Κάθε χρόνο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εγκρίνουν τον ετήσιο προϋπολογισμό της ΕΕ στο πλαίσιο ενός περισσότερο μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού που συμφωνείται για μια επταετία (γνωστού ως «πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο» ή ΠΔΠ). Το τρέχον ΠΔΠ, που καλύπτει την περίοδο 2021-2027, ανέρχεται συνολικά σε πάνω από 1 200 δισεκατομμύρια ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί σε λιγότερο από το 2 % των δημόσιων δαπανών των κρατών μελών της ΕΕ.
Πέραν από τον συνήθη μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ, πληρωμές πραγματοποιούνται και από τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ), ο οποίος είναι ένα έκτακτο, προσωρινό χρηματοδοτικό μέσο (NextGenerationEU) που δημιουργήθηκε για την προώθηση της ανάκαμψης μετά την πανδημία όπως και μεταρρυθμίσεων. Κατά την περίοδο 2021-2026 θα έχει διατεθεί στα κράτη μέλη χρηματοδοτική στήριξη ύψους σχεδόν 600 δισ. ευρώ.
Στο πλαίσιο του τρέχοντος ΠΔΠ, το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού της ΕΕ (σχεδόν 45 %) χρηματοδοτείται από τις εισφορές των κρατών μελών, οι οποίες καθορίζονται κατ’ αναλογία προς το ακαθάριστο εθνικό εισόδημά τους. Άλλες πηγές εσόδων είναι η εισφορά που βασίζεται στον φόρο προστιθέμενης αξίας (περίπου 10 %), οι τελωνειακοί δασμοί (περίπου 10 %) και η εισφορά που βασίζεται στα απορρίμματα πλαστικών συσκευασιών (περίπου 3 %). Τα ποσά των δανείων για τη χρηματοδότηση της στήριξης των κρατών μελών στο πλαίσιο του NGEU αντιπροσωπεύουν επίσης σημαντικό μερίδιο των εσόδων της ΕΕ (περίπου 18 %).
Τα κεφάλαια της ΕΕ εκταμιεύονται προς τους δικαιούχους είτε μέσω πληρωμών άπαξ ή ετήσιων δόσεων, είτε μέσω σειράς πληρωμών στο πλαίσιο πολυετών καθεστώτων δαπανών. Το σημαντικότερο μέρος του προϋπολογισμού του ΠΔΠ της ΕΕ κατανέμεται επί του παρόντος στους εξής τομείς δαπανών:
- «Φυσικοί πόροι και περιβάλλον» (περίπου 34 %): ο τομέας αυτός αφορά τη δράση της ΕΕ για το κλίμα και την κοινή γεωργική πολιτική·
- «Συνοχή, ανθεκτικότητα και αξίες» (περίπου 30 %): ο τομέας αυτός αφορά, μεταξύ άλλων, επενδύσεις στην περιφερειακή ανάπτυξη και τις μεταφορές·
- «Ενιαία αγορά, καινοτομία και ψηφιακή οικονομία» (περίπου 14 %): ο τομέας αυτός αφορά τη στήριξη της Ε&Α σε διάφορους τομείς και το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη»·
- και «Γειτονικές χώρες και υπόλοιπος κόσμος» (περίπου 10 %): ο τομέας αυτός, επίσης γνωστός ως «Παγκόσμια Ευρώπη», αφορά κυρίως την εξωτερική δράση της ΕΕ και τη διεθνή αναπτυξιακή συνεργασία.
Κάθε χρόνο, ελέγχουμε τους ετήσιους λογαριασμούς της ΕΕ και τα υποκείμενα έσοδα και δαπάνες. Αξιολογήσαμε κατά πόσον:
- οι λογαριασμοί είναι αξιόπιστοι·
- τα έσοδα της ΕΕ έχουν εισπραχθεί· και
- οι πληρωμές πραγματοποιήθηκαν σύννομα.
Για κάθε τομέα, διατυπώνουμε χωριστή γνώμη: «καθαρή», «με επιφύλαξη» ή «αρνητική». Αξίζει να σημειωθεί ότι διατυπώνουμε δύο χωριστές γνώμες όσον αφορά τις δαπάνες: μία για τον συνήθη προϋπολογισμό της ΕΕ και μία άλλη για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ), τον κύριο πυλώνα της δέσμης μέτρων της ΕΕ για την ανάκαμψη μετά την πανδημία, γνωστής και ως NextGenerationEU (NGEU).
Αυτοί οι έλεγχοι αποτελούν τη βάση επί της οποίας θεμελιώνουμε τη δήλωση διασφάλισης, την οποία υποχρεούμαστε να παρέχουμε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο δυνάμει του άρθρου 287 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
«Καθαρή» γνώμη σημαίνει ότι τα αριθμητικά στοιχεία στους λογαριασμούς απεικονίζουν εύλογα την οικονομική κατάσταση και είναι σύμφωνα με τους κανόνες περί χρηματοοικονομικής πληροφόρησης και διαχείρισης. Για τις πράξεις στις οποίες βασίζονται οι λογαριασμοί σημαίνει ότι αυτές είναι, από κάθε ουσιώδη άποψη, νόμιμες και κανονικές.
Γνώμη «με επιφύλαξη» σημαίνει ότι οι ελεγκτές αδυνατούν μεν να διατυπώσουν καθαρή γνώμη, τα εντοπισθέντα προβλήματα, ωστόσο, περιορίζονται σε συγκεκριμένους τομείς.
«Αρνητική» γνώμη σημαίνει ότι τα προβλήματα είναι γενικευμένα.
Το συγκεκριμένο αριθμητικό στοιχείο, εκφρασμένο ως ποσοστό, αποτελεί το κατά την εκτίμησή μας μερίδιο των χρημάτων που δεν θα έπρεπε να έχει καταβληθεί από τον προϋπολογισμό της ΕΕ διότι δεν δαπανήθηκε σύμφωνα με την ενωσιακή νομοθεσία ή με τους ειδικούς εθνικούς κανόνες.
Στα συνήθη σφάλματα που μπορούμε να αναφέρουμε συγκαταλέγονται οι πληρωμές προς μη επιλέξιμους δικαιούχους ή προς μη επιλέξιμα έργα ή οι πληρωμές που πραγματοποιήθηκαν για την αγορά υπηρεσιών και αγαθών ή για επενδύσεις, χωρίς να έχουν εφαρμοστεί σωστά οι κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις.
Στην ελεγκτική ορολογία, σημαίνει το όριο άνω του οποίου τα σφάλματα θεωρείται ότι έχουν σημαντικές συνέπειες. Ουσιώδες είναι το επίπεδο σφάλματος που είναι πιθανό να επηρεάσει τις αποφάσεις των χρηστών στους οποίους απευθύνεται μια έκθεση ελέγχου. Τόσο το ΕΕΣ όσο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέτουμε ως «όριο ουσιώδους μεγέθους» το 2 %.
Όχι. Θα ήταν ανακριβές να λέγαμε κάτι τέτοιο, καθώς υπάρχει σημαντική διαφορά μεταξύ «σφάλματος» και «σπατάλης».
Στο πλαίσιο των ελεγκτικών δοκιμασιών στις οποίες υποβάλλουμε τις δαπάνες του προϋπολογισμού της ΕΕ, ελέγχουμε αν οι ενωσιακοί πόροι δαπανήθηκαν σύννομα, αν τα καταλογισθέντα έξοδα υπολογίστηκαν σωστά και αν τηρήθηκαν εξ αρχής οι όροι επιλεξιμότητας. Η μη ικανοποίηση έστω και μίας από αυτές τις απαιτήσεις συνιστά «σφάλμα». Αυτό είναι που αποτυπώνεται με το κατά την εκτίμησή μας ποσοστό σφάλματος.
Παρότι αυτά τα σφάλματα αφορούν πληρωμές για έργα ή προς δικαιούχους που δεν πληρούσαν τους όρους επιλεξιμότητας (π.χ. σφάλματα στη διαδικασία σύναψης συμβάσεων), τα οφέλη που επιδιώκονταν δεν αποκλείεται να επιτεύχθηκαν και άρα δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι οι σχετικοί πόροι κατασπαταλήθηκαν.
Φυσικά, είναι πιθανό νόμιμες και κανονικές δαπάνες να συνιστούν, παρά ταύτα, κατασπατάληση πόρων. Σχετικό παράδειγμα που αναφέραμε σε παλαιότερη έκθεσή μας είναι η περίπτωση λιμενικών υποδομών που κατασκευάστηκαν χωρίς να ληφθούν επαρκώς υπόψη τα προβλεπόμενα επίπεδα εμπορευματικών μεταφορών.
Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, δεν υπάρχουν ενδείξεις που να υποδηλώνουν κάτι τέτοιο. Εξ ορισμού, απάτη είναι η δόλια παραπλάνηση με σκοπό τον προσπορισμό οφέλους. Μολονότι δεν είναι εύκολο να εντοπιστεί με την εφαρμογή των συνήθων ελεγκτικών διαδικασιών, από τις ελεγκτικές δοκιμασίες που πραγματοποιούμε όντως προκύπτουν κάθε χρόνο αρκετές περιπτώσεις εικαζόμενης απάτης.
Μολονότι το ΕΕΣ δεν είναι επιφορτισμένο με τη διερεύνηση υποθέσεων εικαζόμενης απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ, συμβάλλουμε ως όργανο στην καταπολέμηση της απάτης εις βάρος του προϋπολογισμού της ΕΕ, αναφέροντας περιπτώσεις εικαζόμενης απάτης στην OLAF, την Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ή/και στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO).
Δουλειά μας είναι να παρέχουμε δήλωση διασφάλισης σχετικά με την αξιοπιστία των λογαριασμών της ΕΕ και τη νομιμότητα και την κανονικότητα των πράξεων στις οποίες αυτοί βασίζονται. Εξετάζουμε τον προϋπολογισμό της ΕΕ και τον τρόπο με τον οποίο τον διαχειρίζεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή από κοινού με τα κράτη μέλη. Ως εκ τούτου, ο έλεγχός μας δεν έχει σχεδιαστεί κατά τρόπο ώστε να παράγει ποσοστά σφάλματος για τα επιμέρους κράτη μέλη, καθώς κάτι τέτοιο θα απαιτούσε σημαντικούς πρόσθετους πόρους. Επιφορτισμένη με την παρουσίαση αναλυτικών πληροφοριών για κάθε κράτος μέλος στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων της είναι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ως το θεσμικό όργανο υπεύθυνο για τη διαχείριση του προϋπολογισμού της ΕΕ.
Πάντως, κατονομάζουμε ορισμένα κράτη μέλη, δικαιούχους και περιφέρειες, σε ενδεικτικά παραδείγματα που παραθέτουμε στην ετήσια έκθεσή μας. Γνωστοποιούμε επίσης διάφορα γεωγραφικά στοιχεία σε σχέση με ελεγκτικές δοκιμασίες στις οποίες υποβάλλουμε πράξεις στους τομείς δαπανών «Συνοχή» και «Φυσικοί πόροι» και σε σχέση με τις δαπάνες του ΜΑΑ. Στα παραδείγματα αυτά υποδεικνύεται το πλήθος των πράξεων που ελέγχθηκαν για κάθε κράτος μέλος, καθώς και το πλήθος των πράξεων που περιέχουν ποσοτικοποιημένα σφάλματα. Βέβαια, τα εν λόγω αριθμητικά στοιχεία δεν πρέπει να θεωρείται ότι αποτυπώνουν το επίπεδο σφάλματος σε ένα συγκεκριμένο κράτος μέλος.
