Wanneer zich rampen voordoen, telt elke minuut, en geen enkel land kan alles alleen aan. Van bosbranden tot de coronapandemie en toenemende veiligheidsdreigingen: Europa staat voor grote uitdagingen als gevolg van steeds complexere risico’s en dreigingen. Maar achter de schermen zorgt een krachtig systeem ervoor dat mensen veilig blijven: het Uniemechanisme voor civiele bescherming, dat wordt gebruikt om in te grijpen wanneer de nationale systemen volledig zijn belast. De kern daarvan is rescEU, de strategische reserve van Europa voor responscapaciteiten in noodsituaties. Het Uniemechanisme voor civiele bescherming (Union Civil Protection Mechanism — UCPM) wordt momenteel beoordeeld door de EU-auditors. Hun verslag wordt naar verwachting eind juni gepubliceerd.
Het UCPM brengt de EU-lidstaten en tien andere deelnemende niet-EU-landen samen. Het beoogt met steun van de Europese Commissie de preventie van, de paraatheid bij en de respons op rampen te verbeteren. Hoewel elk land verantwoordelijk blijft voor de bescherming van zijn eigen burgers, zorgt het UCPM ervoor dat noodzakelijke hulp snel en doeltreffend kan worden ingezet.
Een centraal onderdeel van dit systeem is rescEU, de strategische noodreserve van de EU. Deze kan worden gezien als het back-upplan van Europa in tijden van crisis. Zo omvat rescEU blusvliegtuigen en -helikopters, medische evacuatiecapaciteit en voorraden van essentiële benodigdheden zoals veldhospitalen, noodonderdak, energiebronnen en medische artikelen. Uit de reserve worden ook gespecialiseerde middelen gefinancierd om te reageren op chemische, biologische, radiologische en nucleaire noodsituaties.
De behoefte aan een dergelijke reserve is snel toegenomen. De afgelopen jaren heeft Europa te maken gehad met een complexer en onvoorspelbaarder risicolandschap. Dit was onder meer te wijten aan de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne, de coronapandemie en de toenemende gevolgen van klimaatverandering en natuurrampen. Daardoor is het UCPM vaker dan ooit tevoren ingezet: meer dan 694 keer tussen 2020 en 2024, vier keer zo vaak als in de vijf jaar daarvoor.
Om aan deze groeiende vraag te voldoen, heeft de EU aanzienlijke financiële middelen uitgetrokken. In de huidige begroting voor 2021-2027 is 3,7 miljard euro toegewezen aan het UCPM, waarvan ongeveer driekwart (2,9 miljard euro) bestemd is voor rescEU.
Met het oog op de toekomst heeft de Europese Commissie een wetgevingsvoorstel ingediend voor een verordening betreffende het UCPM en EU-steun voor de paraatheid en respons inzake noodsituaties op gezondheidsgebied. Deze zal de huidige verordening uit 2021 vervangen. Met 10,7 miljard euro is de voorgestelde begroting voor het nieuwe meerjarig financieel kader 2028-2034 aanzienlijk hoger dan de huidige begroting. In februari 2026 hebben we een advies over dit voorstel gepubliceerd.
Gezien de omvang en het belang van deze investeringen voeren wij momenteel een controle uit om te beoordelen in hoeverre rescEU goed wordt gepland, uitgevoerd en ingezet. Onze bevindingen zullen beleidsmakers ondersteunen en het publiek informeren, waarbij wij zowel de resultaten als de verbeterpunten zullen belichten. Nu de EU zich voorbereidt op de volgende fase van haar beleid inzake civiele bescherming, zullen onze aanbevelingen bijdragen aan een sterker en veerkrachtiger systeem voor de toekomst. Het verslag wordt gepubliceerd op de website van de ERK.