (dekummissjonar) tal-Impjant tal-Enerġija Nukleari ta’ Ignalina (…) huwa ta’ natura li jieħu fit-tul u jfisser għal-Litwanja piż finanzjarju eċċezzjonali li ma jikkorrispondix mad-daqs u l-qawwa ekonomika tal-pajiż”, u li “l-Unjoni, b’solidarjetà mal-Litwanja, għandha tipprovdi għajnuna addizzjonali adegwata mill-Kommunità għall-isforz ta’ diżattivazzjoni (dekummissjonar) lil hinn mill-2006”. Il-Protokoll jiddikjara wkoll li “għall-perjodu tal-Perspettiva Finanzjarja li jmiss, l-approprjazzjonijiet medji globali taħt il-Programm ta’ Ignalina estiż għandhom ikunu kif jixraq”.

43SEC(2011) 1387 final tal-24 ta’ Novembru 2011 “Commission Staff Working Paper, Impact assessment - Accompanying document to the Proposal for a Council Regulation on Union support for the nuclear decommissioning assistance programmes in Bulgaria, Lithuania and Slovakia” (Id-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal tal-Kummissjoni, Valutazzjoni tal-impatt - Dokument ta’ akkumpanjament għall-Proposta għal Regolament tal-Kunsill dwar l-appoġġ, min-naħa tal-Unjoni Ewropea, għall-programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari fil-Bulgarija, il-Litwanja u s-Slovakkja).

44Ara KUMM(2011) 783 finali; ir-Regolamenti tal-Kunsill (Euratom) Nru 1368/2013 u Nru 1369/2013, u d-Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni C(2014)5449.

45Ara l-Artikolu 4 tar-Regolamenti tal-Kunsill (Euratom) Nru 1368/2013 u Nru 1369/2013.

46Id-Direttorat Ġenerali għall-Enerġija, ir-Rapport Annwali tal-Attivita 2015, Ref. Ares(2016)1667891, 08.04.2016.

47L-SWD(2016) 102 final, p. 38, ma jsemmix dan il-fond iżda jagħti ċifra ta’ EUR 0.5 biljun bħala l-fondi disponibbli totali. Mhuwiex ċar għal xiex tirreferi din iċ-ċifra.

48Il-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej jinkludu, fost oħrajn, il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond ta’ Koeżjoni u l-Fond Soċjali Ewropew. Qabel l-2014, dawn kienu jissejħu l-”Fondi Strutturali”.

49Il-premessa 17 tar-Regolament tal-Kunsill (Euratom) Nru 1368/2013 u l-premessa 15 tar-Regolament tal-Kunsill (Euratom) Nru 1369/2013.

50Ara, b’mod partikolari, l-Artikolu 12 tad-Direttiva tal-Kunsill 2011/70/Euratom.

51Ara l-Artikolu 4 tar-Regolamenti tal-Kunsill (Euratom) Nru 1368/2013 u Nru 1369/2013.

52L-IAS 37 “Provvedimenti, Obbligazzjonijiet Kontinġenti u Assi Kontinġenti” u l-IPSAS 19. Ma hemm l-ebda standard internazzjonali tal-kontabbiltà speċifiku li jikkonċerna d-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari. Hemm standard dwar il-mod kif tiġi kkalkulata informazzjoni statistika dwar l-ispejjeż tad-dekummissjonar fi ħdan is-Sistema Ewropea tal-Kontijiet (ESA) u dan ma jirrikjedix li obbligazzjonijiet jiġu rreġistrati għal spejjeż futuri.

53Skont l-IAS 37.10, avveniment li jobbliga huwa avveniment li joħloq obbligu legali jew kostruttiv (eż. il-kostruzzjoni ta’ impjant tal-enerġija nukleari, li toħloq obbligu għal dekummissjonar ta’ impjanti nukleari), u li, għalhekk, iwassal biex entità ma jkollha l-ebda alternattiva realistika għajr li twettaq saldu ta’ dak l-obbligu.

54Skont l-IAS 37.40, il-provvedimenti għal avvenimenti ta’ darba (ristrutturar, tindif ambjentali u soluzzjoni bil-Qorti) jitkejlu fl-ammont l-aktar probabbli.

55Taħt l-IAS 37, divulgazzjoni mhijiex obbligatorja jekk l-possibbiltà li jsir pagament ma titqiesx bħala waħda remota.

56Xi organizzazzjonijiet huma meħtieġa jużaw l-Istandards Internazzjonali tal-Kontabbiltà, filwaqt li organizzazzjonijiet oħra jistgħu jużaw standards tal-kontabbiltà fil-livell nazzjonali.

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

107

Il-programmi ddedikati ta’ finanzjament tal-UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari ma ħolqux l-inċentivi t-tajbin għal dekummissjonar f’waqtu u kosteffettiv. Minn meta aħna ppubblikajna r-rapport preċedenti tagħna, fl-2011, ‘il hawn seħħ xi progress fid-dekummissjonar tal-impjanti tal-enerġija nukleari ta’ Ignalina fil-Litwanja, ta’ Kozloduy fil-Bulgarija, u ta’ Bohunice fis-Slovakkja. Ġew żarmati komponenti ewlenin fiż-żoni mhux ikkontrollati tal-impjanti. Madankollu, kważi l-proġetti ewlenin kollha ta’ infrastruttura għad-dekummissjonar esperjenzaw dewmien, u l-isfidi kruċjali li l-ħidma fiż-żoni kkontrollati tinvolvi għadhom mistennija fil-ġejjieni għat-tliet Stati Membri kollha. L-awtoritajiet tal-Istati Membri jaffermaw li l-impjanti ngħalqu b’mod irriversibbli; madankollu, ma ġewx issodisfati bis-sħiħ l-outputs mistennija kollha li ntużaw mill-Kummissjoni għall-valutazzjoni tal-progress lejn għeluq irriversibbli. In-nuqqas fil-finanzjament fil-Litwanja żdied mill-aħħar awditu tagħna ‘l hawn, u issa jinsab f’ammont ta’ EUR 1.6 biljun. B’kollox, l-ispiża stmata tad-dekummissjonar fit-tliet impjanti se tkun mill-inqas ta’ EUR 5.7 biljun, u ta’ EUR 11.4 biljun jekk tiġi inkluża l-ispiża tad-disponiment finali.

Seħħ xi progress fid-dekummissjonar mill-2011 ‘il hawn, iżda sfidi kruċjali huma mistennija fil-ġejjieni

108

Mill-2011 ‘il hawn, it-tliet Stati Membri żarmaw ċerti komponenti ewlenin fiż-żona mhux ikkontrollata u, ħlief fil-każ tal-Litwanja, imxew ‘il quddiem fil-ksib tal-liċenzji rilevanti biex jinbeda xogħol fiż-żona kkontrollata. Il-Litwanja għad trid tikseb tali liċenzja, li l-għoti tagħha huwa skedat issa għall-2022, 10 snin aktar tard milli oriġinarjament ippjanat (ara l-paragrafi 40 u 42).

109

Skont l-awtoritajiet nazzjonali kollha, il-progress miksub ifisser li l-għeluq huwa effettivament irriversibbli issa. Madankollu, fl-ebda wieħed mit-tliet impjanti għadhom ma ġew issodisfati bis-sħiħ l-outputs mistennija li permezz tagħhom il-Kummissjoni tivvaluta l-progress lejn għeluq irriversibbli. It-tfassiliet għaż-żarmar tal-qalbiet tar-reatturi/taċ-ċirkwiti primarji għadhom mhumiex kompleti u sal-ġurnata tal-lum saru biss xogħlijiet żgħar fil-bini tar-reattur. Dan ifisser li l-isfidi kruċjali li l-ħidma fiż-żoni kkontrollati tinvolvi, inklużi l-binjiet tar-reatturi, għadhom mistennija fil-ġejjieni għat-tliet Stati Membri kollha (ara l-paragrafi 38 sa 42).

110

Seħħ xi progress fl-istabbiliment ta’ infrastruttura għall-ġestjoni tal-iskart, iżda ħafna proġetti ewlenin ta’ infrastruttura fit-tliet Stati Membri esperjenzaw dewmien fil-perjodu 2011-2015 (ara l-paragrafi 43 u 59 sa 71). L-itwal dewmien seħħ fil-Litwanja, fejn id-data ta’ tmiem tad-dekummissjonar, mill-2011 ‘il hawn, ġiet posposta b’disa’ snin oħra għall-2038 (ara l-paragrafi 59 sa 63).

111

Baqgħu sfidi f’kull wieħed mit-tliet Stati Membri, bħal dipendenza minn esperti esterni (ara l-paragrafu 69) u trattar ta’ soluzzjonijiet tekniċi li huma l-ewwel mit-tip tagħhom (ara l-paragrafi 67 sa 68). In-nuqqas, madwar l-UE kollha, ta’ inġinieri kkwalifikati u esperjenzati jippreżenta riskju, partikolarment fil-Litwanja (ara l-paragrafu 70).

Rakkomandazzjoni 1 - Żgurar ta’ progress fid-dekummissjonar

Jenħtieġ li t-tliet Stati Membri kkonċernati:

(a)itejbu aktar il-prattiki tagħhom ta’ ġestjoni tal-proġetti sabiex l-infrastruttura meħtieġa, għall-ġestjoni tal-iskart u ta’ fjuwil użat, tkun diġà stabbilita meta jasal żmien l-ippjanar;

(b)jieħdu passi biex jibnu l-kapaċità teknika proprja tagħhom, biex b’hekk jiksbu bilanċ aħjar bejn il-kompetenzi interni u l-kompetenzi esterni;

(c)isibu modi aħjar biex jiskambjaw l-aħjar prattiki u l-għarfien tekniku, kemm fosthom stess kif ukoll mal-komunità usa’ tad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari fl-UE u lil hinn minnha. Jenħtieġ li l-Kummissjoni tiffaċilita dan b’mod kosteffettiv.

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Sa tmiem l-2017.

112

Il-proġetti ffinanzjati taħt il-programmi ta’ għajnuna tal-UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari mhumiex relatati mad-disponiment finali, iżda huma relatati biss mal-ħżin interim ta’ fjuwil nukleari użat. Bosta deċennji u livelli għoljin ta’ impenn finanzjarju jistgħu ikunu meħtieġa biex jiġi żviluppat sit tad-disponiment finali għal fjuwil nukleari użat. It-twettiq tiegħu jista’ jkun diffiċli għal xi pajjiżi li jiġġeneraw volumi baxxi ta’ skart radjuattiv, li jkollhom riżorsi finanzjarji limitati, jew li ma jkollhomx kundizzjonijiet ġeoloġiċi xierqa. Taħditiet fit-tliet Stati Membri rigward soluzzjonijiet potenzjali għad-disponiment finali għal skart ta’ livell għoli u fjuwil nukleari użat, li jistgħu jkunu soluzzjonijiet nazzjonali jew reġjonali, għadhom biss fi stadju kunċettwali (ara l-paragrafi 48 sa 58). Il-Kummissjoni teħtieġ tirrapporta dwar il-pjanijiet tal-Istati Membri f’dan il-qasam, iżda għadha ma għamlitx dan (ara l-paragrafu 53).

Rakkomandazzjoni 2 - Soluzzjonijiet għad-disponiment finali minn fjuwil nukleari użat

(a)Jenħtieġ li l-Kummissjoni, flimkien mal-Istati Membri rilevanti kollha tal-UE, teżamina bir-reqqa għażliet għad-disponiment minn fjuwil użat u minn skart ta’ livell għoli, inkluża kwalunkwe soluzzjoni reġjonali u soluzzjoni oħra bbażata fl-UE, filwaqt li tqis b’mod debitu s-sikurezza, is-sigurtà u l-kosteffettività tal-alternattivi. Jenħtieġ li l-Kummissjoni tinkludi eżaminar ta’ din il-kwistjoni fl-ewwel rapport tagħha lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar l-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar l-Iskart Radjuattiv.

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Biex tinbeda minnufih; il-pubblikazzjoni tar-rapport sa mhux aktar tard minn nofs l-2017.

(b)Jenħtieġ li t-tliet Stati Membri, b’mod parallel, jimxu ‘l quddiem bil-pjanijiet tagħhom għad-disponiment finali, sabiex jistabbilixxu stimi tal-ispejjeż u pjanijiet ta’ finanzjament aktar kompleti għad-disponiment minn fjuwil użat u minn skart radjuattiv, kif meħtieġ bid-Direttiva dwar l-Iskart Radjuattiv.

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Sa nofs l-2017.

L-ispiża stmata tad-dekummissjonar se tkun mill-inqas ta’ EUR 5.7 biljun u d-doppju ta’ dak l-ammont jekk tiġi inkluża l-ispiża tad-disponiment finali

113

L-istimi tal-ispiża totali tad-dekummissjonar fit-tliet programmi kollha żdiedu b’40 % bejn l-2010 u l-2015, minn EUR 4.1 biljun għal EUR 5.7 biljun (ara l-paragrafi 73 sa 74). Jekk jiġu inklużi l-ispejjeż assoċjati mad-disponiment finali minn fjuwil nukleari użat, l-ispiża sħiħa tista’ tirdoppja, u tilħaq l-EUR 11.4 biljun (ara l-paragrafi 93 sa 99).

114

Il-finanzjament nazzjonali u l-finanzjament mill-UE li hemm disponibbli attwalment, ta’ EUR 4.0 biljun jonqos milli jkopri l-ispiża totali stmata ta’ EUR 5.7 biljun, mingħajr ma jinkludi l-ispiża tad-disponiment finali. Għalhekk hemm nuqqas fil-finanzjament ta’ EUR 1.7 biljun sakemm jiġi kkompletat id-dekummissjonar. Il-Litwanja tirrappreżenta 93 % ta’ dan in-nuqqas fil-finanzjament kumplessiv, b’nuqqas ta’ EUR 1.6 biljun (ara l-paragrafi 73 sa 85). In-nuqqasijiet fil-finanzjament li ġew stmati mill-Bulgarija u s-Slovakkja jammontaw issa għal EUR 28 miljun u EUR 92 miljun rispettivament (ara l-paragrafu 84).

115

Skont il-prinċipju ta’ “min iniġġes iħallas”, rikonoxxut internazzjonalment, hija r-responsabbiltà tal-Istat Membru li jiżgura li l-operaturi tal-impjanti tal-enerġija nukleari jissodisfaw l-obbligi tagħhom bħala s-sors ta’ tniġġis, u li jwarrbu riżorsi finanzjarji suffiċjenti biex ikopru l-ispiża sħiħa tad-dekummissjonar u tad-disponiment finali (ara l-paragrafi 20 u 93). It-tliet siti jitħaddmu minn intrapriżi tal-Istat. It-tliet Stati Membri kollha waqqfu fondi nazzjonali ddedikati biex jiffinanzjaw il-politiki nazzjonali tagħhom għall-ġestjoni sikura u d-disponiment minn skart radjuattiv u għad-dekummissjonar ta’ installazzjonijiet nukleari. Madankollu, sal-ġurnata tal-lum, ftit sar użu minn fondi nazzjonali fit-tliet programmi għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari, u r-riżorsi f’dawn il-fondi jibqgħu limitati, partikolarment fil-Litwanja (ara l-paragrafi 89 sa 92).

116

B’riżultat ta’ dan, il-kofinanzjament ta’ proġetti b’fondi nazzjonali kien l-eċċezzjoni rari aktar milli n-norma. Għalkemm, b’kuntrast mal-fondi l-oħra tal-UE, ma hemm l-ebda rekwiżit legali f’dawn il-programmi biex jiġu kofinanzjati proġetti, il-bażi legali tirrikonoxxi li l-finanzjament sħiħ, mill-UE, ta’ proġetti għandu jiġi awtorizzat biss f’”każijiet eċċezzjonali ġġustifikati tajjeb”⁵⁷. Madankollu, il-Kummissjoni għadha ma stabbilietx linji gwida ċari dwar xi jkun jikkostitwixxi każ bħal dan. Li kieku kienet għamlet dan, hija setgħet tkun aktar effettiva fil-ħolqien tal-inċentivi t-tajbin biex livelli ogħla ta’ kofinanzjament nazzjonali jiġu investiti fid-dekummissjonar (ara l-paragrafu 92).

117

It-tliet Stati Membri huma fl-aħħar mill-aħħar responsabbli biex jiżguraw li riżorsi finanzjarji adegwati huma disponibbli kemm għad-dekummissjonar kif ukoll għad-disponiment finali (ara l-paragrafi 20 u 95). Fil-valutazzjoni tal-impatt tagħha tal-2011, il-Kummissjoni kkonkludiet li, abbażi ta’ valutazzjoni tal-ħtiġijiet tal-Istati Membri, l-appoġġ finanzjarju mill-UE ma għandux jiġi estiż wara l-2020 (ara l-paragrafu 10). F’dan ir-rigward, ir-rappreżentanti Litwani ġibdu l-attenzjoni tagħna, b’mod partikolari, għall-Protokolli tat-Trattati tal-Adeżjoni (ara l-paragrafu 83 u n-nota 42 f’qiegħ il-paġna).

Rakkomandazzjoni 3 - Il-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas jiġi rrispettat billi jiżdied il-finanzjament nazzjonali għall-perjodu 2014-2020 u wara.

Jenħtieġ li t-tliet Stati Membri jirrikonoxxu r-rwol proprju tagħhom fl-iżgurar li l-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas jiġi rrispettat, u jenħtieġ li jkunu lesti jużaw fondi nazzjonali biex ikopru l-ispejjeż tad-dekummissjonar, kif ukoll l-ispiża tad-disponiment finali, kemm fil-perjodu attwali ta’ finanzjament kif ukoll warajh.

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Tinbeda b’żieda fil-kofinanzjament nazzjonali mill-programmi ta’ ħidma annwali għall-2017.

Rakkomandazzjoni 4 - Żieda fil-kofinanzjament nazzjonali matul il-perjodu ta’ finanzjament 2014-2020

Jenħtieġ li l-Kummissjoni tfittex żidiet filkofinanzjament nazzjonali matul il-perjodu ta’ finanzjament 2014-2020. Pereżempju, jenħtieġ li hija tiddefinixxi b’mod ċar, f’deċiżjoni tal-Kummissjoni, il-kundizzjonijiet “eċċezzjonali ġġustifikati tajjeb” li taħthom il-proġetti jistgħu jiġu ffinanzjati bis-sħiħ mill-UE taħt il-programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari.

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Sa tmiem Diċembru 2017.

Rakkomandazzjoni 5 - Programmi ddedikati ta’ finanzjament għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari fil-Litwanja, fil-Bulgarija u s-Slovakkja ma għandhomx jitkomplew wara l-2020

Jenħtiep li l-programmi ddedikati ta’ finanzjament għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari fil-Litwanja, fil-Bulgarija u s-Slovakkja ma jitkomplewx wara l-2020. Jekk tiġi stabbilita ħtieġa ċara għall-użu ta’ fondi tal-UE wara l-2020, f’wieħed jew aktar minn dawn it-tliet Stati Membri kwalunkwe finanzjament futur mill-UE li jiġi propost mill-Kummissjoni u maqbul mil-leġiżlatur għandu jinkludi l-inċentivi t-tajbin biex id-dekummissjonar jiġi segwit, inkluża l-limitazzjoni biż-żmien u l-ibbażar fuq livelli xierqa ta’ kofinanzjament mill-Istati Membri. Mod wieħed biex isir dan ikun li jitqies it-twessigħ tal-aċċess għall-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej biex ikunu jistgħu jiġu koperti l-attivitajiet ta’ dekummissjonar ta’ impjanti nukleari, filwaqt li jiġu ssodisfati dawn il-kundizzjonijiet.

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Sa tmiem l-2018, jekk meħtieġ.

118

Il-livelli tal-persunal naqsu fit-tliet impjanti kollha. Madankollu, f’Ignalina fil-Litwanja, fejn tneħħa l-fjuwil ta’ waħda biss miż-żewġ qalbiet tar-reatturi, u li għadu jopera taħt liċenzja operazzjonali, il-livelli tal-persunal, u għaldaqstant l-ispejjeż iffinanzjati mill-UE, jibqgħu għoljin. Terz tal-persunal għadu jaħdem fuq il-manutenzjoni sikura tal-impjant. Minħabba n-nuqqas ta’ kofinanzjament u l-isfidi ekonomiċi u soċjali lokali involuti fid-dekummissjonar f’Ignalina, il-Litwanja, hemm riskju li r-reklutaġġ ta’ persunal jaqbeż il-limitu tal-ħtiġijiet tal-programm għad-dekummissjonar, u dawk tal-finanzjament mill-UE ddedikat tad-dekummissjonar jintuża għall-appoġġ ta’ tali impjieg (ara l-paragrafi 80 sa 81).

Rakkomandazzjoni 6 - Il-finanzjament mill-UE huwa biss għall-ispiża tad-dekummissjonar

Jenħtieġ li l-Kummissjoni tippermetti li jintuża finanzjament mill-UE, taħt il-programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari, biex jiġu ffinanzjati biss l-ispejjeż tal-persunal li l-ħidma sħiħa tiegħu tkun fuq attivitajiet ta’ dekummissjonar.

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Mill-programmi ta’ ħidma annwali għall-2017 u wara.

119

Il-valutazzjoni mill-Kummissjoni dwar jekk il-pjanijiet ta’ finanzjament u ta’ dekummissjonar jissodisfawx il-kundizzjonalitajiet ex ante kienet inadegwata (ara l-paragrafi 86 sa 88).

Rakkomandazzjoni 7 - Titjib tas-sorveljanza mill-Kummissjoni

Jenħtieġ liIl-Kummissjoni tikkompleta l-valutazzjoni tagħha tal-kundizzjonalitajiet ex ante.

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Sa tmiem Ottubru 2016.

120

Fost it-tliet Stati Membri, ivarja t-trattament kontabilistiku tal-obbligazzjonijiet u tal-obbligazzjoni kontinġenti għall-ispejjeż futuri li huma assoċjati mad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari u mad-disponiment finali minn fjuwil nukleari użat. Il-fatt li spejjeż futuri mhux dejjem jiġu rikonoxxuti bħala provvedimenti u/jew inklużi fin-noti tal-kontijiet jillimita t-trasparenza u jfixkel l-abbiltà tal-awtoritajiet rilevanti li jippjanaw b’mod adegwat kif iħallsu l-ispejjeż futuri tad-dekummissjonar u tad-disponiment (ara l-paragrafi 100 sa 103).

Rakkomandazzjoni 8 - Trattament kontabilistiku

Jenħtieġ li l-Kummissjoni taħdem flimkien mal-Istati Membri rilevanti kollha, biex b’hekk l-ispejjeż futuri kollha li huma assoċjati mad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari u mad-disponiment finali minn fjuwil użat jiġu kontabilizzati kif xieraq, b’mod trasparenti li jkun konsistenti mal-istandards rilevanti tal-kontabbiltà.

Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Sa tmiem Diċembru 2017.

Dan ir-Rapport ġie adottat mill-Awla II, immexxija mis-Sur Henri GRETHEN, Membru tal-Qorti tal-Awdituri, fil-Lussemburgu fil-laqgħa tagħha tal-14 ta’ Lulju 2016.

Għall-Qorti tal-Awdituri

Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
President

57Il-premessa 17 tar-Regolament tal-Kunsill (Euratom) Nru 1368/2013 u l-premessa 15 tar-Regolament tal-Kunsill (Euratom) Nru 1369/2013.

Annessi

Anness I

Ir-reatturi nukleari li qed jiġu dekummissjonati taħt il-programm ta’ għajnuna tal-UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari

| TWh | Operazzjoni kummerċjali | Data tal-ikkompletar ippjanata għad-dekummissjonar
Bidu | Għeluq | Snin | Bħala % ta’ ħajja ta’ 30 sena | Skont ir-Rapport tal-2011 tal-QEA | F’Diċembru 2015
Il-Litwanja | Ignalina 1 | 86 | Mejju 1985 | Diċembru 2004 | 20 | 65 | 2029 | 2038
Ignalina 2 | 155 | Diċembru 1987 | Diċembru 2009 | 22 | 73
Il-Bulgarija | Kozloduy 1 | 61 | Ottubru 1974 | Diċembru 2002 | 28 | 94 | 2035 | 2030
Kozloduy 2 | 63 | Novembru 1975 | Diċembru 2002 | 27 | 90
Kozloduy 3 | 63 | Jannar 1981 | Diċembru 2006 | 26 | 86
Kozloduy 4 | 61 | Ġunju 1982 | Diċembru 2006 | 25 | 82
Is-Slovakkja | Bohunice-V1, ir-Reattur 1 | 72 | April 1980 | Diċembru 2006 | 27 | 89 | 2025 | 2025
Bohunice-V1, ir-Reattur 2 | 77 | Jannar 1981 | Diċembru 2008 | 28 | 93

Sors: L-IAEA, id-Database tal-Pris.

Anness II

Ħarsa ġenerali lejn il-bażijiet legali għall-programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari

Ignalina, il-Litwanja
Kozloduy, il-Bulgarija
Bohunice, is-Slovakkja

Qabel l-adeżjoni
Ir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 3906/1989 tat-18 ta’ Diċembru 1989
Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1266/1999 tal-21 ta’ Ġunju 1999 (il-Programm PHARE)

Trattati tal-Adeżjoni
Il-Protokoll Nru 4 dwar l-Impjant tal-Enerġija Nukleari ta’ Ignalina fil-Litwanja, mehmuż mal-Att li jirrigwarda l-kundizzjonijiet tal-adeżjoni tar-Repubblika tal-Litwanja u l-aġġustamenti għat-Trattati li fuqhom hija stabbilita l-Unjoni Ewropea (ĠU L 236, 23.9.2003, p. 944-945)
L-Att dwar il-kundizzjonijiet tal-adeżjoni tar-Repubblika tal-Bulgarija u tar-Rumanija (ĠU L 157, 21.6.2005, p. 203)
Il-Protokoll Nru 9 tal-Att li jirrigwarda l-kundizzjonijiet tal-adeżjoni tar-Repubblika tas-Slovakkja u l-aġġustamenti għat-Trattati li fuqhom hija stabbilita L-Unjoni Ewropea
(l-Impjant tal-enerġija nukleari ta’ Bohunice V1) (ĠU L 236, 23.9.2003, p. 954).

Wara l-adeżjoni
Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1990/2006 tal-21 ta’ Diċembru 2006 dwar l-implimentazzjoni tal-Protokoll Nru 4 dwar l-impjant tal-enerġija nukleari Ignalina
Ir-Regolament tal-Kunsill (Euratom) Nru 647/2010 tat-13 ta’ Lulju 2010
Ir-Regolament tal-Kunsill (Euratom) Nru 549/2007 tal-14 ta’ Mejju 2007 dwar l-implimentazzjoni tal-Protokoll Nru 9 dwar Unità 1 u Unità 2 tal-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Bohunice V1 fis-Slovakkja mal-Att dwar il-kundizzjonijiet tal-adeżjoni tar-Repubblika Ċeka, l-Estonja, Ċipru, il-Latvja, il-Litwanja, l-Ungerija, Malta, il-Polonja, is-Slovenja u tas-Slovakkja mal-Unjoni Ewropea

Ir-Regolament tal-Kunsill (UE) Nru 1369/2013 tat-13 ta’ Diċembru 2013 dwar l-appoġġ, min-naħa tal-Unjoni, għall-programm ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari fil-Litwanja, u li jirrevoka r-Regolament (KE) 1990/2006
Ir-Regolament tal-Kunsill (Euratom) Nru 1368/2013 tat-13 ta’ Diċembru 2013 dwar l-appoġġ, min-naħa tal-Unjoni, għall-programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari fil-Bulgarija u s-Slovakkja, u li jirrevoka r-Regolamenti (Euratom) 549/2007 u (Euratom) Nru 647/2010

Anness III

Reatturi tal-enerġija nukleari fl-Istati Membri u l-istatus tagħhom fil-31 ta’ Diċembru 2015

Nota: Iż-żewġ unitajiet tar-reatturi f’Ignalina, il-Litwanja, għadhom qed joperaw taħt liċenzja operazzjonali (ara l-paragrafu 40).

Sors: Il-QEA, ibbażat fuq data mill-Kummissjoni Ewropea u mis-Sistema ta’ Informazzjoni dwar ir-Reatturi tal-Enerġija (PRIS) tal-IAEA.

Anness IV

Ħarsa ġenerali lejn l-atturi involuti fil-programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari

Programm ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari, b’żewġ korpi ta’ implimentazzjoni fil-Litwanja

Programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari, b’korp wieħed ta’ implimentazzjoni fil-Bulgarija u s-Slovakkja

Anness V

Proġetti ffinanzjati mill-UE li ġew eżaminati għall-awditu

Ignalina, il-Litwanja

Proġett
Valutazzjoni mill-QEA

1. Ħżin interim għall-assemblaġġi ta’ fjuwil użat

Baġit inizjali: EUR 165 miljun
Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 206 miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Awwissu 2008
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: Ottubru 2017
Rapport tal-2011 tal-QEA
Dewmien sinifikanti jkollu impatt sostanzjali fuq is-sikurezza nukleari sakemm l-elementi kollha tal-fjuwil użat jitqiegħdu f’kontenituri (kartelli), kif ukoll fuq l-ispejjeż operazzjonali tal-impjant.

F’Diċembru 2015
Il-kostruzzjoni tal-faċilità ta’ ħżin iddewmet b’6 snin oħra, li jfisser li hija waqgħet 10 snin lura meta mqabbla mal-pjan finali tad-dekummissjonar tal-2005. L-ispejjeż addizzjonali tal-manutenzjoni tal-faċilità li huma relatati mal-proġett B1 qabżu l-EUR 61 miljun.

2. Faċilità ta’ ġestjoni u ħżin ta’ skart solidu

Baġit inizjali: EUR 120 miljun
Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 184 miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Novembru 2009
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: Novembru 2018
Rapport tal-2011 tal-QEA
Dewmien sinifikanti fil-proġetti li huwa kritiku għaliex ir-rotot tal-ġestjoni tal-iskart huma meħtieġa għal progress fil-proġetti ta’ żarmar u ta’ dekontaminazzjoni. X’aktarx li jkun meħtieġ finanzjament addizzjonali mill-IIDSF.

F’Diċembru 2015
Il-proġett iddewwem b’disa’ snin, li ħames snin minnhom ġew akkumulati fil-perjodu 2011-2014. L-INPP u l-Ministru Litwan tal-Enerġija waslu għal soluzzjonijiet mal-kuntrattur dwar tilwim kummerċjali relatat, billi ħallsu EUR 55 miljun bħala kumpens, u warrbu EUR 17.9 miljun oħra għal riskji antiċipati.

3. Inġinerija, ippjanar u liċenzjar ta’ attivitajiet ta’ żarmar u ta’ dekontaminazzjoni

Baġit inizjali tal-proġett: EUR 8 miljun
L-ebda baġit jew skeda mhuma attwalment issettjati għall-proġett.
Rapport tal-2011 tal-QEA
Id-deċiżjoni biex jiġu esternalizzati attivitajiet ta’ proġetti ma kinitx ibbażata fuq valutazzjoni adegwata tad-disponibbiltà fuq il-post tar-riżorsi tekniċi meħtieġa jew inkella tal-kosteffettività ta’ din l-għażla.

F’Diċembru 2015
It-tħejjija tad-dokumentazzjoni ddewmet bi 30 xahar minħabba stima eċċessiva tar-riżorsi tal-kuntratturi u taż-żmien meħtieġ għall-approvazzjoni tad-dokumenti mill-impjant u l-istituzzjonijiet regolatorji. Dewmien ta’ tliet snin minħabba trasferiment ta’ proġetti ta’ akkwist tal-għodod mill-kanal tal-IIDSF għall-kanal tas-CPMA.

4. Appoġġ għall-ġestjoni u l-inġinerija mogħti lill-Unità tal-Ġestjoni tal-Proġetti (PMU)

Baġit inizjali: EUR 45 miljun
Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 54 miljun
Rapport tal-2011 tal-QEA
Il-konsulent tal-PMU kkontribwixxa b’mod sinifikanti għall-progress, iżda l-ispejjeż tal-ġestjoni u l-ispejjeż amministrattivi huma għoljin u kien hemm żvilupp insuffiċjenti tal-istruttura organizzattva fl-impjant.

F’Diċembru 2015
Il-persunal tal-konsulenti tal-PMU naqas mill-2010 ‘l hawn. Huwa aktar involut fl-attivitajiet ta’ dekummissjonar, immaniġġja proġetti kbar ta’ infrastruttura u appoġġa l-iżvilupp tal-persunal fl-impjant. Madankollu, il-biċċa l-kbira mill-attivitajiet tal-konsulent xorta jiffukaw fuq attivitajiet ġenerali ta’ ġestjoni u ta’ akkwist tal-proġetti, aktar milli fuq kompiti ta’ dekummissjonar ta’ impjanti nukleari.

5. Proġetti relatati ma’ appoġġ dirett tal-attivitajiet tal-forza tax-xogħol tal-INPP, provvisti esterni

Baġit: EUR 198 miljun
Data ta’ skadenza: proġett annwali li għadu għaddej
Rapport tal-2011 tal-QEA
Mhux eżaminat.

F’Diċembru 2015
Problemi bil-forza tax-xogħol kienu jinkludu diffikultajiet fil-ġustifikazzjoni tal-livelli ta’ reklutaġġ ta’ persunal, kontabbiltà mhux ċara tal-ġestjoni u diffikultà fl-attribuzzjoni ta’ spejjeż tal-persunal għal kompiti. L-INPP introduċa mudell ġdid ta’ kalkolu għall-persunal tal-INPP, żviluppa struttura tal-ispejjeż għal xogħlijiet u introduċa ġestjoni tal-valur gwadanjat. Madankollu, seħħ progress limitat fil-ġustifikazzjoni tal-livelli ta’ reklutaġġ ta’ persunal u fl-implimentazzjoni ta’ strateġija ta’ esternalizzazzjoni.

6. Studju taż-żarmar tar-reatturi

Baġit inizjali: EUR 5 miljun
(studju tal-fattibbiltà biss)

Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 70 miljun
(tfassil u inġinerija teknika)
Rapport tal-2011 tal-QEA
Mhux eżaminat.

F’Diċembru 2015
Studju tal-fattibbiltà għaż-żarmar tar-reatturi nbeda taħt l-IIDSF fl-2009, iżda ġie kkanċellat u ttrasferit għas-CPMA fl-2010. Minn dak iż-żmien ‘il hawn, proġett ġdid immexxi mis-CPMA esperjenza dewmien. Hemm nuqqas ta’ esperjenza fiż-żarmar ta’ dan it-tip ta’ reattur, u b’hekk il-progress jista’ jixxekkel aktar. Għalhekk jibqa’ inċertezza dwar jekk id-data ta’ skadenza tal-2038 għaż-żarmar tar-reattur hijiex fattibbli.

Kozloduy, il-Bulgarija

Proġett
Valutazzjoni mill-QEA

7. Servizzi ta’ Konsulenza tal-Unità tal-Ġestjoni tal-Proġetti – ġenerali

Perjodu 2006-2013
Baġit inizjali: EUR 8 miljun
il-baġit l-aktar reċenti: EUR 45 miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Diċembru 2006
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: Lulju 2013
Perjodu 2014-2016
Baġit inizjali: EUR 14-il miljun
Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 32 miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Jannar 2016
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: Jannar 2019
Rapport tal-2011 tal-QEA
Il-konsulent għen biex tiġi modifikata l-istrateġija ta’ diżattivazzjoni (dekummissjonar), iżda kien hemm problemi bid-dewmien fil-proġetti, bl-istimi tal-ispejjeż, bl-identifikazzjoni ta’ xogħlijiet meħtieġa ta’ dekummissjonar u ta’ inventarji meħtieġa tal-iskart Il-konsulent iffoka aktar fuq il-ġestjoni milli fuq id-dekummissjonar.

F’Diċembru 2015
Fl-2013, il-PMU sar l-unika entità responsabbli għall-ġestjoni kemm tad-dekummissjonar kif ukoll tal-kostruzzjoni tal-faċilità nazzjonali ta’ disponiment. Il-konsulent issa huwa inkorporat fl-istruttura organizzattiva, li tagħti lis-SERAW is-setgħa deċiżjonali. L-involviment mill-konsulenti fix-xogħol żdied, u ma hemm l-ebda indikazzjoni li l-involviment tagħhom qed jiġi eliminat ftit ftit.

8. Tfassil u kostruzzjoni ta’ faċilità ta’ ħżin xott ta’ fjuwil użat

Baġit inizjali: EUR 49 miljun
Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 73 miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Diċembru 2008
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: Marzu 2013
Rapport tal-2011 tal-QEA
L-ikkompletar tal-faċilità ddewwem b’sentejn u nofs. Reviżjonijiet tar-rekwiżiti inizjali rriżultaw f’żidiet fl-ispejjeż u f’bażi emendata tal-prezzijiet għall-kuntratt, li wasslu għal infiq baġitarju akbar milli ppjanat.

F’Diċembru 2015
Il-proġett inqasam f’żewġ stadji: il-kostruzzjoni tal-faċilità u l-ħżin ta’ assemblaġġi ta’ fjuwil f’34 kartell, u l-estensjoni tal-faċilità għal massimu ta’ 72 kartell. Mhux il-kapaċità ppjanata kollha ta’ ħżin se tintuża għal fjuwil nukleari użat mill-unitajiet 1-4. L-użu tal-faċilità biex taħżen materjal ieħor ikun jirrikjedi approvazzjoni mir-regolatur.

9. Faċilità ta’ tidwib tal-plażma għat-trattament u l-kundizzjonament ta’ skart solidu

Baġit inizjali: EUR 21 miljun
Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 21 miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Marzu 2013
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: Ġunjur 2017
Rapport tal-2011 tal-QEA
Intgħażlet teknoloġija ġdida mingħajr wiri xieraq tal-effettività tagħha u kunsiderazzjoni b’mod xieraq tal-ispejjeż. Hemm riskju ta’ nfiq akbar milli ppjanat tal-ispejjeż.

F’Diċembru 2015
Bidliet regolatorji kieneu jeħtieġu reviżjonijiet tat-tfassil. Il-kostruzzjoni tal-faċilità waqgħet lura prinċipalment minħabba appell relatat mal-valutazzjoni tal-impatt ambjentali u għadd ta’ problemi kummerċjali u amministrattivi, inkluż in-nuqqas ta’ ftehim dwar l-indennizz nukleari. Il-faċilità għadha ma ġietx ittestjata, għalhekk l-operazzjoni tas-sistema għadha ma ntwerietx. L-ikkompletar issa huwa skedat għal Ġunju 2017.

10. Promozzjoni tal-użu effiċjenti tar-riżorsi umani

Perjodu sal-2009
Baġit inizjali: EUR 20 miljun
Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 84 miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Settembru 2009
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: Marzu 2014
Perjodu sal-2015
Baġit inizjali: EUR 35 miljun
Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 46 miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Diċembru 2015
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: Diċembru 2017
Rapport tal-2011 tal-QEA
Ma twettqux bidliet organizzazzjonali li jippermettu demarkazzjoni ċara tal-persunal li qed jaħdem fuq it-tranżizzjoni minn organizzazzjoni operazzjonali għal organizzazzjoni ta’ diżattivazzjoni (dekummissjonar). Kien u għadu nieqes monitoraġġ adegwat tal-attivitajiet ta’ qabel id-diżattivazzjoni (dekummissjonar).

F’Diċembru 2015
Kompla jkun hemm dipendenza mill-KIDSF biex jiġi ffinanzjat persunal involut f’attivitajiet ta’ dekummissjonar. Fi żvilupp pożittiv mill-2011 ‘il hawn, is-650 membru tal-persunal kollha, impjegati mis-SERAW qed jaħdmu esklussivament fuq l-attivitajiet ta’ dekummissjonar.

11. Kostruzzjoni tal-faċilità nazzjonali ta’ disponiment għal skart radjuattiv ta’ livell baxx u livell intermedju

Baġit inizjali: EUR 66 miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Diċembru 2015
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: Jannar 2021
Rapport tal-2011 tal-QEA
Mhux eżaminat.

F’Diċembru 2015
Il-kostruzzjoni tal-faċilità kienet oriġinarjament skedata li tiġi kkompletata sal-20145. Madankollu, il-proċess waqa’ lura b’sitt snin, prinċipalment minħabba r-rifjut tal-valutazzjoni tal-impatt ambjentali, u l-fatt li kellu jinbeda mill-ġdid. Id-data ta’ skadenza attwali hija l-2021.

Bohunice, is-Slovakkja

Proġett
Valutazzjoni mill-QEA

12. Servizzi ta’ Konsulenza tal-Unità tal-Ġestjoni tal-Proġetti - implimentazzjoni tal-proġett.

Perjodu 2003-2007
Baġit inizjali: EUR 11-il miljun
Perjodu 2015-2016
Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 45 miljun
Rapport tal-2011 tal-QEA
Il-konsulent għen biex tiġi modifikata l-istrateġija ta’ diżattivazzjoni (dekummissjonar), iżda nkiseb progress insuffiċjenti fil-formulazzjoni u l-implimentazzjoni tal-istrateġija ta’ diżattivazzjoni (dekummissjonar).

F’Diċembru
2015
Għalkemm konsulenti ntużaw b’mod estensiv, kien hemm dewmien fil-proġett li min-naħa tagħhom ikkawżaw spejjeż akbar milli ppjanat. Mill-2015 ‘il hawn, naqas l-ambitu tax-xogħol tal-konsulent il-ġdid.

13. Tfassil u twaqqif ta’ faċilitajiet ġodda ta’ disponiment għal skart ta’ livell baxx ħafna u ta’ livell baxx mill-Impjant tal-enerġija nuklear V1 fil-maħżen nazzjonali ta’ skart radjuattiv (NRR) ta’ Mochovce

Baġit: EUR 22 miljun
Data ta’ skadenza: Ġunju 2018
Rapport tal-2011 tal-QEA
Kien hemm dewmien fl-istudju tal-fattibbiltà għaliex l-impjant tal-enerġija nukleari ma pprovdiex l-informazzjoni meħtieġa.

F’Diċembru
2015
Il-maħżen jinsab taħt kostruzzjoni, u huwa kofinanzjat minn fondi nazzjonali. Se tiżdied it-tielet ringiela doppja, li hija ffinanzjata bis-sħiħ mill-BIDSF. Hemm nuqqas ta’ ċarezza dwar l-allokazzjoni tal-ispejjeż bejn id-disponiment minn skart mill-impjant tal-enerġija nukleari V1 u d-disponiment minn skart minn faċilitajiet oħra.

14. Implimentazzjoni tal-programm għad-dekummissjonar bl-użu ta’ riżorsi umani disponibbli

Baġit għall-Fażi 1: EUR 1: 1.5 miljun
Baġit għall-Fażi 9: EUR 50 miljun
Rapport tal-2011 tal-QEA
Ma twettqux bidliet organizzazzjonali li jippermettu demarkazzjoni ċara tal-persunal li qed jaħdem fuq it-tranżizzjoni minn organizzazzjoni operazzjonali għal organizzazzjoni ta’ diżattivazzjoni (dekummissjonar). Kien u għadu nieqes monitoraġġ adegwat tal-attivitajiet ta’ qabel id-diżattivazzjoni (dekummissjonar).

F’Diċembru
2015
Il-proġett jiffinanzja 246 membru tal-persunal tal-JAVYS, ekwvalenti għall-full-time, li qed jaħdem fuq id-dekummissjonar. JAVYS evolviet minn organizzazjoni operazzjonali għal organizzazzjoni ta’ dekummissjonar.

15. Ħżin interim ta’ skart radjuattiv fis-sit ta’ Bohunice

Baġit: EUR 11-il miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Marzu 2016
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: Awwissu 2017
Rapport tal-2011 tal-QEA
Mhux eżaminat.

F’Diċembru
2015
Dan il-proġett ġie orġinarjament skedat għall-implimentazzjoni minn Marzu 2013 sa Marzu 2016. Ix-xogħlijiet ta’ kostruzzjoni bdew fl-2015. Id-data mistennija tal-ikkompletar hija Awwissu 2017 issa. Kienu jinħtieġu valutazzjoni ġdida tal-impatt ambjentali u emanda għall-ftehim ta’ għotja wara li ttieħdet deċiżjoni għall-bidla tal-post. Dewmien f’dan il-proġett mhuwiex se jibqa’ jwassal għal dewmien fil-proġetti ta’ żarmar minħabba li dawn tal-aħħar se jiġu mmaniġġjati b’tali mod li skart ta’ livell intermedju se jiġi prodott biss wara li l-faċilità ta’ ħżin interim tkun kompleta.

16. Dekontaminazzjoni taċ-ċirkwit primarju

Baġit inizjali: EUR 6 miljun
Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 5 miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Settembru 2014
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: Settembru 2016
(is-sehem tal-ġestjoni ta’ skart radjuattiv ittrasferit lill-JAVYS)
Rapport tal-2011 tal-QEA
Mhux eżaminat.

F’Diċembru
2015
Ix-xogħlijiet kienu ppjanati li jinbdew fl-2013 u li jiġu kkompletati sa tmiem l-2014. Dewmien u sfidi tekniċi mhux riżolti wasslu biex il-proġett jiġi sospiż. Ġie terminat il-kuntratt tal-fornitur attwali. Jeħtieġ li dan il-proġett jintemm qabel ma jkun jista’ jinbeda ż-żarmar fiż-żona kkontrollata, u għalhekk dewmien f’dan il-proġett jista’ jkollu impatt fuq id-data ta’ tmiem tad-dekummissjonar.

17. Database tad-dekummissjonar, inkluż inventarju u karatterizzazzjoni radjoloġika

Baġit inizjali: EUR 2.48 miljun
Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 3.5 miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Marzu 2012
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: Diċembru 2012
Rapport tal-2011 tal-QEA
Mhux eżaminat.

F’Diċembru 2015
Għalkemm il-proġett ġie ffinalizzat fl-2012, il-karatterizzazzjoni u l-inventarji għadhom jeħtieġu li jiġu aġġornati regolarment. Bosta subproġetti ddewmu u esperjenzaw spejjeż akbar milli ppjanat minħabba informazzjoni inkompleta dwar l-inventarju u/jew il-karatterizzazzjoni tal-iskart.

Anness VI

Dewmien u spejjeż akbar milli ppjanat li jaffettwaw kampjun ta’ 18-il proġett ewlieni ta’ infrastruttura u appoġġ għad-dekummissjonar li ilhom mill-2001 jiġu ffinanzjati mill-programmi ta’ għajnuna tal-UE

Proġett
Spiża tal-proġett
(miljun EUR)
Finanzjament ikkuntrattat
Dewmien totali, sa issa
(snin)
Żieda fl-ispejjeż, sa issa
(%)

UE
(miljun EUR)
Nazzjonali
(miljun EUR)

Ignalina, il-Litwanja
Ħżin interim għall-assemblaġġi ta’ fjuwil użat
(Ara l-Anness IV, il-Proġett 1)
211
206
5
9.2
25 %

Faċilitajiet ta’ ġestjoni u ħżin ta’ skart solidu
(Ara l-Anness IV, il-Proġett 2)
184
184

9.0
53 %

Faċilità ta’ landfill għal skart radjuattiv ta’ livell baxx ħafna (żona ta’ ħżin intermedju il-Fażi 1)
7
6
1
2.8
0 %

Kostruzzjoni ta’ faċilità ta’ landfill għal skart radjuattiv ta’ livell baxx ħafna (il-Fażi 3)
8
8

1.0
12 %

Maħżen viċin is-superfiċje tal-iskart radjuattiv ta’ livell baxx u livell intermedju, u b’ ħajja qasira (tfassil)
11
11

1.0
3 %

Total għal dawn il-ħames proġetti
421
415
6

Total tal-finanzjament, ikkuntrattat, mill-EU għad-dekummissjonar għall-perjodu 2001-2014/15

989

Kozloduy, il-Bulgarija
Il-provvista, l-installazzjoni u l-ikkummissjonar ta’ tagħmir ta’ rkupru u ta’ kundizzjonament għal reżini ta’ skambju joniku
(ambitu inizjali estiż)
6
5
1
10.9
132 %

Tfassil u kostruzzjoni ta’ faċilità ta’ ħżin xott ta’ fjuwil użat (ara l-Anness IV, il-Proġett 8)
73
73

4.3
50 %

Faċilità għall-irkupru u l-ipproċessar tal-fażi solidifikata minn tankijiet għall-konċentrati tal-evaporaturi (il-Fażi 1 ikkompletata, il-Fażi 2 terminata)
10
10

4.6
l-ebda żieda

Faċilità ta’ tidwib tal-plażma (Ara l-Anness IV, il-Proġett 9)
30
21
9
4.2
0 %

Sessjonijiet ta’ ħidma għat-tnaqqis fid-daqs u d-dekontaminazzjoni
19
19

2.8
0 %

Evalwazzjoni tal-inventarju radjoloġiku
1
1

1.3
l-ebda żieda

Total għal dawn is-sitt proġetti
139
129
9

Total tal-finanzjament, ikkuntrattat, mill-EU għad-dekummissjonar għall-perjodu 2001-2014

360

Bohunice, is-Slovakkja
Trattament tal-ħama tal-iskart u ta’ sorbenti storiċi (ikkompletat)
11
11

3.0
38 %

Dekontaminazzjoni taċ-ċirkwit primarju
(Ara l-Anness IV, il-Proġett 16) (sospiż)
4
4

2.0
0 %

Modifika tal-iskema tal-provvista tal-enerġija tal-JAVYS wara l-għeluq finali tal-impjant tal-enerġija nukleari V1
11
11

1.5
21 %

Żieda fil-kapaċità ta’ faċilitajiet eżistenti tal-frammentazzjoni u d-dekontaminazzjoni
2
2

1.2
13 %

Trattament ta’ skart storiku
6
4
2
0.4
7 %

Żarmar ta’ tagħmir tekniku fis-sala tat-turbini tal-impjant VI tal-enerġija nukleari
8
8

-
6 %

Rilaxx liberu ta’ materjali tad-dekummissjonar
3
3

-
20 %

Total għal dawn is-seba’ proġetti
45
43
2

Total tal-finanzjament, ikkuntrattat, mill-EU għad-dekummissjonar għall-perjodu 2001-2014

228

Total
Total għal dawn it-18-il proġett
605
587
17

Total tal-finanzjament, ikkuntrattat, mill-EU għad-dekummissjonar għall-perjodu 2001-2014

1 577

Sors: Il-Kummissjoni, abbozz ta’ AWPs għall-2016, abbozz ta’ rapporti ta’ monitoraġġ tal-2016. Data pprovduta mill-BERŻ u mill-Aġenzija Ċentrali tal-Immaniġġjar tal-Proġetti.

Anness VII

Kostruzzjoni tal-maħżen ġeoloġiku fond għad-disponiment finali minn fjuwil nukleari użat f’Olkiluoto, il-Finlandja

Olkiluoto, li jinsab fuq il-kosta tal-punent tal-Finlandja, viċin impjant tal-enerġija nukleari, se jkun is-sit tal-ewwel maħżen ġeoloġiku fond fid-dinja, għad-disponiment finali minn fjuwil nukleari użat wara utilizzazzjoni ċivili. Huwa mfassal biex fih jinżamm skart miż-żewġ impjanti tal-enerġija nukleari Finlandiżi.

Il-proċess ta’ żvilupp tiegħu juri l-iskali ta’ żmien twal involuti f’biċċa xogħol bħal din. Fl-1983, il-Gvern Finlandiż ħa deċiżjoni, fil-prinċipju dwar l-iskeda u l-istrateġija kumplessivi għall-ġestjoni ta’ skart nukleari, u nbeda l-proċess tal-iskrinjar ġeoloġiku għat-tfittxija ta’ siti potenzjali. Fl-2000, is-sit ta’ Olkiluoto ntgħażel bħala s-sit tad-disponiment finali. Wara twettaq xogħol intensiv ta’ tħaffir u ta’ riċerka biex jippermetti li jsir id-disponiment minn fjuwil nukleari użat f’fond ta’ 400-450 metru ‘l isfel fis-sodda ta’ blat. Intnefqu madwar EUR 150 miljun fuq dan ix-xogħol. Id-disponiment minn fjuwil użat huwa ppjanat li jinbeda fil-bidu tas-snin għoxrin ta’ dan is-seklu.

In-nefqa totali se tkun ta’ bejn wieħed u ieħor EUR 3.5 biljun, li minnhom madwar EUR 1 000 000 matul il-fażi ta’ kostruzzjoni u madwar EUR 2.5 biljun fuq l-operazzjoni matul perjodu ta’ madwar 100 sena. Fondi qed jiġu akkumulati fil-Fond tal-Istat ta’ Ġestjoni ta’ Skart Nukleari minn imposti fuq elettriku ġġenerat.

© Posiva Oy.

Risposta tal-Kummissjoni

Sommarju eżekuttiv

I

Fil-kuntest tan-negozjati għall-adeżjoni fl-Unjoni Ewropea, il-Bulgarija, il-Litwanja u s-Slovakkja impenjaw ruħhom li jagħlqu u sussegwentement jiddikommissjonaw tmien reatturi nukleari tal-ewwel ġenerazzjoni ta’ tfassil Sovjetiku, li ma setgħux jiġu mmodernizzati b’mod ekonomiku biex jilħqu l-istandards ta’ sigurtà tal-Punent.

II

L-UE kienet impenjat ruħha li tassisti lil dawk il-pajjiżi biex jindirizzaw il-piż finanzjarju eċċezzjonali impost bil-proċess ta’ dekummissjonar.

IV

Il-Kummissjoni tqis li l-appoġġ finanzjarju tal-UE taffa b’mod effikaċi l-konsegwenzi ekonomiċi tal-għeluq bikri u l-proċess tad-dekummissjonar huwa avvanzat sew. Madankollu, hija tinnota li d-dekummissjonar huwa proċess kumpless u twil li jmur lil hinn mis-seba’ sena tal-Qafas Finanzjarju Pluriennali (QFP) — f’ħafna każijiet aktar minn żewġ deċennji.

Il-pjanijiet għad-dekummissjonar u l-istimi tal-ispejjeż assoċjati aġġornati approvati taħt il-QFP 2014–2020 huma l-bażi għall-programmar fit-tliet Stati Membri. Skont dawn l-arranġamenti, il-Kummissjoni qed tissorvelja mill-qrib il-progress lejn l-istat aħħari tad-dekummissjonar waqt li jinżamm l-ogħla livell ta’ sigurtà.

V

Id-dekummissjonar huwa ġeneralment magħmul minn żewġ fażijiet ewlenin: (i) il-fażi ta’ wara l-għeluq (jiġifieri taħt liċenzja operattiva minħabba l-preżenza ta’ fjuwil użat) u (ii) id-dekummissjonar/żarmar.

Is-Slovakkja u l-Bulgarija jinsabu fit-tieni fażi filwaqt li l-Litwanja, minħabba l-preżenza ta’ fjuwil użat f’wieħed mir-reatturi, għadha fil-fażi ta’ wara l-għeluq.

Il-Kummissjoni tqis, skont l-Istati Membri, li l-ebda impjant soġġett għall-NDAP ma jista’ jkun ekonomikament mibdi mill-ġdid. Hija tirrikonoxxi li, kif osservat f’attivitajiet komparabbli oħra ta’ dekummissjonar, għandna quddiemna l-isfidi tekniċi kritiċi taż-żarmar tar-reatturi.

VI

Fit-tliet Stati Membri, il-programmi ta’ dekummissjonar jinsabu f’livell differenti ta’ avvanz u maturità.

Il-programmi Bohunice (SK) u Kozloduy (BG) huma l-aktar avvanzati u jinsabu skedati sabiex jitlestew fl-2025 u fl-2030 rispettivament. Il-programm tal-aħħar ġie mnaqqas b’ħames snin meta ġie rivedut fl-2011.

F’Ignalina (LT), id-dekummissjonar ta’ reatturi tat-tip ta’ Chernobyl huwa l-ewwel proċess tat-tip tiegħu li attwalment jinvolvi l-akbar sfidi.

Minkejja l-progress diġà miksub, il-Kummissjoni tagħraf il-ħtieġa għal titjib kontinwu fil-programmi tad-dekummissjonar.

Rakkomandazzjoni 1

Il-Kummissjoni tinnota li r-Rakkomandazzjonijiet 1(a) u 1(b) huma indirizzati lill-Istati Membri.

Il-Kummissjoni taċċetta r-Rakkomandazzjoni 1(c), sakemm din tkun tirrigwardaha. Hija tappoġġa l-idea ta’ titjib fl-iskambju tal-aħjar prattiki u għarfien tekniku, u ser tinkoraġġixxi lit-tliet Stati Membri biex jagħmlu dan.

(a)Il-Kummissjoni diġà introduċiet titjib fil-QFP attwali li jistabbilixxi qafas komprensiv għall-programmar, il-ġestjoni u l-monitoraġġ tal-proġetti li taħthom joperaw l-Istati Membri.

(b)Hija tara l-ħtieġa li kontinwament tibni l-għarfien u l-kompetenzi iżda tinnota li l-użu ta’ esperti esterni huwa ta’ benefiċċju f’ċerti oqsma speċjalizzati.

(c)Il-Kummissjoni diġà ħadet azzjoni biex tippromwovi ambjent miftuħ u trasparenti, tiffaċilita l-iskambju tal-aħjar prattiki u għarfien, trawwem proċessi ta’ standardizzazzjoni bl-għan, fost oħrajn, li tiżdied il-kompetittività u titjieb is-sigurtà.

VII

Il-Kummissjoni tagħraf l-importanza ta’ ġestjoni responsabbli u sikura ta’ fjuwil użat u skart radjuattiv. Il-Kummissjoni se tipprovdi opinjonijiet dwar il-Programmi Nazzjonali u matul l-2016 tirrapporta lill-Parlament u lill-Kunsill dwar l-implimentazzjoni tad-Direttiva 2011/70.

Barra minn hekk, il-Kummissjoni tinnota li l-kwistjonijiet relatati mar-rimi finali ta’ skart ta’ livell għoli u l-ġestjoni ta’ fjuwil użat imorru lil hinn mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Programm ta’ Assistenza għad-Dekummissjonar Nukleari.

Rakkomandazzjoni 2

(a)Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni. Il-Kummissjoni diġà se tistabbilixxi d-direzzjoni fl-opinjonijiet li ser toħroġ matul l-2016/2017 fuq il-programmi nazzjonali skont id-Direttiva 2011/70. Dan se jniedi d-dibattitu li se jseħħ fl-2017 dwar alternattivi għal rimi, inklużi soluzzjonijiet reġjonali u oħra bbażati fl-UE. Bħala kontinwazzjoni ta’ dan, il-Kummissjoni se tkun f’pożizzjoni aħjar sabiex tfassal l-alternattivi ta’ politika u pjan direzzjonali sal-2018.

(b)Il-Kummissjoni tinnota li din ir-rakkomandazzjoni hija indirizzata lill-Istati Membri u li diġà qed tiġi indirizzata permezz tal-valutazzjoni tal-programmi nazzjonali u l-opinjoni li l-Kummissjoni se tindirizza lill-Istati Membri.

VIII

Il-Kummissjoni tirrikonoxxi li l-kofinanzjament mhux sistematikament miksub fuq il-livell tal-proġetti individwali. Hija tinnota li l-bażi ġuridika attwali ma tipprovdix definizzjoni ċara ta’ kofinanzjament, jew perċentwal minimu li għandu jinkiseb. Il-Kummissjoni tinnota, kif irrappurtat mill-Qorti, li l-kontribuzzjoni totali tal-Litwanja, il-Bulgarija u s-Slovakkja lill-programmi rispettivi għad-dekummissjonar tagħhom tammonta għal EUR 1,09 biljun.

Rakkomandazzjoni 3

Il-Kummissjoni tinnota li din ir-rakkomandazzjoni hija indirizzata lill-Istati Membri. Hija se tappoġġa l-azzjoni rakkomandata mill-Qorti permezz tal-isforzi tagħha biex tintroduċi livell definit sew ta’ kofinanzjament fil-kuntest tal-Programm ta’ Assistenza għad-Dekummissjonar Nukleari, u b’hekk tappoġġa l-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas. F’dan ir-rigward, hija ser tmexxi d-diskussjoni mal-Istati Membri u teżamina b’mod kritiku l-livell ta’ kofinanzjament propost mill-Istati Membri fil-Programmi ta’ Ħidma Annwali tal-2017.

Rakkomandazzjoni 4

Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni.

Hija tirrikonoxxi li l-kofinanzjament jikkontribwixxi għal implimentazzjoni effiċjenti u effettiva tal-programm u jżid is-sjieda mill-Istati Membri. Hija ser tieħu azzjonijiet biex tiġi ċċarata t-tifsira taċ-”ċirkostanzi eċċezzjonali ta’ bażi soda” li hija attwalment imsemmija fir-Regolamenti, u teżamina b’mod kritiku l-livell ta’ kofinanzjament propost mill-Istati Membri fil-Programmi ta’ Ħidma Annwali tal-2017

Rakkomandazzjoni 5

Il-Kummissjoni parzjalment taċċetta r-rakkomandazzjoni. Il-Kummissjoni se twettaq valutazzjoni tal-impatt f’konformità mar-rekwiżiti tar-Regolament Finanzjarju u l-Aġenda għal Regolamentazzjoni Aħjar rigward il-proposti ta’ inizjattivi ġodda. Din il-valutazzjoni tal-impatt se teżamina jekk il-finanzjament għandux jitkompla u jekk iva l-aktar mekkaniżmi ta’ finanzjament xierqa. Jekk din il-valutazzjoni tikkonkludi li l-finanzjament irid jitkompla għall-QFP li jmiss wara l-2020, il-Kummissjoni se tqis ir-rakkomandazzjoni tal-Qorti u tiżgura li l-mekkaniżmu ta’ finanzjament jinkludi inċentivi biex isegwi d-dekummissjonar, inkluż billi jkun limitat biż-żmien u bbażat fuq livelli xierqa ta’ kofinanzjament mill-Istati Membri.

Rakkomandazzjoni 6

Il-Kummissjoni parzjalment taċċetta r-rakkomandazzjoni.

Il-Kummissjoni tinsab fil-proċess li tidentifika l-ispejjeż relatati li mhumiex tad-dekummissjonar. Dan il-proċess ser jiġi ffinalizzat fl-evalwazzjoni ta’ nofs it-terminu u azzjonijiet possibbli se jkunu proposti għal eliminazzjoni gradwali ta’ dawn l-ispejjeż fl-2018.

Madankollu, il-Kummissjoni tqis li ċerti funzjonijiet essenzjali, bħalma huma s-sigurtà, m’għandhomx jiġu esklużi mill-finanzjament tal-UE.

Rakkomandazzjoni 7

Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni u tinnota li diġà ttieħdet azzjoni. Il-valutazzjoni għadha għaddejja u se titlesta sa Ottubru 2016.

Rakkomandazzjoni 8

Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni. Il-Kummissjoni taqbel mal-importanza ta’ din il-kwistjoni.

Hija bdiet tindirizza din ir-rakkomandazzjoni permezz tal-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar l-Iskart. Il-Kummissjoni attwalment qed tirrevedi l-programmi nazzjonali ppreżentati taħt id-Direttiva dwar l-Iskart u skedat għadd ta’ studji biex tinġabar informazzjoni u timpenja ruħha aktar fil-validazzjoni.

Introduzzjoni

20

Ix-xenarju nukleari tal-UE għadda minn tibdil sinifikanti f’dawn l-aħħar għaxar snin bl-adozzjoni ta’ leġiżlazzjoni kruċjali fil-livell Ewropew dwar is-sigurtà nukleari, il-ġestjoni tal-iskart radjuattiv u tal-fjuwil użat u l-protezzjoni mir-radjazzjoni. Barra minn hekk, il-Kummissjoni adottat PINC ġdid fl-2016 li għall-ewwel darba jkopri l-ħtiġijiet finanzjarji relatati mad-dekummissjonar tal-impjanti tal-enerġija nukleari u mal-ġestjoni tal-iskart radjuattiv u tal-fjuwil użat, inkluż għall-finanzjament ta’ soluzzjonijiet fit-tul bħall-kostruzzjoni ta’ faċilitajiet tar-rimi ġeoloġiku fil-fond.

Id-Direttiva dwar l-Iskart Radjuattiv (id-Direttiva tal-Kunsill 2011/70/Euratom) tistabbilixxi qafas Komunitarju għall-iżgurar ta’ ġestjoni responsabbli u sikura ta’ fjuwil użat u skart radjuattiv biex tiġi evitata l-impożizzjoni ta’ piżijiet mhux dovuti fuq ġenerazzjonijiet futuri. Id-Direttiva tmur lil hinn mill-Konvenzjoni Konġunta peress li l-Istati Membri jrid ikollhom programm nazzjonali għall-implimentazzjoni tal-politika tal-ġestjoni ta’ fjuwil użat u skart radjuattiv.

Il-Kummissjoni permezz tal-PINC u d-Direttiva dwar l-Iskart għandha l-għan li tiġbor għall-ewwel darba b’mod komprensiv l-ispejjeż kollha marbutin mad-dekummissjonar u l-ġestjoni tal-iskart u kif l-Istati Membri jiżguraw li dawn jiġu ffinanzjati, skont il-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas.

Osservazzjonijiet

It-tweġiba Komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 38-40

Il-Kummissjoni tqis, skont l-Istati Membri, li l-ebda impjant soġġett għall-NDAP ma jista’ jkun ekonomikament mibdi mill-ġdid.

40 L-ewwel inċiż

Filwaqt li l-Kummissjoni tirrikonoxxi li r-riżultat mistenni relatat mal-liċenzja ma ntlaħaqx għall-impjant ta’ Ignalina, minħabba l-preżenza ta’ fjuwil użat fl-installazzjoni, hija tinnota wkoll li ż-żarmar tas-Sala tat-Turbina f’INPP jiżgura effettivament l-irriversibbiltà tal-proċess.

40 It-tieni inċiż

Fir-rigward tal-impjant ta’ Kozloduy (BG), il-Kummissjoni tinnota li l-permessi addizzjonali li jistgħu jkunu għadhom meħtieġa huma relatati ma’ xogħlijiet li jseħħu wara l-punt ta’ riversibbilità.

40 It-tielet inċiż

Fir-rigward tal-impjant ta’ Bohunice (SK), l-istatus attwali huwa skont il-pjan ta’ dekummissjonar u t-tmiem skedat tal-2025.

It-tweġiba Komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 41-42

Billi l-Kummissjoni tirrikonoxxi li għad hemm sfidi ewlenin, hija tinnota wkoll li s-sitwazzjoni attwali spjegata fit-Tabella 3 hija konformi mal-pjanijiet ta’ dekummissjonar u t-tmiem skedat għat-tliet Stati Membri. L-operazzjonijiet ta’ żarmar ewlenin tal-Bini tar-Reattur huma possibbli biss lejn tmiem il-proċess ta’ dekummissjonar.

It-tweġiba Komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 43-46

L-NDAP ikopri l-proċess ta’ dekummissjonar u l-infrastruttura ta’ ġestjoni tal-iskart inkluż il-ħżin fit-tul sikur ta’ skart u r-rimi ta’ skart ta’ livell baxx. L-iskart ta’ livell baxx tipikament jinkludi iktar minn 90 % tal-volum tal-iskart u jinsabu disponibbli soluzzjonijiet maturi għar-rimi. Ir-rimi ta’ Fjuwil Użat u ta’ Skart ta’ Livell Għoli jikkostitwixxi parti mir-responsabbiltà tal-Istati Membri skont id-Direttiva tal-Iskart Radjuattiv u jkopri kull tali skart prodott fl-Istat Membru.

48

Skont id-Direttiva 2011/70/Euratom, kull Stat Membru jiżgura l-implimentazzjoni tal-programm nazzjonali tiegħu għall-ġestjoni ta’ fjuwil użat u skart radjuattiv, li jkopri t-tipi kollha ta’ fjuwil użat u skart radjuattiv taħt il-ġurisdizzjoni tiegħu u l-istadji kollha tal-ġestjoni ta’ fjuwil użat u skart radjuattiv mill-ġenerazzjoni sar-rimi.

Għall-ewwel darba l-Kummissjoni qed tfassal stampa komprensiva tal-pjanijiet tal-Istati Membri fir-rigward tal-ispejjeż tar-rimi u dawk assoċjati.

It-tweġiba Komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 49-52

Il-Kummissjoni ser tinvestiga l-impatti ekonomiċi, legali u soċjali ta’ repożitorji kondiviżi filwaqt li tqis li l-kondiviżjoni tal-faċilitajiet għall-ġestjoni tal-fjuwil użat u tal-iskart radjuattiv, inklużi l-faċilitajiet tar-rimi, tista’ tkun għażla potenzjalment utli, sikura u kosteffikaċi.

53

L-Istati Membri għall-ewwel darba jinnotifikaw lill-Kummissjoni bil-kontenut tal-programm nazzjonali tagħhom sa mhux aktar tard minn Awwissu 2015. Fi żmien sitt (6) xhur mid-data tan-notifika, il-Kummissjoni tista’ titlob kjarifika u/jew tesprimi l-opinjoni tagħha dwar jekk il-kontenut tal-programm nazzjonali jkunx f’konformità mad-Direttiva. L-Istati Membri jipprovdu l-kjarifika mitluba u/jew jinformaw lill-Kummissjoni dwar kwalunkwe reviżjoni tal-programmi nazzjonali fi żmien sitt (6) xhur mit-talba tal-Kummissjoni.

L-Istati Membri jippreżentaw ukoll rapport lill-Kummissjoni dwar l-implimentazzjoni ta’ din id-Direttiva għall-ewwel darba sa Awwissu 2015 u kull tliet (3) snin wara.

Abbażi tar-rapporti tal-Istati Membri, il-Kummissjoni għandha tippreżenta lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dan li ġej:

(a)rapport dwar il-progress li jkun sar fl-implimentazzjoni ta’ din id-Direttiva; kif ukoll

(b)inventarju tal-iskart radjuattiv u l-fjuwil użat preżenti fit-territorju tal-Komunità u l-prospetti futuri.

Dan l-eżerċizzju huwa l-ewwel tat-tip tiegħu u l-Kummissjoni bi ħsiebha tieħu lezzjonijiet minn dan il-proċess biex tipprova ttejjeb u tarmonizza r-rappurtar fil-futur. Għal dan l-eżerċizzju partikolari l-Kummissjoni kellha tqis il-programmi nazzjonali tat-28 Stat Membru kollha kif ukoll ir-rapporti nazzjonali. Fid-dawl ta’ dan u sabiex ikun hemm stampa kompluta, il-Kummissjoni qieset il-proċess tal-valutazzjoni tal-programmi nazzjonali fl-iskeda ta’ żmien tagħha għar-rapport lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill. Ir-rapport huwa previst għar-raba’ (4) kwart tal-2016.

It-tweġiba Komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 60-68

Il-Kummissjoni tirrikonoxxi li għadd ta’ proġetti ta’ dekummissjonar esperjenzaw dewmien partikolarment tal-QFP preċedenti. Il-Kummissjoni introduċiet aktar ħtiġijiet ta’ ppjanar, monitoraġġ u ta’ rapportar għal bejn l-2014 u l-2020 u qed issegwi mill-qrib l-implimentazzjoni tal-proġetti permezz ta’ analiżijiet fuq il-post u fl-uffiċċju.

Għandu jiġi nnutat li d-dewmien esperjenzat fil-Bulgarija u s-Slovakkja bħalissa ma għandux impatt fuq id-data tat-tmiem.

69

Il-Kummissjoni tqis li huwa ta’ importanza kbira li l-operaturi nukleari / id-detenturi tal-liċenzji għad-dekummissjonar jibnu għarfien u kompetenzi speċjalment fil-ġestjoni tal-proġetti. Madankollu, l-użu ta’ esperti esterni huwa ta’ benefiċċju f’ċerti oqsma speċjalizzati.

It-tweġiba Komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 73-74

Matul l-aħħar għaxar snin, il-perspettiva f’termini ta’ dekummissjonar nukleari evolva b’mod konsiderevoli. Il-Kummissjoni kkontribwixxiet għat-titjib ta’ stima tal-ispejjeż għal programmi ta’ dekummissjonar u ħadet sehem fit-tfassil tal-Istruttura Internazzjonali għall-Ispejjeż tad-Dekummissjonar ta’ Installazzjonijiet Nukleari (ISDC) fl-2012 flimkien mal-OECD/NEA. Aktar żviluppi ta’ stimi tal-ispejjeż tad-dekummissjonar għadhom meħtieġa; din hija kwistjoni ta’ interess kbir madwar id-dinja, peress li l-OECD/NEA u l-IAEA għadhom pjuttost attivi fl-indirizzar tal-istimi tal-ispejjeż u l-inċertezzi. Il-Kummissjoni tappoġġa bis-sħiħ dawn l-attivitajiet.

Il-Kummissjoni tinnota li l-ispejjeż prinċipali żdiedu mill-2011 kif muri wkoll fil-Figura 16. Il-bidla fil-momentum tirrifletti titjib fil-ġestjoni tal-programm li jirriżulta mill-awditjar preċedenti, b’mod partikolari fil-programmi Bulgari u Slovakki.

75

L-ebda lakuna finanzjarja ma hija mistennija għall-perjodu 2014-20 filwaqt li l-Kummissjoni żiedet il-monitoraġġ u l-iskrutinju tal-programmi tagħha. Il-Kummissjoni bdiet ukoll valutazzjoni fil-fond tar-robustezza tal-pjanijiet ta’ finanzjament, li hija mistennija li tiġi ffinalizzata sa tmiem Ottubru 2016.

Barra minn hekk, il-Kummissjoni użat il-mudell QUEST għall-analiżi u riċerka tal-politika makroekonomika (li jintuża mill-Kummissjoni għal previżjoni tagħha) biex tħaddem xenarji differenti għall-programmi ta’ wara l-2020. Ir-riżultat ewlieni kien li anki fl-agħar xenarju possibbli, l-Istati Membri jistgħu jiffinanzjaw il-programmi ta’ dekummissjonar bi ftit jew ftit li xejn impatt fuq il-parametri tal-makroekonomiji tagħhom.

Meta jiġi kkunsidrat il-qafas finanzjarju ta’ wara l-2020, il-Kummissjoni ser twettaq valutazzjoni tal-impatt f’konformità mar-rekwiżiti tar-Regolament Finanzjarju u l-Aġenda tar-Regolamentazzjoni Aħjar rigward il-proposti ta’ inizjattivi ġodda, filwaqt li ma tagħmel l-ebda impenn għal kwalunkwe finanzjament wara l-2020 f’dan il-waqt. Din il-valutazzjoni tal-impatt se teżamina jekk il-finanzjament għandux jitkompla u jekk iva l-aktar mekkaniżmi ta’ finanzjament xierqa. Ara t-tweġiba tal-Kummissjoni għar-Rakkomandazzjoni 5.

77

Barra minn hekk, il-Kummissjoni saħħet il-programmar skont il-QFP 2014-2020, billi saħħet bħala prerekwiżit is-sottomissjoni tal-pjanijiet ta’ żarmar u ta’ finanzjament. Il-kompletezza u r-robustezza ta’ dawn il-pjanijiet qiegħda attwalment tiġi evalwata minn espert indipendenti estern.

80

Il-Kummissjoni talbet analiżi bir-reqqa fuq il-persunal tal-impjant nukleari ta’ Ignalina filwaqt li titqies il-ħtieġa li ma tiġix ipperikolata s-sigurtà tas-sit minħabba l-preżenza ta’ fjuwil użat fir-reattur u l-periklu relattivament ikbar li fadal bħalissa.

82

Il-Kummissjoni tagħraf ir-riskju li inċentivi insuffiċjenti biex il-livell tal-persunal jinżamm għall-minimu strett neċessarju jista’ jirriżulta f’żieda fl-ispejjeż. Sa minn bosta snin, diversi miżuri qegħdin jittieħdu biex itaffu dan ir-riskju, inkluża l-valutazzjoni sistematika tal-vantaġġi biex jiġu esternalizzati l-attivitajiet u pjan annwali tal-persunal kwantitattivi abbażi tal-attivitajiet ippjanati. Għaddejjin diskussjonijiet dwar modi prattiċi biex jibqgħu jintużaw skemi ta’ kofinanzjament biex jiġu allinjati l-interessi tal-partijiet ikkonċernati lokali ma’ dawk tal-Kummissjoni.

84

Il-Kummissjoni tinnota li l-lakuni finanzjarji qed jingħalqu kemm għall-BG kif ukoll l-SK. Il-valutazzjonijiet tal-Kummissjoni huma bbażati fuq il-pjan ta’ dekummissjonar u r-riżorsi disponibbli. Dawn se jiġu vvalutati mill-ġdid wara r-riżultati tal-evalwazzjoni ta’ nofs it-terminu.

85

Il-Kummissjoni hija konxja li hija meħtieġa ħidma ulterjuri dwar l-istima tal-ispejjeż tad-dekummissjonar. Dan huwa rikonoxxut ukoll minn organizzazzjonijiet internazzjonali oħrajn bħalma huma l-OECD/NEA u l-IAEA. Il-Kummissjoni ssegwi mill-qrib l-iżvilupp f’dan il-qasam u għandha grupp ta’ esperti dwar il-finanzjament tad-dekommissjonar li bih se tiffoka l-isforzi tagħha f’dan il-qasam.

Fir-rigward tal-programmi inkwistjoni, il-Kummissjoni tuża approċċ aktar konservattiv u prudenti mill-Istati Membri. Madankollu, fil-każ tal-Bulgarija u s-Slovakkja t-tendenza ġenerali li qed tiġi osservata fid-differenza tal-finanzjament hija ‘l isfel.

Ara wkoll it-tweġibiet tal-Kummissjoni għall-paragrafu 75 u għar-rakkomandazzjoni 5.

87

Is-Servizz tal-Awditjar Intern tal-Kummissjoni kien diġà identifika dawn id-dgħufijiet fis-sistema ta’ ġestjoni u kontroll. Għaldaqstant bħalissa qed jiġi implimentat pjan ta’ azzjoni li ilu fis-seħħ mill-2015. L-azzjonijiet ewlenin li jindirizzaw il-kwistjoni enfasizzata mill-Qorti se jitlestew sal-aħħar ta’ Ottubru 2016 u sett ieħor ta’ azzjonijiet miftiehma għandu jitlesta sal-aħħar tas-sena.

Tweġiba komuni għall-paragrafi 89-90:

Filwaqt li jitqies li dawn l-impjanti ffaċċjaw għeluq bikri minħabba deċiżjoni politika, huwa loġiku li l-fondi ma jistgħux ikopru l-ispejjeż kollha tad-dekummissjonar. Wieħed mill-attivanti għall-appoġġ finanzjarju tal-UE kien li jittaffa l-piż finanzjarju riżultanti lill-Istati Membri partikolari.

91

Il-bażi ġuridika ma tistabbilixxi l-ebda livell ta’ kofinanzjament nazzjonali. Tirreferi biss għall-ħtieġa li titkompla l-prattika ta’ kofinanzjament stabbilita preċedentement. Għalkemm ġeneralment ma jinkisibx fil-livell tal-proġetti individwali, se jkun hemm kofinanzjament fil-livell tal-programm globali.

Il-kontribuzzjoni totali tal-Litwanja, il-Bulgarija u s-Slovakkja lill-programmi rispettivi ta’ dekummissjonar tagħhom tammonta għal EUR 1,09 biljun.

92

Il-Kummissjoni tqis l-objettiv tat-tisħiħ tal-kofinanzjament nazzjonali importanti. Madankollu, f’dan l-istadju l-Kummissjoni ma tinsabx f’pożizzjoni li tieħu impenn sod dwar ir-rakkomandazzjoni tal-Qorti li jiżdied il-kofinanzjament mill-Istati Membri sa tmiem l-2016. L-għażliet possibbli ser jiġu eżaminati matul l-evalwazzjoni ta’ nofs it-terminu tal-programm li għandu jitwettaq fl-2017.

93

Il-pjanijiet għad-dekummissjonar u l-istimi tal-ispejjeż approvati taħt il-QFP 2014-2020 huma l-bażi għall-programmar fit-tliet Stati Membri. Ir-rimi ta’ Fjuwil Użat u ta’ Skart ta’ Livell Għoli jikkostitwixxi parti mir-responsabbiltà tal-Istati Membri skont id-Direttiva tal-Iskart Radjuattiv u għal din ir-raġuni ma kienx inkluż fl-NDAP.

94

Id-Direttiva 2011/70/Euratom tistipula li l-ispejjeż għall-ġestjoni ta’ fjuwil użat u skart radjuattiv jitħallsu minn dawk li ġġeneraw dawn il-materjali (Artikolu 4(3)(e)), kif ukoll l-allokazzjoni ċara ta’ responsabbiltajiet għall-korpi involuti fil-passi differenti tal-ġestjoni ta’ fjuwil użat u skart radjuattiv (Artikolu 5(1)(f)); u li l-Istati Membri jiżguraw li l-qafas nazzjonali jirrikjedi li jkunu disponibbli riżorsi finanzjarji adatti meta jkunu meħtieġa… speċjalment għall-ġestjoni ta’ fjuwil użat u skart radjuattiv, filwaqt li titqies kif huwa xieraq, ir-responsabbiltà ta’ dawk li jiġġeneraw il-fjuwil użat u l-iskart radjuattiv (l-Artikolu 9).

95

L-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar l-Iskart mill-Istati Membri hija prijorità għall-Kummissjoni. Attwalment ir-rieżami tal-programmi nazzjonali tal-Istati Membri għadu għaddej u se jindirizza dawn il-kwistjonijiet kollha.

96

Il-pjanijiet ta’ dekummissjonar jinkludu l-ispiża tal-ġestjoni ta’ fjuwil użat u l-iskart radjuattiv, kif meħtieġ mir-regolamenti NDAP. Ma jinkludux l-ispejjeż tal-proġetti tar-rimi li għandhom jinbdew fit-terminu twil. Ma jinkludux l-ispejjeż tal-faċilitajiet ta’ ħżin meħtieġa biex jitranġa dan in-nuqqas.

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

107

Mill-awditjar tal-2011, il-Kummissjoni introduċiet għadd ta’ titjib importanti fl-ipprogrammar u l-ġestjoni tal-proġetti. Il-bażi ġuridika tal-2014-2020 introduċiet objettivi speċifiċi mkejla permezz ta’ Indikaturi Ewlenin tal-Prestazzjoni u qafas ġdid ta’ monitoraġġ u rappurtar.

Il-Kummissjoni tqis li, bħala riżultat, l-appoġġ finanzjarju tal-UE taffa b’mod effikaċi l-konsegwenzi ekonomiċi tal-għeluq bikri u l-proċess tad-dekummissjonar huwa avvanzat sew. Madankollu, hija tinnota li d-dekummissjonar huwa proċess kumpless u twil li jmur lil hinn mis-seba’ sena tal-QFP — f’ħafna każijiet jaqbeż iż-żewġ deċennji.

Il-pjanijiet għad-dekummissjonar u l-istimi tal-ispejjeż assoċjati aġġornati approvati taħt il-QFP 2014-2020 huma l-bażi għall-programmar fit-tliet Stati Membri. Skont dawn l-arranġamenti, il-Kummissjoni qed tissorvelja mill-qrib il-progress lejn l-istat aħħari tad-dekummissjonar waqt li jinżamm l-ogħla livell ta’ sigurtà.

It-tweġiba Komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 108-111:

Il-Kummissjoni tissorvelja b’mod proattiv l-implimentazzjoni lejn il-kisba tal-objettivi stabbiliti fir-Regolamenti tal-Kunsill u tirrapporta kull sena lill-Parlament u l-Kunsill.

Id-dekummissjonar huwa ġeneralment magħmul minn żewġ fażijiet ewlenin: (i) il-fażi ta’ wara l-għeluq (jiġifieri taħt liċenzja operattiva minħabba l-preżenza ta’ fjuwil użat) u (ii) id-dekummissjonar/żarmar.

Is-Slovakkja u l-Bulgarija jinsabu fit-tieni fażi filwaqt li l-Litwanja, minħabba l-preżenza ta’ fjuwil użat f’wieħed mir-reatturi, għadha fil-fażi ta’ wara l-għeluq.

Il-Kummissjoni tqis, skont l-Istati Membri, li l-ebda impjant soġġett għall-NDAP ma jista’ jkun ekonomikament mibdi mill-ġdid. Hija tirrikonoxxi li, kif osservat f’attivitajiet komparabbli oħra ta’ dekummissjonar, għandna quddiemna l-isfidi tekniċi kritiċi taż-żarmar tar-reatturi.

Rakkomandazzjoni 1 - Jiġi żgurat il-progress fid-dekummissjonar

Il-Kummissjoni tinnota li r-Rakkomandazzjonijiet 1(a) u 1(b) huma indirizzati lill-Istati Membri.

Il-Kummissjoni taċċetta r-Rakkomandazzjoni 1(c), sakemm din tkun tirrigwardaha. Hija tappoġġa l-idea ta’ titjib fl-iskambju tal-aħjar prattiki u għarfien tekniku, u ser tinkoraġġixxi lit-tliet Stati Membri biex jagħmlu dan.

(a)Fil-QFP attwali, il-Kummissjoni tat prijorità lill-istabbiliment ta’ qafas ġenerali għall-ipprogrammar, il-ġestjoni tal-proġetti u l-monitoraġġ biex l-Istati Membri jaħdmu fih. Barra minn hekk, il-Kummissjoni introduċiet sistema tal-Ġestjoni tal-Valur Iggwadanjat (EVM) biex tkejjel ir-rendiment u l-progress tal-proġett b’mod oġġettiv. L-impatt sħiħ ta’ dan it-tibdil huwa mistenni fis-snin li ġejjin.

(b)Il-Kummissjoni tqis li huwa ta’ importanza kbira li l-operaturi nukleari / id-detenturi tal-liċenzji għad-dekummissjonar jibnu għarfien u kompetenzi speċjalment fil-ġestjoni tal-proġetti u jidentifikaw l-oqsma fejn l-esternalizzazzjoni tas-servizzi żżid il-valur. L-użu ta’ esperti esterni huwa ta’ benefiċċju f’ċerti oqsma speċjalizzati.

(c)Il-Kummissjoni tipprova tippromwovi ambjent miftuħ u trasparenti, tiffaċilita l-iskambju tal-aħjar prattiki u għarfien, trawwem proċessi ta’ standardizzazzjoni bl-għan, fost oħrajn, li tiżdied il-kompetittività u titjieb is-sigurtà.

Bħala appoġġ għal dan l-għan, il-Kummissjoni fl-2015 attivat mill-ġdid il-Grupp ta’ Finanzjament tad-Dekummissjonar li jikkonsisti minn esperti nazzjonali li jipprovdu għarfien aġġornat dwar l-ispejjeż tad-dekummissjonar u l-ġestjoni tal-fondi.

Barra minn hekk, il-Kummissjoni ser tuża l-parteċipazzjoni tagħha fil-fora internazzjonali u l-gruppi ta’ ħidma li jaqsmu l-esperjenza miksuba permezz tal-ġestjoni tal-programmi ta’ dekummissjonar. B’mod partikolari, se jitkomplew l-attivitajiet f’kollaborazzjoni mal-IAEA u l-OECD/NEA.

112

Rigward ir-rapport dwar il-pjanijiet tal-Istati Membri, ara t-tweġiba tal-Kummissjoni għall-paragrafu 53.

Il-Kummissjoni bħalissa qed tivvaluta l-programmi nazzjonali tat-28 Stat Membru kollha. Dan l-eżerċizzju huwa l-ewwel tat-tip tiegħu u l-Kummissjoni bi ħsiebha tieħu lezzjonijiet minn dan il-proċess biex tipprova ttejjeb u tarmonizza r-rappurtar fil-futur. Għal dan l-eżerċizzju partikolari l-Kummissjoni kellha tqis il-programmi nazzjonali tat-28 Stat Membri kollha kif ukoll ir-rapporti nazzjonali. Fid-dawl ta’ dan u sabiex ikun hemm stampa kompluta, il-Kummissjoni qieset il-proċess tal-valutazzjoni tal-programmi nazzjonali fl-iskeda ta’ żmien tagħha għar-rapport lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill. Ir-rapport huwa previst għar-raba’ (4) kwart tal-2016.

Rakkomandazzjoni 2 - Soluzzjonijiet għar-rimi finali tal-fjuwil nukleari użat

(a)Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni. Il-Kummissjoni tagħti importanza kbira lill-ġestjoni responsabbli u sikura tal-fjuwil użat u l-iskart radjuattiv biex tiġi evitata l-impożizzjoni ta’ piżijiet mhux dovuti fuq ġenerazzjonijiet futuri. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni diġà se tistabbilixxi d-direzzjoni fl-opinjonijiet li ser toħroġ matul l-2016/2017 dwar il-programmi nazzjonali skont id-Direttiva 2011/70. Dan se jniedi d-dibattitu li se jseħħ fl-2017 dwar alternattivi għar-rimi inkluża l-possibbiltà ta’ soluzzjonijiet reġjonali u oħra bbażati fl-UE. Bħala kontinwazzjoni ta’ dan, il-Kummissjoni se tkun f’pożizzjoni aħjar sabiex tfassal l-alternattivi ta’ politika u pjan direzzjonali sal-2018.

(b)Il-Kummissjoni tinnota li din ir-rakkomandazzjoni hija indirizzata lill-Istati Membri. Hija tinnota wkoll li din diġà qed tiġi indirizzata permezz tal-valutazzjoni tal-programmi nazzjonali u l-opinjoni li l-Kummissjoni se tindirizza lill-Istati Membri. Il-Kummissjoni biħsiebha tniedi studju fl-2017 sabiex tivvaluta l-istimi tal-ispejjeż tal-ġestjoni tal-iskart tal-Istati Membri.

113

Il-pjanijiet għad-dekummissjonar approvati taħt il-QFP 2014-2020 huma l-bażi għall-programmar fit-tliet Stati Membri. L-ispejjeż tar-rimi finali tal-fjuwil użat u l-iskart ta’ livell għoli mhumiex ikkunsidrati eliġibbli skont l-NDAP u mhumiex parti mil-linja bażi. Ir-rimi ta’ Fjuwil Użat u ta’ Skart ta’ Livell Għoli jikkostitwixxi parti mir-responsabbiltà tal-Istati Membri skont id-Direttiva tal-Iskart Radjuattiv. L-NDAP għandu jiżgura l-komplementarjetà u l-konsistenza tal-intervent rilevanti tal-Unjoni, biex jiġi rrispettat il-prinċipju ta’ proporzjonalità.

114

Il-Kummissjoni tenfasizza li, taħt il-QFP 2014-2020, ma hemm l-ebda tnaqqis fil-finanzjament tal-għanijiet miftiehma.

Rakkomandazzjoni 3 - Ir-rispett tal-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas billi jiżdied il-finanzjament nazzjonali għall-2014-2020 u lil hinn

Il-Kummissjoni tinnota li din ir-rakkomandazzjoni hija indirizzata lill-Istati Membri.

Il-Kummissjoni se tappoġġa l-azzjoni rakkomandata mill-Qorti permezz tal-isforzi tagħha biex tintroduċi livell definit sew ta’ kofinanzjament, u b’hekk tappoġġa l-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas. F’dan ir-rigward, hija ser tmexxi d-diskussjoni mal-Istati Membri u teżamina b’mod kritiku l-livell ta’ kofinanzjament propost mill-Istati Membri fil-Programmi ta’ Ħidma Annwali tal-2017.

Rakkomandazzjoni 4 - Żieda fil-kofinanzjament nazzjonali għall-perjodu ta’ finanzjament 2014–2020

Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni.

Il-Kummissjoni tirrikonoxxi li l-kofinanzjament jikkontribwixxi għal implimentazzjoni effiċjenti u effettiva tal-programmi u jżid is-sjieda mill-Istat Membru. Madankollu, il-bażi ġuridika attwali ma ssemmi l-ebda livell speċifiku għal dan il-kofinanzjament. Il-Kummissjoni għalhekk, bħala l-ewwel pass, ser tieħu azzjonijiet biex tiġi ċċarata t-tifsira taċ-”ċirkostanzi eċċezzjonali ta’ bażi soda” li hija attwalment imsemmija fir-Regolamenti, u teżamina b’mod kritiku l-livell ta’ kofinanzjament propost mill-Istati Membri fil-Programmi ta’ Ħidma Annwali tal-2017.

Rakkomandazzjoni 5 - Jitwaqqfu l-programmi ta’ finanzjament dedikati għad-dekummissjonar nukleari fil-Litwanja, il-Bulgarija u s-Slovakkja wara l-2020

Il-Kummissjoni parzjalment taċċetta r-rakkomandazzjoni. Il-Kummissjoni se twettaq valutazzjoni tal-impatt f’konformità mar-rekwiżiti tar-Regolament Finanzjarju u l-Aġenda għal Regolamentazzjoni Aħjar rigward il-proposti ta’ inizjattivi ġodda. Din il-valutazzjoni tal-impatt se teżamina jekk il-finanzjament għandux jitkompla u jekk iva l-aktar mekkaniżmi ta’ finanzjament xierqa. Jekk din il-valutazzjoni tikkonkludi li l-finanzjament irid jitkompla għall-QFP li jmiss wara l-2020, il-Kummissjoni se tqis ir-rakkomandazzjoni tal-Qorti u tiżgura li l-mekkaniżmu ta’ finanzjament jinkludi inċentivi biex isegwi d-dekummissjonar, inkluż billi jkun limitat biż-żmien u bbażat fuq livelli xierqa ta’ kofinanzjament mill-Istati Membri.

118

Il-Kummissjoni talbet analiżi bir-reqqa fuq il-persunal tal-impjant nukleari ta’ Ignalina filwaqt li titqies il-ħtieġa biex ma tiġix ipperikolata s-sigurtà tas-sit minħabba l-preżenza ta’ fjuwil użat li baqa’ fil-bini tar-reattur, il-periklu assoċjat, u l-ħtieġa li tirriżulta li jinżammu l-funzjonijiet tas-sigurtà essenzjali.

Rakkomandazzjoni 6 - Finanzjament tal-UE għal spejjeż ta’ dekummissjonar biss

Il-Kummissjoni parzjalment taċċetta r-rakkomandazzjoni.

Il-Kummissjoni tinsab fil-proċess li tidentifika l-ispejjeż relatati li mhumiex tad-dekummissjonar. Dan il-proċess ser jiġi ffinalizzat fl-evalwazzjoni ta’ nofs it-terminu u azzjonijiet possibbli se jkunu proposti għal eliminazzjoni gradwali ta’ dawn l-ispejjeż fl-2018.

Madankollu, il-Kummissjoni tqis li ċerti funzjonijiet essenzjali, bħalma huma s-sigurtà, m’għandhomx jiġu esklużi mill-finanzjament tal-UE.

Rakkomandazzjoni 7 - Titjib tas-sorveljanza mill-Kummissjoni

Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni u diġà ttieħdet azzjoni. Il-valutazzjoni tal-kondizzjonaliatjiet ex ante se titlesta sa Ottubru 2016.

Rakkomandazzjoni 8 - Trattament kontabilistiku

Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni. Il-Kummissjoni taqbel mal-importanza ta’ din il-kwistjoni.

Hija bdiet tindirizza din ir-rakkomandazzjoni permezz tal-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar l-Iskart. Il-Kummissjoni attwalment qed tirrevedi l-programmi nazzjonali ppreżentati taħt id-Direttiva dwar l-Iskart u skedat għadd ta’ studji biex tinġabar informazzjoni u timpenja ruħha aktar fil-validazzjoni.

QJ-AB-16-020-MT-E    ISSN 1977-5741

Id-dekummissjonar ta’ tmien reatturi nukleari tat-tip Sovjetiku fil-Litwanja, fil-Bulgarija u s-Slovakkja kien kundizzjoni għall-adeżjoni tal-pajjiżi mal-UE. Aħna sibna li l-programmi ddedikati ta’ finanzjament tal-UE li twaqqfu biex jassistu fl-issodisfar ta’ dan ir-rekwiżit ma ħolqux l-inċentivi t-tajbin għal dekummissjonar f’waqtu u kosteffettiv. Filwaqt li seħħ xi progress, proġetti ewlenin ta’ infrastruttura esperjenzaw dewmien, u l-isfidi kruċjali li l-ħidma fiż-żoni kkontrollati tinvolvi għadhom mistennija fil-ġejjieni. Sal-2020, huwa mistenni li l-appoġġ mill-UE jkun laħaq ammont ta’ EUR 3.8 biljun. L-ispiża totali stmata tad-dekummissjonar se tkun mill-inqas ta’ EUR 5.7 biljun. Jekk tiġi inkluża l-ispiża tad-disponiment finali minn skart ta’ livell għoli, dan it-total jista’ jirdoppja.